Original subtitles

Bu, dikkatinizi �l�meye y�nelik bir test.

Bu kartlardan birini se�ip ezberlemek i�in 5 saniyeniz var.

Zaman doldu.

Biz, zihninizi okuyup se�ti�iniz kart� yok ederken,

siz de ekrandaki k�rm�z� poker �ipini izleyin.

Dikkatlice bak�n. Se�ti�iniz kart yok oldu.

Peki bu numaray� nas�l yuttunuz?

Bu asl�nda, beynimizin hem �st�nl���n�n hem de zay�fl���n�n bir sonucu.

Bu program tamamen beyin ve dikkat yetene�iniz hakk�nda.

Zihninizle oynayaca��z.

Ne kadar iyi odaklanabildi�inizi �l�ecek

birka� test yapaca��z.

Kand�r�lacaks�n�z...

...dikkatiniz da��t�lacak...

... ve �a��rt�lacaks�n�z

Bir, iki, ��, be�, alt�.

Ve sonunda beyninizde olup bitenleri daha iyi biliyor olacaks�n�z.

Dikkatinizi tamamen buraya verin.

BEYN�N�Z� TEST ED�N D�KKAT �eviri ve Altyaz�: SheKO shekodis@gmail.com

Dikkat nedir?

Dikkat, karma��k d�nyay� anlamland�rmaya �al��an

ve g�n i�inde zaman ve enerjinizi almak i�in yar��an binlerce �eyi

bir s�ralamaya koyan beyninizin

en �nemli arac�d�r.

Bilimadamlar� sonunda

dikkatin tam olarak ne oldu�unu

ve beyinde nas�l �ekillendi�ini anlamaya ba�l�yorlar.

E�er az �nceki kart oyununa kand�ysan�z

su�laman�z gereken dikkatinizdir.

Tekrar bak�n.

Kart�n�z� hala hat�rl�yor musunuz?

B�y�k ihtimalle kart�n�z ezberlemeye o kadar odaklanm��t�n�z ki,

t�m kartlar�n de�i�tirilmi� oldu�unu farkedemediniz

K���k bir oyun yapaca��m. Beni yakalamaya �al��man� istiyorum.

Bu programda 11 adet daha zihin oyunu ile

dikkatinizi s�nay�p, beyninize girecek

ve i�inde neler oldup bitti�ini g�stermeye �al��aca��z.

Bunu yapmak i�in dikkat celbedici �ehir Las Vegas'tan daha iyi bir yer olabilir mi?

D�nyan�n dikkat �zerine en �nemli uzmanlar�n�n bir�o�u buradad�r

Ancak onlar bilimadam� de�il, sihirbazlar

�luzyonist olarak bizler, beyni ve insanlar�n t�m olgular�n� kullan�r,

onlar� d�nyay� tepetaklak etmek i�in kullan�r�z

E�er dikkatlerini g�n�ll� olarak ba�ka bir yere y�nlendirebilirseniz,

i�inizi do�ru yapm��s�n�z demektir.

�imdi arkada��m Apollo'nun depomda size g�stereceklerine �ok dikkatli bak�n.

Size �u anda g�sterece�im tamamen yasal say�lmaz.

�a��rt�c� �yle de�il mi?

Ancak sahnenin ba��ndan beri de�i�en �eyleri farkettiniz mi?

Size �u anda g�sterece�im tamamen yasal say�lmaz.

Dikkatiniz paraya odaklanm��ken, masa tabureye d�n��t�,

Apollo'nun sihirle yeni bir �apkas� ve mendili oldu,

ve arka plandaki t�m poster ve kartlar de�i�ti.

Beyniniz size bir oyun oynad�.

Hepimiz etraf�m�zdaki d�nyaya �ok dikkat etti�imizi san�r�z

ama kula�a garip gelse de asl�nda bu sadece bir yan�lsamad�r.

Yanl�� y�nlendirme, dikkat kontrol�n�n g�zel bir �eklidir

Beynimiz ayn� anda sadece bir tek �eye ger�ekten odaklanmam�za izin verir.

Yani burada bir gizemi ��zmenize izin verirken,

asl�nda ba�ka bir yerde ba�ka bir gizem yap�l�yor olabilir.

Peki sahne ba��ndan beri de�i�en 8 �eyi g�zden ka��rd�n�z m�?

Farkedemediyseniz �z�lmeyin.

Her�eye ayn� anda dikkat edemeyecek oldu�unuz i�in

beyniniz en �nemli oldu�unu d���nd��� �eyleri �ncelik s�ras�na koymak zorundad�r

Dikkat, zihni para birimi gibidir;

Dan Simons gibi psikologlar,

beynin onu nereye harcayaca��n� dikkatle se�mesi gerekti�ini bilirler.

Dikkat, g�rsel �evremizde neye odakland���m�zd�r.

Baz� �eylerin g�r�lmesini,

di�erlerinin ise g�zard� edilmesini sa�layacak �ekilde se�im yapmam�z� sa�lar

Simons, 20 y�ldan daha uzun bir s�redir

beynin de�i�ikli�i alg�lama sorunu �zerinde �al���yor

"De�i�im K�rl���" olarak tan�mlanan bir olgu.

"De�i�im K�rl���" bir andan di�erine ge�erken

olduk�a b�y�k de�i�imleri farkedememe sorunudur.

D�nyam�za bakarken,

sand���m�zdan �ok daha az�n� alg�lar�z.

Bunun sebebi, "dikkat"imizin s�n�rl� olmas�d�r.

Ayn� anda ger�ekte sadece bir tek �eye odaklanabiliriz.

O �ey, o an i�in t�m detaylar�n� i�leyip ger�ekten alg�layabilece�imiz �eydir.

�u anda, g�z�n�z�n �n�ndeki her�eyi alg�lad���n�z�

san�yor olabilirsiniz.

Ne yaz�k ki �yle de�il.

Beyniniz sadece 12 watt enerji ile �al���r;

bir buzdolab� lambas�n�n kulland���n�n ��te biri.

Bu kadar s�n�rl� bir enerji ile,

beyniniz d�nyay� �nceliklendirecek �ekilde kestirmelerle yap�lanm��t�r.

Etraf�n�zdaki her�eyi i�lemeye ba�layamayaca��ndan dolay�,

sadece �nemli olana odaklanmak �zere evrilmi�tir.

Prefrontal Kortex ve Parietal Lob ad� verilen bu iki ayr� b�lge,

beyninizin �e�itli b�lgelerinden gelen sinyalleri

bir da��t�m istasyonu gibi y�nlendirerek

dikkatinizin, poker �ipinden duvar rengine, ellerinize

y�nlendirilmesini sa�lar.

Baz� y�nlerden, dikkatimiz bir spot ����� gibi �al���r;

Dar bir alana y�nlendirildi�inde detayl� bir g�r�nt� olur,

Geni� a��l� oldu�unda b�y�k resmi g�rmenizi sa�lar,

ancak bu defa da sahnede t�m olan� takip etmek �ok zor hale gelir.

�imdi, Dan "dikkat"in nas�l �al��t���n� anlat�rken dikkatle izleyin.

"Dikkat" alg�lama i�leminizi artt�rmak

ve odaklanmak istedi�iniz ince detaylar�

i�selle�tirmenizi sa�layacak �ekilde �al���r.

ve sonu� olarak da sadece ilgimizin oda��ndaki de�i�iklikleri farkederiz.

Peki, g�mle�inin de�i�ti�ini farkettiniz mi?

Tabii ki farkettiniz.

Bahsetti�imiz tam da bu i�te.

De�i�im dikkat etti�iniz �eyi etkiledi�inde, b�y�k ihtimalle farkedersiniz.

Size ba�ka bir �rnek.

Bu resme dikkatli bak�n. Resmi 5 defa de�i�tirece�iz.

Farketti�iniz de�i�iklikleri say�n.

B�y�k ihtimalle, 5 de�i�ikli�i farkettiniz.

�imdi yeni bir resimle tekrar deneyelim.

Yaln�z bu defa, her g�r�nt� aras�na 1 saniyelik siyah kareler yerle�tirece�iz.

G�rd���n�z de�i�iklikleri saymaya �al���n.

Bu defa biraz daha zordu de�il mi?

Asl�nda 7 farkl� de�i�iklik vard�.

�imdi siyah kareleri ��kart�p tekrar bakal�m.

Bu, Ronald Rensink taraf�ndan yarat�lm�� testin bir versiyonudur

ve herhangi bir anda ne kadar �ok �eyi g�zden ka��rd���m�z� �ok g�zel g�sterir.

Flicker Testi'ne g�re bir kumarhanede otururken,

etraf�n�za o kadar az dikkat edersiniz ki,

etraf�n�zda bir �ok �ey de�i�tirilse bile, farketmeyebilirsiniz.

E�er hala bunun g�nl�k hayat�n�za hi� bir etkisi olmad���n� d���n�yorsan�z,

bir sonraki teste dikkatle bak�n.

Dan Simons, bir televizyon kayd�na kat�lmak isteyenlerin

bir resepsiyonist taraf�ndan kar��lanaca�� bir banko haz�rl�yor.

Etraflar�ndakilerden ne kadar haberdar olduklar�n� anlamak i�in

bu g�n�ll�lerle sohbet edecek.

- Selam. - Selam.

Bir form dolduracaks�n�z. Bir kalem ��karay�m.

��te buyrun.

- Basit bir form.

Garip bir �ey farkettiniz mi?

E�er farketmediyseniz,

ayn� sahneyi ba�ka bir a��dan izleyelim.

Bir form dolduracaks�n�z. Bir kalem ��karay�m.

��te buyrun.

E�er de�i�ikli�i farkettiyseniz,

bunu farkeden az�nl�kta oldu�unuza �a��rabilirsiniz.

Bakal�m gelenlerden ka� tanesi

bu kand�rmacay� farketmi�.

Selam, nas�ls�n?

Bu formu doldurman� rica ediyorum.

Sana bir kalem ��karay�m.

��te kalem.

Sadece tarih at ve imzala.

Nerelisin?

New Jersey.

Nas�ls�n�z?

Harikay�m, ya sen?

�ok iyiyim.

Bu formu doldurman�z� rica ediyorum.

Bir kalem ��karay�m size.

Buyrun kalem.

Sizin i�in bir kalem ��karay�m.

- Form mu imzal�yoruz? -Buyrun.Tabii ki.

Sonraki 3 ki�i de de�i�imi farketmedi.

�nanmas� zor ama beyinlerimizi kand�rmak �ok kolay.

- �sminiz nedir? - Eva. E-V-A.

Birisiyle konu�man�n tam da ortas�nda, o ki�inin de�i�ti�ini nas�l farkedemezsiniz?

Bankonun arkas�ndaki ki�iyi tarif eder misiniz?

Koyu renk sa�l�. San�r�m siyah bir ti��rt� vard�, ama emin de�ilim.

Aya�a kalkar m�s�n�z?

Aman tanr�m, i�te bu.

- Peki ya �unu tan�mad�n�z m�? - Hay�r. Onu hi� g�rmedim.

Asl�nda geldi�iniz anda bankonun arkas�nda o vard�.

A�a��ya e�ilip sizin i�in bir kalem ��karay�m diyen oydu.

Aman tanr�m! Ciddi misiniz?

�imdi �ok utand�m i�te.

Bu t�r de�i�iklikleri farkedememizin sebebi,

onlar� beklemiyor olmam�zd�r.

Arka planlar�n aniden de�i�medi�i,

aniden nesnelerin ortaya ��kmad���,

insanlar�n ba�ka insanlara d�n��medi�i bir d�nyada

beynimiz bu t�r �eyleri farketmeye haz�rl�kl� de�ildir.

Aman tanr�m!

Fark�na bile varmad�m.

-Farketmediniz mi? - Asla farketmedim.

Peki orada siz olsayd�n�z, bu de�i�ikli�i farkeder miydiniz?

Tabii ki.

Evet.

Kesinlikle.

Bir�ok ki�i Evet diyor ancak,

Dan'�n istatistiklerine g�re ancak 3 ki�iden 1'i farkediyor.

Ad�n�z nedir?

Bankonun alt�nda ba�ka birisi var.

Kalem i�in e�ilen ki�i sen de�ilsin.

Bamba�ka biri ortaya ��k�verdi.

Bu deneyin sonucuna g�re, bu t�r de�i�iklikleri atlamakla kalm�yor,

ayr�ca da kesinlikle farkedece�imizi d���n�yoruz.

Bu dikkat yan�lsamas�, hayat�m�z�n bir�ok alan�nda rol oynar.

Ne gariptir ki, herg�n bu t�r �eyleri g�zden ka��r�r�z.

Yanl�� garsondan hesap istemek gibi basit durumlarda

ya da kontrattaki b�y�k de�i�iklikleri farkedemedi�imiz gibi

daha �nemli durumlarda.

U� bir �rnek te

su� i�leyen birini di�erlerinin aras�nda tespit etmek te olabilir.

Size bir kalem ��karay�m.

Anla��lan o ki, d�nyan�n sand���m�zdan daha az bir k�sm�n� g�rebiliyoruz.

Peki g�zden ka��rma sorunumuz ne b�y�kl�kte?

Peki bu de�i�iklikler bir bankonun ard�nda de�il de

ki�isel alan�n�z�n i�inde olsayd�?

Sizce farkeder miyiniz?

Apollo Robbins bir el �abuklu�u ustas�.

Size �u anda g�sterece�im tamamen yasal say�lmaz.

Apollo alg�lama sorununuzu kullanarak sizi kand�rabilece�ini biliyor,

ve bu bilgiyi bir �eyleri a��rmak i�in kullan�yor.

M�saade ederseniz, size k���k bir oyun yapaca��m.

Apollo birazdan bu adam�n ceplerinden

baz� e�yalar�n� a��racak.

�ok dikkatli izleyin

ve �ald���n� g�rd���n�z �eyleri not edin.

�st�n�zdeki e�yalar�n aras�nda

hangisinin en de�erli oldu�unu s�yleyebilir misiniz?

Cebinizdekiler mi yoksa a�a��dakiler mi?

- Cebimdekiler - Cebinizdekiler. Tamam

- Bu de�il, i�teki cep, de�il mi? - Evet, c�zdan�m burada

- �zninizle, g�z atmak i�in ��yle kald�rabilir miyim? - Tabii

Bu cebinizde mi? C�zdan�n�z ortadan katlanan deri bir c�zdan m�?

Evet ortadan katlananlardan.

��karman�z m�mk�n m� acaba?

Bu cepte bir �ey var m�? Ger�ek cep mi bu?

Orada bir�ey yok

Tamam anlad�m

��yle ge�eyim, bu arada siz de ��kar�n l�tfen.

�u �n cebinize de bak�n .

��inde bir�ey var m�?

Evet. Telefon �arj cihaz�m var.

Tamam, tekrar g�venli bir yere koyun.

Burada bir�ey var.

- Bunu ortal��a ��kartmam sorun olur mu? - Yo, sorun de�il.

Cepte saklamak i�in garip bir �ey de�il mi bu?

Yanl��l�kla girmi� olmal� herhalde

��yle g�venli bir yere koyay�m.

- �arj cihaz�n�z sol �n cepte miydi, yoksa sa� arka m�? - Sol �n.

- Sol �n m�? Emin misiniz? - Evet

Halihaz�rda 3 e�ya a��rd� bile.

Al�rken g�rd�n�z m�?

Apollo bu adamdan bir e�ya daha a��racak,

ama �nce �imdiye kadar a��rd��� 3 e�yay� geri verecek.

Bir s�r� e�yan�z� g�rd�k.

San�r�m bu sizin mendiliniz de�il

- Ama galiba sizin de bir cep mendiliniz vard�. -Hadi can�m

Hava so�uk. Bunlardan bir tane alsan�z iyi olur.

Bu sizin i�in. Hediyem olsun.

- Ald���m her�eyi geri verdim san�r�m, de�il mi? - Evet

Bu kredi kart� nerede duruyordu?

Buradaki c�zdan�m�n i�indeydi.

C�zdan�n�zda nerede durdu�unu g�sterin ki

her�eyi alm�� oldu�unuzdan emin olal�m.

C�zdan�m burada de�il.

- C�zdan�n�z yok mu? - Sen ald�n.

- �zg�n�m, belki de.. �unu bir saniye kald�rabilir miyim?

San�r�m pantolonunuzun �n cebinde bir�ey var.

Evet arad���n�z buradaym��. Tekrar eski yerine, �n cebinize koyun

- Art�k her�eyi geri ald�n�z, �yle de�il mi? - Evet

Kusuruma bakmay�n, bazen ald�klar�m� geri vermeyi unutuyorum. Harikayd�n�z.

�arj cihaz�m da burada.

Do�ru ama eksik ba�ka bir�eyiniz olursa bulmak i�in telefonunuz da laz�m olabilir.

Telefonum da buradaym��.

Te�ekk�rler. G�revim resmen tamamlanm��t�r.

Benim i�in zevkti. Tan��t���m�za memnun oldum.

4 e�yadan ka��n� sayabildiniz?

Al�nanlar�n d�k�m�:

Bir cep mendili, bir fular, bir c�zdan ve bir de cep telefonu.

Apolo'nun bunlar� nas�l a��rd���na bir bakal�m.

M�saade ederseniz, size k���k bir oyun yapaca��m.

�st�n�zdeki e�yalar�n aras�nda hangisinin en de�erli oldu�unu s�yleyebilir misiniz?

Cebinizdekiler mi.......

�n cebinizi de kontrol edin. ��inde bir�ey var m�yd�?

Bunu ortal��a ��kartsam sorun olur mu?

Bana biraz garip geldi

...her�eyi geri ald�n�z, de�il mi?

G�revim resmen tamamlanm��t�r.

Peki ama t�m bunlar�n beyinle ne ilgisi var?

Aman tanr�m.

Apollo beynin odaklanma becerisini y�nlendiriyor.

Sizin saatinize �ok benziyor de�il mi?

�imdi bunun nas�l i�ledi�ine bakal�m.

Dikkatinizin manip�le edilmesinin bir�ok yolu vard�r.

Bu manip�lasyonlar �o�unlukla beyninizde olu�an 2 temel dikkat tipine dayan�r.

Bunlardan birincisi,

bilimadamlar�n�n Yukar�dan A�a�� Dikkat diye adland�rd��� dikkattir.

Bu sizin karar verme dikkatinizdir.

Bir saniyeli�ine g�zlerinizi ekrandan ay�r�p kap� e�i�ine do�ru bak�n.

Karar Verme Dikkatinizi kullanarak

ba�ka bir yere bakmak i�in bilin�li bir se�im yapt�n�z.

�imdi de ikinci tip dikkate bakal�m.

Telefonun �ald���n� duydunuz.

Bir saniyeli�ine bile olsa, �alan�n sizin telefonunuz oldu�unu d���nd�yseniz,

bilimadamlar�n�n A�a��dan Yukar� Dikkat ad�n� verdi�i dikkat tipini kulland�n�z,

burada bir �ey sizin dikkatinizi �ekti.

Kap� e�i�ine do�ru bakt���n�zda,

beyninizin Prefrontal Cortex ad� verilen b�l�m�n� kulland�n�z.

Beynin bu b�l�m� insanlarda

ileri karar verme ve planlamam�za yard�mc� olmak �zere �zel olarak evrilmi�tir.

E�er telefonun sesi dikkatinizi �ektiyse,

beyninizin Duyu Korteksi ad� verilen daha ilkel bir tepki sistemini kulland�n�z.

Duyular�n�zdan gelen beklenmedik uyaranlar beynin bu ve di�er b�lgelerinde

�abucak dikkatinizi �ekecek �ekilde y�nlendirilir.

Apollo bir c�zdan� veya saati a��r�rken,

kurban�n� her iki tip dikkatini de kullanarak kand�r�r.

- Bu sizin oda anahtar�n�za benziyor, de�il mi? - Evet, do�ru

�nsanlar�n dikkatini da��tmak olduk�a kolayd�r.

Burada Yukar�dan A�a�� dikkat da��tma y�ntemi kullan�yorum.

Bazen t�m gereken sadece insanlara bir noktaya odaklanmalar�n� s�ylemektir,

siz de bu arada saatlerini bileklerinden ��kar�verirsiniz.

Zor bir noktadan �almam gerekti�inde,

oda�� y�nlendirmek i�in Yukar�dan A�a�� Dikkat stratejisini kullan�r�m.

Aniden ortaya ��kan ka��k onu b�y�lerken, ben de c�zdan�n� �alar�m.

Lily kim?

Apollo'nun numaralar�n�n en etkileyici yan� ise,

nas�l i�ledi�ini bilseniz bile yine de sizi kand�rmay� ba�aracak olmas�d�r.

Daha �nce de g�rd���m�z gibi, dikkatimiz s�n�rl�d�r.

Bu y�zden, bir telefon, c�zdan,fular ve mendili ayn� anda takip etmek

beynimiz i�in haddinden fazla zor olabilir.

Ayn� anda birden fazla �eyi takip etmenin ne kadar zor olabilece�ini g�stermek i�in

il�zyonist David Copperfield bir deney haz�rlad�.

Haydi, beyninizi test edelim.

�oklu g�rev yapacaks�n�z, yani ayn� anda 2 g�rev birden ger�ekle�tireceksiniz.

�imdi, ekranda ad�m� veya resmimi ka� kere g�rd���n�z� say�n.

Ayn� anda hem sesimi dinleyin hem de ka� defa Sihir kelimesini duydu�unuzu say�n.

Dikkatinizi verin. ��te ba�l�yoruz.

Sihir hakk�ndaki en sihirli �ey;

baz� sihirler g�zlerinizi kand�r�rken, di�er sihirler beyninizi kand�r�r.

Dikkat sihri sayesinde sihrin bir�ok etkileyici yan�lsamas� yap�labilmi�ir.

Bir�ok sihir kolayca yap�labilirken,

baz�lar�n� ger�ekle�tirmesi hayli zordur.

��te sihir b�yle bir�eydir.

Tahmin etti�inizden daha m� zor oldu?

Ka� defa sihir dedim?

Ad�m� ya da resmimi ka� defa g�rd�n�z?

Yani, siz �oklu g�rev yapma konusunda iyi misiniz?

Ayn� anda ka� i�i birden yapabilece�inizi d���n�yorsunuz?

�o�u zaman ba�ar�l� bir �ekilde �oklu g�rev yapabildi�imizi zannetmemize ra�men

ger�ekte bir�o�umuzun bu konuda iyi olmad��� saptanm��t�r.

Profes�r Strayer'in ara�t�rmalar� g�steriyor ki,

oldu�umuzu zannetti�imiz gibi �oklu g�rev ustalar� de�iliz.

Ger�ek�i olursak, ayn� anda sadece bir tek �ey yapabiliyoruz.

Asl�nda sadece art arda birer i�lem yap�yoruz.

Strayer, �oklu g�revin beyni nas�l etkiledi�ini ara�t�ran

Utah �niversite'sinin laboratuar�n�n y�neticilerinden biri.

Bizler, �oklu g�rev yapmaya �al���rken

asl�nda yaln�zca bir aktiviteden di�erine ge�i� yap�yoruz.

Ge�i� an�nda bir g�rev devred��� b�rak�l�p, dikkat di�er g�reve y�nlendiriliyor.

B�ylece di�er g�revi icra edebiliyoruz.

�leri geri ge�i� yani.

Peki herhangi biri �oklu g�revi ba�ar�yla ger�ekle�tirebilir mi?

Bu Petrus Venter.

Ayn� anda bir�ok �eyi etkin olarak yapabildi�ine inan�yor.

Petrus bir teste tabi tutulacak.

Ben, bir �irketler grubunun Genel M�d�r�y�m.

Hissiyat�m odur ki; ilgilenilmesi gereken her i�e odaklanabilirim.

Ayn� anda bir �ok i�i yapabilmem gerekiyor.

�oklu g�rev derseniz, m�kemmel yapar�m.

Kendini adad��� �eylerin ba��nda e�i ve iki �ocu�u geliyor.

�oklu g�revde �ok ba�ar�ld�r,

��nk� emailleri cevaplamal�, m��terilerle ve bizimle konu�mal�, yemek yemeli.

Babamla ayn� arabada olmak kabus gibi.

Direksiyonu dizleriyle tutup, sms ya da email yazar.

Eskiden beri b�yleydi ve gittik�e de k�t�le�iyor.

Petrus'un inand��� gibi bir �oklu g�rev �stad� olup olmad���n� ��renme zaman� geldi.

Petrus bug�n Profes�r Strayer ile bulu�up

onun i�in tan�d�k bir senaryoda �oklu g�rev becerisi test edilecek,

yani telefonda konu�up araba s�rerken.

Kulakl���m tak�l� de�ilken d�nyadan kopmu� gibi hissediyorum kendimi.

Her an kula��mda tak�l�d�r.

- Petrus. - ��te. Dikkat da��tma �irketi i�ba��nda. G�r��me i�in haz�r�m.

Bu sene ne kadar kar ya�d� oraya?

Neredeyse d�rt metreye ula�t�.

Petrus'un iki g�revi var;

baz� basit sorulara cevap verecek

ayn� zamanda da, zor bir parkurda araba s�recek.

�oklu g�rev becerisi dikkat da��t�c� bir �ok unsurla test ediliyor.

Salt Lake'teki evine nas�l gidiliyor?

Telefonda bir�ok soruya cevap verirken,

arabas�n� da bir�ok engelin etraf�ndan ge�irmek zorunda.

Salt Lake'ten ��k��� kullanarak...

ve...eeee

Ne zaman arabada kulakl�k kullanmaya ba�lad�n?

Bir �irket i�in, i�, �al��.., �irket...

Onlar...�ok...eeee....

Petrus tahimininin �ok alt�nda bir performans g�sterdi.

�imdi Dr. Strayer onu testin ikinci k�sm� i�in laboratuara geri g�t�r�yor.

Bu k�s�m, onun �oklu g�rev becerisini tam olarak �l�mek �zere tasarland�.

Bir araba s�r�� simulat�r�m�z var.

Araba s�rerken, baz� kavrama testleri yapacaks�n.

S�per g�rev yap�c� oldu�unu iddia edenler, hem kavrama testini hem de s�r���

yani her iki g�revi de ayn� anda eksiksiz yapabilirler.

Yani, s�per g�rev yap�c�l���n� denemek istiyor musun?

Evet, kesinlikle istiyorum.

Bu test telefonda konu�up araba kullan�rken olan �artlar� canland�r�yor.

Petrus araba s�rerken iki g�rev yapacak;

birka� basit matematik problemi ��zecek ve basit bir kelime listesi ezberleyecek.

Bu test s�radan bir telefon g�r��mesinden daha zorlay�c� olmak �zere tasarland�.

B�ylece Dr. Strayer Petrus'un her g�revde ne kadar zorlad���n� takip edebilecek.

M�kemmel.

Sana bir dizi matematik problemi soraca��m.

ve her problemin ard�ndan hat�rlaman i�in bir kelime s�yleyece�im.

Kelimeleri sana s�ylemi� oldu�um s�rayla tekrar bana s�ylemeni isteyece�im.

- Peki, ba�lamaya haz�r m�s�n? - Evet

Evde oturarak araba s�r�� g�revini yapman�z m�mk�n de�il

ama yine de matematik problemlerini ��zmeyi

ve kelime hat�rlama testlerini siz de yap�n ve kendinizi �l��n.

- �� b�l� bir eksi bir e�ittir iki midir? - Evet. - Buz.

- �ki �arp� iki art� bir e�ittir d�rt m�d�r? - Hay�r. - Bayku�.

- Dokuz �arp� iki art� iki yirmi midir? - Evet. - Oyuncak.

Tekrar et.

Buz...ge�...hay�r.

Sonuncusu oyuncakt�.

Tamam.

Petrus basit kelimelerin hepsini hat�rlayamad�.

Arad��� kelime bayku�tu.

Siz de unutmu� olabilirsiniz.

Ama bu olduk�a zor bir test ve siz de testi yaparken araba s�rm�yordunuz.

Test tamamland���na g�re,

Dr Strayer art�k �oklu g�rev yapmadaki beceri d�zeyini Petrus'a s�yleyebilir.

�yi haber �u ki, sen de di�er insanlar�n %98'inin oldu�u gruptas�n.

�oklu g�reve ba�lad���nda s�r�� performans�n k�t�le�ti.

Konu�ma g�revin de ayn� �ekilde �oklu g�reve ba�lad���na k�t�le�ti.

San�r�m telefonu art�k biraz uza�a koyaca��m.

- Te�ekk�rler - Harika. Te�ekk�rler. �ok g�zel bir g�n ge�irdim.

G�zel, sevindim.

Petrus'un verimli bir �oklu g�rev ustas� oldu�una olan inanc�na ra�men,

sonu�lar� ortalama d�zeyde ��kt�.

Peki Petrus gibi siz de , ayn� anda iki �eyi m�kemmel olarak yapamayan

b�y�k �o�unlu�un i�indeyseniz,

bu, g�nl�k hayat�n�zda yapt���n�z �oklu g�revler i�in ne anlama geliyor?

�rne�in araba s�rerken telefonda konu�mak.

Telefonda konu�mak, bir t�r Dikkat K�rl���'ne sebep oluyor,

s�r�� �evrenizdeki bilgilere bakt���n�z ancak g�rmedi�iniz bir durum.

Yayalar� veya trafik ���klar�n� g�zden ka��rmak gibi.

Bir�ok �lkede araba s�rerken telefonda konu�mak yasakland�,

sebebini anlamak gayet kolay.

Telefonda konu�urken kaza yapma olas�l���

kan�n�zda 0.08 seviyesinde alkol oldu�undaki olas�l�kla ayn�.

SMS yazan biri i�in bu olas�l�k iki kat art�yor.

Ayn� anda bir tek �eyi takip edebildi�imize bir kan�t daha olarak,

Apollo bir ba�ka numara daha yapacak.

Ne s�yledi�ini dikkatlice takip ederken, nas�l yapt���n� da yakalamaya �al���n.

Bana s�k s�k sorarlar,

e�yalar�m� kapka���lardan gizleyecek en g�venli yer neresidir?

Cevap o kadar da kolay de�il.

Tam kavramak i�in biraz i�in ruhunu yakalamak laz�m.

Tam anlaman�z i�in size nas�l yap�ld���n� g�sterece�im.

Kapka���lar�n hedefini anlamal�s�n�z.

Pahal� marka e�yalar�n�z�,

kolunuzdaki saati,

paran�z�,

ve cep telefonunuzu �almak isterler.

Bunlar�n hepsi olduk�a de�erlidir, ama nas�l saklayabilece�iniz �nemlidir.

Seyahatteyken, basit bir �ey yapabilirsiniz.

B�y�k bir ka��t bardak al�n. Bu, seyyar bir kasa olacak.

t�m de�erli e�yalar�n�z� i�ine koyun, kapa��n� da kapat�n.

Biraz daha inand�r�c� olmas� i�in, do�al g�r�nmesi �nemli

bunun i�in basit bir�ey, mesela bir pipet kullan�n.

��inin bo� olmad���n� g�stermek i�in pipeti yerle�tirin.

E�er soyulursan�z, �zerinizde hi�bir �ey bulamaz

ve sizi elinizde ��p�n�zle b�rak�rlar.

En g�zeli de hem de�erli e�yalar�n�zdan olmad�n�z,

hem de serinletici bir i�ece�iniz oldu.

Apollo'nun hareketlerini takip ettiniz mi?

Peki, tav�an, goril ve ay�y� g�rd�n�z m�?

Hayvan k�yafeti i�indeki �� ki�i tam da arkas�ndan ge�erken,

Apollo Robbins anahtar, c�zdan ve telefonunu baloncuklu bir i�ece�e d�n��t�rd�.

Onlar� farkettiniz mi?

Belki tav�an� farketmi� olabilirsiniz

ancak ���n� de g�rm�� olman�z zay�f bir olas�l�k.

Peki neden?

Apollo'nun ilk numaras�nda,

de�i�en arka fonu farketmemi� olman�zla ayn� sebepten olabilir mi?

Ya da Flicker testinde ortaya ��kan nesneleri?

O numaralar, sahne takibini kaybetmenize sebep olan,

g�rsel haf�zan�zdaki kesintilere dayan�yordu.

Kesintiler kald�r�ld��� anda, de�i�iklikler belirgin hale geldi.

Hi� kesinti olmayan bu sahnede yine de muhtemelen baz� �eyleri g�zden ka��rd�n�z.

Buna sebep olan Alg�sal K�rl�k ad� verilen farkl� n�rolojik bir olgu.

Alg�sal K�rl�k, dikkatimiz bir �eye yo�unla�m��ken,

olmas� beklenmeyen ba�ka bir �ey oldu�unda farkedememe sorunudur.

E�er bir �eyi aram�yor ya da olmas�n� beklemiyorsak,

bariz �ekilde g�z�m�z�n �n�nde bile olsa g�remeyebiliriz.

Asl�nda bu, dikkati odaklamak ve ilgisiz konular� d��lamak gibi

�ok iyi yapt���m�z bir �eyin yan etkisi.

Bazen ger�ekten g�rmek istedi�imiz �eyleri bile d��latan bir sonu�.

Herhangi bir anda beyniniz resimler, sesler ve kokular gibi

say�s�z uyaran taraf�ndan bombard�man edilmektedir.

Bunlar, Duyu Korteks'inizin baz� b�lgeleri.

Burada, n�ron a�lar� duyu organlar�n�zdan gelen uyaranlar� i�lemden ge�iriyor.

Bu n�ronlar, di�er sinirlerle

ve uyaranlar� �nceliklendiren beyninizin di�er b�lgeleriyle �al��arak,

yaln�zca en �nemli olanlara odaklanman�z� sa�lar.

Bu aciliyet s�ralamas�n�n sonucunda

her an milyonlarca uyaran hi� dikkate al�nmadan ge�er gider.

B�ylece tav�anlar, goriller ve ay�lar g�r�� alan�n�zdan hi� farkedilmeden ge�erler.

Beyniniz ger�ek�i bir s�reklilik yaratmak �zere,

kavramaya dair k�r noktalar� harika bir �ekilde doldurur.

��te size bunu g�sterecek h�zl� bir test.

Bu yaz�y� y�ksek sesle okuyun.

Bu yaz�y� bu halde iken bile okuyabilmemiz inan�lmaz.

Beynininiz neyin �nemli oldu�unu ��zd��� anda

orada ne olmas� gerekti�ini tahmin ederek sahnenin gerisini doldurur.

Hepimiz bu t�r fark�ndal�k sorunlar� ya�ar�z.

Kilit nokta ise bunlar�n fark�nda olmamam�zd�r.

Sadece farketti�iniz �eyleri idrak edebilirsiniz.

Neleri g�zden ka��rd���n�z�n fark�nda de�ilsiniz.

Anlamas� biraz kar���k bir olgu.

Neleri ka��rd���n�z� bilme imkan�n�z yokken

olup bitenlerin ne kadar�n� ka��rd���n�z� nas�l anlayabilirsiniz ki?

Konuyu biraz basitle�tirmek laz�m.

Dan Simons JabbaWockeez dans grubu ile biraraya gelip

Alg�sal K�rl��e ne kadar duyarl� oldu�umuzu �l�ecek bir test haz�rlamak �zere �al���yor.

Bu daha �nce bir video kullanarak yapt��� bir teste benziyor

yaln�z bu gece ilk defa canl� seyirci �n�nde deneyecek.

Geldi�iniz i�in hepinize te�ekk�r ederim.

JabbaWockeez burada bizimle ve bizim i�in bir dans g�sterisi sergileyecekler.

Sizden istedi�imiz,

JabbaWockeez'in sadece mavi giysili elemanlar�ndan biri

her iki spot �����ndan birine ad�m att���nda, bu ad�mlar� sayman�z.

Yani, b�yle yapt���nda, bu bir.

��eri ad�m, d��ar� ad�m, bu da iki.

Anlatabildim mi?

�imdi JabbaWockeez'i buraya alal�m.

Bu sayma egzersizi dikkatinizi yo�unla�t�rman�za yard�mc� olacak.

Siz de seyirciyle birlikte testi yapmaya �al���n.

Unutmay�n, mavi JabbaWockeez elemanlar�n�n spot �����na att��� her ad�m� sayacaks�n�z.

Tamam. Ka� ki�i 15-20 aras� ad�m sayd�?

Yirmiden fazla sayan?

Peki

Bir soru daha. Sahnede bir penguen g�ren oldu mu?

Penguen arkada��m�z� buraya alal�m.

Dan Simons sahnede muhtemelen sizin ve seyircinin g�remedi�i

fazladan bir karakter daha oldu�unu a��kl�yor.

Yani ge�ip giderken g�remediniz mi?

Bir kere daha bakal�m.

Hala farkedemeyenler varsa, yaln�z de�ilsiniz.

Penguenin ge�ti�ini ka� ki�i g�rmedi?

Seyircilerin %50'si de g�remedi.

Ben yar� yolda iken farkettim.

Ben hi� b�yle bir �ey beklemiyordum.

Ben sadece daireye bakarken g�rd�m.

Ben dairelere konsantre olmu� ve giren ��kan� say�yordum.

- T�m ad�mlar� do�ru sayd���n�z� d���n�yor musunuz? - Evet.

Anlad�m. Yeterince yak�ndan takip etti�inizi d���n�yordunuz.

Pengueni ge�erken g�rmediyseniz, kendinizi k�t� hissetmenize gerek yok.

Bunun ne kadar zeki oldu�unuzla ya da ne kadar �aba harcad���n�zla ili�kisi yok.

Yapm�� oldu�um ara�t�rmalara dayanarak s�yleyebilirim ki,

insanlar�n yar�s� bu t�r beklenmeyen olaylar� g�zden ka��r�yor.

Aran�zda motorsiklet kullanan var m�?

Motorsikletlerin arabayla �arp��malar�n�n b�y�k k�sm�

otomobiller motorsikletin �n�nden sola d�nerken ger�ekle�iyor.

Otomobil s�r�c�s� ba�ka otomobillere dikkat ediyor

ve g�z�n�n �n�nde apa��k bir yerde olsa bile motorsikleti g�rm�yor.

Aynen sizin de 1,80'lik penguene bakman�z gibi.

G�rd���n�z gibi, beyninizin filtresi �evrenizdeki olduk�a b�y�k �eyleri bile

ka��rman�za sebep olabilecek kadar g��l�d�r.

Genellikle, dikkat da��t�c�lar� bu otomatik filtreleme i�lemi hayat�m�z� kolayla�t�r�r.

Ancak baz� durumlar vard�r ki,

dikkatinizin spot �����n�

daha bili�li kontrol edebilmeniz sizin i�in daha faydal� olacakt�r.

Birazdan renlendirilmi� kelimelerden olu�turulmu� bir liste g�receksiniz.

Kelimeler g�r�nd�k�e,

m�mk�n oldu�unca �abuk ve y�ksek sesle, her kelimenin yaz� rengini s�yleyin.

��te baz� �rnekler.

Bu kelimenin yaz� rengi k�rm�z�.

Bu, ye�il.

Bu da mavi.

��te ba�l�yoruz.

�imdi de testi ufak bir de�i�iklikle yeniden yapal�m,

Unutmay�n, yaz�n�n rengini s�yleyeceksiniz.

Ba�l�yoruz.

Bu halinde, her rengi s�ylemek insanlar�n yakla��k %50 daha fazla zaman�n� al�yor.

Buna Stroop Etkisi denir

ve esasen dikkatinizi �ekmek i�in rekabet eden beyninizdeki �at��an sinyallere dayan�r.

Rengin beyinde Ventral Ak�m denen bu alanda i�lendi�i tahmin ediliyor,

Okuma i�lemi ise beynin ba�ka bir b�lgesinde,

Oksipital ve Temporal Loblar aras�nda yap�l�yor.

Burada, dikkat filtreniz beynin kelimenin kendisini okuma i�g�d�s�n� bask�layam�yor

ve b�ylece yaz� rengini isimlendirmek zorla��yor.

B�y�k ihtimalle her g�n ya�ad���n�z,

beyninizin otomatik fonksiyonlar�n�n i� yapma becerinize m�dahale etti�i bir durum.

��te size bir �rnek;

Golf oyunundaki alt�n kurallardan biri, vuru�unuzu gere�inden fazla d���nmemektir.

En iyi vuru�unuz, uzun �al��malar sonunda m�kemmeli yakalam�� olan

ve beyninizin Motor Korteksi taraf�ndan y�nlendirilen kas hareketininizi

v�cudunuzun otomatik olarak yapmas� ile ortaya ��kar.

Vuru�unuzun detaylar�yla ilgili endi�elenmek

beyninizin ba�ka b�lgelerinde ilave sinyaller yarat�r

ve bu sinyaller de bu vuru�u ezbere bilen b�lgelerinizi kar��t�r�rlar.

Yani, bir problem var.

Peki, beyninizin vuru�unuzu ayarlamaya y�nelik otomatik �abas�n� nas�l durdururuz?

N�rolog Amir Raz McGill �niversitesi'nde

dikkat manip�lasyonu, yani hipnoz metodu �zerinde �al��arak,

beyinde dikkatin nas�l olu�tu�unu ara�t�ran bir profes�r.

Farketmediysen s�yleyeyim, buras� biraz so�uk. Ama �stesinden gelece�iz.

Doktor Raz'�n ara�t�rmalar� g�sterdi ki, baz� insanlar hipnoz sayesinde,

beynin baz� b�lgelerinden kaynaklanan otomatik sinyalleri kapatarak,

dikkatlerine hassas ayar verebiliyorlar.

Bir t�r rahatlama y�ntemi olu�turmak istiyorum.

�ncelikle nefesle ba�layal�m.

Nefes al, bir, tut, iki, tut, ��, biraz daha, g�zlerini kapat ve nefes ver.

G�zel. Oluyor.

Her nefes veri�te daha da rahatl�yorsun.

Bug�n Vegas'ta ya�ayan Aly Ingram ile bir buz bar�nda,

s�f�r�n alt�nda so�ukken, hipnozun onu s�caktan yand���na ikna edebilecek kadar

g��l� bir ara� olup olmad���n� anlamak �zere �al���yor.

Hipnoz s�zkonusu oldu�unda,

insanlar�n g�nl�k s�radan dikkatlerini a��r� u� boyutlara ta��y�p

�st beyin fonksiyonlar�n�, duygular�n�, d���ncelerini ve eylemlerini

d�zenleyebilecekleri ve ayarlayabilecekleri durumlardan bahsediyoruz demektir.

Hipnoz i�e yararsa, Aly beyninden gelen ve dikkatini �ekmeye �al��an

ve ona ���d���n� s�yleyen bilgi giri�ini ge�ersiz k�lmay� ba�aracak.

Uykulu ve mahmursun, �ok uykulu, �ok mahmur, �ok g�zel.

Tamam art�k haz�r�z. Ho� ve rahatlam�� vaziyetteyiz.

Ola�an�st� bir�ey oluyor, fark�nda m�s�n?

Senin i�inden geliyor.

S�cakl�k yay�yorsun.

�ok s�cak.

Gittik�e daha �ok s�cakl�yorsun. Daha s�cak, daha s�cak

An be an daha da s�caklad�k�a,

k�yafetlerinin bir k�sm�n� ��karma ihtiyac� duyabilirsin.

Daha rahat hissetmen i�in ne gerekiyorsa yapabilirsin.

Buras� �ok s�cak, �ok s�cak.

Sanki s�cak dalgas� �st�ne �st�ne geldik�e yan�yorsun.

Kusura bakma, benim yapabilece�im bir �ey yok.

Bildi�in gibi burada klima kullan�yoruz.

Ama yeterli olmuyor i�te.

�s�t�ndekileri ��karman bile yetmiyor, s�cakl�k i�inden geliyor

Tam da en derinden.

��e yarad� ama Doktor Raz devam ediyor.

Tekrar hava so�umaya ba�lad�. Burada donmak istemeyiz

�imdi Raz, Aly'nin �ocuklu�undan beri bildi�i bir�eyi unutmak i�in

beyninin ba�ka bir b�l�m�n� kapat�p kapatamayaca��n� g�rmek istiyor.

D�rt rakam�n�.

Zihninden D�rt olgusunu ge�ici olarak silece�iz.

Peki. Aly, l�tfen hem say�p hem de sayarken parmaklar�m� i�aret eder misin?

Bir, iki, ��, be�, alt�, yedi, sekiz, dokuz, on, onbir.

Neler oluyor?

Onbir parma��n var.

Tabii ki yok.

Doktor Amir Raz hipnoz kullanarak,

Aly'nin zihninden ge�ici olarak d�rt rakam�n� silmesine yard�mc� oldu.

Belki de tek elle ba�lasan daha iyi olur.

Bir, iki, ��, be�, alt�.

Bu m�mk�n olabilir mi?

Ben de pek sanmazd�m.

- Bir otomobilin ka� tekerle�i vard�r? - ��.

- Bir ��tekerlekli bisikletin ka� tekerle�i vard�r? - ��.

Bu harflerin olu�turdu�u kelimeyi benim i�in y�ksek sesle s�yler misin? D-�-R-T

D���rt.

Anlam� nedir?

Hi�bir fikrim .

Daha �nce hi� duydun mu?

Belli belirsiz a�ina geliyor.

Doktor Raz i�ini tamamlad���nda, Aly beyninin kapatt��� b�l�mlerini

tekrar �al��t�r�p yeniden d�rt rakam�n� kullanmaya ba�layabilir.

Aly, bu g�rev i�in beyin sinyallerini bast�r�p, yenilerini yaratmay� ba�ard�.

Dr Raz �niversitedeki laboratuar�na d�n�p, hipnoz alt�ndaki bir ��rencisinin

daha �nce g�rd���m�z bir testteki ba�ar�s�n� artt�rabilme ihtimalini g�rmek istiyor.

10'a kadar sayaca��m ve ben konu�tuk�a kendini daha da uykulu hissedeceksin.

Bir, iki, her nefes veri�te, daha da derine dal�yorsun.

Bu testi hat�rlad�n�z m�?

Kelimelerin yaz� rengi de�i�ti�inde, yaz� renginin zor tan�mlanabildi�i test.

Yava��a, sakince, usulca.

Raz, beyninin okuma �abas�n� bast�r�p yaz� rengini daha �abuk tan�mlamas�n�

sa�lay�p sa�lamayaca��n� g�rmek i�in, ��rencisini hipnoza sokuyor.

Tamam, i�te oluyor.

Bunu yapmak i�in ��rencisinin �ngilizce okumay� unutmas�n� istemek zorunda.

Ekranda baz� semboller g�r�necek.

Bu semboller senin bilmedi�in, yabanc� bir dilde olacak.

De�i�ik renklere boyanm�� olacaklar.

Senden istedi�im,

en �abuk ve do�ru �ekilde boya rengini s�ylemen.

Tamam m�? A� g�zlerini.

Bu Laptop'� kuca��na koyaca��m.

Bu ne renk?

Ye�il.

K�rm�z�.

Sar�.

Mavi.

K�rm�z�.

Harika, �imdi yapaca��m�z.

Doktor Raz bu testi bir�ok defa uygulad� ve sonucunda ortaya ��kt� ki,

hipnoz alt�nda insanlar ortalamadan �ok daha h�zl� �ekilde renkleri s�yleyebiliyorlar.

Hipnotik telkin alt�ndaki insanlar, g�rd�klerindeki bir de�eri bask�lay�p,

kelimenin anlam�n� de�il, rengi alg�lamay� ba�arabiliyorlar.

Raz'�n ara�t�rmalar�na g�re, pratik yaparak, yani hipnoz ve meditasyon yoluyla

beyninizi yeniden programlamak ve odaklanma becerinizi artt�rmak

ve g�nl�k i�lerdeki performans�n�z� y�kseltmek m�mk�n.

Ancak, unutmay�n ki,

pengueni, tav�an� ya da insan de�i�imini g�zden ka��rd�ysan�z,

beyniniz, sadece en iyi yapt��� i�i yap�yordu.

Yani t�m dikkatinizi en �nemli �eye verip,

gerisini bo�vermek.

Bu da bizi son soruya getiriyor.

Program�n ba��nda, size dikkat etmenizi s�ylemi�tik.

Peki, dikkat ettiniz mi?

�lgin� bir s�re� ge�irdik, de�il mi?

Bir oyun oynayal�m m�?

Size bir grup resim g�stersem, hangilerinin bu programda ge�ti�ini,

hangilerinin de sadece dikkat da��tma ama�l� oldu�unu s�yleyebilir misiniz?

Peki, cevap ne?

Evet mi, hay�r m�?

San�r�m bu, soruyu bilip bilmedi�inize ba�l�.

Soruyu g�rd�n�z m�?

Ama d�rt beyni g�rd�n�z de�il mi?

Demek ki, dikkatiniz geli�iyor

Tahminimce t�m programda garip yerlerde duran beyinleri g�rm��s�n�zd�r herhalde.

Ne demi�ler?

Neye bakt���n de�il, ne g�rd���n �nemlidir.

�eviri ve Altyaz�: SheKO shekodis@gmail.com