Original subtitles

Stel je een wereld voor waar geld niet meer alleen

papier is in je broekzak of nummers

op je scherm, maar een volledig digitaal bezit,

gecontroleerd en beveiligd door de centrale bank van jou land.

Centraal-bank-digitale valuta's, beloven een revolutie teweeg te brengen

in hoe we betalen, sparen en investeren.

Met CBDC's is de potentie voor efficiëntie ongekend

Transacties zijn direct.

Geen meer wachttijden totdat betalingen zijn verwerkt.

Securiteit wordt versterkt, vermindering van fraude en verzekering

van elke digitale munt wordt verantwoord.

Inclusie wordt een realiteit, toegevoegd aan financiële access

naar de on- en onderbankers over de

hele wereld.

Overheden krijgen de mogelijkheid om gerichte financiële hulp

rechtstreeks te leveren aan degenen die het het,

meest nodig hebben.

zonder bureaucratische vertragingen of verspilling.

Maar onder deze utopische belofte schuilt een complexere

realiteit.

Wat gebeurt er als elke transactie wordt gevolgd,

Vastgelegd en gecontroleerd?

Hoeveel controle zijn we bereid op te geven in ruil

voor gemak?

Privacy, een hoeksteen van financiële vrijheid, kan een

relikwie van het verleden worden.

En in de verkeerde handen, kan dit krachtige hulpmiddel

veranderen van ondersteuning naar toezicht.

CBDC's, innovatie of inbreuk.

De toekomst van geld wordt geschreven, maar wie

houdt de pen vast?

Welkom iedereen, het is geweldig om jullie hier

te hebben.

Mijn naam is Neha Narula en ik ben

de directeur van de Digital Currency Initiative bij

MIT.

Central Bank Digital Currency, of CBDC, is top

of mind met meer dan 100 centrale banken

rond de wereld zijn betrokken bij onderzoekpilots

en verkenningen.

Maar in 2023 bevinden we ons in een context die gekenmerkt

wordt door geopolitieke kwetsbaarheid, financiële instabiliteit en wantrouwen

Van de markt in instellingen.

Aangezien we nog steeds aan het begin staan,

Valt nog te bezien wat voor resultaten CBDC's zullen hebben

als ze eenmaal geïmplementeerd zijn.

Zullen ze helpen bij het oplossen van financiële inclusie

of zouden ze de digitale kloof verdiepen.

Kunnen CBDC's de geopolitiek en technische fragmentatie

In betalings- en economische systemen verenigen of,

zouden ze het juist kunnen verergeren...

Nou, nachtje geslapen.

Hotel in België.

Klaar voor ons gesprek met Jan Longeval.

Het is een brede kijker naar de wereld,

de economie en als onderdeel daarvan geldt.

En ik ben heel benieuwd in welke inzichten

hij komt die de anderen nog niet benoemd

hebben.

Wat ik prettig vind aan Jan is dat

hij altijd heel goed zijn huiswerk doet.

Wat hoop jij nou te leren van deze

gozer?

Nou, ik ben wel gewoon benieuwd en het

onderwerp is eigenlijk nog niet echt langs geweest.

Ook hoe Jan kijkt naar de schulden.

Die zijn natuurlijk enorm opgelopen de laatste jaren,

wereldwijd.

En ik ben heel benieuwd hoe hij een

oplossing ziet.

Hoe we dat kunnen oplossen, die schuldenproblematiek.

En daarnaast ben ik ook benieuwd hoe hij

naar de nieuwe ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld crypto kijkt

en die CBDC.

Wat zijn visie daarop is.

Dag Pieter.

Alles goed?

Alles goed.

Goeiemorgen.

Goedemorgen.

Jan Longeval, auteur, denker, belegger, adviseur.

Hoe is de huidige stand van het geldsysteem?

Laten we even kijken naar Europa.

Wel, ik denk dat de huidige stand van

het geldsysteem er op zich niks verkeerd mee

is.

Het is een systeem dat we nu al

een paar honderd jaar kennen.

En dat met tegenstaande alle ongelukken die we

af en toe krijgen, op zich wel goed

functioneert.

Het monetair systeem, aan het wezen bestaat uit

de commerciële banken, die een eigen bank hebben.

Dat zijn de centrale banken, die tussenkomt wanneer

de commerciële banken in de problemen komen.

Een centrale bank die als hoofdrol heeft om

inflatie in te tonen.

En om het monetair stelsel banksysteem vlot te

laten lopen.

Er zijn altijd wel wat financiële crises geweest,

maar de economische groei, die je kent over

de voorbije paar honderd jaar, al behalve dat

systeem, toch heel goed te werken.

2007, 2008 en 2009, was dat een kleintje?

Dat is een soort schot voor de boeg.

Ik vergelijk het in mijn eerste boek met

een zandkorrel die zich vormt.

Indien je elke euro of dollar schuld een

zandkorrel is, wat gebeurt er in de fysica,

wordt dat beschreven, naarmate je meer zandkorrels laat

vallen, dus meer schulden maakt, ga je zien

dat zich een bepaalde zandvorm begint, een zandduin

begint te vormen.

En naarmate die zandhoop groeit, ga je zien

dat er links en rechts op dat zandhoopje,

krijg je kleine zandlabines.

Dan moet je dat vergelijken met kleine financiële

crises.

Maar zolang we in die fase zitten van

de opbouw van de zandhoop, ga je zien

dat die kleine zandlabines niet met elkaar verbonden

zijn.

Maar dan komt het, er komt een moment

bij de opbouw van die zandberg, die schuldenberg,

dat op een bepaald moment, dat wordt met

een heel moeilijk woord, self-organized criticality genoemd

in de fysica, dat al die kleine zandlabines

gaan samenspannen om een grote zandlabine te vormen.

Hetzelfde fenomeen zie je met een druktank, die

wordt gebruikt in de raketten die we lanceren,

is als je die druk verhoogt, dus schulden

opbouwt in een systeem, dan krijg je overal

microscheurtjes in die druktank.

Maar er komt ook daar een moment dat

al die kleine microscheurtjes samenspannen om een grote

scheur te vormen en dan ontploft die.

Het probleem, lang antwoord op jouw vraag, is

dat het uitermate moeilijk is om in te

schatten waar dat kritische punt ligt.

We weten wel dat er een kritisch punt

is in die schuldenberg, maar vandaag is het

onmogelijk om te voorspellen op welk concreet moment

dat zou gebeuren.

Het is veel groter dat kan ooit gebeuren.

Ik wil niet in de hoek worden geduwd

van de onheilsprofeten.

Ik denk ook dat zelfs wanneer we ooit

zo'n enorme crisis gaan krijgen, we er

ook bovenop gaan komen.

De mens komt er altijd bovenop.

Ik ben uiteindelijk een optimist.

Ik denk dat het wel goed is om

te zeggen, je bent een optimist, alhoewel deze

boodschap...

Maar ook een realist.

Een pessimist is een optimist met ervaring, wordt

er soms gezegd.

Ik ben zo ergens in het midden.

Je moet ook een realist zijn.

Je weet dat wanneer we op deze manier

blijven doorgaan, met het feit dat opstaatelijk we

eerst zijn van onproductieve schulden, dan komt dat

moment van de waarheid dat die zandberg in

elkaar stort.

Dat zal voor ons een heel moeilijk moment

zijn, maar we geraken er wel door.

Maar weet gewoon dat dat vroeg of laat

gaat gebeuren, tenzij we ingrijpend onze huidige aanpak

veranderen.

Dat is een hele, hele moeilijke.

Ik word niet blij van het antwoord, maar

dit is hoe jij er naar kijkt.

Er zijn nu twee nieuwe ontwikkelingen waar ik

het met je over wil hebben.

Dat is de CBDC, de Central Bank Digital

Currency.

En er is de crypto, valuta.

Hoe die past in dit plaatje van het

geldsysteem zoals we dat nu kennen?

In een wereld van fiat geld, waarbij geld

van de overen niet meer is gewaarborgd door

een actief zoals goud of zilver, gaan ze

maar door, onttrekt dat fiat geld, dat eurobiljet,

dat dollarbiljet, een groot stuk van zijn waarde

aan de eigenschap dat het een wettig betaalmiddel

is.

Dus denk ik, goed, een wettig betaalmiddel, en

we zeggen dat heel snel, dat wettig, dat

heeft consequenties.

Ik heb een verwezen op YouTube over een

Engelse gentleman die wil afrekenen in een supermarkt

met een aantal kopermuntjes.

Dat werd geweigerd door de cassière.

En dan wordt die man heel boos.

En hij zegt, this is legal tender, and

you are obliged to accept it.

I'm gonna buy some strawberries, and I'm offering

exactly the right amount of money here on

the help desk.

So you people take that money, 1 pound

19, and I will take my strawberries outside.

You can't take that.

You can't take that.

I have paid, I have paid, I paid

by legal tender.

No, no, no, don't break the door.

I paid by legal tender, and I'm going

out with my strawberries.

And I'm gonna let them.

I'm gonna make my strawberries.

I paid by legal tender in this dystopian

place.

Dus iemand die zegt, je mag enkel digitaal

betalen in de winkel, dat festival is illegaal.

Niemand kan u tegenhouden om jouw verplichting te

vereffigen met een wettig betaalmiddel.

En dus dat is ook waar dat fiat

geld zijn waard aan onttrekt.

Het is een wettig betaalmiddel.

En dezelfde tijd moet je ook daarmee je

belastingen en je boetes betalen.

Dus je wordt gemotiveerd om te werken, om

dat wettig betaalmiddel te kunnen vergaren, om daarmee

aan die verplichtingen tegemoet te komen.

Maar er zou dus heel veel kunnen veranderen

als een aantal landen zouden zeggen, nou ja,

je kunt hier ook je belasting betalen met

crypto.

Ik denk dat dat een hele domme beslissing

zou zijn vanuit een perspectief bekeken, behalve een

bepaalde failed states.

Die hebben landen die totaal in chaos zijn.

En hun eigen monetair systeem hebben kapot gereden.

Kan op dat moment gedurende enige tijd zo

een cryptocurrency wel dienen als het naast beste

alternatief.

Maar omdat de overheid een groot stuk van

haar macht onttrekt aan het feit dat zij

monopolie heeft op het uitgeven van een wettig

betaalmiddel, om dat monopolie en die controle te

gaan uithollen door ook private vormen van geld

te aanvaarden, is een heel vreemd idee.

Trump heeft gezegd dat die feitoplossing is bekeerd

en pro-bitcoin is geworden.

Dat vind ik bijna onbegrijpelijk, omdat je op

die manier als overheid, het standpunt van de

burgers is misschien helemaal anders, maar het standpunt

van de overheid is dat roekeloos.

Je haalt je eigen macht onderuit.

Kijken naar die CBDC.

Bijna alle centrale banken wereldwijd zijn ermee bezig,

in de vorm van pilots.

Een aantal is ook al wat verder, heeft

dingen al uitgerold.

Hoe kijk jij daarnaar?

Ik zal antwoorden als burger, niet vanuit het

standpunt van de overheid.

Ik vind dat wellicht een van de allerslechtste

en gevaarlijkste ideeën die ik ooit heb gehoord.

Indien dit erdoor komt, is het op termijn,

ik wil het ook niet overdramatiseren, maar toch

een van de grootste bedreigingen voor democratie.

Democratie komt van het oud-Grieks demos kraten.

Dan zeggen de demos het volk.

Kraten, de macht hebben.

Dan zeggen, geef de macht aan het volk.

CBDC op zich al een hele vreemde naam.

Dat wordt waarschijnlijk zo genoemd door centrale banken

om het valselijk aantrekkelijk voor te stellen.

Digital currencies, mensen gaan altijd dromen, denken aan

crypto.

Vandaag is onze commerciële bank ook een digital

currency.

Vandaag gebruiken we geen CBDC's, maar BDC's.

Ik verwijs trouwens graag naar mijn guru, professor

Richard Werner, die daar heel erudit op ingaat.

Vandaag hebben we al bankdigital currencies.

En nu komt daar of zou daar een

CBDC bij komen.

Een uitermate gevaarlijk idee.

Waarom?

Omdat het systeem waarover we hebben gesproken, dat

toch op zich vrij goed of heel goed

werkt, alle bepaalde tekorten, maar goed, waarbij je

zelf, aan de commerciële bank en die commerciële

bank, je hebt de rekening bij de centrale

bank.

Centrale banken hebben als rol om de commerciële

banken te controleren en als een partij op

te treden die de commerciële banken te hulp

snelt als het fout gaat in het monetair

systeem.

Als je dit nu gaat opgeven, door te

zeggen, kijk, in feite gaan we die commerciële

banken niet meer gebruiken om de rekeningen aan

te houden van de burger.

De burger kan nu rechtstreeks, of ja, soms

wel onweg, bij de centrale bank de rekening

aanhouden.

Dan gooi je heel dat systeem overhoop.

En op dat moment, één keer, dat je

de facto een rekening hebt bij de centrale

bank als burger, je bent rechtstreeks, je bent

onweg van de commerciële banken, dan ben je

het paard van Troy.

Oké, in die zin, moest ik u vragen,

Peter, zou u mij een volmacht geven op

uw bankrekening?

Uw antwoord zou zijn, nee.

Precies.

Zou u uw beste vriend een volmacht op

uw bankrekening geven?

Nee, ook niet.

Waarom zou je dan een volmacht geven op

je bankrekening aan de centrale bank, die per

uitbreidende overheid is?

Want dat hele idee, dat centrale banken in

de moderne constellatie perfect onafhankelijk zijn van de

overheid, is ook een heel naïef idee.

CBDC's worden verkocht.

Het idee om het systeem veiliger te maken.

Inderdaad, een commerciële bank kan failliet gaan.

Uw deposito staat in de balans van de

commerciële bank.

Dus indien die bank overstach gaat, dan kan

u al uw geld bevriezen.

Indien u zelf als burger uw rekening aanhoudt

bij de centrale bank, een centrale bank, een

ontwikkeld land, kan per definitie niet failliet gaan,

want ze kan steeds zelf geld bijmaken.

En vanuit die invalshoek bekeken, kan je zeggen

dat een CBDC uw deposito bij een centrale

bank veiliger is dan bij een commerciële bank.

Maar er is een enorme schaduwzijde aan dat

verhaal, is dat je de deur wagenwijd openzet,

opdat de overheid, centrale bank en de regering,

op die manier een volledige inzage krijgen op

alles wat u koopt, op uw hele consumentengedrag,

en ook een volledige controle op de rekening

kan krijgen.

En ik kan verwijzen naar wat is gebeurd

in Canada, toch geen bananenrepubliek.

Zeker niet.

Tijdens de Covid-crisis waren er die hele

gemedialiseerde protesten van de truckers, van de vrachtwagenchauffeurs.

Dat vond Trudeau niet zo fijn, en heeft

dan het parlement een wet laten stemmen om

de bankaire rekening met de commerciële banken te

bevriezen.

Dat vind ik al bijzonder.

Ja, dat is op zich al zeer extreem.

Daarnaast zijn er trouwens ook voor de crypto

-lovers onder de kijkers meer dan 200 crypto

-rekeningen met crypto-platformen geblokkeerd door Canada's overheid.

Die truckers hadden maar een beetje cash in

portefeuille, en na twee dagen waren de protesten

gedaan.

En zijzelf waren geïdentificeerd door gelaatsherkenningstechnieken onder meer.

Dat is nu al gebeurd.

Nog voor de sprake is van een central

bank digital currency.

Stel je voor dat die truckers rekening hadden

gehad bij de Canadese centrale bank, dan had

het zelfs geen wet nodig geweest, wijsansprekend, om

dat geld te blokkeren.

Je kan allerlei vormen aannemen.

Men spreekt over programmeerbare cbdc's.

Dat kan allemaal via de blockchain, hou ze

maar door.

Kijk, wij overheid wensen, er is een recessie,

de consumptie te bevorderen, dus uw saldo op

uw cbdc zal binnen drie maanden uitdoven, en

u het geld niet zal consumeren.

Men kan een zicht krijgen, er wordt ook

over gesproken vandaag trouwens, over uw CO2-voetafdruk

door uw consumptie uitgaven, die worden gevolgd via die

cbdc, en dan uw bepaalde belastingen opleggen, of

limieten opleggen, je mag geen vliegtuigtickets meer kopen,

allemaal dingen die mogelijk zijn.

Ik denk, als burger gesproken, het idee dat

ik voortdaan een toelaat dat de overheid een

volledig zicht krijgt op alles wat ik digitaal

betaal, en in wezen en de facto een

volledige controle geeft over mijn financiële vermogen, vind

ik een beangstigend idee.

Banken kunnen nu hun persoonlijke rekeningen bevriezen,

verhalen van mensen die banden hadden met Freedom Convoy.

Grady Trimble is vanmorgen live in Ottawa

met meer over wat de vrachtwagenchauffeurs

hierover te zeggen hebben.

Grady, een buitengewone maatregel van Trudeau.

Door een beroep te doen op deze Noodwet, die nooit eerder is

is eerder in de huidige vorm van de wet gebruikt,

het geeft de federale overheid verregaande bevoegdheden, waaronder

het ter beschikking stellen van federale wetshandhavingsmiddelen aan de lokale politie.

Bovendien kun je de

Er zijn nog steeds vrachtwagenchauffeurs.

Het geeft de Canadese banken ook de mogelijkheid

bankrekeningen te bevriezen zonder bevel van

iedereen die deelneemt aan deze wegblokkade,

aan iedereen die het financiert.

En vrachtwagens die de weg blokkeren,

kunnen de verzekering van die vrachtwagenchauffeurs opschorten.

Jan Longeval heeft een grimmig beeld geschetst van

de risico's die verbonden zijn aan digitale valuta's van centrale banken,

het potentieel voor regeringen om ongekende controle te verwerven

over het financiële leven van burgers.

Van programmeerbare limieten tot bevroren rekeningen, zijn waarschuwingen

echo voorbeelden uit de echte wereld van hoe financiële instrumenten

kunnen instrumenten van macht worden.

Maar wat betekent dit voor de toekomst?

van persoonlijke vrijheid en financiële zekerheid?

Om deze vragen verder te onderzoeken, wenden we ons tot

Paul Buitinck van Holland Gold.

Paul gaat dieper in op de implicaties van programmeerbare

geld en wat het voor individuen zou kunnen betekenen

autonomie.

Als het eenmaal momentum heeft en vaart, zal

dat niet gestopt worden.

Er zit al te veel politiek kapitaal in

om dat nog te stoppen, die trein.

Van der Leij is ook weer herkozen binnen

Brussel.

Er zijn nog steeds veel mensen aan de

macht die dit soort projecten graag zien, want

dat betekent eigenlijk gewoon weer meer macht naar

Brussel en Frankvoort.

Dus ik ga er wel van uit dat

die komt in Europa, die digitale euro.

Alleen ja, het zal een onding worden.

Want A, wordt er gelimiteerd hoeveel je ermee

mag hebben?

Je mag er maar dan een paar duizend

euro op hebben.

Waar zijn die?

Want wat ik ook begrijp is dat ze

echt nog wel aan het kijken.

Wat zijn nou de eigenschappen van die CBDC?

Dat is volgens mij nog niet in beton

gegoten.

Nee, maar voor nu is het een oplossing

op zoek naar een probleem.

Dus we zijn in Nederland met name hebben

we inderdaad een goede betaalinfrastructuur.

We hebben allemaal een bankrekening, we hebben Tiki,

we hebben Ideal.

We hebben nu Ideal 2.0 straks, wat

in Europa ook wordt uitgerold.

Dus mensen hebben eigenlijk helemaal geen behoefte aan

een extra centrale bankrekening.

Met name niet omdat het bedrag straks gelimiteerd

wordt.

Je krijgt er geen rente op.

Dus er is eigenlijk helemaal geen reden om

hem te gaan gebruiken.

Tenzij je wordt gedwongen om hem te gebruiken.

Stel dat straks alle toeslagen en subsidies en

dergelijke op zo'n rekening worden gestort.

Ja, dan ga je hem natuurlijk wel gebruiken.

Want ja, dat is nou eenmaal de enige

manier om dan aan je geld te komen.

Maar puur commercieel gezien is er eigenlijk geen

vraag naar.

Ook nog worden die rekeningen straks bediend via

de bank.

Dus straks krijg je in je commerciële bank

app een rekening erbij.

Dus dat is helemaal verwarrend.

En ook, waarom voert de overheid dit in?

Willen ze daarmee aangeven dat die commerciële banken

niet veilig genoeg zijn?

En dat er daarom dus een veilige rekening

moet komen?

Wat is precies het argument om die?

En dan zijn ze heel vaag.

De ECB, Brussel zijn heel vaag in hun

argumenten over waarom dit nou precies moet komen.

Wat zie jij daar als het voornaamste risico?

Of wat zijn voor jou een aantal risico's

of dingen die het eigenlijk in de weg

staan?

Ik denk dat CBDC zoals het nu is

vormgegeven uiteindelijk een doodgeboren kindje komt.

Kan zijn.

Maar het zou zomaar kunnen zijn dat ze

het bewust heel erg slap hebben vormgegeven.

Maar dat het straks wel bestaat.

En dat het dan op een gegeven moment

kan worden ingezet in een crisissituatie.

Om het ineens heel anders in te richten.

En uiteindelijk wel op een bepaalde manier worden

ingezet die schadelijk kan zijn voor de burger.

Dus ik kan me zo voorstellen dat je

straks allemaal...

Hebben we die rekening.

De CBDC rekening.

Die automatisch wordt geopend op basis van je

burgerservice nummer.

Die dan automatisch beschikbaar wordt in je bankrekening

app.

En waar je vervolgens niks mee doet.

Omdat je krijgt er geen rente voor.

Het is gelimiteerd tot 3000 euro.

Dus mensen gebruiken het dan niet.

Maar het is er wel.

En als we dan op een gegeven moment

weer in een situatie komen.

Kan een virus zijn.

Kan klimaatverandering zijn.

Kan oorlog zijn.

Dat de overheid de burger op een bepaalde

manier wil beïnvloeden.

Met hoe ze het geld uitgeven.

Of als een bank omvalt.

Dat ze dan direct ook die CBDC rekening

zouden kunnen gebruiken als backup.

Dus het kan zijn dat het een soort

van trojaans paard is.

In zekere zin.

Dat is wel een beetje wantrouwen.

Ja, maar ik denk dat het goed is

om licht wantrouwig te zijn richting de overheid.

Ook als je ziet hoe we met name

financieel gezien bestuurd zijn de afgelopen decennia.

Hoe de euro er doorheen gedrukt is.

Ondanks de adviezen van economen om het niet

te doen.

We zijn er ook niet over geraadpleegd.

We hadden gewoon net als de Denen een

Opt-out moeten bedingen.

En keer op keer worden we als Nederlands

volk benadeeld.

Benadeeld in de verdere ontwikkeling van die eurozone.

Of het dan gaat om nieuwe steunfondsen of

bailouts.

De Nederlander heeft daar helemaal geen belang bij.

Als wij een goede sterke eigen munt hadden

gehad.

Hadden we ons hoop ellende kunnen besparen.

Maar we moeten waakzaam blijven met elkaar.

Maar met name die programmeerbare varianten.

Die ligt natuurlijk politiek heel gevoelig.

Want je kunt beginnen met een onderverdeling waar

iedereen het mee eens is.

Maar ja dan kun je er ook wel

weer net één ijsje bij zetten.

Of nog, dit zou ook wel handig zijn.

De kokende kikker, dat voorbeeld wordt vaak gebruikt.

Maar zo is het wel.

En als je straks wellicht teveel CO2 uitstoot.

Kun je een schip gekoord worden.

Het is een hele enge variant.

Maar tegelijkertijd, de soep wordt niet zo heet

gegeten als ze wordt opgediend.

Ik denk ook niet dat we ons moeten

gaan vergalopperen in allerlei doemverhalen.

Maar tegelijkertijd is het wel zaken om hierover

uit te spreken.

Scherp te blijven.

En gelukkig is er nu toegezegd door het

vorige kabinet.

Het wordt niet programmeerbaar.

Maar goed, het is makkelijk te programmeren.

Als het eenmaal staat.

Het is natuurlijk een programmatuur die je ook

makkelijk kunt aanpassen.

En ongemerkt sluipen we dan toch op een

gegeven moment zo'n digitale gevangenis in.

En ik denk dat we dat moeten voorkomen

uiteindelijk.

Die zonnegesprek.

Ik vond hem heel uitgesproken over de CBDC.

Hij voorziet daar gewoon grote risico's.

Zelfs een aanval op de democratie.

En hij ziet het meer als het neerzetten

van een infrastructuur die gebruikt kan worden als

de shit hits the van.

En hij vindt de ontwikkelingen die hij daar

ziet heel gevaarlijk.

Om dieper in te gaan op dit cruciale debat,

Ga zitten met de Slagter-broers.

In onze discussie over CBDC's lag de focus op

duidelijk.

Terwijl overheden voordelen als snelheid, veiligheid en

efficiëntie, zijn de risico's groot.

Privacy, ooit een hoeksteen van persoonlijke vrijheid, zou

gemakkelijk plaatsmaken voor totale controle.

Maar hoe verschilt crypto?

Als gedecentraliseerd alternatief daagt het de zeer

fundament van centralisatie dat CBDC's vertegenwoordigen.

Kan het werkelijk de privacy en vrijheid in

een digitaal tijdperk bewaken?

Of is heeft het zijn eigen limieten met een

reeks risico's?

En dan komen jullie met een potentiële oplossing

aan, de bitcoin.

En die belichten jullie van zoveel mogelijk kanten.

Maar laten we eerst even kijken, we hoeven

niet naar de geschiedenis te kijken, wat jullie

wel in jullie boek doen.

Het huidige systeem van geld.

Hoe moet ik daar als leek naar kijken?

Als je het over geld hebt, dan heb

je eigenlijk twee manieren om het te belichten.

Je hebt een heel economische wijze, dan gaat

het over wat is de definitie van geld.

Dan hebben economen het vaak over een middel

waar je mee kunt betalen, waar je mee

kunt sparen, waar je mee kunt rekenen.

En vaak moet dat middel dan ook heel

breed geaccepteerd zijn.

Dat betekent dat waar je ook komt, iedereen

weet waar je het over hebt en die

accepteert dat ook.

Dat is de euro bijvoorbeeld, in Nederland en

Europa.

Officieel zit dat dan niet in die economische

definitie, maar die wordt er soms wel bij

gehaald inderdaad.

Dat is op het algemeen wel met een

wettig betaalmiddel en dan betaal je daar ook

je belasting in enzovoort.

Dan heb je nog de variant waar de

meeste mensen aan denken als ze het over

geld hebben.

Dat je gewoon geld moet rollen, kan je

mee betalen, betaalmiddel.

Voor heel veel mensen is geld gelijk gesteld

aan betaalmiddel.

En dan heb je dat ding waarmee je

betaalt, de euro, die bestaat in de context

van een systeem.

In Europa met de euro wordt dat systeem

gevormd vanuit een politiek mandaat en beheerd door

een centrale bank, de Europese Centrale Bank.

En die beslist hoe die euro werkt en

die beslist over een aantal zaken rondom hoe

dat geld functioneert in het gebied waar het

op van toepassing is.

En daar komen termen vandaan als beleidsrente en

inflatie en dan wordt het al heel snel

heel technisch.

Ik denk dat je op die manier naar

kunt kijken.

Dus je hebt iets waar je wat mee

kunt, dat is geld.

En dat bestaat in de context van een

bepaald systeem.

En soms wordt dat ook wel een reals

genoemd, een payment reals bijvoorbeeld.

Het is ook complexer geworden dan het vroeger

was.

Vroeger was geld gewoon het muntje of het

biljetje, dat was het.

En we hebben nu zoveel verschillende vormen van

geld gekregen, zoveel verschijningsvormen zou je kunnen zeggen.

Je hebt natuurlijk nog steeds munten en biljetten,

maar je hebt ook het saldo op je

bankrekening, dat is een vordering op de bank.

De bank is jou iets schuldig.

Je kunt ook denken aan een saldo bij

Paypal of een andere fintech of app waar

je iets in kunt hebben.

Maar zelfs een casinochip is eigenlijk een soort

verschijningsvorm van een euro.

Banken kunnen onderling afrekeningen met banktengoeden, kunnen wij

als normale particulieren helemaal niet bij.

Maar het zijn allemaal verschijningsvormen van de euro

of de dollar heeft dat ook.

En daar zijn er ook dingen aan bijgekomen.

Je hebt nu stable coins in de crypto

wereld.

Je hebt crypto dollars, crypto euro's, die kun

je ook naar elkaar versturen.

Maar het zijn allemaal verschijningsvormen van de euro.

Het zullen toch verschillende dingen zijn.

Dus je hebt eigenlijk twee dingen, de munteenheid

en de verschijningsvorm daarvan.

Die zijn eigenlijk twee aspecten ervan geworden.

Je zou kunnen zeggen, de trein en de

rails, het woord payment rails kwam al langs.

De trein is dan de euro en de

rails is hoe je hem kunt verplaatsen.

Doe je dat in de fysieke wereld door

jou een tientje te geven?

Of doe je dat via de Rabobank of

de ABN?

Allemaal app.

Of doe je dat via een crypto ding

of misschien wel een central bank digital currency,

de digitale euro.

En dat zijn eigenlijk allemaal verschillende infrastructuren.

De CBDC voor dummies in jullie fysie.

Laten we even beginnen bij wat het is.

Central bank digital currency is digitaal geld uitgegeven

door de centrale bank.

We hebben al fysiek geld uitgegeven door de

centrale bank.

Dat zijn de biljetten en de munten.

En we hebben al digitaal geld wat niet

uitgegeven is door de centrale bank.

Dat is bijvoorbeeld je saldo bij een commerciële

bank of bij een techbedrijf zoals Paypal.

Dat hebben we al.

Wat we niet hebben is precies dat stuk

ertussen.

Dus digitaal geld wat door de centrale bank

rechtstreeks wordt uitgegeven.

Dat zou wel prettig zijn, is de gedachte.

Want digitaal geld wat wij nu gebruiken, dat

is een vordering op een bank.

Er zit een bepaalde kwetsbaarheid in, een bepaalde

afhankelijkheid in.

Als het gaat om banken die omvallen, maar

ook als het gaat om betaalinfrastructuur.

Wat dan vooral in Amerikaanse handen is bijvoorbeeld.

Dus dat zijn argumenten waardoor men destijds zei,

weet je wat?

We moeten ook vanuit de centrale bank rechtstreeks

digitaal geld gaan maken.

En meer dan dat is een CBDC nog

niet.

Dan als je besluit dat te gaan doen,

dan moet je erna gaan nadenken over.

Oké, hoe gaan we dat dan ontwerpen?

Wat voor eigenschappen gaan we die munt dan...

Of ja, dat munt, het systeem.

Het is natuurlijk een stukje technologie wat je

dan gaat bouwen.

Wat voor eigenschappen gaan we hem geven?

Je kunt dus ook niet zomaar zeggen een

CBDC is goed of slecht.

Dat hangt helemaal van af.

Welke centrale bank geeft hem uit?

En wat voor eigenschappen geeft de centrale bank

hem?

Het is de CBDC van Nigeria of die

van Europa.

Die gaan heel verschillende eigenschappen hebben waarschijnlijk.

En dat is waar de discussie vaak over

gaat.

We hebben het over de digitale euro.

Dat is dan de CBDC van Europa.

Maar eigenlijk zeg je volgens mij, die bestaat

gewoon nog niet.

Nee, die is er nog niet.

Dus we kunnen helemaal niet zeggen het is

goed of slecht.

Want we weten gewoon de eigenschappen er niet

en hoe die inzet gaat worden.

Dat is de discussie op dat moment.

Een aantal jaar geleden is vanuit de ECB

men begonnen met een eigen studie.

Hoe zouden we hem kunnen maken?

En na het, laten we zeggen, inventariserende gedeelte...

zou er ook een stuk van het project

komen waarin ze hem daadwerkelijk gaan bouwen.

Daar zijn we nu ongeveer aangekomen.

En daartussen zit dan ook nog een beslissing

van de politiek...

dat er opdracht gegeven wordt om hem daadwerkelijk

te bouwen.

Die wet is nog niet getekend.

Dus we zitten daar nog voor.

We zitten nu nog eigenlijk midden in het

proces van...

hoe gaan we hem dan ontwerpen?

Wat voor eigenschappen geven we hem?

En als je het mij zou vragen...

dan zou ik best wat kunnen ontwerpen waar

ik heel blij mee ben.

En jij denk ik ook.

Maar wij zijn niet de enige twee die

belangen hebben.

Er zijn ook de commerciële banken, de centrale

banken...

de opsporingsdiensten, de politiek.

Het zijn allemaal tegenbedrijven.

Allemaal partijen die hebben belangen, die hebben wensen...

die hebben eisen soms vanuit de wet.

En als je dat allemaal dan bij elkaar

gooit...

dan krijg je dus een heel langdurig ingewikkeld

proces...

van ja, hoe moet die dan worden?

En daar zijn we eigenlijk nog niet uit.

Het is ook niet zo gek dat nu

juist allerlei mensen...

over elkaar heen buiten met hun mening.

Want we zitten immers in de ontwerpfase.

En er is dan nog geen besluit genomen...

of er een ontwerp daadwerkelijk tot stand gebracht

gaat worden.

Maar als je invloed wilt hebben op die

eigenschappen...

dan is nu het moment om daar invloed

op uit te oefenen.

Want gedurende die ontwerpfase wordt nu gewoon door...

de Europese Centrale Bank worden wel suggesties gedaan...

en al richtingen gekozen voor die eigenschappen...

wat wel en wat niet zou werken, wat

wel niet nuttig zou zijn...

wat grenzen zijn enzovoorts.

Dus ik begrijp ook dat juist nu erover

gesproken wordt...

ondanks dat die er nog niet is.

En de gedachte van die mensen en die

groepen en die bedrijven...

en politici die er dan mening over hebben...

is van ja, als je er nu niets

van vindt...

pas als die er is, dan ben je

eigenlijk te laat.

Er ligt ook wel een voorstel inmiddels.

Dus er is ook wel iets inmiddels om

wat van te vinden.

En er zitten ook best wel wat eigenschappen

nu in, in het ontwerp...

waarvan ik denk dat is wel mooi.

Ik bedoel dat je er heel goed online

mee kunt betalen straks.

Dat is voor Nederlanders misschien niet zo'n

probleem...

want wij hebben Ideal.

Maar in Italië bijvoorbeeld is er eigenlijk helemaal

geen goede manier...

om in webshops te betalen.

Dus daar zou het echt een vooruitgang zijn.

Maar er zitten ook dingen in die op

z'n minst twijfelachtig zijn.

Er is namelijk één belanghebbende die eigenlijk heel

weinig stem krijgt.

En dat is degene die opkomt voor de

privacy...

of de soevereiniteit van de burgers.

Dat is eigenlijk een ondergeschoven kindje.

Er wordt wel lippendienst aan bewegen.

Er wordt gezegd, ja, we gaan heel erg

veel privacy doen.

Maar, en eigenlijk alles voor de maar moet

je vergeten...

want dan komt de maar, we moeten wel

allerlei...

en dan komen er allerlei redenen waarom er

wel heel veel surveillance nodig is.

We moeten wel dit en dit kunnen zien,

we moeten wel zo en zo.

Dus daar zitten, het heeft wel gevaren.

Ik denk dat je in het ontwerp van

de digitale euro...

het huidige politieke sentiment terugziet.

En dat is dat we op dit moment,

in de huidige tijdsgeest...

met de huidige bestuurders waar die zitten en

hoe zij naar de wereld kijken...

dat privacy en de vrijheid van het individu...

dat die op dit moment ondergeschikt zijn aan

de mogelijkheid...

voor een toezichthouder of een staat of een

opsporingsdienst...

om in de smiezen te krijgen wat er

allemaal gebeurt.

Onder het mom van het kunnen opsporen van

bijvoorbeeld terrorismefinanciering...

of witwasgelden.

Want jij bent toch ook tegen terrorisme?

En het grote probleem wat ons betreft, wat

mij betreft, is dat...

als die er eenmaal is, zo'n central

bank digital currency, de digitale euro...

dan kun je achteraf altijd nog het eigenschappen

en het gedrag veranderen.

Het is immers een centraal gestuurd project.

Dus je kunt nu wel zeggen, we gaan

niet dit en we gaan niet dat...

we gaan wel zorgen voor zus en zo.

Maar je kunt op elk later tijdstip besluiten...

bijvoorbeeld als er weer een grote crisis is,

om maar eens wat te noemen...

we gaan nu toch de bestedingsvoorwaarden aanpassen.

We gaan hem toch een bepaald gedrag geven.

We gaan er toch voor zorgen dat je

hem...

je kunt alleen maar besteden aan dit, of

je moet het binnen zoveel dagen besteden...

of je kunt niet daarkopen.

Of we gaan toch kijken naar iedereen die

ooit gedoneerd heeft aan een politieke partij...

gaan we er toch wat van vinden.

Nu gaan we dat niet doen.

Nu hebben we natuurlijk allerlei waarborgen.

En er zijn landen waar dat nu ook

al gebeurt.

Dus het is niet ver gezocht.

Technisch kan het.

En de enige reden dat het niet zou

gebeuren...

dat is omdat men besluit om het niet

te doen.

En dat is natuurlijk best wel dun.

Want in tijden van crisis blijken er natuurlijk

altijd wel argumenten te zijn om...

Er zijn ook een paar mensen die we

gesproken hebben...

die durfden het zelfs een paard van Troje

te noemen.

Die zeiden echt van ja, je fietst een

infrastructuur binnen de bestaande infrastructuur...

en die kan heel zacht geïntroduceerd worden.

Maar als het een keer nodig is, dan

kan er aan een paar knoppen gedraaid worden...

en dan heb je het wat je gewoon

wilt.

Ik ben ervan overtuigd dat de huidige overheid

niet van plan is om dit te misbruiken.

Alleen je weet nooit wat de overheid is

die hierna komt.

Bij elke dictator was er daarvoor ook een

keer een goed aardige koning.

Ja, dat is inderdaad denk ik een mooi

beeld van het paard van Troje.

Er is ook helemaal niks mis met het

paard van Troje tot die mensen uit die

bui komen.

Daarnaast hebben we natuurlijk nog de andere kant.

We zouden misschien moeten zeggen privaat geld.

Ik weet niet hoe jullie het noemen.

Dan hebben we het over bijvoorbeeld Bitcoin.

Dat is de bekendste waarschijningsvorm.

Dat is niet centraal gestuurd.

De toezichthouders vinden het ook lastig.

Die krijgen een lastig grip op.

Hoe zien jullie die rol?

Ja, crypto netwerken.

Dan heb je het over Bitcoin, Ethereum, Solana.

Die vormen samen een wereldwijde onafhankelijke infrastructuur.

Een onafhankelijke rails waarop je allerlei digitale bezittingen

kunt vastleggen.

Kunt uitbrengen, kunt vastleggen, kunt versturen.

En zo'n bezitting kan bijvoorbeeld zijn digitaal

geld.

Dus een crypto euro of crypto dollar noemen

we vaak stable coins.

Maar het kan ook een aandeel of een

obligatie zijn.

Of een auteursrecht of een identiteitsgegeven.

Je kunt allerlei soorten creatief werken.

We noemen het NFT's.

Je kunt allerlei soorten dingen vastleggen op die

infrastructuur.

En het aardige is dat je dan zonder

afhankelijkheid van een tussenpartij, van een autoriteit.

Die dat kan tegenhouden of terugdraaien of iemand

kan voortrekken.

Kun je dat in je bezitten hebben, maar

je kunt het ook versturen wereldwijd.

24x7 binnen fractie van een seconde.

Een heel interessante infrastructuur.

Met hele interessante eigenschappen.

Die eigenschappen zijn het gevolg van het feit

dat het gedecentraliseerd is.

Dat er dus niet één centrale partij de

basis en de regels kan bepalen.

Dat is die crypto-infrastructuur.

En zo'n crypto-netwerk zoals Ethereum.

Die werkt alleen maar omdat daar een munt

een rol in speelt.

In het geval van Ethereum heet die munt

Ether.

En doordat die munt er is, kunnen al

die partijen die samen in dat netwerk zitten,

elkaar eerlijk houden.

Als je het over crypto hebt, heb je

twee dingen.

Je hebt het netwerk, daar kun je allerlei

dingen op vastleggen.

En je hebt voor elk netwerk een bepaalde

munt die nodig is om het netwerk te

laten bestaan.

Om het te laten werken.

En als je het hebt over Bitcoin of

over Ethereum of over Solana.

Vanuit het perspectief van geldsystemen van de toekomst.

Dan kan je over twee dingen praten.

Namelijk over het digitale geld dat je uitbrengt

op zo'n netwerk.

Bijvoorbeeld een crypto dollar of crypto euro.

En die netwerken zelf en de munten die

erbij horen.

Dus Bitcoin de munt en Bitcoin het netwerk.

Ether de munt, Ethereum het netwerk.

Het zijn eigenlijk twee verschillende dingen.

En als we het over Bitcoin hebben in

de context van geld van de toekomst.

Dan kun je het over twee rollen hebben.

Namelijk Bitcoin de munt in de rol van

belegging.

Digitaal goud, weet je zoiets.

Iets wat in je portefeuille zit.

Wat je dus ook als je dat wil

kunt gebruiken om mee te betalen.

Net als met dollars en euro's en aandelen

Apple.

En het cryptonetwerk van Bitcoin of van Ethereum.

Waarop straks of nu al allerlei overheidsmunten bewegen.

Er is op dit moment 160 miljard dollar

aan dollars op die crypto infrastructuur uitgebracht.

Die wordt gewoon gebruikt wereldwijd door mensen om

te betalen en te sparen.

Dat zijn eigenlijk twee verschillende dingen.

En het aardige van een dollar of een

euro uitgebracht op die crypto netwerken is.

Dat die centrale bank niet zomaar het gedrag

kan aanpassen.

Want het is een decentraal netwerk waar niemand

de baas is.

Onder dat beleggingsgeweld.

Want de financiële economie is gewoon vele malen

groter dan de reële.

Het is ook helemaal niet gek dat er

veel meer belegd wordt dan betaald op dit

moment met Bitcoin.

Wat mij betreft is het ook geen disqualificatie.

Dat vind ik volstrekt logisch.

Dat geweld van die financiële economie.

Daarachter zie je wel een ontwikkeling gaande.

En dat is dat er steeds meer mensen.

Dan hebben we het nu al over tientallen

miljoenen.

Er daadwerkelijk wel wekelijkse, maandelijkse, minder dagelijks gewoon

Bitcoin gebruiken als betaalmiddel.

En dat zie je niet vanuit onze ivoren

toren in Nederland.

Want laten we wel wezen.

Wij hebben een redelijk welgezinde overheid.

We hebben de beste betaalinfrastructuur ter wereld.

We hebben ongelooflijk goede vangnetten.

En een relatief stabiel betaalmiddel, stabiele munten, euro.

Als je hier naar buiten kijkt, naar de

wereld kijkt.

Waarom zou ik Bitcoin gebruiken als betaalmiddel?

Dat heb ik helemaal niet nodig.

Dat functioneert eigenlijk wel prima.

Maar als je gaat kijken naar buiten Nederland.

Als je de grens overgaat, wordt de betaalinfrastructuur

al best wel snel veel slechter.

Maar als je buiten Europa gaat kijken.

Dan heb ik het over Afrika, Zuid-Amerika,

delen van Azië.

Dan is het daarmee echt beroerd gesteld.

En niet alleen met de betaalinfrastructuur.

Maar ook met het geld dat zij gebruiken.

Neem een land als Venezuela of Turkije.

Waar je gewoon met tientallen procenten inflatie te

maken hebt.

Dus dat wat je nu hebt, een kopzorg

is.

Wat kan ik daar aan het eind van

de maand nog van kopen?

En daar zie je dat mensen de optie

die Bitcoin biedt.

Je kunt er gebruik van maken en niemand

kan je tegenhouden.

Dat ze die aangrijpen.

Dat ze hem aangrijpen om het te gebruiken

als oplotmiddel.

Dus om hun koopkracht te bewaren.

Maar ook omdat ze dat doen.

Er onderling mee gaan betalen.

En steeds meer winkels het accepteren.

Enzovoort.

En zo groeit het eigenlijk van onderaf.

En dat het niet zo snel gaat als

de situatie waarin een staat zegt.

Jongens, vanaf nu gebruiken we alleen nog maar

Bitcoin om te betalen.

Natuurlijk, dat gaat veel sneller.

En dan verplicht je mensen min of meer

om dat te gebruiken.

En dat disciplineert die centrale partijen weer.

Stel dat jij een overheid bent.

Een centrale bank bent.

En jij bent van plan om een digitale

euro uit te geven.

Een digitale munt.

Met hele lelijke eigenschappen.

Met surveillancen.

Met ingebouwd gedrag.

En die hele bevolking heeft de optie om

naar zo'n onafhankelijk decentraal netwerk te gaan.

Dan denk je nog wel even twee keer

na over hoe lelijk je je geld maakt.

Want mensen hebben de optie om het anders

te gebruiken.

Dus het bestaan van een alternatief disciplineert ook

de centrale partijen.

Dus alleen al daarom is het belangrijk dat

hij er is.

Het huidige financiële systeem is een halve job.

Om een betaling te doen.

En tegen de prijzen die wij er op

dit ogenblik voor vragen.

Consumenten is gratis.

En bedrijven moeten er iets doen.

Is het een zwaar verliesgevende business.

En alles wat je ermee wil doen.

Bijvoorbeeld controleren.

Is dit witwassen?

Of is dat terroristfinanciering?

Of nog twintig andere dingen.

Is onvoorstelbaar ingewikkeld.

Want je weet niet waar het geld vandaan

komt.

Je weet niet waar het heen gaat.

Het is gewoon een digitale euro.

Die kun je niet volgen door het systeem.

Dat is echt heel ingewikkeld.

Als je naar een andere bank gaat.

Moet je weer toestemming vragen.

Mag ik in jouw gegevens kijken?

En straks met een central bank digital currency.

Is het weer heel makkelijk.

Bij mij verdwijnt het.

En bij jou komt het binnen.

Dat kan zelfs ook afhankelijk van hoe ze

dat opzetten.

Kan dat ook offline.

Er zijn ook systemen voor.

Dat ik het naar jou kan overmaken.

Met alleen maar bluetooth bijvoorbeeld.

A.

Is het een veel simpelere, eenvoudigere manier om

het te doen.

En dus daarom goedkoper.

B.

Alle controlewerkzaamheden.

Dat is een goed ding en een slecht

ding.

Je kunt zeggen.

Witwas en terroristfinanciering.

Is veel makkelijker te controleren.

En voor banken in te stellen.

Op die nieuwe manier.

Maar je zou ook.

Als jij gewoon Iran bent.

Of een andere staat.

Dan kunnen ze ook nog gewoon zeggen.

Dit soort betalingen willen wij volgen.

Je kunt op een gegeven moment flaggen.

Van soorten betalingen.

En dan kun je daar beter controle op

uitoefenen.

Dus die controle kan uitermate onaangenaam zijn.

Of die kan juist heel makkelijk worden.

Dat is afhankelijk van je view.

En ook hoe jij de politieke omgeving ziet.

Wat zie jij de rol van de staat?

Ik denk dat dat de essentiële vraag is.

Bij de invoering van de CMEDC.

Wil je de staat inzagen in heel veel

geven?

Of zeggen ik wil dat liever niet?

Maar goed.

Dus A is dat zo.

Als jij wantrouwend bent tegenover de overheid.

En zegt de controle van de overheid.

Mensen die met Covid daar helemaal enthousiast over

zijn geworden.

Hoe machtig de staat is.

Waren ze even vergeten.

Maar de staat is nogal machtig.

En als je daar op een gegeven moment

gechoqueerd door bent.

Dat de overheid heel machtig is.

Dan kan dat ook op financieel gebied kunnen.

Die heel machtig zijn.

En die kunnen heel machtig zijn op een

soepele manier.

En die kunnen heel aangenaam machtig zijn.

Maar op dit ogenblik heeft de overheid al

overal toegang toe.

Dus wat dat betreft.

Ook in dit hele complexe financiële systeem wat

we nu hebben.

Kan de belastingdienst jouw bankrekening checken.

En die kijkt gewoon naar 3000 databases.

En haalt alle verschillen eruit.

En die komt al met allemaal dingen die

niet kloppen.

En gaat daarop verder.

Dus die controle is al gewoon steeds verder

aan het gaan.

En met CDBC zal die controle makkelijker uit

te voeren zijn.

Maar daardoor ook misschien.

Die wetgeving kan daar een limit aan stellen.

Dat ze dat alleen maar mogen doen dan

of niet.

Dat hangt af hoe nou zo'n CDBC

wordt ingesteld.

Als China een CDBC doet.

Dan zullen ze daar op een andere manier

mee omgaan.

Kan ik je garanderen.

Dan als Europa dat doet.

Europa zal het zo volbouwen met regelgeving.

Dat het daardoor weer complexer wordt.

En dat het burgergroep beschermd is.

Amerika zal wat pragmatischer zijn.

Misschien zelfs wel niet.

Misschien zelfs wel niet.

Maar ik denk het eigenlijk wel.

Ik denk dat iedereen dat gaat doen.

En China doet dat weer anders.

En dan dat is een ene manier.

Simpeler, makkelijker, eenvoudiger.

En veel mogelijkheden.

Aan de andere kant zijn er ook nog

hier in Nederland.

Burgers die ook processen hebben aangezet.

En die zeggen.

Op dit ogenblik is 95% van de

geldcreatie.

Die wordt gedaan door.

Commerciële banken.

Banken.

En wij vinden dat gewoon eigenlijk niet acceptabel.

Dat een commerciële bank geld mag creëren.

Die mag gewoon geld een lening geven.

En dan wordt geld creëerd.

En dat moet eigenlijk door de overheid gedaan

worden.

Ik vind daar helemaal niks van.

Want dat is heel complex om daar nou

te zeggen.

Wat zou dat voor gevolgen zijn voor de

economie.

Maar dat zijn voor andere groep mensen.

Weer een berekening van.

Ik wil graag een niet-commerciële geldcreator wil

ik hebben.

Ik denk dat dat een hele kleine groep

is hoor.

Maar dat geldt voor de meeste mensen.

De meeste mensen gaan gewoon mee.

Met whatever systems er zijn.

En die accepteren alles gewoon.

En er zijn maar een kleine groep mensen.

Die het ene vinden of het andere.

En die daar ook fanatiek over zijn.

Maar als je dat nou.

Ik vind het interessant.

Dat je zegt.

Er zijn extreme.

Voorstanders, tegenstanders.

Bijvoorbeeld die CWDC.

Maar waarschijnlijk wordt de soep wat minder heet

gegeten.

Dan wordt het opgediend.

En dan kom je eigenlijk toch een beetje

in het midden uit.

En dan is gewoon hoe de politieke wind

waait.

Dat zal de lijn worden.

En als je dat zou vertalen naar geld.

Dan zal die CWDC er waarschijnlijk wel komen.

Misschien niet dat er hele grote...

In Europa komt die door.

Dat is al gewoon echt aangekondigd.

En stap voor stap.

Er was altijd nooit enige interesse in.

De CWDC was toen op een gegeven moment

besloten.

Eerst was het op een gegeven moment onderzoeken.

Wat gebeurt ermee?

Wat zou het kunnen zijn?

Blablabla.

En op een gegeven moment zijn ze dat

aan het invoeren.

En pas nu, sinds Covid.

Zitten er niet drie mensen in de zaal.

Als er op een gegeven moment een persconferentie

zit.

Maar zitten er honderd mensen in de zaal.

En die gaan zich helemaal druk maken.

En die zeggen van.

Dit is de laatste stap naar een ultieme

dictatuur.

Dat is ook meer het mensbeeld.

Het mensbeeld en het regeringsbeeld.

Wat je hebt.

Als jij zegt van.

Dankzij Covid zijn mij alle schellen van de

ogen gevallen.

En nu zie ik hoe controlerend een regering

is.

En dat kan ook.

En dat is ook zo.

En we zitten ook op dit ogenblik.

Dankzij de digitalisering kan de overheid ook veel

meer controleren.

Niet alleen maar geld.

Maar overal.

En dan ben je daar gewoon moordekes tegen.

En aan de andere kant.

Als je in het geldsysteem zit.

En je ziet hoe ingewikkeld het is.

Hoe moeilijk het is.

En hoe daar dertigduizend mensen bezig zijn.

Om de meest simpele domme controles uit te

voeren.

Dan zeg je.

Dat moet echt wel anders kunnen.

Dat moet beter, sneller, efficiënter.

En we moeten ook op een intelligentere manier

met geld omgaan.

En dat kan dan dankzij CDBC.

En überhaupt dankzij de blockchain kan dat gewoon

gebeuren.

Die dat ding ingaan.

Maar die lopen we voorbij.

Wat hier besloten gaat worden de komende jaren.

Over bijvoorbeeld de CBDC.

Zal heel bepalend zijn,

Hoe ons financiële stelsel eruit zal zien de

komende jaren.

Het digitale tijdperk is hier.

En daarmee de opkomst van de centrale bank

digitale valuta lijken onvermijdelijk.

Maar naarmate deze gecentraliseerde systemen vorm krijgen, kunnen

crypto creëert zijn eigen ruimte als een

parallelle valuta van de toekomst?

Beide innovaties beloven transformatie, maar ze roepen kritische vragen op.

vragen over privacy, controle en vrijheid.

Dit zijn niet alleen technologische veranderingen, het zijn maatschappelijke veranderingen.

kruispunt.

Eén ding is duidelijk: we moeten de

gesprek levendig.

De toekomst van geld gaat niet alleen over code,

het gaat om de waarden die we kiezen om erin te bouwen.