Original subtitles

WOJNA DWÓCH RÓŻ

RYSZARD III WILLIAM SZEKSPIR

Boże, chroń króla Ryszarda, trzeciego tego imienia.

POPRZEDNIO

Przyjdzie dzień, gdy pożałujesz,

że nie przeklinam tej ropuchy razem z tobą.

Młody Edward żyje.

Chcę śmierci bękarta.

Buckingham maszeruje z armią, a potęga jego rośnie.

Hrabia Richmond, Henryk Tudor, w drogę wyruszył.

Po koronę zmierza.

Richmond synem twej żony.

Richmond młodą Elżbietę poślubić chce.

Udam się do niej na zaloty.

Biedne książęta.

Delikatne dzieci.

Jeśli wasze dusze wciąż się tu unoszą,

otulcie mnie swymi skrzydłami.

Tak wiele nieszczęść głos mój stłumiło.

Zmęczony język pozostaje cichy i nieruchomy.

Boże, jak mogłeś opuścić swoje owieczki

i na pożarcie wilkowi je rzucić?

Bez życia, bez wzroku, niczym żywy duch.

Spocznij na tej prawej, angielskiej ziemi.

Bezprawnie splamionej krwią niewinnych.

Gdyby tylko ziemia dała mi grób

zamiast tego miejsca do siedzenia.

Któż poza nami ma powód do rozpaczy?

Nazwałam cię raz marą, królowej imitacją.

Gdzież teraz jest mąż twój?

Gdzie twój brat?

Gdzie wojska podążające za nimi?

Dostrzeż, kim jesteś bez tego wszystkiego.

Nie szczęśliwą żoną, a wdową zrozpaczoną.

Nie radosną matką, a kobietą dzieci opłakującą.

Przepowiadałaś, że czas ten nadejdzie,

że pożałuję, iż nie przeklinam z tobą

tego opuchniętego pająka, tej ropuchy garbatej.

Miałam męża, aż Ryszard go zabił.

Tyś miała dwóch synów, aż Ryszard ich zabił.

Ja miałam męża, aż tyś go zabiła.

Miałam Edmunda, aż go zabiłaś.

Miałaś też Clarence'a, aż Ryszard go zabił.

Twe łono wydało ogara,

który będzie prześladować nas aż do śmierci.

Nie ciesz się z mych cierpień, żono Henryka.

Bóg mi świadkiem, że ja nad twoimi łzy wylałam.

Zostań przy mnie.

Jam głodna zemsty.

Clarence, Hastings, Rivers, Grey i Anna

zbyt szybko w swych grobach spoczęli.

A Ryszard wciąż żyje, ciemności szpieg.

Boże drogi, modły zanoszę, zakończ jego życie,

bym mogła powiedzieć,

iż ogar nie żyje.

Tyś w klątwach obeznana.

Naucz i mnie mych wrogów przeklinać.

Nie śpij nocą, za dnia nie jedz.

Utracone szczęście z obecnym cierpieniem porównaj.

Wspominaj dzieci słodszymi, niż były naprawdę,

a ich zabójcę miej za podlejszego, niż jest.

To nauczy cię przeklinać.

Słowa me monotonne.

Nadaj im życie swoimi.

Twa rozpacz uczyni je ostrymi jak moje.

Nie bądź oniemiała, ze mną się udaj.

Wspólnie zduśmy mego syna przeklętego,

co twe słodkie dzieci zdusił.

Królu wszechmocny,

do wybrzeża zachodniego potężna flota nadpływa.

Mówi się, że Richmond ich admirałem.

Dryfują u brzegu w oczekiwaniu na powitanie Buckinghama.

Wyślij posłańca do księcia Norfolk.

Ratcliffe'a, siebie bądź Catesby'ego.

Catesby, pędź do księcia. Ratfcliffie, podejdź tu.

Do Salisbury jedź. Gdy tam dotrzesz...

Bezmyślna ofiaro!

Dlaczego stoisz, zamiast do księcia pędzić?

Czego wasza wysokość sobie życzy?

Co miałbym księciu przekazać?

Każ mu zebrać armię jak największą

- i dołączyć do mnie pod Salisbury. - Idę.

Co miałbym zrobić w Salisbury?

Po cóż miałbyś się udać przede mną?

Wasza wysokość mi kazał.

Zdanie zmieniłem.

Stanleyu, jakie wieści przynosisz?

Richmond jest na morzu.

Przybył po angielską koronę.

Czy tron stoi pusty? Czy miecza ręka nie trzyma?

Czy król umarł? Czy królestwo władcy nie ma?

Czy jest tu inny, poza mną, żywy dziedzic York?

Któż jest królem Anglii, jeśli nie Yorku dziedzic?

Co on w takim razie na morzu robi?

Nie potrafię odgadnąć, królu.

Zbuntujesz się i do niego dołączysz, tego się obawiam.

To twój syn.

Nie, mój panie. Ufać mi możesz.

Gdzie twoja armia?

Na zachodnim brzegu,

pomagając rebeliantom okręty opuścić?

Nie, mój panie. Przyjaciele są na północy.

Co robią na północy, gdy służyć mi na zachodzie powinni?

Nie dostali rozkazu.

Pozwól mi odejść, wasza wysokość.

Zbiorę ludzi i spotkam się z tobą

w miejscu i czasie, które wasza wysokość wskaże.

Odejść chcesz, by do Richmonda dołączyć.

Nie ufam ci.

Królu wszechmocny,

nie masz powodu, by w mą przyjaźń wątpić.

Nie oszukałem cię i nigdy nie oszukam.

Idź i ludzi zbierz,

ale zostaw syna swego.

Upewnij się, żeś mi lojalny,

inaczej głowa jego może się potoczyć.

Zostawię go, bom ci wierny.

Królu, książę Buckingham schwytany został.

To dobra wiadomość.

Lecz hrabia Richmond wraz z armią do Milford dobił.

Tej złej wiadomości pominąć nie można.

Ruszajmy!

Zamiast tu rozprawiać, bitwę mamy do wygrania.

Stać!

Kto mi na drodze staje?

Ta, która powinna na drodze ci stanąć,

zduszając cię w łonie,

byś mordów tylu nie dokonał.

Mów, nikczemniku, gdzież moje dzieci?

Ropucho, gdzie brat twój, Clarence?

Gdzie szlachetni Rivers i Grey?

Gdzie życzliwy Hastings?

Męża i syna jesteś mi winien.

Bijcie w bębny!

Nie pozwólcie, by niebiosa te oszczerstwa usłyszały.

Bijcie, mówię!

Tyś mój syn?

Tak, i dziękuję za to Bogu, ojcu oraz tobie.

- Daj mi mówić. - Mów, lecz nie słucham.

Będę łagodna w słowach.

I pośpiech wskazany, matko.

Tak ci spieszno?

Ja czekałam na ciebie.

Bóg mi świadkiem, w bólu i cierpieniu.

Przybyłeś na świat, by mi piekło tu urządzić.

Twe narodziny były mi brzemieniem.

Marudnym i upartym dzieckiem byłeś.

Podczas nauki wściekły byłeś i nieokrzesany.

W młodości śmiały, przygód żądny.

A z wiekiem duma i przebiegłość górę wzięły nad tobą.

Mniej dziki, lecz bardziej groźny, z nienawiścią w sercu.

Czy był kiedykolwiek czas,

kiedy miło mi było w towarzystwie twoim?

Jeśli taki ból sprawia ci patrzenie na mnie,

pozwól mi odejść, bym cię nie urażał.

Bijcie w bębny!

Wysłuchaj mnie, proszę.

Zbyt zgorzkniałe twe słowa.

Posłuchaj,

a więcej słowa nie wypowiem.

Albo zginiesz zgodnie z wolą Bożą,

zanim w bitwie zwyciężysz,

albo ja z żalu umrę

i więcej twej twarzy nie ujrzę.

Zabierz ze sobą moje przekleństwo,

które w dniu bitwy ciążyć będzie bardziej

niż zbroja, którą nosisz.

Modlę się za twych przeciwników.

A dusze dzieci Edwarda

niech szepczą twym wrogom do ucha,

obiecując im zwycięstwo.

Życie twe było krwawe i taki też twój koniec będzie.

Żyłeś we wstydzie, w chwili śmierci wstyd cię nie opuści.

Choć mam powody, by cię przeklinać, energii mi brak.

Wystarczą mi jej słowa.

Zostań, pani.

Chcę się rozmówić.

Córkę masz, Elżbietę.

Cnotliwą i piękną. Dostojną i łaskawą.

Musi za to umierać?

Żyć jej pozwól.

Maniery jej zepsuję, splamię jej urodę,

byle jej krwawa rzeź nie dosięgła.

Wyznam, że nie jest Edwarda córką.

Jej rodowód bezpieczną ją czyni.

Bracia jej zginęli przez ten rodowód.

Mówisz, jakbym ja ich zabił.

Zaprawdę!

Wuj odebrał im wygody,

królestwo, rodzinę, wolność i życie.

Pani, wiedz, że córkę twą kocham

i uczynić królową Anglii ją zamierzam.

A kto jej królem zostanie?

Ten, kto ją królową uczyni. Któż inny?

- Ty? - Otóż to. A o kim myślałaś?

Jak chcesz ją zachwycić?

Tego od ciebie się dowiem, gdyż jej temperament znasz najlepiej.

I co miałabym powiedzieć?

Brat jej ojca chce być jej lordem? Czy może stryj?

A może zabójca braci jej i stryjów?

Pogrzebię ich w łonie córki twej, by potem w tym gnieździe

odrodzili się na nowo ku twojej pociesze.

Jak miałabym cię przedstawić,

by Bóg, prawo, mój honor i ona sama

byli tobą zachwyceni?

Powiedz, że potężną królową zostanie.

By zrzec się tytułu jak jej matka.

- Przysięgam... - Na co przysięgać chcesz?

Niech niebiosa szczęścia mnie pozbawią.

Niech me dni będą mroczne, a noce bezsenne.

Niech los się ode mnie odwróci,

jeśli całym sercem nie pokocham twej pięknej córki.

Moje i twoje szczęście od niej zależą.

Bez niej, jako mej królowej, na mnie i na ciebie

spadnie śmierć, spustoszenie, zguba i zaraza.

Tylko tak uniknąć tego możemy.

Tylko małżeństwo może nas uchronić.

Czynów dawnych nie można odwrócić.

Jeśli odebrałem królestwo twym synom,

zwrócę je twojej córce.

Dlatego, droga matko, bo tak muszę ci mówić,

wystąp w moim imieniu.

Opisz jej, kim będę, a nie kim byłem.

Czy dam się skusić diabłu?

Jeśli diabeł kusi cię ku dobremu.

Idę.

Napisz do mnie wkrótce, a lepiej ją poznasz.

Przekaż jej pocałunek miłosny.

Żegnaj.

Głupia, płytka i rozchwiana kobieta.

Wasza wysokość?

Wasza wysokość?

Bijcie w bębny!

Bądź pozdrowiony.

Przekaż Richmondowi,

że w jamie zabójczego dzika

mój syn, Jerzy Stanley, siedzi uwięziony.

Jeśli się zbuntuję, Jerzy głowę straci.

Ze strachu przed tym pomoc wstrzymuję.

Ruszaj szybko i lordowi przekaż pozdrowienia.

Powiedz też, że królowa zgodziła się

wydać mu swą córkę Elżbietę.

Gdzie teraz jest Richmond?

W Pembroke w Walii.

Ku Bosworth z armią zmierza,

jeśli nic ich nie zatrzyma.

Spiesz do swego lorda. Rękę jego ucałuj.

List mój wszystko wyjaśni.

Żegnaj.

Król Ryszard nie pomówi ze mną?

Nie, panie.

Cierpliwości.

To dzień zaduszny, czyż nie?

Tak.

Zatem dzień zaduszny będzie moim dniem sądu.

Klątwa Małgorzaty mocno mi ciąży.

Rzekła: ←Gdy on twe serce smutkiem rozedrze”.

Prowadź mnie, Catesby.

Zło uczyniłem...

i spotka mnie kara należyta.

Zabrać go.

Zaszło już strudzone słońce

i jasny ślad na niebie to znak, że jutro będzie dobry dzień.

Gdzie zatrzymał się lord Stanley?

Pół mili na południe

od obozu wojsk królewskich.

Postaraj się z nim pomówić, życzliwy Bluncie,

i przekaż mu tę pilną wiadomość.

Ręczę za to własnym życiem.

Dobrej nocy, kapitanie Blunt.

Panowie, omówmy sprawy jutrzejsze.

W moim namiocie. Zbyt zimna to noc.

Jeść dziś nie będę.

Wino mi podaj.

Czy przyłbica moja lżejszą jest? Czy zbroja ma w gotowości?

Tak, królu. Wszystko jest gotowe.

Niech los ci sprzyja.

Ciesz się tym, co noc ma do zaoferowania, szlachetny ojcze.

Mówmy szybko, gdyż pośpiech wskazany.

Do bitwy przygotuj się z samego rana.

Postaram się wspomóc cię tak, by mnie nie wykryto.

Nie mogę jednak śmiało poczynać,

gdyż brat twój, delikatny Jerzy,

stracony zostanie na mych oczach.

Ratcliffe, wyślij posłańca do obozu Stanleya.

Niech sprowadzi wojska przed wschodem słońca,

albo syn jego na zawsze spocznie w jaskini.

Boże, którego kapitanem się obwieszczam,

spójrz na me wojska okiem łaskawym.

Uczyń nas swymi posłańcami,

byśmy mogli cię wielbić jako zwycięzcy.

Tobie powierzam swą duszę.

Gdy żyłem,

śmiertelne rany zadałeś memu ciału.

Henryk VI przepowiada ci rozpacz i śmierć.

Biedny Jerzy Clarence, śmiertelnie przez ciebie zdradzony.

Wspomnij mnie jutro na polu bitwy

i miecz swój upuść.

Rozpaczaj i umrzyj.

Ja pierwszy pomogłem ci zdobyć koronę.

Jako ostatni twej tyranii zasmakowałem.

Śnij o krwawych uczynkach i śmierci.

Rozpaczaj i w rozpaczy umrzyj.

Ryszardzie, twa żona...

biedna Anna, twa żona...

co chwili spokoju przy tobie nie zaznała,

teraz tobie spać nie daje.

Wspomnij mnie jutro na polu bitwy.

Rozpaczaj i umrzyj.

Śnij o nas, zaduszonych w Tower.

Ciążyć będziemy twej duszy

i na dno cię pociągniemy, ku zagładzie i śmierci.

Rozpacz ci przepowiadamy i śmierć.

Jezu!

Tchórzliwe sumienie, czemóż mnie dręczysz?

Spocony się budzę, ciało drży ze strachu.

Czego się boję? Siebie?

Nikogo tu nie ma. Jest tu morderca?

Nie

Tak...

ja tu jestem.

Sumienie me ma tysiąc języków,

a każdy język inną opowieść głosi.

A każda opowieść potępia mnie.

To rozpacz.

Nikt mnie nie kocha.

Jeśli umrę, nikt opłakiwać mnie nie będzie.

Bo i dlaczego powinni?

Skoro sam siebie nie opłakuję.

Panie. Przyjaciele twoi się zbroją.

Catesby, miałem sen okropny.

Można ufać przyjaciołom?

Nie wątpię, panie.

Na świętego Pawła.

Cienie tej nocy większy strach zasiały

niż obecność tysięcy żołnierzy.

Słońce wciąż nie wstało.

Pomóż mi.

Jak spałeś, panie?

Najprzyjemniejszy sen miałem, pełen słodkich wizji.

Która to godzina?

Czwarta dochodzi.

Czas rozkazy wydać.

Szybko!

Konia przygotujcie!

Poprowadzę mych ludzi!

Ruszajcie, panowie. Wszyscy na pozycje!

Nasze zbroje będą sumieniem, a miecze naszym prawem.

Pamiętajcie, kogo w walce spotkacie.

Zgraję łotrów, włóczęgów i uciekinierów.

Bretońskie szumowiny i zwykłych chłopów.

Rodacy, zapamiętajcie jedno.

Jeśli przysięgniecie obalić tyrana,

po jego śmierci będziecie spać spokojnie.

A któż im przewodzi? Marny mąż,

trzymany w Bretanii naszego brata kosztem.

Tchórz.

Jeśli swe dzieci wyzwolicie,

ich dzieci odpłacą wam na starość.

Mróz w życiu odczuwał jedynie, gdy śnieg do buta się dostał.

Przegońmy tych maruderów za morze.

W imię Boga i wszystkich prawych...

- Pozwolimy im cieszyć się naszą ziemią? - Nie!

- Spać z naszymi żonami? - Nie!

Gwałcić nasze córki?

Dobądźcie mieczy!

Jeśli wygramy,

każdy z was nacieszy się zwycięstwem.

Na pozycje!

Ruszajcie na wroga!

Bijcie w bębny, dumnie i radośnie!

Za Boga i świętego Jerzego!

Za Richmond i zwycięstwo!

Odejdźmy w walce!

Jeśli nie do nieba, to ramię w ramię do piekła!

Pomocy!

Królewski koń zginął!

Ratunku, inaczej przegramy!

Konia!

Królestwo za konia!

Wycofaj się, panie. Doprowadzę cię do konia.

Nikczemniku!

Sześciu Richmondów na polu walki było.

Pięciu zabiłem zamiast niego.

Konia! Królestwo za konia!

Rękę podaj, panie.

Catesby!

Wychwalajcie Boga i własne miecze...

zwycięscy przyjaciele.

Wygraliśmy.

Ogar nie żyje.

Odważny Richmondzie!

Doskonale walczyłeś.

Mów, czy młody Jerzy Stanley żyje?

Ojcze!

Boże w niebiosach, odpowiedz amen.

Amen!

Bracie.

Oto przywłaszczona korona.

Noś ją, ciesz się nią. Dobrze ją wykorzystaj.

Ułaskaw żołnierzy, którzy uciekli,

a teraz powrócą na naszą stronę.

A potem, jak przysięgałem,

połączymy dwie róże.

Boże, miej w opiece króla Henryka, siódmego tego imienia.

Boże, miej króla w opiece!

Anglia przez długi czas cierpiała.

Bracia przelewali krew braterską.

Synowie ojców musieli zabijać.

To podzieliło Yorka i Lancastera,

żyli ze sobą skłóceni.

Niech teraz Richmond i Elżbieta,

prawdziwi dziedzice swoich domów,

na mocy Boga połączą się ze sobą.

Rany się zagoją, pokój zapanuje.

I by trwał długo.

Bóg powie: amen.

Amen.

Tekst polski: Michał Urbaniak