Original subtitles

WOJNA DWÓCH RÓŻ

HENRYK VI WILLIAM SZEKSPIR

Gdzie mój ojciec?

Nawet na ten widok me serce zamienia się w kamień.

Pomyśl Małgorzato o zemście.

To pałac strasznego króla.

Zdobądź go, Yorku.

Pozwólcie mi być królem całe moje życie.

Będziesz królował w ciszy w trakcie twego życia.

Jakaż to krzywda dla twojego syna!

Ach, ty nędzniku!

Raczej mi dziewicą było umierać, nigdy cię nie widzieć.

I nigdy tego nie urodzić syna, niżeli patrzeć, żeś się wyrodnym okazał ojcem.

Gdybyś go kochał choć pół, jak ja kocham,

gdybyś dlań cierpiał, co ja wycierpiałam.

Gdybyś go karmił, jak ja, krwią swą własną,

krew swą serdeczną byłbyś raczej wylał,

niż dał dziedzictwo surowemu księciu, wydziedziczając jedynego syna.

Przebacz mi, Małgorzato.

Hrabia mnie Warwick i książę przymusił.

Przymusił ciebie?

Któż przymusza króla?

Wstyd mi to słuchać.

Tchórzliwy nędzarzu.

Gdybym tam była, choć głupiam niewiasta,

na dzidach raczej dałabym się ponieść, niżbym się zgodziła na taki układ.

Ale ty przeniosłeś życie nad honor.

Widząc, co ty czynisz, sama się odłączam

od twego stołu i twego łoża, póki parlament nie uchyli aktu,

co mego syna wydziedziczył.

Lordowie, którzy przysięgli na twój sztandar,

pójdą za moim, skoro go rozwinę na twoją hańbę.

I na zagładę domu Yorków.

Tak więc zostawiam ciebie.

Stój, Małgorzato, słuchaj jedno słowo.

Za dużo dotąd mówiłeś.

- Choć nie jestem najstarszy, pozwól mi! - Nie, jestem lepszym mówcą!

- Lecz mam powody silne i dosadne! - Co to?

Czyżby synowie...

poróżnieni?

Czym ta kłótnia? Jak się rozpoczęła?

Nie kłótnia, lecz lekka sprzeczka.

O co?

O koronę Anglii, ojcze, która jest twoja.

Moja, chłopcze?

Nie, dopóki król Henryk nie umrze.

Wasze prawa nie zawisły wcale od jego żywota lub od śmierci.

Dziedzicem jesteście teraz, więc wejdźcie w swe prawa.

Jeśli Lankasterom chwilę dasz wytchnienia,

pomnij, że w końcu prześcigną cię ojcze.

Przysięgłem, że mu dam spokojnie rządzić.

Gdzie o królestwo idzie, wolno krzywoprzysięgać.

Gotów bym tysiąc przysiąg złamać, żeby rok panować.

Nie! Broń was Boże przed złamaniem przysiąg.

A tak się stanie, gdy w otwartej wojnie praw swych zażądam.

Jeśli posłuchacie, wnet wam dowiodę, że tak nie jest wcale.

To niemożliwe, nie dowiedziesz, synu.

Niczym przysięga, jeśliś jej nie złożył wobec prawdziwej, uprawnionej władzy,

co moc posiada nad przysięgającym. Henryk jej nie ma jako przywłaszczyciel.

A więc widzicie, że wasza przysięga przed nim złożona

jest czcza i lekkomyślna. Do broni zatem.

Pomyślcie, ojcze, jaka to słodycz w noszeniu korony.

Po co nam zwlekać?

Ja póty nie spocznę, póki tej białej nie zabarwię róży,

nawet w Henrykowego serca krwi ciepławej.

Ryszardzie!

Dosyć!

Mój lordzie!

Pomówimy o tym jeszcze.

Królowa razem z północnymi pany

w waszym grodzie pragnie was osaczyć.

Zbliża się, milordzie.

Edward i Jerzy pozostaną ze mną.

Ryszard i Edmund, dołączcie do matki.

Ojcze, zwyciężymy, nie lękaj się.

Plantagenet!

Chodź, synu.

Edmund.

Idź, Ryszardzie, idź za matką.

W szyk ustawmy wojsko i co tchu bój wydajmy.

Idź do domu swej siostry.

Nie oglądaj się. Edmund i Ryszard podążą za tobą.

Idźmy, Ryszardzie!

Edmund!

- Idź, matko! - Clifford się zbliża!

Idź!

Zostańcie tu, moi panowie. Ukryjcie się na chwilę.

- Edmund! Ryszard! - Idź matko, jesteśmy za tobą!

Tyś płodem przeklętego księcia Yorku,

który mi ojca zabił. Zginiesz więc.

Nie jestem godnym zemsty twej przedmiotem, mścij się na mężach, a mnie daruj życie.

Biedny mój chłopcze, daremne twe słowa.

Krew mego ojca zasklepiła przejścia, którymi do mej wbiec mogłyby duszy.

Widok człowieka z rodziny Yorków dla mojej duszy furią jest piekielną.

I w piekle żyję, póki jeden listek na tym przeklętym zieleni się drzewie.

Więc...

Pozwól mi modlić się.

Nim śmierć poniosę, pozwól mi się modlić.

Do ciebie się modlę, Cliffordzie, litości!

Litości? Ojciec twój mojego zabił, więc giń.

Plantagencie, przybywam!

Plantagenet!

Chodź, Westmorlandzie.

Szał wasz do krwawszej podpalam wściekłości.

Nie myślę z tobą na słowa harcować,

wolę ci oddać cztery za cios jeden.

Stój!

Mężny, Cliffordzie!

Z tysięcznych przyczyn pragnę przedłużyć życie tego zdrajcy.

Chodź.

Niech klęczy na tym gnoju tutaj.

Co?

Co?

Więc to ty królem Anglii chciałeś zostać?

Gdzie banda synów twoich, by cię poprzeć?

Gdzie twój ukochany Edmund?

Korona dla Yorków.

Patrz, Yorku.

Moją chustkę we krwi umoczyłam,

którą waleczny Clifford miecza ostrzem wytoczył

z piersi twego wyrostka.

Weź ją, by z twarzy łzy ciekące otrzeć.

Skąd ta cierpliwość?

Powinieneś szaleć.

On ust otworzyć nie chce bez korony.

Trzymajcie mu ręce, gdy mu ją będę wkładała na głowę.

Teraz jak król wygląda.

Tak, to on zabrał tron króla Henryka,

on został jego przybranym dziedzicem.

Ale dlaczego wielki Plantagenet ukoronowany przed czasem?

Dlaczego złamał przysięgę?

O ile pamiętam,

nie prędzej królem pozostać mieliście, ażby król Henryk podał rękę śmierci.

Grzech to aż nazbyt nie do przebaczenia!

Precz z tą koroną, z nią razem precz z głową!

To me zadanie przez pamięć na ojca.

Nie, stój.

Posłuchajmy, jak się modlić będzie.

Wilczyco Francji,

w skórze kobiety tygrysie serce chowasz.

Weź tę koronę, a z nią weź mą klątwę,

a w swej niedoli taką miej pociechę,

jaką ja z wrogich twoich rąk dostaję!

Twardy Cliffordzie! Zabierz mnie ze świata.

Duch mój do nieba,

krew na wasze głowy!

To za śmierć mego ojca!

A to za prawa łagodnego króla!

A to za ukochanego Somerseta.

Odciąć mu głowę.

I zatknąć nad bramą.

Ciekawym, jak uszedł nasz książęcy ojciec?

Jego miecz.

Patrz, jak otwiera świt swe bramy złote.

Patrz, jak żegna z przewspaniałym słońcem.

Czy wzrok mnie myli, czy widzę trzy słońca?

Trzy jasne słońca, każde słońcem całym.

Nierozdzielone mknącymi obłoki,

lecz niebios bladym odcięte błękitem!

Patrz,

jak się schodzą, łączą, całują, jakby zawrzeć chciały przymierze święte.

Jednym już blaskiem, jedną są światłością, jednym już słońcem.

Przez nie widać, nieba jakiś niezwykły rokują wypadek.

Mniemam, mój bracie, że wzywa nas w pole.

Byśmy, dzielnego syny Plantageneta,

w promienne jedno swoje blaski zlali i tak jaśnieli nad ziemią jak słońce.

Oto nadchodzi ten, co zdradza swym wzrokiem,

że na języku ma jakowąś grozę.

Mój panie.

Jestem człowiekiem, co patrzał z boleścią, jak książę Yorku przeszlachetny ginął.

Mnogie wam ręce przemogły rodzica,

lecz tylko groźne dzikiego Clifforda oraz królowej zabiły go ramiona.

Ona na głowę księcia na pośmiewisko włożyła koronę.

W twarz mu się śmiała, a gdy płakał z bólu,

sroga królowa dała mu, by sobie łzy otarł z lica...

chustkę...

umaczaną we krwi niewinnej Edwarda, którego ubił bezlitosny Clifford.

Po urąganiach, po szyderstwach mnogich,

uciąwszy głowę...

ponad bramą Yorku ją zatknęli.

I tam ona sterczy.

Nic smutniejszego nie widziałem dotąd.

Słodki książę Yorku.

Odkąd uszedłeś, nie mamy już laski ani podstawy.

O, dziki Cliffordzie,

kwiat Europy rycerstwa zabiłeś.

Pałac mej duszy stał mi się więzieniem.

Wesela bowiem nie odzyskam więcej.

Nigdy.

Nigdy wesół już nie będę!

Płakać nie mogę.

Płacze są dla dzieci.

Dla mnie bój i zemsta.

Twe imię noszę, Ryszardzie,

więc pomszczę śmierć twą lub z sławy zginę w przedsięwzięciu!

Imię zostawił mężny książę tobie,

mnie pozostawił swe księstwo i krzesło.

Swój tron

i swoje królestwo, powiedz.

Albowiem twoje to wszystko, jeśliś jego synem.

Jakież nowiny, szlachetni lordowie?

Wnet się dowiecie, że moja prawica

ściągnie diadem ze skroni Henryka,

choćby słynnym i dzielnym był w boju,

jak jest łagodnym, cichym, świętobliwym.

Lecz cóż czynić mamy w tych czasach pełnych zamieszek?

Mamy zdjąć z piersi żelazne pancerze?

Lub czy na hełmach wrogów

odprawiać modły mściwymi mieczami?

Gdy tak wolicie, to naprzód panowie!

I po to właśnie Warwick was poszukał.

Więc do Londynu co tchu maszerujemy. Wznieśmy okrzyk: ←Hej naprzód, na wroga!”.

O twoje plecy oprę się, Warwicku,

a gdy ty padniesz, od czego chroń nas, Boże,

padnie i Edward, co niech Bóg odwróci!

Nie hrabio Marchii, ale książę Yorku.

Najbliższym stopniem królewski tron Anglii.

Bo Anglii królem będziesz obwołany

w każdej mieścinie naszego pochodu.

Królu Edwardzie!

Witaj, milordzie.

Tam oto głowa twego arcywroga,

co chciał się twoją owinąć koroną.

Nie krzepi serca ten przedmiot, milordzie?

Duszę moją boleść mi ściska.

Powstrzymaj swą zemstę, o wielki Boże.

Miłościwy władco,

zbytek dobroci i tej litości trzeba precz odrzucić.

Po twą koronę sięgnął York ambitny.

On, książę tylko, chciał mieć syna królem.

Ty, będąc królem, nadobnym obdarowany synem,

przyzwalasz na to, by go wydziedziczyć,

a to dowodem, żeś ojcem niedobrym.

Jakaż to boleść,

gdyby z winy ojca miało swe prawa utracić to chłopię?

Spójrz na chłopca, niech ci przemieni w stal to miękkie serce.

Clifford,

czyś nie słyszał, że zły nabytek zły sprowadza koniec?

Zawsze szczęśliwym był syn tego ojca,

który za skarby swe do piekła zapadł?

Dziecku cnotliwe zostawię uczynki,

bodaj mój ojciec nie dał był mi więcej.

Kuzynie Yorku,

gdyby najlepsi twoi przyjaciele mogli to zobaczyć,

jak mnie to boli, że tutaj twoja głowa.

Nabierz otuchy, lordzie.

Wróg już blisko.

Wojsko osłabia twa miękka odwaga.

Syna pasować przyrzekłeś na rycerza.

Wyciągnij miecz swój, daj mu go bez zwłoki.

Klęknij, Edwardzie.

Edward.

Ned.

Książę Walii.

Wstań, jesteś rycerzem...

i zapamiętaj.

Miecz twój dobywaj tylko w sprawie świętej.

Z waszym królewskim, ojcze, pozwoleniem,

będę bronił naszej korony aż do śmierci.

Mój panie,

bądźcie gotowi, królewscy hetmani.

Na czele bowiem trzydziestu tysięcy zbliża się Warwick,

jako stronnik księcia Yorku, Edwarda, przez śmierć ojca uczynionym.

Królem go we wszystkich obwołuje grodach.

Szykujcie hufce, bo już nadchodzi.

Wasza wysokość niech opuści pole.

Bez was królowa ma najwięcej szczęścia.

Tak, naszym losom zostaw nas, milordzie.

I moje losy tutaj.

- Więc pójdę. - Z postanowieniem, aby z nami walczyć.

Byłże król kiedy, co na tronie zasiadł, a mniej ode mnie szczęścia miał na rozkaz?

Jeszcze w kolebce przywdziałem koronę,

w dziewiątym mego żywota miesiącu.

Nigdy poddany tronu tak nie pragnął,

jak ja dziś wzdycham, by poddanym zostać.

Jesteś tu, rzeźniku?

Jestem tu, garbusie, aby się rozmówić z tobą.

Wyście mojego brata zabili?

Ta ręka zakłuła ci ojca Yorka,

a ta zabiła ci brata Edmunda.

Tu zaś jest serce rade z tej ich śmierci.

Miast słów zjadliwych, mów lepiej pacierze,

bo dziś z Chrystusem jeść będziesz wieczerzę.

Jeszcze proroczy duch

nie siadł z garbusem.

To zjesz ją z diabłem, gdy nie chcesz z Chrystusem.

Ruszaj!

Dalej, Ryszardzie.

Dźgnąłem twego ojca, teraz ty przekłuj mą pierś.

Przeszyj mnie, Ryszardzie. Zlituj się!

Przeszyj me łono.

Zabij mnie, Ryszardzie. Zlituj się!

Ryszardzie!

O, Henryku,

gdybyś jak król rządził,

jak rządził ojciec twój i jego ojciec,

ja i tysięcy dziesięć w smutnym państwie

nie zostawilibyśmy wdów płaczących po naszej śmierci.

Wróg bezlitosny, nie zna miłosierdzia.

Z upływu krwi już omdlewam.

Przeszyj me łono, Henryku.

Przeszyj me łono!

Ten człowiek jak ja, skromny żołnierz,

teraz zabity przeze mnie, na nic mu korony.

Zły wiatr, na zysk nikomu nie wieje.

Gdzie twoje złoto, starcze?

Daj mi twe złoto, jeśli masz jakieś.

Za sto je razów kupiłem od ciebie.

Któż to?

O Boże!

To ojca mego oblicze.

O, dni rodzące takie czyny straszne!

I ja,

który z rąk jego życie otrzymał,

własnymi rękoma zabrałem mu jego.

Och, nie.

To mój najstarszy syn.

Wybacz mi, Boże.

Wszakże nie wiedziałem, co czynię.

Wybacz, ojcze,

bom nie poznał ciebie!

Litości, Boże! Co za czasy!

Litości.

Litości.

Litości, nieba!

Stąd cię zabiorę,

by cię w łzach zatopić.

Stąd cię zabiorę,

wy walczcie, gdy chcecie.

Bodaj mi umrzeć dziś za Bożą wolą.

Bo nic nam nie zostało na tym świecie,

jak smutek i niedola.

Idźmy, pani, król zaginął.

York triumfuje i pławi się w naszej rozlanej krwi. Z dala!

Niech żyje król Edward.

Czas nam odetchnąć, lordowie.

Wytchnienie daje nam dobra fortuna gładząca wzrokiem groźne skronie wojny.

Czyja to dusza tak ciężko odchodzi?

Teraz, gdy wojna skończona, czy wróg to, czy przyjaciel, niechże dozna łaski.

Odwołaj słowa litości, to Clifford.

Znad bramy Yorku przynieście tu głowę

waszego ojca, Clifford tam ją zatknął.

Niechaj to miejsce zajmie jego głowa.

Miarką za miarkę odpowiedzieć trzeba.

Dajcie do domu naszego puszczyka,

co nam i naszym śmierć jedynie wróżył.

Coś mi się zdaje, że on już bez zmysłów.

Przemów, Cliffordzie.

Wiesz, kto tu przemawia?

Życia promienie śmierć mu omroczyła,

on nas nie widzi, nie słyszy, co mówimy.

Błagaj daremnie o litość, Cliffordzie.

Ni jednej klątwy?

Źle już więc ze światem,

gdy Clifford nie ma klątwy dla przyjaciół.

Wiem stąd, że nie żyje.

Odciąć głowę zdrajcy.

Potem do pałacu spieszmy w triumfie,

abyś koronę Anglii wziął na skronie.

Jak chcesz, niech będzie, słodki mój Warwicku.

Na twoich plecach tron ja mój buduję.

Ryszardzie, księciem Gloucester cię czynię,

Jerzy, księciem Clarence.

Warrick zaś będzie wznosił lub obalał według swej woli.

A teraz spieszmy do Londynu objąć te honory.

Teraz...

z czystej miłości,

pozdrawiam mą ziemię mym życzliwym wzrokiem.

O nie, Henryku, to nie twoja ziemia.

Twój tron zajęty, berło ci wydarte,

zmyty ten olej, którym cię namaszczono.

Żadne cię zgięte kolano Cezarem dziś już nie nazwie.

Nie, nikt już nie żąda od ciebie opieki.

Komu pomożesz, gdyś nie pomógł sobie?

Tej gorzkiej doli należy się poddać,

bo mędrcy mówią, że tak jest najmądrzej!

To przeszły król, rzućmy się na niego.

Powstrzymaj się chwilę.

O Boże!

Jakież szczęśliwe byłoby to życie, gdybym prostym zrodził się pasterzem.

Patrzałbym, jak płyną minuty

i jak wiele potrzeba minut na jedną godzinę.

Ile się godzin na dzień jeden składa?

Ile dni trzeba, aby rok się skończył?

A ile żyje lat śmiertelny człowiek?

Wiedząc to wszystko, czas bym swój podzielił.

Pilnować stada tyle trzeba godzin.

Tyle dni z płodem chodzą me maciorki.

Tyle lat jeszcze, nim przystrzygę runo.

Tak minuty,

godziny, dnie, miesiące i lata

płyną do końca,

aż siwe włosy do grobu zawiodą.

Jakie to życie?

Jak słodkie i rozkoszne!

Czy nie daje słodszego cienia krzak cierniowy

pasterzowi, gdy ujrzy swe stado,

niż baldachimy bogato dziergane monarchom,

drżącym przed zdradą poddanych?

O tak.

Po tysiąckroć.

Powiedz,

kim jesteś, że gadasz o królach i królowych?

Więcej niż się zdaję, a mniej niż byłem według urodzenia.

Ludziom o królach mówić przecież wolno?

Lecz ty tak mówisz, jakbyś sam był królem.

Jestem nim duszą i to chyba dosyć.

Jeśliś królem, gdzież jest twa korona?

Korona moja w sercu, nie na głowie. Niewidzialna.

Moją koroną jest zadowolenie.

Wszakże to korona, jaką się króle rzadko szczycić mogą.

Jeśliście królem, którego koroną jest zadowolenie,

z zadowoleniem trza wam pójść z nami.

Niech żyje król Edward, czwarty tego imienia!

Niech żyje król!

DZIESIĘĆ LAT PÓŹNIEJ

Jaki jest panie twój interes we Francji?

Uczynić siostrę francuskiego króla Edwarda królową.

Tak to skojarzy znowu te dwa kraje.

W przyjaźni z Francją

lękać się nie będziemy porozpraszanych wrogów, gdyby chcieli bunt podnieść.

Małgorzata wykorzystała stan i urodzenie, by zdobyć schronienie dla siebie i syna

w samym sercu dworu Ludwika.

Król Ludwik nie może ranić swym żądłem,

lecz przecież obrażać będzie brzęczeniem twe ucho.

Można go prędko przekonać wzruszającą mową.

Ludwika ogarnął żal, słysząc jej łkania i widząc

łzy jej słone.

Małgorzata jest świetnym mówcą.

Od jej żałoby tygrys by złagodniał.

Mówisz prawdę.

- Bądź zdrów, milordzie. - Bądź zdrów, lordzie Hastings.

Dobry królu Anglii, na polach Edgecote

małżonek tej pani, sir Ryszard Grey, poległ.

Jego ziemie zagrabili Lankasterowie.

Przybyła z prośbą o zwrot posiadłości.

Wasza wysokość niech wysłucha prośby.

Niehonorowo byłoby odmawiać.

Wdowo, rozważymy waszą prośbę. W inny czas przyjdźcie po naszą odpowiedź.

Nie mogę zwlekać, miłościwy królu.

Wasza wysokość niech mi da odpowiedź zaraz,

a spełnię, co wam się podoba.

Dama ta musi wprzód się na coś zgodzić, nim król się zgodzi wypełnić jej prośbę.

Ile posiadasz dzieci? Powiedz, wdowo.

Jednego syna, dobry władco.

Byłby żal mu stracić ojcowiznę.

Bądź miłosierny, królu, wróć mu włości.

Zostawcie nas, moi lordowie.

Powiedzcie, pani,

kochasz swego syna?

O, wielce kocham, tak jak samą siebie.

Czy nie zrobiłbyś wiele dla jego dobra?

Dla jego dobra zniosę nawet boleść.

Więc dla jego dobra zdobądź ojcowiznę.

Po to przed waszym stoję majestatem.

Cóż mi uczynisz, jeśli dobra wrócę?

Wszystko, co chcecie, a co spełnić mogę.

A jak zaczniesz robić zastrzeżenia?

Żadnych, jedyną będzie ma niemożność.

Możesz to zrobić, co myślę prosić.

Uczynię wszystko, co król mój rozkaże.

Czemuś się zaciął, miłościwy panie? Czyż nie usłyszę swojej powinności?

Powinność łaskawa: kochaj swego króla.

Nietrudno spełnić, wszak jestem poddanką.

O, nie o takiej myślałem miłości.

Zatem o innej, niźli przypuszczałam.

Więc bez ogródki, chciałbym leżeć z tobą.

To bez ogródki, wolę spać w więzieniu.

A więc mężowskich nie odzyskasz włości.

Uczciwość moja będzie wianem moim, jej kosztem dóbr odzyskać nie pragnę.

Wielką tym krzywdę wyrządzasz swemu dziecku.

Wasza wysokość jego i mnie krzywdzi,

sugerując, że zostanę twą nałożnicą.

Mylisz się, moja pani.

A gdyby Edward wziął cię za małżonkę?

Jego królową, mój panie?

Urocza wdowo,

na tron mój przysięgam, że tylko duszy wypowiadam zamiar.

To jest, że pragnę mieć kochankę w tobie.

- A to jest więcej, niż się zgodzić mogę. - Posłuchaj, wdowo...

Miałem na myśli królową.

Tekst polski: Iwona Cienciala