Original subtitles

In de prehistorie woedde 'n strijd tussen herbivoren en carnivoren.

De planteneters lijken te winnen.

Ze spotten met alle wetten. Zoiets bestaat nu niet meer.

Deze herbivoren zijn afhankelijk van wapens en bescherming...

die inwendig net zo indrukwekkend zijn als uitwendig.

Eén klap van zo'n hoorn kan al fataal zijn.

Nu, voor het eerst sinds 65 miljoen jaar...

kunnen we met hypermoderne techniek in hun lichaam kijken.

Zo komen we erachter hoe de beste verdedigers in elkaar zitten.

Amerika tijdens het Krijt.

De ruwste en gemeenste roofdieren allertijden sluipen door het land.

Carnivoren ontwikkelden zich tot vleesverscheurende machines...

want het eten lag niet voor het oprapen.

Hun prooi heeft de beste bescherming uit de geschiedenis.

Herbivoren uit het Krijt moeten de grootste tanden...

en scherpste klauwen die de natuur voortbracht weerstaan.

De Ankylosaurus heeft een pantser dat wel een kogelvrij vest lijkt.

De Triceratops kon het hart van een Tyrannosaurus rex doorboren.

De Parasaurolophus kon gevaar op kilometers afstand waarnemen.

En een volwassen Sauroposeidon is te groot om aan te vallen.

Planteneters uit die tijd zijn echt geen doetjes.

Er is veel bewijs dat volwassen herbivoren carnivoren doodden.

Dat gebeurt ook nu nog. Een trap van een zebra kan een leeuw doden.

Ondanks geavanceerde bescherming heeft de herbivoor het zwaar.

Ze moesten overleven in een wereld met geraffineerde vleeseters.

Velociraptors, tyrannosaurussen en roofvogels hadden 't op je gemunt.

De Quetzalcoatlus was een vliegend reptiel van 180 kilo.

De Deinonychus was snel en dodelijk en kon 65 km/u halen.

Z'n klauwen gingen dwars door de hardste huid heen.

Maar één vleeseter overtrof de rest.

De Tyrannosaurus rex is het geweldigste wezen allertijden.

De Tyrannosaurus rex had machtige kaken en een bijtkracht van 3 ton.

Tweemaal zoveel als een zeekrokodil.

Maar de prooi van de T-rex verdedigt zich en valt ook aan.

De T-rex kon bang worden van de geur van een Triceratops.

Wat gebeurt er als een dier opgewassen is tegen de T-rex?

De Triceratops was vermoedelijk de gevaarlijkste dinosaurus op land.

Deze planteneter is een kolossale viervoeter...

van 8 m lang, 3 m hoog en 6 ton zwaar.

De Triceratops was een geweldig beest, gewoonweg kolossaal.

Hij had een enorm lichaam en een grote maag en woog 4 of 5 ton.

De Triceratops is half zo groot als 'n T-rex, maar weegt evenveel.

Het verschil zit hem in de verdeling van het gewicht.

De achterpoten zijn recht en de voorpoten staan naar buiten.

Daardoor komt het zwaartepunt op z'n hoofd te liggen...

een hoofd dat 500 kilo weegt.

Dus als een Triceratops die hoorns ergens inboort, zit hij muurvast.

Deze bulldozer is gebouwd voor een frontale aanval.

Z'n krachtige kop en schouders beschermen de relatief weke huid.

De Triceratops had een fantastisch schild om z'n kop.

Een kraag beschermde z'n hals, een kwetsbare plek van het dier.

De kraag bestaat uit bot, zesmaal dikker dan een mensenschedel.

Om een aanval af te weren, is hij het sterkst langs de randen.

Deze kraag vormt een bijna ondoordringbaar schild.

Hij kan de krachtigste kaken allertijden weerstaan.

De dikke kraag om de nek, bestaat uit meerdere lagen...

en vormt een samengesteld pantser. De bovenste laag was het hardst.

Dit monster op vier poten is goed beschermd en gevaarlijk.

De Triceratops is goed bewapend en kan dus dodelijk zijn.

De Triceratops is gebouwd op kracht.

Soms vallen ze zelfs rivalen aan om een territorium.

Het belangrijkste wapen: twee hoorns van 1,2 m op z'n kop.

Daarbij vergeleken zijn de hoorns van huidige dieren lichtgewicht.

Een neushoorn heeft hoorns van haar. Een olifant van ivoor.

Maar de hoorn van een Triceratops is bot dat uit de schedel groeit.

Hun hoorns zijn onderaan 30 cm breed en kunnen 16 ton druk aan.

Genoeg om de carrosserie van een auto te doorboren.

Hij komt recht op je af en kan naar links en rechts bewegen.

Hij kan met z'n hoorns in cirkelvormige bewegingen stoten.

Eén klap kan al dodelijk zijn.

De Triceratops is de succesvolste herbivoor van het Krijt.

Een roofdier dacht wel twee keer na voordat hij hem aanviel.

Het is ironisch dat de jager bezig is met z'n eigen hachje.

Ze maken zich zorgen dat ze gewond zullen raken tijdens de jacht.

Elk roofdier zet z'n leven op het spel als hij jaagt, ook de T-rex.

Een roofdier dat zo'n prooi wil, gebruikt een sluiptechniek...

en heeft een flinke portie lef.

Je snapt dat de strijd tussen een T-rex en een Triceratops...

tot de grootste gevechten in de natuur behoren.

Een van de beste roofdieren tegen een van de beste verdedigers.

Ze gaan elkaar met indrukwekkende wapens te lijf.

Zoiets bestaat vandaag de dag niet meer.

De beste verdediging van de Triceratops is volledig verborgen:

Een kogelgewricht waarmee de kop van 500 kilo aan de nek zit.

Hierdoor kan de Triceratops z'n kop bijna 360 graden draaien.

De natuur kwam nooit zo dicht bij een perfecte bol.

Daardoor werden snelle bewegingen in alle richtingen mogelijk.

De Triceratops kon zo altijd met z'n kop het gevaar opvangen.

Stel je een enorme witte neushoorn aan de anabole steroïden voor.

Z'n kop is altijd naar je toe gedraaid.

Deze enorme flexibiliteit vind je in geen enkele andere dino...

of in welk modern zoogdier dan ook.

Je ziet voor je dat hij z'n kop snel overal heen kon bewegen.

De neushoorn kan niet schermen met z'n hoorns zoals de Triceratops.

Het resultaat was mogelijk een dodelijke klap.

Gemiddeld genomen wist de Triceratops de T-rex te doden.

Een grote doodsoorzaak van de T-rex was deze pantserwagen.

Een enorm gewicht, een sterk pantser...

en krachtige wapens. Die boden bescherming tegen roofdieren...

maar in het Krijt komen prooidieren met gereedschap...

waarmee ze niet alleen kunnen overleven, maar kunnen doden.

De Ankylosaurus is een herbivoor die voor het doden geschapen was.

Dit is Hell Creek in Montana, 68 miljoen jaar geleden.

De prehistorische planteneters waren levende schietschijven.

Om niet als maaltijd te eindigen waren ze door evolutie beschermd:

Inwendige bescherming en pantsers die tegenwoordig niet voorkomen.

Dit zijn dieren met verdediging.

Herbivoren zijn technische wonderen.

Ze zijn gevaarlijke, zwaarbewapende prooidieren.

De Triceratops kan het van bijna elk roofdier winnen...

met drie hoorns en een kraag. Zelfs een T-rex blijft op afstand.

De Ankylosaurus is een heel ander beest.

Het is een planteneter, maar kan 'n aanvaller dood doen neervallen.

De Ankylosaurus was een pantserwagen en zwaar bewapend.

Hij woonde in West-Amerika, was 9 m lang en woog 4 ton.

Hij is klein en laag en kan een aanval van een T-rex overleven...

en soms zelfs de aanvaller verslaan.

Eerste verdedigingslinie: een lichaam als een pantserwagen.

De eerste verdedigingstactiek is plat op de grond gaan liggen.

Z'n pantser beschermde hem tegen de tanden en klauwen van de T-rex.

Het speciale pantser van de Ankylosaurus is sterk en licht.

Skeletplaten zitten in de huid van de hals, rug en heupen.

De ruimte tussen de platen zorgt ervoor dat hij zich kan bewegen.

Krokodillen hebben ook zoiets, alleen dan veel minder sterk.

De Ankylosaurus heeft drie lagen. Om de kop zit zo'n dik bot...

dat zelfs een volwassen T-rex geen dodelijke beet kan toebrengen.

De platen lijken niet op de botten van zoogdieren.

Ze bestaan uit lagen van mineraal en collageen.

Vezels versterken het eiwit zoals stalen staven beton versterken.

Het ontwerp wordt nu in kogelvrije vesten gebruikt.

Overlappende lagen kunnen een aanval opvangen.

De Ankylosaurus was niet snel bang, want hij was amper te doden.

Het pantser van dit dier beschermt ook nog iets anders: z'n ogen.

De oogleden van een Ankylosaurus zijn van bot.

Maar een lichaam bedekt door een pantser is pas het begin.

De Ankylosaurus heeft ook een krachtig aanvalswapen: de staart.

Het is een knuppel waarmee hij met een kracht van 20 ton kan slaan.

De bovenste helft bestaat uit spieren.

De wervels in de onderste helft zijn vergroeid tot een zweep.

De staart haalde een hoek van ruim 45 graden in beide richtingen.

Aan het einde zit een knots van bot, een soort ingebouwde moker.

Een enorme knuppel, geschikt om op een kop of poot te rammen...

van een Tyrannosaurus en trawanten.

De staart kan beenbotten van bijna elk roofdier verbrijzelen...

hoe groot het beest ook is.

Die staart kon botten en tanden breken en zelfs een T-rex doden...

of hem zo verwonden dat hij van honger stierf.

Als een sloopkogel van 45 kilo deelt hij met 77 km/u...

een verwoestende klap uit.

De staart splijt niet door de kracht. Die wordt geabsorbeerd.

De hamer geeft mee, omdat die geen massief bot is.

Hij is ingekapseld door zachter weefsel: merg, bloed en vet.

De Ankylosaurus combineert een pantser met een krachtig wapen.

Een wezen met weinig concurrentie in 100 miljoen jaar evolutie.

De Ankylosaurus is het hoogtepunt van de gepantserde dinosaurussen.

Maar sommige dino's verdedigen zich niet met pantsers en wapens.

Ze hebben een andere strategie: ze worden groter, heel veel groter.

Montana...

Het wordt niet voor niets het Wilde Westen genoemd.

Overal zitten hongerige roofdieren.

Dus ontwikkelden prooidieren allerlei verdedigingstactieken.

Die hadden niets met slimheid, maar alles met bouw te maken.

De Sauroposeidon is een kolossaal beest dat 50 ton zwaar kan worden.

De Sauroposeidon was een van de grootste landdieren allertijden.

Als je enorm groot bent, kunnen maar weinigen je aanvallen.

Groter worden was het enige wat telde.

Een volwassen Sauroposeidon meet 18 m hoog en bijna 30 m lang.

Z'n hals alleen al telt vier verdiepingen.

Eén enkele wervel is bijna net zo groot als een volwassen man.

En alleen z'n dijbeen weegt al een halve ton.

Ze spotten met alle wetten. Zoiets bestaat nu niet meer.

Met z'n 72 miljoen calorieën aan vers vlees...

zou je denken dat de Sauroposeidon de jackpot is voor een carnivoor.

Ze hebben geen hoorns of pantser. Ze zijn alleen enorm groot.

Roofdieren blijven echt wel op gepaste afstand van zo'n reus.

Ook de meest woeste velociraptor van het Krijt: Deinonychus.

Met z'n 90 kilo verbleekt hij gewoon naast z'n prooi van 50 ton.

Neem een volwassen Deinonychus en een volwassen Sauroposeidon.

'Hoi, ik ben een Deinonychus. ' 'Ik ben een Sauroposeidon. '

Maar het duurt jaren voordat de Sauroposeidon is uitgegroeid.

Erger nog: uit fossielen blijkt dat jongen alleen leefden...

totdat ze een derde van hun volwassen gewicht bereikten.

Dat betekende dat ze bijna 10 jaar alleen door het bos zwierven...

en dat bos is het jachtterrein van de Deinonychus.

Ze zijn slim en goed bewapend en jagen alleen of soms in groepen.

Ze behalen een snelheid van maximaal 65 km/h.

Ze gebruiken hun klauwen als knipmes.

De velociraptors kunnen een jong aan.

Ook al weegt zo'n jong bijna 5000 kilo.

En 2200 kilo rauw vlees is best een aardige maaltijd.

Voor een jonge Sauroposeidon is er één oplossing: snel groot worden.

En dat vergt heel wat brandstof.

Het allerbelangrijkste is dat hij zich voedt.

De bossen zijn opgebouwd uit varens, pijnbomen en apenbomen.

Veel van deze planten bevatten zeer weinig voedingsstoffen.

Het zwaarste karwei moest niet geklaard worden door de T-rex.

Vlees verteren is een eitje. Het stelt niets voor.

Maar het verteren van plantvezels is een heel ander verhaal.

Om voedingsstoffen binnen te krijgen om te groeien...

moet de Sauroposeidon enorme hoeveelheden planten wegwerken.

Ze slokten alles op.

Je moet 40-50 ton vlees voeden met voedsel waar weinig inzit.

Je moet elke dag honderden kilo's, misschien wel een ton wegwerken.

Als je het van je formaat moet hebben, is aankomen essentieel.

Dus de Sauroposeidon verspilt geen tijd en kauwt bijvoorbeeld niet.

Je hoeft alleen maar te slikken. Je enorme maag verteert het wel.

Zo kun je veel meer eten in korte tijd en word je veel groter.

De 52 beitelachtige tanden van de Sauroposeidon zijn zeer geschikt.

Ze kunnen twijgen en blaadjes zo van een boom aftrekken.

Hun gebit is een oogstmachine voor takken, blaadjes en naalden.

Die worden in hun geheel doorgeslikt.

Om al dat voedsel te verteren en groot genoeg te worden...

heb je een maag nodig van een ton.

Die is zo groot als een zwembad en het maagzuur kan ijzer oplossen.

Er moest een ton plantmateriaal in één keer in kunnen.

Dan heb je het over iets gigantisch.

Verrassend genoeg is het niets groots wat hen zo doet groeien.

Het is juist iets heel erg kleins.

Iets wat vleeseters ontberen.

Onder z'n maag bevinden zich twee caeca, een soort blindedarm.

Wij gebruiken onze blindedarm niet meer sinds we vlees gingen eten.

De Sauroposeidon zou sterven als hij er geen had.

De caeca huizen miljoenen microscopische organismen.

Ze breken de taaie vezelwanden van plantcellen af.

Hij heeft allerlei microben die helpen bij de vertering.

Ze breken de celwanden af en bevrijden de voedingsstoffen.

Zo helpen ze het dier overleven.

En het resultaat van dit geweldige staaltje van techniek?

Nog een laatste truc die roofdieren op afstand houdt.

De Sauroposeidons zullen veel boeren en winden hebben gelaten.

Het zullen luidruchtige en stinkende dieren zijn geweest.

Ondanks alle aanpassingen en de speciale biologie...

waardoor de Sauroposeidon zo enorm groot kon worden...

is er een lichaamsdeel dat het niet bij kon benen: de hersenen.

De Sauroposeidon is het prototype van de domme dinosaurus.

De hersenen van de Sauroposeidon vormen 'n duizendste van z'n lijf.

Dat komt neer op een mens met hersenen zo groot als een erwt.

De hersenkwabben voor zicht en reuk zijn minuscuul.

Gebieden voor leren en complex denken zijn amper ontwikkeld.

Gekeken naar hersenenomvang vraag je je af hoe ze zich redden.

Maar ze konden zich redden. Hun formaat woog op tegen alles.

Ze wisten 15 miljoen jaar te overleven.

Ze kwamen op elk continent voor, behalve op Antarctica.

Er is ook een dinosaurus die het niet van omvang moet hebben.

Hij gebruikt een ongewone truc om niet te worden opgegeten:

Het meest geavanceerde communicatiesysteem van z'n tijd.

Planteneters zijn pareltjes van dierlijke techniek.

Ze moeten zichzelf verdedigen tegen de beste jagers...

...met hun techniek, pantser, staart en schild.

Hier staat een vegetariër zonder duidelijk wapen.

De Parasaurolophus behoort tot de Hadrosauriërs.

Hij heeft een snavelachtige bek. Hij is met 4 ton geen kleintje...

maar het opnemen tegen de 7 ton wegende T-rex zou zelfmoord zijn.

Ze hadden geen slagtanden, pantser, stekels of hoorns.

Ze leken grote, kwetsbare prooidieren.

De Parasaurolophus kwam in een gebied van 250.000 m² voor:

van Alberta in Canada tot New Mexico. Een gebied vol roofdieren.

We vroegen ons af hoe hij zichzelf beschermde.

De belangrijkste aanwijzing voor dit mysterie ligt in hun schedel.

De Parasaurolophus heeft meer hersenen dan andere herbivoren.

Eén deel van die hersenen is abnormaal groot.

Daar wordt geluid geïnterpreteerd: de auditieve cortex.

Verrassend genoeg was het hogere deel van de hersenen heel groot.

Dat duidde erop dat de Parasaurolophus heel anders was...

dan andere planteneters onder de dinosaurussen.

Maar hoe kan een grote auditieve cortex helpen bij de verdediging?

Ten eerste hoort hij een roofdier al van kilometers ver aankomen.

Dan kan hij reageren met een ongebruikelijk wapen:

Een speciaal geluid dat uit een vreemd gevormde kam komt.

In de kam zit z'n neusholte, een ruimte van in totaal 2,4 m lang.

Vibraties die hij met z'n stembanden maakt, gaan erdoorheen.

Zoals bij een trombone wordt het geluid versterkt en verlaagd.

Het resultaat was een laag gebrom, nog lager dan een misthoorn.

Elke soort had z'n eigen vorm en daarmee z'n eigen geluid.

De ligging van de kamers in de hoorns is bij elk dier uniek.

Het geluid dat ze voortbrengen, is als een vingerafdruk.

De belangrijkste verdediging van de Parasaurolophus is z'n brom.

Het zijn sociale kuddedieren die communiceren.

De Parasaurolophus heeft geleerd dat een groep veilig is.

Een Parasaurolophus in z'n eentje is kwetsbaar en moet alert zijn.

Een eenzaam exemplaar liet daarom van zich horen...

en wachtte op een antwoord van andere leden van de kudde.

Deze tactiek wordt ook nu gebruikt op de Afrikaanse vlakten.

Verschillende soorten planteneters leven samen in groepen.

Als er een roofdier komt, kunnen ze de rest waarschuwen.

Ze kunnen dan gezamenlijk op de vlucht slaan voor de jager.

De communicatieve vaardigheden van de Parasaurolophus beschermen hem.

Met hun goede gehoor nemen ze een roofdier op grote afstand waar.

Dan laten ze een waarschuwend gebrom horen.

Daar komt nog bij dat laag geluid een lange golflengte heeft...

zodat het veel verder komt dan een hoog geluid.

Het zijn geluiden die over lange afstanden kunnen worden gehoord.

Heel laag geluid heet infrageluid en overbrugt enorme afstanden.

Als het geluid laag genoeg is, gaat het ook door stenen en grond.

Olifanten, neushoorns, nijlpaarden, krokodillen...

en alligators doen het ook. Ze maken infrageluid.

Maar de Parasaurolophus gebruikte het gebrom nog ergens anders voor.

Het infrageluid is met z'n lage frequentie een goede verdediging.

Met infrageluid kun je de hersenen van je vijand beschadigen.

Als honderden Parasaurolophussen infrageluid produceren...

kan dat een roofdier omverwerpen of z'n hersenen beschadigen.

Ondanks een oorverdovend geheim wapen weet de Parasaurolophus...

dat je 't beste kunt overleven als roofdieren uit de buurt blijven.

Maar er zijn enorme roofdieren met hypergevoelige zintuigen...

en krachtige vlijmscherpe wapens. Ze zijn overal.

Gedurende het Krijt zwierven hongerige carnivoren rond.

Het waren de angstwekkendste roofdieren allertijden.

Maar hun plantetende prooien waren goed bewapend en gepantserd.

Ze verkopen hun huid duur. Maar ze hebben wel een probleem.

Ze zijn minder slim dan de roofdieren die op hen jagen.

Het brein van de Sauroposeidon kan nauwelijks informatie verwerken.

Hoe konden deze domme dieren zich redden in een gevaarlijke wereld?

Iets moest het ontbreken van individuele keuzes compenseren.

Dat moet een sociale factor zijn geweest.

De Sauroposeidons verdedigden zich door samen te werken en te denken.

Dus is er groepsintelligentie, groepsgeheugen...

en groepsbesluitvorming in plaats van individueel denken.

Sauroposeidons konden alleen in groepsverband overleven.

Als ze alleen zijn, is hun formaat een krachtige verdediging...

maar als ze samen zijn, zijn deze reuzen bijna onoverwinnelijk.

De dieren van 50 ton elk legden enorme afstanden af voor voedsel.

Duizenden vierkante kilometers werden gestript.

Het verplaatsen van zo'n vleesberg vereist geavanceerde coördinatie.

De Sauroposeidon had een zwelling in z'n ruggengraat bij z'n bekken.

De meeste dieren sturen hun lichaam aan via hun ruggengraat.

Een bundel van zenuwen: Het sacrolumbale centrum.

Deze zenuwknoop stuurt het achterlijf aan.

Als een co-piloot besturen de extra hersenen het achterlijf.

De reden dat de Sauroposeidon een vergroting van de heup heeft...

is omdat daar veel gebeurt.

Er zijn veel spieren in de poten en ook veel spieren in de staart.

De primitieve hersenen in z'n bekken zorgen voor balans...

...zodat de kleine hersenen naar voedsel op zoek kunnen.

Zonder hen hadden ze niet ver of zelfs helemaal niet kunnen lopen.

Zodoende kon de Sauroposeidon miljoenen jaren lang zwerven.

Een andere planteneter had niet veel meer kunnen afwijken:

Hij is klein, zwak en zeer intelligent.

Net als de Sauroposeidon leeft de Parasaurolophus in kuddes.

Ze blijven bij elkaar en zijn steeds alert op gevaar.

Maar de Parasaurolophus heeft een probleem:

Hun ogen zitten aan de zijkant en de gezichtsvelden overlappen niet.

Daardoor kunnen ze een eventuele aanvaller recht vooruit niet zien.

Ze konden niet recht naar achteren of naar voren kijken.

We kunnen ons niet voorstellen hoe hun visuele wereld eruitzag.

Maar de Parasaurolophus heeft een oplossing gevonden.

De Parasaurolophus leefde in kuddes.

Vele ogen speurden de horizon af. Terwijl de een aan het eten was...

stond de ander op de uitkijk en speurde naar een Tyrannosaurus.

Niet alle planteneters leven samen. De Ankylosaurus is alleen.

Hij verlaat zich op z'n krachtige staart en z'n sterke pantser.

De Ankylosaurus heeft geen kudde op de uitkijk en moet alert zijn.

Daar komt nog bij dat z'n doodsvijand in het duister jaagt.

Gelukkig heeft de Ankylosaurus nog een wapen: een fijnzinnige neus.

Het reukorgaan van de Ankylosaurus en verwante soorten...

is een van de meest ontwikkelde delen van z'n anatomie.

Een Ankylosaurus herkent een Tyrannosaurus meteen aan z'n geur.

Voor hem was de reukzin mogelijk belangrijker dan het zicht.

De neusholte van de Ankylosaurus slingert zich door de schedel.

De grote neusholte bevat miljoenen geurreceptoren.

Het was een gecompliceerde, slingerende neusholte.

Die liep van de neusholte via verschillende lussen naar de hals.

De neus van de Ankylosaurus neemt 'n carnivoor op 3 km afstand waar.

Als hij een Tyrannosaurus vroeg ruikt, kan hij maatregelen nemen.

Voor de hongerige Tyrannosaurus is de maaltijd ineens verdwenen.

Onderschat een vegetariër nooit.

De Parasaurolophus en de Sauroposeidon leven in kuddes.

De Ankylosaurus heeft zintuigen om vleeseters op afstand te houden...

maar hoe slim een herbivoor ook is en hoeveel wapens hij ook heeft...

soms heeft z'n laatste uurtje geslagen.