Original subtitles

Toć niebo samo, planety i ziemia

pilnują pierwszeństwa porządku i miary,

i nieodmiennej w biegu swoim drogi.

Znieś stopniowanie, spuść jedną tę strunę,

a słuchaj, straszny naokoło rozdźwięk!

WOJNA DWÓCH RÓŻ

←HENRYK VI” WILLIAM SZEKSPIR

WESTMINSTER ABBEY PO POGRZEBIE HENRYKA V

Los kraju i ziemie zdobyte we Francji przez Henryka V

teraz leżą w rękach jego syna, Henryka VI,

i lorda protektora Humphrey z Gloucester.

Król Henryk V,

zbyt on był sławny, aby żyć mógł długo.

Anglia nie miała równego mu króla.

Raczej nie miała Anglia przed nim króla.

Jasne jego oczy, gdy groźne gniewu ciskały płomienie,

silniej od słońca odpychały wrogów,

twarz im paliło.

Henryku piąty, niech twój duch broni tę biedną ziemię

od domowych waśni.

Niechaj opór stawi zawistnych planet wpływowi na niebie.

Dusza twa będzie potężniejszą gwiazdą niż Juliusz Cezar lub jasna...

Panowie,

smutne wam z Francji przynoszę nowiny

o stratach, rzezi i krwawych potyczkach.

Paryż, Gisors, Poitiers stracone.

Coś powiedział przy trupie Henryka?

Mów ciszej albo na wieść o tych stratach

strzaska swą trumnę i zmartwychpowstanie.

Stracony Paryż?

Gisors się poddało?

Gdyby do życia Henryk V wrócił, na takie wieści

powtórnie by skonał.

Jak to się stało?

Strat tych przyczyną jaka była zdrada?

Nie zdrada, ale brak ludzi i złota.

Z angielskiej tarczy, połowa została odcięta.

Gdyby łez na ten nie stało nam pogrzeb,

ta wieść potoki ich by wywołała.

Dajcie mi zbroję, śpieszę za Francję walczyć.

Nie oczu swych łzami, ale krwią ran swoich

- zapłacze Francuz nad niedolą. - Gdzież my polecim

- przed taką ohydą? - Gdzie?

Na kark nieprzyjaciół.

Exeter, jeśli dłużej będziesz zwlekał, ja biegnę walczyć.

Dlaczego, Gloucesterze, o pochopności mojej powątpiewasz?

Już zgromadziłem w myśli mej zastępy, które francuskie zaleją dzielnice.

Dostojni panowie,

do łez, którymi

rosicie trumnę Henryka piątego...

ORLEAN

...nowy przynoszę powód, opowiem o bitwie o Orlean,

między potężnymi panami, Talbotem, Salisburym

i Francuzami.

Obóz został spustoszony nocą.

Więc zginął Talbot?

Nie, Talbot żyje, ale zmuszony opuścić Orlean.

Żegnajcie, moi panowie.

Ruszam zapalić ogień na francuskiej ziemi, aby dzień uczcić świętego Jerzego.

Albo Delfin z naszej zginie ręki,

albo pod nasze jarzmo kark uchyli. Idźmy.

Ja też co prędzej do Tower się udam,

aby królem młodego Henryka ogłosić.

Wasza wysokość.

SIEDEMNAŚCIE LAT PÓŹNIEJ

Mój panie,

twój kochający synowiec.

Przyszedł mój drogi Ryszard Plantagenet?

Tak, szlachetny stryju, przyszedł twój synowiec, Ryszard.

Przyjdź w me objęcia, niechaj cię uścisnę.

Biedny synowiec! Wszak i jego krzywdy moim są równe.

Swoje dziedzictwo, swe honory stracił.

Ale na koniec, ten rozpaczy lekarz,

śmierć

dobroczynna, wyswobodzicielka,

więzienia mego otwiera mi wrota.

Bodaj i jego skończyły się smutki.

Bodaj odzyskał wszystko, co utracił.

Dobry stryju,

na pokrewieństwo nasze i na honor Plantagenetów,

i ze względu na sojusz, podaj przyczynę.

Słuchaj.

Dziad dzisiejszego króla, Henryk IV,

wytrącił berło z rąk swego synowca, Ryszarda.

Ja byłem jemu najbliżej pokrewnym.

Gdy przyjaciele moi w śmiałym chcieli przedsięwzięciu

berło prawemu wrócić dziedzicowi,

ja wolność, oni utracili życie.

Czy jesteś prawowitym królem?

- A ja twój spadkobierca? - Mądrze, ze skrytą działaj polityką.

Bo dom Lancastrów na silnej podstawie,

stoi jak skała niczym niewzruszona.

Więc...

bywaj zdrów. Niech Bóg błogosławi

twym przedsięwzięciom w pokoju i wojnie.

Tu zgasła blada Mortimera lampa.

Lecz ja, za krzywdy, za gorzkie obelgi...

na mój dom rzucone...

potrafię jeszcze z honorem się pomścić.

Moim wielkim wujem był Edmund Mortimer, który poślubił Filipę,

jedyną córkę Lionela, księcia Clarence.

Dlatego, jeśli starszy syn jest następcą młodszego...

Ja jestem królem.

Z mojej jest strony prawda tak dowodna, że blask jej nawet ślepego uderzy.

Skoro wam usta tak trudno otworzyć,

niech każdy, kto prawym jest szlachcicem, jeśli uznaje, że przy mnie jest prawda,

niech ze mną razem

białą uszczknie różę.

Kto tchórzem

albo pochlebcą być nie chce,

czerwoną różę niech uszczknie wraz ze mną.

Nie lubię wcale rzeczy farbowanych, a więc baz farby podłego pochlebstwa

z Plantagenetem białą zrywam różę.

A ja czerwoną z młodym Somersetem, uznając głośno sprawy jego słuszność.

Stójcie, panowie, nim rzecz pójdzie dalej, zgódźmy się wprzódy,

że po czyjej stronie mniej róż się znajdzie,

ustąpi drugiemu.

Mości lordzie Warwick, przyjmuję twój wniosek.

Z róż mniejszą liczbą ustąpię w milczeniu.

I ja.

Więc w imię szczerości i prawdy

zrywam ten kwiatek dziewiczy i blady, i sąd wydaję na rzecz białej róży.

No dobrze.

Kto więcej?

Teraz, Somerset, gdzie twe argumenta?

Tu, w mojej pochwie; z dobrą ich pomocą białą twoją różę pomaluję

krwistą czerwienią.

Tymczasem

kwiat mój na twych nosisz licach, zbladły od strachu.

Nie, gniew to nie trwoga, chociaż twój język błędu nie chce wyznać.

Dumny głupcze, odejdź.

Gardzę tobą i twą czeredą.

Ku tej tylko stronie nie zwracaj wzgardy twej, Plantagenecie.

Moją część pogardy w twe gardło wtłoczę.

Odejdźmy, dobry lordzie Suffolk.

Zbytkiem honoru dla tego chłystka jest rozmowa z nami.

Nie, nie, Somersecie, krzywdzisz go.

Czyliż twój ojciec zdrad swych gardłem nie zapłacił?

W twojej krwi dotąd zbrodnia jego żyje.

Nim ci cześć zwróci rehabilitacja, zostaniesz chłystkiem.

Ojciec mój nie był zdrajcą.

Tego dowiodę, lepszym od ciebie mężem, Somersecie.

Wy zaś za dzisiejszą skarani będziecie obelgę,

więc ostrzeżeni miejcie się na pieczy.

Zawsze znajdziesz nas gotowych. Po tej nas farbie rozpoznasz jak wrogów,

którą na przekór tobie będziem nosić.

I ja też różę tę, od gniewu bladą,

na nienawiści mej znak krwi łaknącej,

będę nosił, dopóki w mym nie uschnie grobie.

Pnij się, aż twoja zdusi cię ambicja.

Gloucester...

Z pismem głęboko obmyślonym wchodzisz,

z paszkwilem długą wyrobionym pracą,

Humphreyu Gloucester? Chceszli mnie oskarżać,

przemów z natchnienia, bez przygotowania.

Jak ja zamierzam twe zbijać zarzuty.

Wasza wysokość?

Cierpliwość miejsce mi to nakazuje, zarozumiały księże,

bo inaczej uczułbyś skutki słów twych obelżywych.

Twoje lichwiarstwo zgubiło tysiące, wrogiem pokoju jesteś przez swój upór,

a twa lubieżność krwawą jest satyrą twojego stanu i godności twojej.

Gdyby można twoje myśli zbadać, nie wiem,

czy nawet król twój jest bezpieczny przed złośliwego serca twego dumą.

Gloucester, z twoich skarg szydzę.

Jeślim tak chciwy, tak dumny, przewrotny, jak mnie malujesz,

dlaczegom tak biedny?

Nie to księcia do gniewu zapala.

Ale on jeden chciałby wszystkim rządzić. On jeden zostać przy króla osobie.

To w piersiach jego wywołało grzmoty,

swe oskarżenia dlatego wyryczał.

Czyż protektorem nie jestem, zuchwalcze?

Także szanujesz godność mą?

Twoja duchowna godność jest szanowną,

nie twoje życie.

Rzym temu zaradzi.

Idź się tam zżymać.

Stryju Gloucesterze, stryju Winchesterze, jeśli co moje prośby mogą wskórać,

połączcie serca miłością i zgodą.

Jakiem zgorszeniem dla mojej korony

swary dwóch panów waszej dostojności.

Wierzcie, panowie,

mym niewinnym ustom, wojna domowa zjadliwą jest żmiją,

toczącą kraju naszego wnętrzności.

O, jak ta niezgoda dotyka mą duszę.

Lordzie biskupie, czyż na me westchnienia, na me łzy

patrzeć możesz obojętnie?

Kto będzie szukał zgody i pokoju,

jeśli tak kocha wojnę święty kapłan?

Ustąp, protektorze,

ustąp, biskupie.

Niech on się podda, bo ja nie ustąpię.

Litość dla króla ugiąć mi się każe.

Patrz, lordzie biskupie, książę wściekłości

burzę wygnał z piersi.

Czemu na twoim czole chmury jeszcze wiszą?

Biskupie, rękę moją ci podaję.

Wstydź się,

mój stryju.

Częstoś mnie z ambony uczył, że grzechem śmiertelnym nienawiść,

a teraz nie chcesz pełnić twej nauki. Chcesz jej upornym zostać gwałcicielem.

Niech i tak będzie, oddaję ci, książę, miłość za miłość i rękę za rękę.

Stryju mój, Gloucesterze,

jaką pociechą zgoda dla mnie wasza.

Łaskawy królu, przyjmij suplikę, którą składamy w Plantageneta Ryszarda imieniu.

Lordzie Warwicku, słusznej sprawy bronisz. Dobry mój królu,

przyznasz, że należy stracone prawa wrócić Ryszardowi.

Jest przeto wolą naszą, aby Ryszard do praw straconych swojej krwi powrócił.

A za to pokorny sługa

wierność ci ślubuje do śmierci.

Schyl się więc, ugnij przede mną kolano.

Za ten znak hołdu, królowi złożony,

miecz ci Yorków groźny przypasuję.

Wstań jak prawdziwy teraz Plantagenet,

wstań teraz, książę Yorku, Ryszardzie.

Niechaj na wrogów upadku twych rosnę.

Niechaj z rosnącą wiernością mą ginie,

kto złą myśl jedną przeciw tobie chowa!

Witaj nam, księże Yorku potężny!

Przepadnij, książę Yorku nikczemny.

Czas nagli teraz, królu, przebyć morze,

włożyć na głowę koronę francuską.

Obecność króla zwykła budzić miłość w sercach poddanych

i wiernych przyjaciół, nieprzyjaciołom odbierać otuchę.

Henryk tam pójdzie, gdzie Gloucester prowadzi,

bo wróg tam ginie, gdzie przyjaciel radzi.

Twoje okręty gotowe czekają.

FRANCJA

Niech żyje król Anglii i Francji, Henryk VI.

Niech żyje król.

Mój łaskawy władco,

kiedy z Calais pośpieszałem, aby być świadkiem twojej koronacji,

list mi wręczono waszej królewskiej mości przeznaczony

od Delfina Francji.

Mój lordzie protektorze,

list ten zobacz.

←Do króla...”

Alboż zapomniał, że to król jest jego?

←Dla ważnych powodów, tknięty litością

nad upadłym ojczyzny losem, pod przewodnictwem Joanny La Purcelle,

odzyskałem utracone miasto Rouen,

wygoniłem waszych lordów tam przebywających.

I zostałem okrzyknięty przez lud: Karolem, prawowitym królem Francji”.

Przeklęta zdrada.

Francja się zbuntowała?

Tak jest, mój królu, i stała się twoim wrogiem.

Niechże lord Talbot z zdrajcą się rozmówi, niech zasłużoną wymierzy mu chłostę

za to nadużycie.

Co mówisz na to, milordzie, czy zgoda?

Czy zgoda, królu?

Byłbym się pierwszy łaski tej domagał.

Więc zgromadź siły wśród tu zgromadzonych.

Somerset, masz dziesiątki jeźdźców?

- Mam, królu. - Pomożesz dobremu Talbotowi

powstrzymać Francuzów?

Przysięgam, że dostarczę mu to, czego potrzebuje.

Teraz z pełną mocą maszerujcie prosto na Karola.

Niech pozna co prędzej, z jakiem tę zdradę widzę oburzeniem,

jaką jest zbrodnią z swych przyjaciół szydzić.

Idę, mój królu, z całej pragnąc duszy, byś ujrzał

wrogów twych upokorzenie.

Lordowie Somerset i York, zbliżcie się.

Nie wiem, dlaczego miałby kto przypuścić, że gdy tę różę przypinam,

me serce dla Somerseta przychylniejsze będzie.

Obaj są krewni moi, obu kocham.

Więc jak w pokoju przybyliśmy tutaj,

tak i na przyszłość w świętej żyjmy zgodzie

i miłości.

Kuzynie Yorku,

w twe ręce składam namiestnictwo mojej królewskiej godności we Francji.

A ty, mój dobry lordzie Somersecie,

z jego piechotą twoją połącz jazdę,

i jak wierni króla poddani podążajcie za Talbotem

i naszym dzielnym stryjem Exeterem, z powrotem do Rouen i do zdrajcy Karola.

Pracujcie społem,

a na wrogów głowy waszego gniewu niechaj spadnie ciężar.

Król rolę mówcy wybornie odegrał.

Nie przeczę, tylko to mi nie po myśli, że sobie przypiął godło Somerseta.

Ba, rzecz fantazji, nie gniewaj się książę,

bo jestem pewny, że nie miał złej myśli.

Lecz nie myślmy o tym, inną się teraz zająć musim sprawą.

Dobrze zrobiłeś, Ryszardzie, żeś zamilkł.

Bo gdyby wybuchł ogień twego serca,

więcej podobno zdradziłbyś zawiści,

wściekłego gniewu, zawziętej urazy, niż wyobraźnia ludzka może stworzyć.

Źle tam, gdzie berło ręka dziecka trzyma,

ale tam gorzej, gdzie zazdrość jest panią.

Upadek śpiesznym krokiem...

bieży za nią.

Joanno...

Joanno...

Joanno?

Joanno?

Joanno?

Spójrzcie na waszą ziemię,

spójrzcie na żyzną Francję,

patrzcie na jej miasta i sioła zburzone

okrutną ręką srogich nieprzyjaciół!

Nas, lękliwe stado angielskich danieli

owiła psiarnia francuskich ogarów!

Bądźmyż przynajmniej rasową zwierzyną,

niechudą sarną, szczypnięciem zabitą,

lecz wściekłym raczej rozpaczą jeleniem.

Dobrzy ludzie...

Jestem pasterza córką, mój umysł nie ćwiczony w naukach.

Psów krwawą zgraję trzymającym w dali

groźnym połyskiem stalowego wieńca.

Gdym owieczek moich pasła trzodę, zstąpiła do mnie Boga Rodzicielka

i w objawieniu pełnym majestatu mój stan mi podły rzucić nakazała,

a od klęsk moją ziemię wyswobodzić.

Boże i święty Jerzy, Talbot i prawo Anglii,

wstawcie się za naszymi barwami w tej groźnej walce!

Lord Somerset?

Skąd wracasz, sir William? Jakie przynosisz nowiny?

Przynoszę wieści,

że Talbot sprzedany, Talbot, co zewsząd zagrożony śmiercią,

woła, by Somerset przybyli w pomoc słabym jego pułkom.

Powiedz, wyślesz swoje wojska?

Już za późno, nie mogę ich teraz wysłać.

Ta wyprawa zbyt pochopnie była ukartowana przez Yorka i Talbota.

Nieustraszony Talbot marnie zginie z całym jego blaskiem dawnej chwały

przez swą bezmyślną, zdesperowaną, dziką przygodę.

York go popchnął, niech York ocali.

York, z swej strony, ciebie skarży, książę,

skoro odmówiłeś obiecaną wysłać pomoc.

York kłamie.

Miał jazdę, byle jej zażądał. Małom mu winien względów, mniej miłości.

Zdrada angielska, niefrancuskie siły

w sidła dzielnego uwikłały Talbota.

W grób go wasza dziś niezgoda rzuci.

I jego syna, młodego Jana.

O którym dwie godziny później nadeszła wiadomość, że pędzi do walecznego ojca.

Nie troszcz się, jazdę natychmiast wysyłam.

Stanie mu w pomoc, nim sześć minie godzin.

Za późno! On już jeńcem jest lub zginął.

Jeśli stracił życie...

żegnaj dzielny Talbocie.

Świat chwałę jego, wy wstyd dziedziczycie.

Ojcze!

Janie!

Janie, jam cię tu przywołał,

by w tobie imię Talbota odżyło.

Na święto śmierci przybywasz, mój synu,

nieuniknionej, niewątpliwej śmierci.

Dosiądź więc mego najszybszego konia,

a powiem ci, jak śpieszną ucieczką możesz się ratować.

Nie trać więc czasu.

Czy me imię Talbot?

Czym jest twym synem?

Ja mam uciekać?

Jeżeli matkę mą kochasz, plamy tej nie rzucaj na honor jej niepokalany,

nie rób bękarta, niewolnika ze mnie.

By śmierć mą pomścić, dziś synu uciekaj.

Kto raz śmiał pierzchnąć, tego już nie czekaj.

Jeśli zostaniesz, obu śmierć nie minie.

Więc ty się ratuj, a twój syn niech ginie.

Na klęczkach błagam, pozwól mi, Talbocie, ginąć z honorem, a nie żyć w sromocie.

Jeśli mej nie chcesz klątwy, idź, mój Janie.

Idę, mój ojcze, na wroga spotkanie.

Razem ja z tobą jak twój cień popłynę,

żyć będę z tobą, albo z tobą zginę.

Więc cię ostatni raz cisnę do łona,

żyć będziem razem, lub, jeśli potrzeba,

razem dwie dusze ulecą do nieba.

Gdzie młody Talbot?

Gdzie jest dzielny Jan?

Gdzie me drugie życie?

Nie.

O Janie.

Nagłą chwycony wściekłością i z gniewem serca

odbiegł ode mnie z piorunu szybkością.

W odmęt się rzucił do walki.

I tam...

w krwi wrogów rzece

szukał ochłody duszy swojej spiece.

Tam umarł mój Ikar...

mój kwiat...

w chwale.

Gdyby Somerset i York nadbiegli, krwawo by dla nas dzień się ten zakończył.

Posieczmy ich ciała, rozłupmy ich kości,

które żyjąc, siały nam strachu żniwo, a Anglikom chwały.

O nie!

Po śmierci nie krzywdźmy zwłok męża,

co żyjąc, błyskiem płoszył nas oręża.

Gdzie jest Delfin?

Dzień jest nasz, nędznicy.

Wasze siły przytłoczone zostały przez Boga i Francję.

Kim ty jesteś, diabłem?

Gdzie jest wielki potyczek Alcydes?

Waleczny lord Talbot, hrabia Shrewsbury?

Czemuż źrenice me nie są kulami,

bym je z wściekłością w oblicza wam cisnął.

Idźcie, weźcie ich ciała.

My je weźmiemy.

Ale z popiołów Feniks ich wyleci,

który przestraszy znowu Francję.

Armia angielska, która się podzieliła na dwie strony,

musi się teraz złączyć...

w jedną.

Ze świętych popiołów Talbota wyleci

Feniks, który przestraszy znowu Francję.

Znowu!

Joanno...

Joanno?

Joanno...

Tędy!

Za mną!

Piękności cudzie,

nie drżyj, nie uciekaj,

bo tylko dłonią dotknę cię pokorną.

Na wieczny pokój całuję te palce...

i lekko składam je na twoim boku.

Kto jesteś?

Powiedz, abym cześć ci oddał.

Imię moje Małgorzata,

jestem córką księcia...

Księcia Anjou. Kim ty jesteś?

A jam jest hrabią,

nazywają mnie Somerset.

Hrabio Somerset, gdy takie twe imię, jakiego żądasz ode mnie okupu?

Postrzegam bowiem, żem branką jest twoją.

Dlaczego milczysz?

Jaki mam dać okup?

Piękna pani, czy ci niewola nie wyda się słodką, jeśli w niewoli

zostaniesz królową?

Stokroć nędzniejszą królowa w niewoli,

niż najnędzniejszy w łańcuchach niewolnik.

Królowa powinna być wolna.

Wolną będziesz, jeśli szczęśliwy król Anglii jest wolnym.

Co może dla mnie wolność jego znaczyć?

Zrobię cię króla Henryka królową

i głowę twoją koroną ozdobię,

- byleś raczyła być moją... - Kim, twoją?

Jego kochanką.

Jestem niegodną być żoną Henryka.

O nie, pani! Jam to jest niegodny tak piękną damę

za żonę mu swatać.

Czyli ofiarę przyjmujesz mą, pani?

Jeśli się zgadza z ojca mego wolą.

Zgadzam się.

Więc, pani,

pod murami zamku twego ojca trąbką go wezwiem na rozhowor z nami.

Gdzie jesteś, wiedźmo?

Panienko Francji, trzymam cię na koniec.

Bodaj byś przepadł,

bodaj uśpionego podeszła cię

krwawa mordercy ręka ze sztyletem.

Wstrzymaj bluźnierczy język, czarownico.

Dozwól mi, proszę, na chwilę przeklinać.

Na stosie będziesz klęła, bisurmanko.

Patrz, Anjou,

córka twoja branką.

Co począć?

Jestem żołnierzem i nie mogę płakać.

Albo na zmienność żalić się fortuny.

Jest przecie na to lekarstwo nietrudne.

Przychyl się choć dla własnej swej chwały, do ślubu córki twej z mym królem.

Jej pozwolenie z trudnością żem otrzymał.

Daj teraz twoje, a ta jej niewola wkrótce książęcą stanie się wolnością.

Czy mówi to, co ma na myśli?

Piękna twa córka powie ci, że Somerset nie może kłamać, łudzić lub pochlebiać.

Witaj mi, hrabio, na moich dzielnicach,

i w Anjou wedle twej rozkazuj woli.

Dzięki ci, Anjou,

szczęsny ojcze takiej córki, godnej być króla mego towarzyszką.

Co odpowiadasz książę na mą prośbę?

Skoro jej lichą swatać raczysz wartość

na tak wielkiego pana narzeczoną,

bylem przy moim dziedzictwie pozostał

w hrabstwach Maine i Anjou,

jeśli chce, Henryk może wziąć mą córkę.

To jest jej okup.

W dwóch hrabstw spokojnym, pewnym posiadaniu,

mą będzie sprawą zostawić cię, książę.

Ja znowu w króla Henryka imieniu,

na znak jej wiary rękę ci jej daję.

Podziękowanie składam ci królewskie,

bo działam w sprawie mojego monarchy.

Śpieszę do Anglii z wielką wiadomością,

idę przyśpieszyć ślubną uroczystość.

Bywaj zdrów, Anjou.

Klejnot ten w złotych umieszczę nam pałacach.

Przyjmij ten uścisk, który dać bym pragnął chrześcijańskiemu panu, Henrykowi,

gdyby był tutaj.

Bywaj zdrów, milordzie.

Życzenia, modły, wdzięczność Małgorzaty będą ci zawsze, wszędzie towarzyszyć.

Żegnam cię, pani.

Ale, Małgorzato, żadnych pozdrowień dla mojego króla?

Pozdrów go słowem, jakie może przystać

młoda dziewica, jego służebnica.

To przytem.

To jest dla ciebie.

Nie jestem dość śmiałą, tak lichy datek królowi przesyłać.

Tekst polski: Iwona Cienciala