Original subtitles

WOJNA DWÓCH RÓŻ

HENRYK VI WILLIAM SZEKSPIR

Po tej barwie wrogów rozpoznasz.

POPRZEDNIO

Ta róża od gniewu blada

symbolem mej łaknącej krwi nienawiści.

Skandal to niebywały,

by dwaj szlachetni mężowie byli tak skłóceni.

Zwycięstwo należy do nas.

Zostaniesz królową Henryka.

Damulko Francji, mam cię.

Przyprowadźcie wiedźmę.

Nie!

Nie.

Nie! Proszę, nie.

Proszę.

- Nie. - Przywiązać ją.

Za długo już żyje i wypełnia świat swym plugastwem.

Pierw powiem wam, kogo potępiacie.

Nie mnie, potomkinię pasterza,

lecz następczynię królów,

wybraną przez niebiosa, by czynić cuda na ziemi.

Nie bratam się ze złymi duchami.

Lecz wy, zbrukani żądzą,

splamieni krwią niewinnych ludzi,

uznaliście za niemożliwe,

by cuda działy się bez pomocy diabła.

Joanna d’Arc była dziewicą o nieskazitelnych myślach.

I jej dziewiczej krwi ją brutalnie pozbawiono.

Będzie wołać o zemstę u bram niebios!

Podłóżcie pod stosem beczki ze smołą,

by jej cierpienie zostało skrócone.

Podpalajcie!

Nic nie sprawi, że zmienicie zdanie?

Daruj sobie błagania, gdyż są próżne.

By wspaniałe słońce omijało promieniami ziemię, na której żyjesz.

Niech mrok i ponure cienie towarzyszą ci na każdym kroku,

by nieszczęście i rozpacz doprowadziły cię na skraj

i na stryczek.

Obyś spłonęła na popiół,

przebrzydła służebnico piekieł.

Zachwycający opis urody Małgorzaty

zdumiał mnie, jaśnie panie.

Jej zalety spotęgowane pięknem cielesnym

rozpalają me serce miłością.

I jak silny wiatr sprawia,

że łódź ogromna płynie pod prąd,

tak mnie jej uroda odbiera dech w piersiach.

Czy skończę jako rozbitek,

czy szczęśliwie dotrę do brzegu obdarzony miłością?

Królu mój, ta opowieść

to raptem przedsmak jej prawdziwych cnót.

Doskonałość tej kobiety,

gdybym miał umiejętności, zapełniłaby całe księgi.

A co więcej, mimo świątobliwości

zachowuje trzeźwy umysł

i jest gotowa być na twe zawołanie.

Kochać i czcić Henryka jako władcę.

Tylko tego Henryk pragnie.

Dlatego też, lordzie,

pozwól, by Małgorzata królową Anglii została.

Miałbym pochwalać grzech?

Królu, wiesz doskonale, że jesteś zaręczony z inną damą.

Córką hrabiego Armagnac.

Jak mamy to rozwiązać

bez splamienia twego honoru?

Jak każdy władca bezprawnie zobowiązany.

Córka hrabiego jest nierówna i obietnicę można złamać bez urazy.

Małgorzata lepszym jest wyborem?

Jej ojciec nie lepszy od hrabiego.

Jej ojciec ma autorytet.

Sojusz z nim sprowadzi pokój

i zapewni lojalność Francji.

Hrabia Armagnac może uczynić to samo.

A jego bogactwo gwarantuje posag.

Gdy Andegawenia prędzej bierze, niż daje.

Posag?

Okażcie szacunek królowi.

Nie róbcie go tak przyziemnym i biednym,

że miałby wybrać bogactwo kosztem idealnej miłości.

Henryk może wzbogacić królową,

nie musi szukać bogatszej od niego.

W ten sposób żon szukają chłopi,

handlując za krowy, owce lub konie.

Małżeństwo to cenniejsza rzecz.

Któż mógłby dorównać królowi Henrykowi, jeśli nie Małgorzata?

Jej odwaga i niezłomny duch zapewnią nam królewskiego potomka.

Henryk, syn zdobywcy,

spłodzi kolejnych zdobywców,

jeśli połączy się w związku z damą pokroju Małgorzaty.

Płyń do Francji, lordzie.

Przyjmij każde warunki,

by zagwarantować przybycie Małgorzaty

przez morze do Anglii,

gdzie zostanie koronowana moją królową.

A ty, wuju, wyzbyj się nienawiści.

Gdybyś ocenił mnie swoją miarą, jaki byłeś, nie jaki jesteś,

wybaczyłbyś mi tę nagłą zmianę zdania.

Wasza...

Wasza królewska mość polecił mi

popłynąć do Francji w jego imieniu,

by sprowadzić tu księżną Małgorzatę.

Wykonałem swe zadanie

i klękając

przed Anglią i jej szanownymi lordami,

składam w twe ręce dar, jakiego inny markiz nie dał.

Najpiękniejszą królową, jaką król otrzymał.

Witaj, królowo Małgorzato.

Uprzejmy pocałunek jest najlepszym wyrazem miłości.

Boże, co mi życie dałeś,

obdarz mnie sercem pełnym wdzięczności,

gdyż ta urodziwa twarz

skrywa błogosławieństwo dla mej duszy.

Jeśli tylko oboje pragniemy miłości.

Wielki królu Anglii i mój łaskawy mężu.

W myślach odbyłam już z tobą intymne rozmowy

dniem i nocą, we śnie byłeś u mego boku

i obdarzyłeś mnie śmiałością, bym mogła cię pozdrowić.

Panowie, głosem zgodnym powitajcie moją ukochaną.

Niech żyje królowa Małgorzata! Szczęście Anglii!

Dziękujemy wam.

Lordzie protektorze, jeśli mogę,

oto warunki przyjętego pokoju

między naszym monarchą i królem Francji, Karolem.

←Postanowiono między francuskim królem, Karolem,

i Williamem, księciem Somerset, posłańcem Henryka, króla Anglii,

że Henryk weźmie Małgorzatę za żonę

i ukoronuje na królową Anglii.

A księstwo Andegawenii,

miasta Rouen oraz Paryż i hrabstwo Maine

będą opuszczone i oddane francuskiemu królowi”.

Stryju, co się dzieje?

Wybacz mi, panie.

Coś zaatakowało me serce i przyćmiło mi wzrok.

Nie mogę czytać dalej.

Stryju Winchester, czytaj dalej.

←Małgorzata zaś odbędzie podróż na koszt króla Anglii

i bez żadnego posagu”.

Zgadzamy się.

Dziękuję, stryju.

Wejdźmy do środka.

Panowie Anglii, filary tej ziemi,

muszę wylać na was swój żal.

Cóż to?

Czyż mój brat Henryk nie spędził młodości,

nie stracił pieniędzy i ludzi na wojnach?

Czyż nie sypiał w polu,

smagany mrozem zimy i upałami lata,

by podbić Francję, która była mu pisana?

Czyż szanowni Salisbury i Talbot

nie oddali życia dla Henryka?

Czyż wy nie nabawiliście się blizn we Francji i Normandii?

Czy to wszystko ma teraz przepaść?

Panowie Anglii, haniebny jest ten związek!

To małżeństwo to katastrofa rugająca waszą reputację.

Niszcząca pomniki podbitej Francji,

wymazująca wszystko, co się działo.

Cóż znaczy twa tyrada?

Francja pozostaje nasza.

Już jej nie utrzymamy, to niemożliwe.

Somerset oddał Andegawenię i Maine Delfinowi,

- którego mamy tytułować królem. - Andegawenię i Maine!

Walczyłem o obie ziemie.

Miasta, za które przelałem własną krew,

zostają teraz zwrócone z pokojowymi słowami?

Prędzej pozwolę Francji wyrwać mi serce z piersi,

nim uklęknę przed tym związkiem.

Czytałem wyłącznie o królach Anglii,

którzy wraz z żonami otrzymywali złoto w posagach.

A król Henryk oddaje własne

za ślub z kobietą, która nic nie wnosi?

Powinna zostać we Francji i tam z głodu paść!

Lordzie, zbyt się rozgniewałeś.

Wiem, co myślisz, lordzie.

Nie moje słowa cię rażą, a moja obecność.

Żegnajcie.

I pamiętajcie, że pierwszy przewidziałem utratę Francji.

Nasz protektor odchodzi w gniewie.

Jest mym wrogiem.

Więcej - wrogiem nas wszystkich.

I obawiam się, że nie sprzyja królowi.

Jest następny w kolejce do angielskiej korony.

Obawiam się, że mimo pochlebnych słów

okaże się niebezpiecznym protektorem.

Dlaczego ma dłużej rządzić w imię króla,

gdy król sam już rządzić może?

Lordzie Winchester, dołącz do mnie

i wraz z księciem Somerset

sprawnie pozbawimy księcia Humphreya stanowiska.

W końcu York upomni się o swoje,

a gdy zwietrzę okazję, zdobędę koronę.

Dumny Lancaster nie odmówi mi prawa do tronu

ani nie założy korony.

Jego pobożność nie czyni go dobrym królem.

Bądź cierpliwy i czekaj na okazję.

Zachowaj czujność, gdy inni zasną,

by poznać tajemnice państwa.

Gdy Henryk będzie upajał się miłością,

a Humphrey skłóci się z panami.

Wtedy ja podniosę mlecznobiałą różę

i siłą zmuszę go, by oddał koronę.

Jego rządy pogrążyły Anglię.

Dlaczego mój lord ugina się niczym ciężki kłos?

Dlaczego książę Humphrey marszczy brwi?

Dlaczego oczy wpatrują się w ziemię,

skupiając się na ponurym widoku?

Cóż tam widzisz?

Koronę króla Henryka?

Jeśli tak, patrz nadal...

i pochyl głowę, aż pojawi się na niej korona.

Wyciągnij dłoń...

i sięgnij po złoto.

Ramię za krótkie?

Wydłużę je swoim.

A gdy je razem podniesiemy, oboje wzniesiemy głowy ku niebu.

Nell, moja słodka Nell. Jeśli kochasz swego męża,

wyzbądź się ambitnych myśli.

A jeśli pomyślę,

by spiskować przeciwko memu królowi, cnotliwemu Henrykowi,

niech to będzie ostatnia rzecz, jaką uczynię.

Zasmucił mnie kłopotliwy sen z zeszłej nocy.

Cóż ci się śniło?

Powiedz mi.

A ja odpłacę ci opowieścią o mym porannym śnie.

Widziałem laskę,

symbol mojej władzy, złamaną na pół.

Nie wiem przez kogo.

Ale chyba przez kardynała.

A na jej pozostałościach

spoczęły głowy Somerseta i Suffolka.

To był mój sen.

Bóg wie, co on oznacza.

To jedynie dowodzi,

że każdy, kto ośmieli się złamać laskę,

straci głowę za te zamiary.

Lecz posłuchaj mnie, mój Humphreyu, drogi książę.

Śniło mi się, że siedziałam na tronie

w katedrze westminsterskiej.

Zasiadłam tam, gdzie król i królowa są koronowani,

a Henryk i Małgorzata klęczeli przede mną

i koronę na głowę mi wkładali.

Muszę cię za to skarcić, Eleonoro.

Jesteś drugą kobietą w królestwie,

ukochaną żoną protektora.

A mimo to mówisz o zdradzie,

przez co ty i twój mąż możecie popaść w niełaskę!

Odejdź i nie mów o tym!

Dlaczego gniewasz się za mój sen?

Następnym razem zachowam go dla siebie.

Lordzie protektorze.

Jego wysokość życzy sobie, byś przybył

na zgromadzenie w Westminster.

Pójdę.

Nell, udasz się z nami?

Tak, mężu. Niebawem.

Król Henryk na zawsze pozostanie uczniem

pod czujnym okiem Gloucestera?

Królową będę tylko z nazwy, a mam odpowiadać przed księciem?

Gdy się poznaliśmy,

myślałam, że król Henryk dorównuje ci odwagą, uprzejmością i wyglądem.

Ale myśli wyłącznie o religii

i odmówionych modlitwach.

Niech go kardynałowie wybiorą nowym papieżem

i zabiorą do Rzymu.

To miejsce odpowiednie dla niego.

Cierpliwości, pani.

To przeze mnie wasza wysokość przybyła do Anglii

i zrobię wszystko, by Anglia waszą wysokość zadowoliła.

Poza lordem protektorem

mamy jeszcze Winchestera, władczego duchownego,

Suffolka, Exetera i zrzędliwego Yorka.

I nawet najmniej ważni z nich mogą więcej niż król.

Lecz żaden z tych lordów nie drażni mnie

jak ta dumna żona lorda protektora.

Paraduje po dworze z grupą dam.

Bardziej przypomina cesarzową.

Obcy biorą ją za królową.

Książę zapewnia jej bogactwo,

a w sercu śmieje się z mego ubóstwa.

Nie mogę liczyć na zemstę?

Przechwalała się służebnicom,

że tren jej najgorszej sukni

wart jest więcej niż ziemie mego ojca,

zanim Somerset dał mu księstwa za córkę.

Pani, zastawiłem już na nią pułapkę

i umieściłem wokół niej ptaszyny,

których słuchając, wypadnie z gniazda

i przestanie cię niepokoić.

Zapomnij o niej.

I posłuchaj mnie, pani.

Ośmielę się ci doradzić.

Możemy nie przepadać za kardynałem,

ale musimy połączyć siły z nim i lordami,

by książę Humphrey popadł w niełaskę.

A potem po kolei ich wykorzenimy

i sama będziesz rządzić szczęśliwym królestwem.

Jeśli York źle się we Francji zachował,

odmów mu funkcji namiestnika.

Jeśli Suffolk nie jest jej godny,

pokłonię się przed Yorkiem.

Nie rozprawiamy, czyś jej godny, czy nie.

York jest godniejszy.

Ambitny Warwicku, pozwól mówić lepszym.

Kardynał nie jest lepszy na polu walki.

Tu wszyscy są lepsi od ciebie.

Mogę okazać się najlepszym z was!

Wykaż się rozsądkiem, Somerset.

Dlaczego Suffolk jest lepszy?

Bo król tak orzekł.

Pani, król jest dość dojrzały, by samemu wyrazić swa opinię.

To nie sprawy dla kobiet.

Skoro jest dość dojrzały...

dlaczego książę jest protektorem jego wysokości?

Pani, jestem protektorem królestwa.

I zrezygnuję, jeśli taka będzie wola króla.

Zrezygnuj zatem i daruj tę arogancję.

Odkąd jesteś królem, bo nikt poza tobą nim nie jest,

wspólnota chyli się ku upadkowi.

Delfin urósł w siłę za morzem,

a szlachetnie urodzeni

zostali niewolnikami twej władzy.

Lud zubożyłeś,

a podatki do bankructwa kościoła doprowadziły.

Twe luksusowe budynki i twej żony garderoba

wyczerpały skarb państwa.

Gdybyśmy mieli dowody

na sprzedaż stanowisk i miast we Francji,

szybko straciłbyś głowę.

Dość!

Król wie, co wie.

Podaj mi wachlarz.

Czegóż?

Nie zdołasz?

Dumna Francuzko!

Gdybym mogła się do ciebie zbliżyć,

zdarłabym ci urodę paznokciami!

Cicho, ciotko. Zrobiła to mimowolnie.

Mimowolnie?

Królu, uważaj na nią.

Nie będzie bezkarnie bić Eleonory.

Wysoko wzbił się twój sokół, lordzie.

Wyżej niż wszystkie inne.

Nic dziwnego, wasza wysokość,

że sokół lorda protektora szybuje tak wysoko.

Jego pan lubuje się w wywyższaniu i myślami wynosi go ku górze.

Panie, jedynie niecny umysł

nie potrafi wzbić się ku niebu.

I pragnie nad chmurami latać.

Anglia poznała się na twym braku szacunku.

I na pańskiej ambicji, Gloucester.

Proszę cię o spokój, królowo. Nie zachęcaj tych awanturników.

Błogosławieni ci, którzy czynią pokój.

Wiatr się wzmaga, podobnie jak wasze nastroje.

Pozwólcie mi zakończyć ten spór.

Jakie wieści?

Serce mi się kraje na samą myśl.

Żona protektora, Eleonora,

knuła niebezpiecznie przeciwko tobie.

Wzywała złe duchy z czeluści,

wypytując o śmierć króla Henryka

i pozostałych członków rady.

Wkrótce wasza wysokość dowie się więcej.

Lordzie protektorze, znaczy to,

że twą żonę czeka proces w Londynie.

Te wieści stępiły twe ostrze.

Nie dręcz mego serca, lordzie.

Smutek i żal odebrały mi siły.

Ustępuję ci zwyciężony.

Boże, jakich to się grzesznicy dopuszczają występków,

by ściągnąć na siebie zniszczenie?

Gloucester, dostrzeż korupcję we własnym gnieździe.

I zajrzyj w głąb siebie, czyż nie jesteś równie winny.

Zwracam się ku niebu, by oczyścić swe imię.

Kocham króla i kraj swój.

A co do żony, nie pojmuję tego.

Boleję nad tym,

że choć szlachetnie urodzona, zapomniała o honorze.

Jeśli to zaiste prawda, wygnam ją ze swego łoża.

Niech odpowie przed sądem

za przyniesienie hańby memu nazwisku.

Tę noc spędzimy tutaj.

Jutro wrócimy do Londynu, by zbadać sprawę dogłębnie.

Chodź.

Zbliż się, Eleonoro Cobham.

W obliczu Boga i naszym twa wina jest wielka.

Wysłuchaj wyroku za grzech.

Zgodnie z Pismem Świętym karany śmiercią.

Pani, jako żeś szlachetnie urodzona,

z końcem trzydniowej publicznej pokuty

spędzisz resztę życia na wygnaniu

z sir Johnem Glasdale na wyspie Man.

Przyjmuję wygnanie.

Przyjmuję śmierć.

Eleonoro, prawo cię tak osądziło.

Nie mogę usprawiedliwiać potępionej.

Oczy mam pełne łez, a serce pełne żalu.

Humphreyu, hańba taka w wieku podeszłym

pochyli twą głowę strapioną ku ziemi.

Wasza wysokość, proszę, pozwól mi odejść.

Smutek mój szuka pociechy, a podeszły wiek wytchnienia.

Zostań, Humphreyu, książę Gloucester.

Zanim odejdziesz, oddaj swą laskę.

Henryk zostanie własnym protektorem,

a Bóg będzie mi służyć za przewodnika.

Lecz odejdź w pokoju, Humphreyu.

Kochany jak wtedy, gdyś był protektorem.

Nie widzę powodu, by dorosły król

miał być chroniony niczym dziecię.

Bóg i król Henryk władają Anglią!

Oddaj laskę i królestwo swemu królowi.

Moja laska.

Oto, szlachetny Henryku, moja laska.

Oddaję ją równie ochoczo,

jak twój ojciec, Henryk, mi ją wręczył.

I równie ochoczo kładę ją u twych stóp,

jak inni ambitni by ją ochoczo zabrali.

Żegnaj, królu.

Gdy wyzionę ducha,

niech towarzyszą ci honor i pokój.

Laska została odebrana.

Niech zajmie miejsce tam,

gdzie pasuje najlepiej. W dłoni Henryka.

Z drogi.

Eleonoro!

Przyszedłeś zobaczyć me poniżenie?

Karzesz również siebie.

Usłysz ich!

Ukryj się przed ich nienawistnym spojrzeniem

i opłakuj mnie w komnatach.

Przeklinaj wrogów moich i swoich!

Cierpliwości. Zapomnij o smutku.

Naucz mnie, jak zapomnieć o sobie.

Bo gdy myślę, że jestem twą żoną,

jak mam nie myśleć, że to niewłaściwe,

by mnie tak upokarzano publicznie.

Gdy kamienie ranią me stopy,

wzdrygam się, a nienawistny lud się śmieje.

Humphreyu, nie udźwignę tego brzemienia.

Mrok będzie moim światłem, noc moim dniem.

Myślenie o przeszłości będzie moim piekłem.

Sir Johnie, strzeż moją żonę.

Nie traktuj jej źle z mojego powodu.

Czasem powiem, żem żoną księcia Humphreya,

szlachetnego człowieka i władcy.

Ale takim był księciem i władcą,

że pozwolił, by jego zapomniana księżna

została pośmiewiskiem.

Bo Somerset, York i fałszywy kapłan

zastawili na ciebie pułapkę.

Wzleć tak wysoko, jak potrafisz, inaczej cię spętają.

Odpuść!

Źle to pojęłaś.

Popełnić zbrodnię muszę, by mnie oskarżono o zdradę.

I choćbym miał dwadzieścia razy więcej wrogów,

żaden nie wyrządzi mi krzywdy,

dopóki jestem lojalny i uczciwy.

Pomożesz sobie, jeśli spokój zachowasz.

Błagam cię o cierpliwość,

a to widowisko wkrótce zostanie zapomniane.

Jego wysokość wzywa na zebranie w pałacu.

Zebranie? Teraz?

Nie pytano mnie o zgodę.

To potajemne działania.

Zjawię się tam.

Serce mi podpowiada, iż Warwick sprawi,

że książę York zostanie niegdyś królem.

A ja pewny jestem jednego.

Ryszard dożyje dnia, kiedy książę Warwick

będzie pierwszym po królu.

Tekst polski: Michał Urbaniak