Original subtitles

De Eerste Wereldoorlog werd altijd gezien als een oorlog in zwart-wit.

Het was de enige manier waarop het front gefilmd kon worden.

Maar in het echt ging het niet zo.

In het echt gebeurde alles in kleur.

Het bloedbad.

De vernieuwingen.

De schok.

De politieke omwentelingen.

Overwinningen en nederlagen.

De grasvelden waren groen.

De modder was bruin.

De vlammen waren helder.

Met behulp van computers is het zwart-wit van WO I...

accuraat en met veel aandacht voor detail omgezet in kleur.

Deze serie laat voor de eerste keer de Eerste Wereldoorlog zien...

zoals die door de betrokkenen werd beleefd.

Nog nooit eerder was er een oorlog van een dergelijke omvang geweest.

Tussen 1914 en 1918 trokken zo'n 65 miljoen mannen ten strijde.

10 miljoen daarvan kwamen om.

20 miljoen mannen waren voor altijd geestelijk of lichamelijk verminkt.

90 jaar later komen de paar overgebleven veteranen bijeen...

bij de Meensepoort, deel van de oude stadswallen van het Belgische Ieper.

Zij hebben het overleefd en zijn nooit hun gevallen kameraden vergeten.

Veel mannen die te maken hadden...

met alle gevaren en gruwelijkheden, hebben het niet overleefd, nietwaar?

Hun botten liggen vaak nog op het slagveld.

De miljoenen doden werden uiteindelijk een statistisch gegeven voor historici.

Alleen je vrienden waren belangrijk, de mannen om je heen.

De mannen naast je in de loopgraaf. De mannen van je regiment.

We vormden met z'n vijven een klein groepje.

Ik begon me echt zorgen te maken...

toen drie van ons om het leven kwamen.

Ik kan me alleen nog hun bijnamen herinneren.

Baldy Alan, Jack en Jill.

Meer kan ik me helaas niet herinneren.

WO I was een echte wereldoorlog.

De strijd woedde van de Amerikaanse kust tot aan die van Azië.

Dit gevecht tussen wereldrijken luidde het einde van een tijdperk in.

Dynastieën verdwenen. Een koninklijke familie overleefde de revolutie niet.

Deze oorlog veranderde de aard van oorlog.

Er ontstond een gevreesd fenomeen: Uit de loopgraven komen.

Ik bad altijd van tevoren, ook al lachten sommige jongens me dan uit.

Ik vroeg god om me als een echte vent te laten vechten...

en me ongeschonden terug te laten keren.

Als iemand tegen je zegt...

dat hij niet bang was toen hij uit de loopgraaf kwam...

dan is hij een leugenaar.

Deze wrede oorlog liet niets van het landschap heel.

Alle bomen zijn om. Het hele landschap is verwoest.

De granaten hebben gapende kraters achtergelaten.

In veel daarvan liggen de lichamen van de gesneuvelden.

Er waren angstaanjagende wapens, zoals enorme mijnen.

Artilleriesalvo's die men nog nooit eerder meegemaakt had.

Ik verbaas me er wel eens over hoeveel een mens kan hebben.

Dag en nacht valt er om de paar minuten een granaat bij je in de buurt.

Je raakt bijna bewusteloos van de klap.

Een barrage granaten was werkelijk afschuwelijk.

Ik snap echt niet hoe iemand zoiets kan overleven.

Niet alleen op het Westfront was het erg.

In het oosten vroegen de Russen zich als eerste af...

wat het nut van deze oorlog was.

Waar zijn we mee bezig?

Ik heb in m'n peloton al honderden nieuwe gezichten gezien.

Minstens de helft daarvan is tijdens de strijd gesneuveld of gewond geraakt.

Wat hebben zij aan deze oorlog?

De onvrede veroorzaakte een revolutie die de hele wereld schokte.

Onze hoofdstad is in een beerput veranderd.

Niemand werkt, de straten zijn smerig. Overal liggen stinkende hopen afval.

Het doet me pijn om te zeggen hoe slecht het hier geworden is.

Er was een nieuw oorlogsterrein: de lucht.

Daar was het net zo gruwelijk als in de loopgraven.

Elke dag sneuvelden er mensen.

M'n beste vriend verdween van de ene op de andere dag.

Je stond er alleen voor. Je vocht alleen, en stierf alleen.

Ik kuste m'n moeder, pakte m'n spullen en zei:

Vaarwel, moeder. Ik denk niet dat we elkaar ooit nog zullen zien.

Er waren verbluffende technologische innovaties.

Vliegtuigen die vanaf een schip opstegen.

Het vliegdekschip deed z'n intrede.

We moesten eerst Ieren stijgen en landen.

De kapitein zei: Je kunt je net zo goed met een pistool voor je kop schieten.

Ondanks de enorme oorlogsschepen was er maar één grote zeeslag.

In plaats daarvan werd de onderzeeër, of U-boot zoals de Duitsers zeiden...

voor het eerst op grote schaal gebruikt, met alle desastreuze gevolgen vandien.

Maar vooral het dodenaantal was verbazingwekkend hoog.

De namen van de slagvelden staan in het geheugen gegrift:

Ieper, Verdun, Somme, Passchendaele.

De betrokkenen zagen ellende die nog nooit eerder zo groot was geweest.

We zagen een man uit Cornwall liggen.

Hij zat van z'n schouder tot aan z'n middel onder de granaatscherven.

Z'n ingewanden lagen naast hem in een plas bloed.

Toen we bij hem waren, zei hij: Schiet me dood.

Toen we hem dood wilden schieten, bleek hij al gestorven te zijn.

Het allerlaatste wat hij zei, was 'moeder'.

Dat woord is me m'n hele leven bijgebleven. Moeder.

Op 11 november 1918, op de elfde minuut van het elfde uur...

hield men op met schieten.

Alles hield op.

Plotseling heerste er overal een doodse stilte.

We waren allemaal stil en keken elkaar aan...

omdat we ons realiseerden dat we helemaal niets meer te doen hadden.

Mensen hadden de afschuwelijkste gebeurtenis aller tijden meegemaakt...

waarin elke beslissing gevolgen had voor iemands leven.

Er kwam een Duitser mijn kant op.

Maar ik kon hem niet doden. Ik mocht hem niet doden.

Ik herinner me nog, toen ik net in het leger zat...

dat ik plechtig beloofde om voor koning en vaderland te vechten.

Maar opeens schoot het door m'n hoofd...

dat Mozes van de berg af kwam...

en het zesde gebod dat hij bij zich had, luidde: Gij zult niet doden.

Ik kon hem dus niet doden.

Ik had vijf seconden om een beslissing te nemen.

Ik raakte hem boven z'n enkel, en boven z'n knie.

Ik schoot hem neer, zonder hem te doden.

Zij zullen niet oud worden, zoals wij dat wel worden.

De tijd zal ze niet vermoeien, noch veroordelen.

Bij zonsondergang en het aanbreken van de dag, zullen we aan ze denken.

Ik vraag me regelmatig af...

of de offers die we brachten het wel waard geweest zijn.

Heeft de tijd ons veroordeeld?

Hoe kon het zo ver komen?

Een enorme wereldoorlog, terwijl de aanleiding zo gering was.

Een moordaanslag zou uiteindelijk de hele wereld veranderen.

28 juni 1914 in Sarajevo, de hoofdstad van Bosnië.

Er wordt een bom naar een auto gegooid.

De Oostenrijkse troonopvolger Franz Ferdinand en z'n vrouw zijn ongedeerd.

Het koninklijke echtpaar vervolgt het bezoek.

Een paar uur later moet de auto weer stoppen. Dit keer wordt er geschoten.

De Oostenrijkse kroonprins en prinses Sophie komen om het leven.

De moordenaar is lid van een terreurorganisatie...

die gesteund wordt door buurland Servië.

Oostenrijk rouwt en is vastbesloten de Serviërs te straffen.

Weinig mensen beseffen het, maar het aftellen is begonnen.

De aanslag maakte weinig indruk. Het was altijd onrustig op de Balkan.

Het was best schokkend, maar vanuit Brits oogpunt bezien...

waren het allemaal pittoreske barbaren met epauletten en ingewikkelde namen.

De aanslag in Sarajevo leek een korte onderbreking...

in de gouden eeuw van Groot-Brittannië.

Koningin Victoria had in 1897 haar diamanten jubileum gevierd.

Wat werd de koningin toegejuicht.

Ik was ontzettend dankbaar en blij dat ik met m'n man en onze zoons...

bij deze geweldige gelegenheid aanwezig was geweest.

Victoria's rijk besloeg één zesde van de wereld.

De Engelsen waren meesters in de koloniën...

en een vreedzaam handelsvolk op eigen bodem.

Koningin Victoria stierf in 1901. Het was het einde van een tijdperk.

Londen lijkt wel een spookstad.

Het lijkt wel alsof een tovenaar de levenskracht heeft doen verdwijnen...

die door de aderen van deze grote stad stroomt.

De marcherende soldaten, Chopin's dodenmars en de trommels.

Het was alsof elke Engelsman z'n ouders was kwijtgeraakt.

De Britse suprematie leek niet in gevaar te komen.

Er was maar één kleine bedreiging voor de Pax Brittanica:

Duitsland.

Het sinds 1871 verenigde land werd steeds meer 'n Europese grootmacht...

onder leiding van de ambitieuze keizer Wilhelm II.

Nadat hij in 1888 tot keizer gekroond werd, was de Kaiser vastberaden...

om met behulp van Duitslands industrie een wereldwijd rijk op te zetten.

Om dit plan ten uitvoer te brengen moest hij een oorlogsvloot hebben.

De Engelsen raakten verontrust...

en beide landen begonnen aan een wapenwedloop.

In een interview met de Daily Telegraph in 1908...

verklaarde de Kaiser dat hij slechts andere grootmachten imiteerde.

Duitsland wordt steeds groter en drijft wereldwijd een groeiende handel.

Vaderlandslievende Duitsers willen hun ambities niet beteugeld zien worden.

Er is een sterke vloot nodig om die handel te beschermen.

De komst van Duitsland had de kaart van Europa veranderd.

Duitsland was bondgenoot van het oudere Oostenrijk-Hongarije.

Samen domineerden deze twee grootmachten het hart van Europa.

Maar de Oostenrijkse Habsburg-dynastie was tanende.

Zelfs leden van de koninklijke familie wisten dit.

De gewichtigheid die de Habsburgers altijd tentoonspreidden...

drukt zwaar op Oostenrijk en is de oorzaak van het morele verval.

Tegenover Duitsland en Oostenrijk stond de Triple Entente...

van Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland.

Na alle revoluties verloor Frankrijk de oorlog van 1870 tegen Pruisen.

Toch was Parijs de aanlokkelijkste stad van de wereld.

Het is een prachtige stad waar je elk jaar 'n paar maanden moet verblijven...

zodat je je kunt ontwikkelen in de intellectuele en artistieke sfeer.

Rusland werd geregeerd door de autocratische tsaar Nicolaas II.

De Russen hadden de oorlog van 1904-1905 tegen Japan verloren...

en dat was de aanleiding voor een eerste poging tot revolutie.

De verbittering van vele Russen kwam naar voren in deze petitie aan de tsaar:

We zijn bedelaars, we worden onderdrukt.

We worden niet als mensen, maar als slaven behandeld.

We hebben geen kracht meer, uwe hoogheid. Het uur is nabij...

dat we liever sterven dan dat we onafgebroken moeten lijden.

Maar zes jaar later was de tsaar ervan overtuigd...

dat het weer de goede kant op ging.

De vrede is niet alleen goed voor Rusland vanuit een militair oogpunt...

maar ook vanuit een economisch en financieel oogpunt.

Hoewel de roep om de macht van de tsaar in te perken steeds luider werd...

was Rusland in 1914 sterker dan ooit.

Aan de andere kant van de oceaan was de nieuwe wereld: Amerika.

Het was democratisch, brutaal, optimistisch...

en kilometers verwijderd van alle conflicten in Europa.

In z'n inaugurele rede van 1905...

legde president Theodore Roosevelt uit waarom z'n land gezegend was.

Beste medeburgers, geen volk ter wereld heeft het zo getroffen als wij.

Het is ons volk gegund om een bestaan op een nieuw continent op te bouwen.

We zijn de erfgenamen van 't verleden, maar hoeven niet de prijs te betalen...

die oudere landen opgelegd krijgen door een verdwenen beschaving.

In 1914 was Amerika ver verwijderd...

van het conflict dat Europa te wachten stond.

Op 28 juli, precies een maand na de moord op kroonprins Ferdinand...

door, volgens de Oostenrijkers, Servische nationalisten...

verklaarde Oostenrijk de oorlog aan Servië.

De Oostenrijkers vierden feest. Maar de vele allianties in Europa...

zouden een onvermijdelijke ramp tot gevolg hebben.

Men vreesde dat er iets ging gebeuren...

dat Europa op haar grondvesten zou doen schudden.

De internationale relaties begonnen nu een rol van belang te spelen.

Rusland was een bondgenoot van Frankrijk, net als wij.

Duitsland en Oostenrijk-Hongarije waren bondgenoten.

Deze relaties hielden echter de oorlog niet tegen...

maar maakten de oorlog in zekere zin bijna onvermijdelijk.

Terwijl Oostenrijk Servië binnenviel...

kregen de Russen de waarschuwing dat als ze Servië te hulp schoten...

dan zou Duitsland ze de oorlog verklaren.

Op 30 juli begon het bombardement van de Servische hoofdstad Belgrado.

De Serviërs vroegen de Russen om hulp.

Rusland was de beschermheer van de Serviërs...

en andere Slavische Balkanvolken.

Ze konden niet passief toekijken terwijl Oostenrijk Servië bedreigde.

Zo raakte Rusland bij de internationale crisis betrokken.

De Russische soldaten waren net als de Oostenrijkers uiterst gemotiveerd.

De moraal van de soldaten is ideaal. Ze vechten voor de goede zaak...

en zijn daarom helemaal niet nerveus of bezorgd.

De Duitsers verklaarden Rusland de oorlog, maar hadden andere motieven.

Ze waren ingesloten door de alliantie tussen Rusland, Frankrijk en Engeland.

De oorlog kwam zeer gelegen.

Men begon na te denken over wat er ging komen. Overal waren reservisten.

Iedereen leek helemaal klaar voor de strijd te zijn.

Ik vroeg me af of al deze vechtlust onze angst moest verbergen.

Niemand wist namelijk precies hoe de oorlog voor ons zou aflopen.

Door de Duitse provocaties besloot ook Frankrijk z'n leger te mobiliseren.

Hun opperbevelhebber Joseph Joffre stoomde z'n mannen klaar.

Maar sommigen voelden zich verward.

Het wordt oorlog. Iedereen zegt het. Alleen een gek kan dit nog ontkennen.

Een grote Europese oorlog. Dat kan toch nietwaar zijn.

De Duitse troepen gingen naar de grens met België.

Volgens Duitse strategen zou het via België het makkelijkst zijn...

om Frankrijk binnen te vallen en Parijs te veroveren.

Op 3 augustus kregen de Engelsen het ongelofelijke nieuws te horen.

Vanochtend hoorden we dat Frankrijk en Duitsland in oorlog met elkaar zijn.

Als België de Duitsers ongemoeid door hun territorium laat trekken...

dan zal Duitsland dat na de oorlog belonen.

België heeft dit pertinent geweigerd en vraagt koning George om hulp.

De Belgen konden op enorm veel sympathie rekenen in Groot-Brittannië.

Een heleboel mensen vonden dat er wat gedaan moest worden.

Op 4 augustus viel het Duitse leger België binnen.

Eindelijk heb ik m'n bevelen gekregen.

Lieve moeder, hou alsjeblieft voor ogen wat ik me laatst bedacht heb.

Als we nu aan onszelf en onze geliefden denken...

dan zijn we kleingeestig en zwak.

We moeten nu aan ons volk, ons vaderland en aan god denken.

Groot-Brittannië verklaarde Duitsland op 4 augustus de oorlog.

Alle grote Europese staten waren nu bij het conflict betrokken.

Maar iedereen verwachtte dat het rond Kerstmis wel voorbij zou zijn.

Een situatie als deze heeft zich nooit eerder voorgedaan.

Volgens schattingen gaan er 14 miljoen mannen aan de oorlog meedoen.

Ze hadden geen keus. Ze waren een Europese grootmacht.

Ze konden zich niet afzijdig houden...

en gewoon toekijken hoe Europa in elkaar stortte.

Er heerste op dat moment een soort van...

jubelstemming. Zo van: We gaan vechten en doen iets nuttigs.

We wisten niet hoe een oorlog in het echt was.

Ze waren de vijand van Engeland...

en dat was het enige wat een jongen van die leeftijd interesseerde.

Hij ging voor Engeland vechten.

Het Duitse leger ging flink tekeer in België.

Op 14 augustus trokken de Duitsers de Belgische hoofdstad Brussel binnen.

Toen de burgerbevolking zich verzette, volgden er Duitse represailles.

Er werden zelfs 600 onschuldige Belgen geëxecuteerd.

Sommige Duitsers waren bang voor wat ze zich op de hals gehaald hadden.

Het was afschuwelijk om al die bange mannen, vrouwen en kinderen te zien.

De Duitse soldaten waren ook bang en keken angstvallig om zich heen.

Veel Belgen sloegen op de vlucht.

Er lopen families met soms wel zeven of acht kinderen langs de weg.

De spoorwegen zijn hun laatste hoop.

De kleintjes snappen het niet en vragen waar ze heengaan. Het is 'n puinhoop.

Terwijl de Duitsers oprukten, stond Engeland op 't punt...

na 99 jaar weer aan een grote Europese oorlog mee te doen.

Sinds de Slag bij Trafalgar in 1807 was de Engelse vloot heer en meester.

In juli 1914 verzamelde de vloot zich bij het eiland Wight...

voor een inspectie door koning George V.

Het leger was indrukwekkend, maar veel minder belangrijk dan de marine.

Het was tevens veel kleiner dan andere Europese legers.

In de herfst van 1914 zei premier Herbert Asquith tegen het Britse volk...

dat de grootste noodsituatie ooit voor de deur stond.

Alle mannen en vrouwen moesten hun plicht doen.

Ik herinner me nog een Schots regiment met kilten aan.

Het was prachtig om dat regiment met doedelzakken te zien marcheren.

En ik...

De manier waarop hun kilten bewogen, was verrukkelijk om te zien.

Lord Kitchener moest een leger van 100.000 vrijwilligers bijeen krijgen.

Eind 1914 hadden zich al één miljoen mannen aangemeld.

Ik meldde me aan als vrijwilliger...

op 2 september 1914.

Ikzelf...

en 30 collega's van m'n werk...

meldden ons allemaal tegelijk aan.

De jonge soldaten gingen naar het front...

en hun families konden niets anders doen dan wachten en hopen.

Lieve moeder, houd moed en vertrouw op god.

Het is een enorm grote eer om voor Engeland te mogen vechten.

Blijf alsjeblieft vrolijk en vergeet me niet regelmatig te schrijven.

Man en vrouw konden moeilijk afscheid van elkaar nemen.

Ik zit naar z'n bagage te staren als hij een boek uit z'n zak haalt.

'Zie je, ik heb Shakespeare bij me. Zal ik je een stukje voorlezen?'

Hij kijkt ernstig en z'n mond trilt, maar z'n stem is rustig en kalm.

Ik ga tussen z'n knieën zitten en hij legt z'n hand op m'n schouder.

We praten en huilen, en vallen in elkaars armen in slaap.

Een Brits expeditieleger moest de opmars van het Duitse leger stuiten.

Op 23 augustus kwam het bij Mons tot een treffen met de Duitsers.

Wat ze op die eerste dag zagen, deed ze versteld staan.

Ze vielen met bosjes tegelijk.

Er bleven maar versterkingen komen...

die op hun beurt sneuvelden zodra ze bij de doden en gewonden aankwamen.

Ons spervuur was echt afschuwelijk. Zulke tactieken kenden we nog niet.

Het schokte ons aanvankelijk om te zien hoe al die mannen sneuvelden...

maar daarna gaf het ons 'n gevoel van macht en plezier. Het ging zo makkelijk.

Hoewel de Britten standhielden en veel slachtoffers bij Mons maakten...

werden de Franse troepen teruggedrongen.

De geallieerden moesten zich noodgedwongen terugtrekken.

Het Duitse leger marcheerde door en viel Frankrijk binnen.

Ondertussen, bij de Frans-Duitse grens...

begon het Franse leger met een aanval om Duits grondgebied te veroveren.

Dit zou bekend worden als de Slag aan de Grenzen.

Debray en ik keken naar de imposante heuvels in het oosten...

die tussen ons en ons noodlot stonden.

Daarachter waren mannen die ons zouden doden als we hen niet doodden.

De Franse soldaten liepen de Duitse kanonnen tegemoet.

Granaatscherven en kogels vlogen ons onafgebroken om de oren.

De dood leek onontkoombaar.

Toen de Fransen zich terugtrekken, gingen de Duitsers in de tegenaanval.

De Slag aan de Grenzen verliep rampzalig voor de Fransen.

Frankrijk verloor 200.000 mannen in de eerste maand van de oorlog.

Zo zag het Franse leger er toen uit.

Met blauwe uniformen en witte handschoenen aan...

werden ze afgeslacht door de geweren en mitrailleurs van de Duitsers.

Er waren duizenden Franse krijgsgevangenen...

terwijl de Duitsers steeds verder Frankrijk introkken.

Ze waren niet ver meer van Parijs.

Begin september staken ze de Marne over, 50 km ten oosten van Parijs.

De Franse opperbevelhebber, generaal Joffre...

ontving een wanhopige oproep van de Parijse gouverneur, generaal Gallieni.

Onze artillerie is verouderd, er is te weinig munitie.

De troepen zijn niet goed genoeg. We kunnen ons nauwelijks verzetten.

Gallieni deed toen iets ongelooflijks. Door een gebrek aan legervoertuigen...

liet hij z'n troepen door de taxi's van Parijs naar het front brengen...

om Joffre te helpen.

Joffre lanceerde een tegenaanval die het Duitse leger overrompelde.

We hadden de Duitsers verjaagd. We hadden nu veel meer ervaring.

Velen van ons hadden al drie veldslagen achter de rug.

De Slag bij de Marne was een keerpunt in het eerste jaar van de oorlog.

De Duitse opmars werd tot stilstand gebracht.

De Duitse bevelhebbers beseften dat dit een zware klap was.

Het Duitse offensief op het Westfront is mislukt.

Het mirakel van de Marne heeft Frankrijk gered.

Het werd een mirakel genoemd omdat het zo goed verhuld was...

dat het de Duitsers compleet verraste.

Opeens lagen al hun plannen in duigen.

Op dat moment veranderde de oorlog...

in een oorlog die nog heel lang zou gaan duren.

Op het Oostfront, aan de andere kant van Duitsland...

bestond het begin van de oorlog uit aanvallen en tegenaanvallen...

uitgevoerd door Duitsland en Oostenrijk, en hun vijand Rusland.

Het begon met de Oostenrijkse invasie van Servië, de oorzaak van de oorlog.

Dat verliep niet zo soepel als de Oostenrijkers gehoopt hadden.

De Oostenrijkers hadden zoiets van: We Ieren die Balkan-apen een lesje.

Ons leger zal ze een poepje laten ruiken.

Maar die Balkan-apen voerden al een tijdje oorlog...

en hadden veel meer ervaring dan die arme Oostenrijkers.

Die hadden een generatie daarvoor een klein oorlogje in Bosnië gehad.

Ze manoeuvreerden met nogal veel poeha toen ze Servië aanvielen.

En dat hebben ze geweten ook.

Binnen zes weken hadden de Serviërs de Oostenrijkers uit Servië verdreven.

De andere helft van het Oostenrijkse leger was ook actief.

Ze vochten samen met Duitsland tegen een veel grotere vijand: Rusland.

Toen de oorlog uitbrak, had Rusland het grootste leger van Europa.

Het ging om bijna anderhalf miljoen soldaten.

Ondanks de moderne pantserwagens die men trots aan de tsaar toonde...

was z'n leger nogal log.

Volgens een Engelse getuige had het meer iets weg van...

'een zwaargewicht bokser die zo traag is door z'n enorme omvang...

dat hij makkelijk verslagen kan worden door 'n taaie en slimme tegenstander.'

Maar de Russen verrasten iedereen toen ze Oostenrijk binnenvielen.

De Oostenrijkse soldaten schrokken zich dood.

We waren stomverbaasd dat de Russen zo ver konden komen.

Maar de aanvankelijke radeloosheid...

maakte al snel plaats voor opwinding: we zouden binnenkort de vijand zien.

Fritz Kreisler maakte al snel een gevecht mee.

Niet zo ver van ons vandaan vlogen mannen schreeuwend de lucht in...

om weer zwaargewond neer te komen. Toen voelde ik een koude wind...

veroorzaakt door een granaatscherf die door de lucht gierde.

We lagen uitgeput op de grond. M'n hart ging als een gek tekeer.

Tijdens de hevige aanval raakten de Oostenrijkers 350.000 mannen kwijt...

die dood, gewond of gevangengenomen waren.

Ondertussen vielen de Russen ook het oosten van Duitsland binnen.

De Duitse bevelhebbers, Hindenburg en Ludendorff...

verzamelden hun troepen om de Russische opmars te stuiten.

Op 26 augustus troffen de Russen en de Duitsers elkaar.

Dit zou later bekend worden als de Slag bij Tannenberg.

Een Engelse ooggetuige beschreef de enorme omvang van de gevechten.

Het front was heel breed. Drie miljoen Russische soldaten kwamen in actie.

Nog nooit eerder is er zoveel sprake van man-tot-mangevechten geweest...

zelfs op de open velden.

Tannenberg werd een overwinning voor de Duitsers.

De bevelhebbers waren dolblij.

Dit was een van de grootste veldslagen aller tijden.

Het werd een prachtige overwinning voor de soldaten en het hele land.

Duitsland en Oostenrijk vierden feest. De rest van de wereld zweeg.

Bijna 100.000 Russische soldaten werden gevangengenomen.

Nog eens 50.000 man waren gesneuveld of gewond geraakt.

Na een paar weken had Duitsland de Russische aanval afgeslagen.

Nu waren ze vastbesloten om weer in het westen proberen door te breken.

Op 19 oktober 1914...

vielen de Duitsers de Frans-Engelse troepen aan bij het Belgische Ieper.

De eerste Slag bij Ieper was in meerdere opzichten bepalend...

voor de oorlog op het Westfront in 1914.

Er werd voor het laatst gemanoeuvreerd...

en het was Duitslands laatste kans om door te breken.

Een grote menigte mannen rende in volle vaart op ons af.

De ene Duitser na de ander sneuvelde. Ik had er nog nooit zoveel neergeknald.

In drie weken tijd werd er bij Ieper een ongekend bloedbad aangericht.

Duizenden van onze mannen zijn gesneuveld of gewond geraakt.

En dat allemaal voor één loopgraaf.

Wat een verspilling van jonge levens.

Ieper was een voorbeeld van hoe de oorlog de komende jaren eruit zou zien:

een patstelling met loopgraven waar dood en ongemak hoogtij vierden.

In die bewuste periode...

was er geen rioleringssysteem...

in de loopgraven.

Het grootste deel van de tijd stond je tot aan je knieën, of zelfs je dijen...

in het water en de modder.

De loopgraven zien er somber uit door de motregen en de vallende duisternis.

Ik zie overal muizen terwijl ik m'n ronde loop...

en bovenop een zandzak komt een rat tevoorschijn.

Er is veel meer werk. Er zijn meer wachten, een groep die water regelt...

een werkgroep die de borstwering verbetert, en ga zo maar door.

Een paar mannen werden wakker toen een rat bij hen onder de deken kroop.

Het stikt ervan. Sommige ratten zijn bijna net zo groot als katten.

Je moest waar mogelijk proberen uit te rusten...

omdat je volledig uitgeput was.

Om er vervolgens achter te komen...

dat er allemaal uitgehongerde ratten over je heen renden...

en aan je spullen zaten te knagen.

Die rotluizen verroeren zich niet als het ijskoud is.

Zodra je het weer warm hebt, bijten ze je aan gort.

Je had overal jeuk. Het was die rotbeesten om je bloed te doen.

Je kon je onderhemd omdraaien om van ze af te komen...

maar de volgende ochtend zat je weer onder.

De eitjes die ze gelegd hadden, waren dan uitgekomen.

En dan zat je weer onder de luizen. Je had jezelf de moeite kunnen besparen.

Als je hier bent, zie je pas in hoe ontzettend nutteloos het allemaal is.

Je loopt elke dag gevaar, maar verder gebeurt er weinig.

Het is ongelofelijk dat een mens zulke bombardementen kan verdragen.

De officiers slapen weinig, er wordt voortdurend wacht gehouden...

zodat de vijand ons niet kan verrassen.

Terwijl de winter langzaam inzette...

werd duidelijk dat de mannen aan het front niet snel thuis zouden komen.

Je weet niet hoe saai en zenuwslopend het hier is.

Het einde van de oorlog lijkt nog ver weg.

Het gaat door tot de Duitsers moe zijn, en dat kan nog wel even duren.

Dit is een afschuwelijke oorlog, Flume.

Nu ze granaten en bommen gebruiken, is het zelfs nog erger geworden.

De loopgraven zitten vol met water en modder. Het is er koud en nat.

Geen van de 10 miljoen soldaten zou het erg vinden als het vrede werd.

Tijdens Kerstmis 1914 leidde deze vredesgedachte...

tot een bijzonder opmerkelijke gebeurtenis.

Op sommige plekken legden alle soldaten de wapens neer...

om elkaar in het niemandsland te ontmoeten.

Engelsen en Duitsers stonden bij elkaar in de zoeklichten.

Ze waren samen aan het kletsen en sigaretten aan het roken.

Iedereen stond te juichen, zowel vriend als vijand.

Ik kon niet horen wat ze zeiden.

Maar opeens hoorden we: fijne kerst en een gelukkig nieuwjaar.

Toen keerde iedereen terug naar de loopgraven.

Daarna zongen we de hele nacht liedjes met de vijand.

Het opperbevel zou zorgen dat zulke verbroedering niet meer voorkwam.

De soldaten begonnen in te zien wat hun leiders teweeg hadden gebracht.

In die tijd waren onze hersenen nog niet genoeg ontwikkeld...

om te weten wat oorlog was.

Iedereen zei dat het met kerst wel weer afgelopen zou zijn.

Maar dat bleek niet te kloppen.