Original subtitles

In het krijt sterven dinosauriërs zelden van ouderdom.

Roofdieren hebben het voor het zeggen.

Moordmachines die op de aanval zijn gebouwd.

Tyrannosaurus rex was een 4½ ton zwaar antitankwapen op poten.

Nu kunnen we dankzij de moderne technologie in hun lichaam kijken.

We kunnen zien hoe 's werelds grootste vleeseters functioneerden.

Dinosauriërs beschikken over een stel geavanceerde wapens.

Daarom waren ze in staat om ruim 100 miljoen jaar voort te bestaan.

Noord-Amerika, 115 miljoen jaar terug.

Reptielen hebben zich ontwikkeld tot de gruwelijkste moordmachines.

De dood ligt overal op de loer.

Hij komt uit de lucht omlaag suizen.

Hij sluipt door de wouden.

En soms raast hij door de bomen in de gedaante van Tyrannosaurus rex.

T. rex was het roofdier bij uitstek onder de landdieren.

T. rex is een van de dodelijkste dieren die op twee poten rondliepen.

2 miljoen jaar waren zij meester in West-Amerika.

Dit slimme roofdier kan reusachtige, goed bewapende prooien aan.

De schedel van T. rex is reusachtig groot.

Met zijn tanden vergruist hij elk pantser.

Met één hap kon hij een volwassen mens doormidden bijten.

Een kind was in één hap weg.

Tyrannosaurus rex betekent 'Tirannieke hagedissenkoning. '

Dit ultieme roofdier is twaalf meter lang en vijf meter hoog...

en weegt maar liefst zeven ton.

Zijn kaken zijn berucht. Anderhalve meter dodelijk gevaar...

met zestig tanden, waarvan sommige wel dertig centimeter lang zijn.

Zijn skelet bestaat uit 64 botten.

Een licht, maar krachtig geheel.

Zestien maal sterker dan de kaken van een alligator.

De voortanden hebben de vorm van een dolk en zijn gekarteld.

De zijtanden zijn rond en ideaal voor het verpletteren van botten.

Gespierd als ze zijn, kunnen ze elke druk weerstaan.

We denken dat hij naar zijn prooi toe liep, er een hap uit nam...

en dan maar keek hoe het verderging.

Ze aten niet alleen het vlees van de botten, die botten zelf aten ze ook.

Zijn enorme poten en zijn bekken zorgen voor de helft van z'n gewicht.

Zijn staart weegt een ton, als tegenwicht tegen 450 kg kop en kaken.

De kop is voor tweederde spieren.

Zijn kaken hebben genoeg kracht om door 'n metalen olievat te bijten.

Dankzij die spieren kan hij het opnemen tegen de sterkste prooien.

Maar deze tanden zijn niets vergeleken bij die van een leeuw of haai.

De tanden van T. rex zijn het stompst, dus het minst sterk...

van de hele Tyrannosaurusfamilie. Ze zijn bedoeld om te verpletteren.

Hij kon er dikke lagen pantser en spieren mee doorboren...

in één reusachtige, moordende klap.

Een T. rex kon in een grote hap vlees bijten, het vasthouden...

...draaien en dan grote happen eruit nemen.

Waarschijnlijk nam hij ook grote stukken bot mee.

Zijn halsspieren zijn haast net zo krachtig als die in zijn poten.

Hij kan er een nijlpaard mee optillen...

en er de best gepantserde planteneter ooit mee omleggen:

Triceratops.

De beste manier om een Triceratops aan te vallen is...

is antipantsergeschut met een lange loop.

Triceratops heeft als bescherming een pantserschild.

Hij kan zich verweren met een stel zwaarden van ruim een meter lang.

Dit is een verpletteraar. Het enige wat er te doen valt...

tegen dat reusachtige, gebogen, kraagvormige stuk schild...

is een harde klap met een bek vol tanden.

Maar er is meer nodig dan een stel tanden.

Je hebt er kracht voor nodig.

Triceratops' heftigste wapens zitten op een kop die alle kanten op kan.

Triceratops zorgt ervoor dat die hoorns recht op T. rex. gericht zijn.

Dankzij zijn reusachtige kaken kan T. rex Triceratops verslaan.

Die beet heeft hij aan twee stel spieren te danken.

Het ene loopt van boven op zijn kop naar de kaakbodem.

Daardoor kan hij zo snel bijten.

Het andere stel, dat bijna 50 procent van zijn kopspieren uitmaakt...

verbindt de onderkaak aan de bovenkant van de bek.

Zij zorgen voor die kracht van 3000 kilo.

Tweemaal zo hard als een mensenhaai kan bijten.

En dat is nog niet alles.

T. rex kan zijn kaak ontwrichten, net als een python.

Dan kan een dier iets naar binnen werken dat groter is dan zijn kop.

De schedel wordt groter. Een slang verzwelgt zo een compleet kippenei.

Zijn kop is een stuk kleiner dan dat ei, en toch kan hij het doorslikken.

Geen advocaat is te dik om verzwolgen te worden door een T. rex.

Tyrannosaurus rex gebruikt z'n kracht om een prooidier te overmeesteren.

Hij is met niets te vergelijken dat hier ooit heeft rondgelopen.

T. rex is gewoon anders. Het is nu eenmaal zo dat tyrannosauriërs...

anders zijn dan andere dinosauriërs.

Maar hij mag dan nog zo'n bejubelde moordmachine zijn...

toch zijn er dingen die niet kloppen.

Hij is traag. Hij haalt maximaal maar 25 km per uur.

T. rex haalt niet eens een mens in die goed getraind is.

En hij heeft er wel twee seconden voor nodig om een slag te draaien.

Als een T. rex zou omvallen, zou hij zich behoorlijk kunnen verwonden.

Zijn voorpoten hebben twee vingers. Hij kan er geen prooi mee vasthouden.

Hij is groot en heeft reuzentanden, maar z'n voorpoten stellen niks voor.

Hij kan er niet eens mee bij zijn bek komen.

T. rex is een verbijsterend schepsel. Er moet meer achter zitten.

Hoe is deze enorme bek op pootjes zo'n gevreesde moordenaar geworden?

Dankzij zijn kracht? Zijn haaiachtige tanden?

Of nog iets heel anders?

Fossielen van Tyrannosaurus rex zijn in Noord-Amerika en Azië gevonden.

Dit kan eigenlijk maar tot één conclusie leiden:

Dit roofdier heeft maar weinig te vrezen.

Ook niet van de best bewapende planteneter, Triceratops.

Maar daar is dan wel meer voor nodig dan 'n stel sterke spieren en tanden.

Dan moet je plannen en strategieën bedenken.

Daar moet je dus hersenen voor hebben. En die heeft T. rex.

Hij heeft grotere hersenen dan de meeste schepsels in die tijd.

Hij is in staat om verfijnde informatie te verwerken.

Zijn gehoor, reukvermogen en gezichtsvermogen zijn hoogontwikkeld.

Zijn gezichtsvermogen is dat van een roofdier.

Zijn ogen liggen 40 cm van elkaar.

Vandaar dat hij uitstekend met twee ogen kan zien.

En dus diepte kan waarnemen.

Een oog is een apparaat om fotonen te vangen.

Tyrannosauriërs hadden 'n reusachtig netvlies om fotonen mee op te vangen.

Dat zorgt ervoor dat de hersenen meer informatie binnenkrijgen.

Zo verzamel je meer details over je omgeving.

En die ogen hebben nog iets waar een roofdier niet zonder kan.

Hun ogen zaten heel hoog, daardoor keken ze van bovenaf op de wereld.

Dat maakte dat ze ver konden kijken. Hun horizon was een eind weg.

T. rex kan op maar liefst 6 km afstand nog details onderscheiden.

Dat is zo'n zesmaal verder dan wij.

Zijn gehoor is ook al een mooie opsteker voor een jager.

Bij T. rex tref je een langgerekt gehoororgaan aan.

Dat duidt erop dat het een belangrijke rol speelde.

Dit zogenaamde slakkenhuis is een met vloeistof gevulde buis.

Deze buis reageert met trillingen op geluid.

Duizenden kleine cellen nemen deze beweging waar.

Daarop sturen ze elektrische signalen naar de hersenen.

Het slakkenhuis van T. rex is 2½ cm lang en vangt veel frequenties op.

Hij kon lage frequenties waarnemen, dus ook iets in de verte...

maakte deel uit van zijn waarneembare wereld.

Het gepiep en gekwetter van vogels is oninteressant. Die eet hij niet.

Maar wat wel interessant is, is het lage gegrom van een Triceratops.

Want dat geluid betekent: hier is je hapje.

Een gevecht met Triceratops is meestal een strijd op leven en dood.

Deze planteneter is niet voor niets een soort tank geworden.

Het is jammer voor een tyrannosauriërexpert...

maar in de gegeven situatie was het vast vaak de Triceratops die won.

Dit gevecht eindigt waarschijnlijk in gelijk spel.

De barbaar uit het krijt loopt met lege handen weg.

T. rex is warmbloedig, dus moet hij zijn temperatuur op peil houden.

Hij verteert een heleboel energie. Ruim een miljoen calorieën per week.

Oftewel 680 kilo rauw vlees.

Dan moet je heel wat prooien soldaat maken, zelfs voor een superroofdier.

Misschien komt T. rex op een andere manier aan zijn eten.

Misschien pikt hij wel de prooi van een ander roofdier.

Hij heeft weliswaar alle gereedschap van een roofdier...

maar met dat gereedschap kan hij net zo goed een aaseter zijn.

Een voorbeeld is zijn neus.

Het is de gevoeligste neus van alle vleesetende dinosauriërs.

Dat reukorgaan was heel geschikt om kadavers op te sporen.

Een dode Triceratops, misschien de prooi van een ander roofdier.

Aaseten kan grote gevaren opleveren voor Tyrannosaurus rex.

Het maaltje van een ander inpikken kan verkeerd aflopen.

Heel verkeerd.

Maar een T. rex kan zelfs op tegen een andere Tyrannosaurus rex.

En in zo'n gevecht is het erop of eronder.

In de natuur is kannibalisme geen lolletje maar hoogst serieus.

T. rex-vlees is ook een manier om te overleven tot je volgende maal.

Zo'n aanval heeft wel iets weg van zelfmoord.

Maar dat geldt misschien alleen voor dieren die geen T. rex zijn.

Kannibalisme is normaal.

Als je een vleeseter bent, doe je dat net zo goed.

Men heeft in hun botten aanwijzingen voor kannibalisme aangetroffen.

We hebben tandafdrukken aangetroffen op T. rex-beenderen.

Stukken bot die weg waren. Die moeten zijn opgegeten door 'n T. rex.

Geen ander dier had die botten kunnen doorbijten.

Tyrannosaurus rex is sterk en slim, maar wel langzaam en log.

Een roofdier dat soms zelfs aas moet eten om te overleven.

Maar in de tijd van de dinosauriërs draaide alles om aanpassen.

Er is een roofdier dat omvang en kracht inleverde...

voor snelheid, wendbaarheid en vlijmscherpe wapens.

Hij bewijst dat in de prehistorie de dood elke afmeting kon hebben.

Deinonychus is een 'raptor', een vogelachtig roofdier met veren.

Hij is 1½ meter hoog, 3 meter lang en weegt 90 kg.

Dat is piepklein voor een dinosauriër.

Deinonychus is een kwaadaardig beest.

Mocht je 'm tegenkomen dan ben je zeker de klos.

Deinonychus heeft als jager een aantal ongekende gereedschappen.

Hij heeft tanden, klauwen en snelheid.

Deinonychus heeft een massa gemeen scherpe tanden.

En dan heeft hij ook nog eens reusachtige klauwen aan zijn poten.

Hij heeft zich flink van wapens voorzien.

Maar hij is niet zomaar een goed bewapende vleeseter.

Hij is ook nog eens intelligent.

Dit roofdier kan 'n prooi besluipen, een aanval plannen...

en de prooi met dodelijke precisie uitschakelen.

Ook een van de grootste planteneters aller tijden, de Sauroposeidon.

Dat betekent 'hagedissengod van de beving'. Hij kan 18 m lang worden...

en wel 50 ton wegen.

Sauroposeidon is veel groter dan Deinonychus.

Zijn enorme afmeting is zijn belangrijkste afweermiddel.

Maar ook dit schepsel begint klein.

Voor Deinonychus is een jonge Sauroposeidon een goed maal.

Er waren er heel veel, en ze waren weerloos.

Als een Sauroposeidon op zijn 25e volwassen is, is hij onoverwinnelijk.

Maar deze reus begint met het formaat van een kat.

Na het uitkomen van 't ei groeien de jongen snel, maar niet snel genoeg.

Pas over drie jaar wegen ze een ton.

En intussen hapt Deinonychus naar hun hielen.

Deinonychus doodde dieren die tienmaal zwaarder waren dan hij.

Tienmaal zijn gewicht, dat levert een heel forse maaltijd op.

Ze konden wel een tijdje toe met een 3 jaar oude Sauroposeidon...

die zo groot was als een nijlpaard.

Een dier doden dat zoveel groter is, vereist meer dan alleen hersens.

Dan moet je ook erg goede zintuigen hebben.

We weten dat ze goed konden zien en horen en heel goed konden ruiken.

Deinonychus heeft zo'n scherp reukvermogen...

dat hij zelfs in de nacht prooien kan opsporen.

In zijn snuit zitten twee neusgangen...

met lagen zintuigweefsel in plooien, om het oppervlak te vergroten.

Daarop liggen miljoenen zenuwen die geurmoleculen opvangen.

Daardoor kan Deinonychus op kilometers afstand een prooi ruiken.

Dat reukvermogen kon hem attenderen op een kudde planteneters...

wel vijftig kilometer verderop.

En net als de meeste planteneters stinkt Sauroposeidon nogal.

Zij produceren enorme hoeveelheden afval, uitwerpselen...

waarmee ze overal een spoor achterlaten.

Deinonychus heeft die geur onmiddellijk in de gaten.

Dit roofdier kan op grote afstand een prooi onderscheiden.

Op een scan van zijn hersenen zien we een buitenmodel optische zenuw...

de zenuw die visuele informatie overbrengt.

De optische zenuw is groot. En de oogkas is ook ruim bemeten.

Het is een soort breedbandverbinding tussen ogen en hersenen.

Dat betekent dat Deinonychus snel kan reageren op subtiele wijzigingen.

Zijn oog is zo'n 2½ cm in diameter, met veel ruimte voor fotoreceptoren.

Dus hij zal heel goed hebben kunnen zien in het donker.

Hij heeft geen bloedvaten in zijn netvlies, die zoogdieren wel hebben.

Daardoor is er veel meer ruimte voor staafjes en kegeltjes.

Ruim tweemaal zoveel fotoreceptoren als op het netvlies van een mens.

Daardoor kan deze vleeseter in het donker zien.

Alsof Deinonychus door een nachtkijker naar de wereld kijkt.

Zijn gezichtsvermogen is erg ontwikkeld.

Hij kan met grote precisie onderscheid maken tussen voorwerpen.

Dat zijn de attributen van een soort haai op het land.

Maar die verfijnde zintuigen zijn nog maar het begin.

Deinonychus is zeer behendig en haalt snelheden van 65 km per uur.

Zijn evenwichtsgevoel is zeer groot.

Hij zou beslist sneller zijn dan een mens.

Maar nog belangrijker is dat hij zo behendig was.

Hij kon vast een piepkleine cirkel maken.

Dat atletische vermogen is te danken aan één anatomisch trekje:

zijn staart. Die functioneert als een ingebouwd contragewicht.

Hij kan op volle snelheid afslaan door met zijn staart te zwiepen.

Als je Deinonychus in slow motion zou zien jagen...

zou hij aan 'n grote kat doen denken. Als de prooi wegschiet...

zwaait hij zijn staart opzij en draait hij pijlsnel.

Daardoor snijdt hij een stuk af en kan hij zijn prooi inhalen.

Tel die snelheid, behendigheid en een goed reukvermogen bij elkaar op...

en een jonge Sauroposeidon van 900 kilo...

staat wellicht oog in oog met de dood. Zeker als er meer jagers zijn.

In het krijt waren roofdieren rond als Tyrannosaurus rex.

Ze hebben kaken die met een kracht van wel 4 ton kunnen bijten.

En Deinonychus doorklieft met zijn klauwen met gemak vlees.

Maar hun prooien zijn ook tot de tanden bewapend.

Meestal zie je in reconstructies vleeseters planteneters aanvallen.

Je zou bijna vergeten dat planten- eters meestal wel terugvechten.

Zo heeft planteneter Sauroposeidon een enorme omvang gekregen.

Dit is een jong, maar hij is wel al bijna zes meter lang.

Hij heeft bijna de adolescentie bereikt.

En hij is op de vlucht.

Hij wordt achtervolgd door wel twee zogeheten deinonychussen.

Deze piepkleine moordenaars opereren in teams.

Ze wegen net zoiets als een mens. Als ze een Sauroposeidon aanvallen...

is het wel zo handig om als groep op te treden.

Daarmee vergroten ze hun kans op een maaltje.

Deze strategie wordt nog steeds toegepast.

Leeuwen vallen soms met meerdere een olifant aan.

En die hebben alleen tanden en klauwen.

Deinonychus beschikt over wapens die geen enkel dier nog heeft.

Sauroposeidon kan alleen zijn omvang in stelling brengen.

Deinonychus weet dat je met de juiste wapens elke verdediging kan breken.

Zoals met zijn gebogen klauwen van zo'n zeven cm lang.

Die slaat hij in zijn prooi zoals een bergbeklimmer zijn spikes gebruikt.

De ideale aanval is: bespringen, in positie brengen en toeslaan.

Hij brengt de prooi in de juiste positie voor de finale klap.

Als hij een dier aanviel dat groter was dan hij...

trok hij zich met zijn voorpoten op en bracht 'n ander wapen in stelling.

De klauwen aan zijn achterpoten.

Deinonychus betekent 'gruwelijke klauw'.

Dat slaat op het scharnierende bot aan zijn poot.

De rand is bekleed met keratine, dat ook op kattenklauwen zit.

Maar in dit geval is het wel een klauw van 10 cm lang.

Het is een soort ingebouwde stiletto met een vlijmscherpe punt...

die bijna 180 graden heen en weer kan buigen.

Pas als hij nodig is, klapt Deinonychus hem uit.

Maar dan klieft deze sikkel ook razendsnel door vlees.

De klap komt aan met een snijkracht van tweehonderd kilo.

Die dodelijke klap zit hem in zijn achterpoot.

Een ijzersterk orgaan met aan 't eind een klauw die overal doorheen klieft.

Als dat gekromde mes in je buik werd geslagen...

veroorzaakte dat met één enkele haal een dodelijke wond.

Instinctief gaat Deinonychus voor 't zwakke punt van deze reus: zijn nek.

Daar zitten de luchtpijp en de halsslagader.

Als die openligt, is de Sauroposeidon ten dode opgeschreven.

Maar die dood komt niet snel en evenmin op een prettige manier.

Het dier is nog niet dood.

Ze werden levend opgegeten.

Ook tegenwoordig gebruiken jagers nog steeds dezelfde techniek.

De hyena is één van de beste jagers in Afrika.

Bij een zebra of antilope worden de ingewanden eruit gegeten.

In de Krijtperiode zouden ze vaak even stoppen...

...de prooi verorberen terwijl het beest nog niet hersendood was.

Voor een roedel deinonychussen betekent dit een feestmaaltijd.

Hun schedel is heel geschikt voor een staaltje prestatie-eten.

Hij heeft smalle, lichte kaken met zeventig scherpe, zaagvormige tanden.

Deze wandelende piranha's kunnen een prooi in een ommezien leeghalen.

Zijn tanden zijn eigenlijk lachwekkend klein en heel erg broos.

Het zijn beslist geen moordwapens.

Een jonge Sauroposeidon is tien keer groter dan zijn moordenaar...

en levert een roedel genoeg eten voor weken op.

Deze aanval was de moeite en het risico ruimschoots waard.

Gedurende de krijtperiode waren er niet alleen jagers op het land.

Een vleeseter uit de lucht laat met de juiste gereedschappen...

...de prehistorische wereld op zijn grondvesten schudden.

Texas, 68 miljoen jaar geleden.

Hier zijn 't niet alleen dinosauriërs die dood en verderf zaaien.

Soms komt de dood uit de lucht omlaag gesuisd...

in de gedaante van het vliegende reptiel de Quetzalcoatlus.

Quetzalcoatlus kun je beschouwen als een eersteklas luchtwapen.

Het waren geen kwetsbare vliegers maar gevaarlijke vleermuizen.

Quetzalcoatlus is het grootste en geavanceerdste vliegende wezen ooit.

Met een vleugelwijdte van 12 meter houdt hij 180 kg in de lucht.

Vergelijkbaar met het eerste vliegtuigje van de gebroeders Wright.

Je moet je een levend vliegtuig voor- stellen. Zo heeft hij eruitgezien.

Hij had bij opstijgen misschien wel een versnelling van 2½ G.

Dat kun je je niet voorstellen.

Quetzalcoatlus is tien keer zo zwaar als de grootste vogel nu.

En dit reptiel maakt geen gebruik van veren.

Zijn vleugels zijn van huid.

De helft daarvan wordt ondersteund door een lang vingerbot.

Een vinger van 2½ meter lang. Aan de voorkant loopt ook een bot.

Dat vormt een aanvalsboord als bij een vliegtuigvleugel.

Door dit aerodynamische ontwerp kan hij met grote precisie opstijgen...

en landen.

Maar dit vliegende monster heeft wel moeite met van de grond komen.

Quetzalcoatlus is zo groot als een giraf en staat op vier poten.

Hoe komt hij zo de lucht in?

Hij leeft op de vlakten van Texas. Daar is opstijgen nog lastiger.

Vlakke grond, zonder heuvels of wat voor hulpmiddel dan ook...

afgezien van zijn spieren. En toch kon hij uit stilstand opstijgen.

Het geheim wordt onthuld door een diertje dat duizend maal zo klein is.

Vampiervleermuizen.

Waar het op neerkomt is dat ze met hun voorpoten een push-up doen...

zodat ze hoog genoeg komen om hun vleugels uit te slaan.

En om van de grond los te komen.

Quetzalcoatlus doet dat op dezelfde manier.

Hij gebruik al zijn ledematen om ineens omhoog te springen.

80% van de voorpootspieren bestaat uit snel samentrekkende spieren.

Een derde meer dan bij mensen.

Dat spierweefsel kan snelle explosies van energie afgeven.

Die kracht is nodig om dit dier, dat evenveel weegt als een grizzly...

uit stilstand de lucht in te krijgen met een snelheid van 50 km per uur.

Een opstijgende Quetzalcoatlus bood vast een heel indrukwekkende aanblik.

Je ziet een wezen van 6 meter lang ineens de lucht in springen.

Dat hebben wij nog nooit gezien.

Zo'n enorm dier moet zijn vlieg- bewegingen onder controle hebben.

Dit vliegende reptiel beschikt over een slimme automatische piloot.

Zoiets als een biologische supercomputer.

Stel je voor dat je 'n dier bent met de vleugelwijdte van een vliegtuigje.

En dat je dan negentig graden moet draaien. Dat valt helemaal niet mee.

Menselijke piloten hebben daar in de cockpit hun instrumenten voor.

Bij Quetzalcoatlus zijn die ingebouwd.

Zijn vleugel is voorzien van miljoenen haarvormige sensoren.

Deze minieme geheugenmechanismen verzamelen informatie.

Er gaan signalen naar de hersenen. - Zijn vleugel was aerodynamisch.

Maar daarnaast was het ook een orgaan dat informatie verzamelde...

over luchtsnelheid, en over spanning in bepaalde delen van de vleugel.

Deze gegevens gaan van de vleugel naar de hersenen.

Waarna hij in een fractie van een seconde aanpassingen aanbrengt...

aan de vorm van zijn vleugel en zijn positie.

Dat die geavanceerde technologie er was, blijkt uit de flocculus.

Dit hersengebied is driemaal zo groot als in hedendaagse vogels.

Er worden in de hersenen onderbewust enorme berekeningen gemaakt.

Dat gebeurt echt de hele tijd. Het mag ook nooit ophouden.

Die dieren vliegen immers door de lucht.

Als dat proces zou haperen, zouden de gevolgen rampzalig kunnen zijn.

Pas 65 miljoen jaar later zouden er vliegtuigen van deze omvang komen.

Mogelijk staat het duurrecord nog steeds op naam van Quetzalcoatlus.

Hij kon wel een week in de lucht blijven.

Waarschijnlijk kon hij wel zo'n 4000 kilometer in één keer afleggen.

Quetzalcoatlus is een van de angstaanjagendste vleeseters ooit.

Maar in tegenstelling tot T. rex en Deinonychus...

is deze vliegende vleeseter niet op zoek naar grote prooien.

Hij speurt vanuit de lucht naar kleine, jonge, weerloze dieren.

Net uit het ei gekomen dinosauriërs.

Gedurende de krijtperiode waren vlees- eters uitgerust met de meest krachtige...

dodelijke en geavanceerde moordwapens.

Quetzalcoatlus is een van de angstaanjagendste vleeseters ooit.

Een vliegend reptiel dat bijna net zoveel weegt als een grizzlybeer.

Deze jager is constant op zoek naar een maaltijd.

Een maaltijd van pas uitgekomen dinosauriërs.

Op een hoogte van 3000 m heeft hij een vleugelwijdte nodig van 12 m...

een nauwkeurig navigatiesysteem en scherpe ogen.

Hij heeft een grote oogbal en een grote oogkas.

En de optische kwabben in zijn hersenen zijn ook extra groot.

Zijn netvlies van tien centimeter is bezet met wel een miljard receptoren.

Hij kan viermaal zo gedetailleerd waarnemen als het menselijke oog.

Quetzalcoatlus ziet een deel van het spectrum dat voor ons onzichtbaar is.

Ultraviolet.

De urine van hun prooi absorbeert en reflecteert uv-stralen.

Daardoor ontstaat er een lichtspoor dat naar hun prooi leidt.

Ze hadden een fijn ontwikkeld mechanisme voor blikstabilisatie.

Daardoor zijn ze in staat hun doelwit scherp in 't oog te houden...

terwijl ze voortvliegen.

Het geheim achter blikstabilisatie schuilt in het binnenoor.

Drie verbonden buisjes vormen de zogenaamde semicirculaire kanalen.

De kanalen zitten vol vloeistof. Haarcellen nemen elke beweging waar.

Als 'n Quetzalcoatlus z'n kop draait, gaan er signalen naar de oogspieren.

De oogballen passen zich aan en het beeld blijft scherp.

Van 300 meter hoog kan Quetzalcoatlus het nest van een T. rex opsporen...

en zelfs het aantal jongen tellen.

Zo'n pterosaurus op de grond was vast doodeng.

Ze liepen op vier poten met van die precieze vogelbewegingen...

maar ze waren wel reusachtig.

Quetzalcoatlus heeft eigen regels. Andere vleeseters blijven weg...

bij de jongen van een superroofdier, maar deze reptiel niet.

Er waren vast niet veel dieren die een kleine T. rex durfden te grijpen.

Quetzalcoatlus kreeg dat vast wel voor elkaar.

Die enorme pterosauriërs aten vaak kleine dinosauriërs.

Dan stortten ze zich omlaag, sloegen toe, en vlogen weer weg.

Daarvoor moet hij alleen wel kans zien heel snel weg te komen.

Maar dat is geen probleem voor een reptiel dat met 2½ G opvliegt...

en in nog geen seconde 50 km per uur haalt.

Quetzalcoatlus leefde te midden van Tyrannosauriërs.

Dus hij moest snel weg kunnen komen. - Quetzalcoatlus is uniek.

Dankzij z'n snelheid en behendigheid kon hij miljoenen jaren overleven...

in een meedogenloze omgeving.

Het wemelt er van de indrukwekkendste roofdieren die ooit hebben bestaan.

Zelfs prehistorische moordmachines als Deinonychus en T. rex...

weten dat het heel riskant is om planteneters aan te vallen.

Elke jacht kan je laatste zijn.

De vleeseters van het krijt hebben iets mystieks.

Ze zijn meester over een gevaarlijke wereld.

Maar het is geen eenvoudige taak om een superroofdier te zijn als T. rex.

Het is al een prestatie om je volwassenheid te bereiken.

Dan moet je kans zien tien jaar lang gevaarlijke dieren soldaat te maken.

Zelfs het allerbeste roofdier in het ecosysteem lijdt voortdurend honger.

Een vleeseter beseft dat niet één prooidier het zomaar opgeeft.

Planteneters vechten of hun leven ervan afhangt, omdat dat ook zo is.

De ironie is dat ze bang waren zichzelf te verwonden.

Zelfs de beste roofdieren komen prooien tegen die hen kunnen doden.

Of je nu de kaken van T. rex hebt of de wapenen van een raptor...

elke jacht kan je laatste zijn.

Zo'n jacht is zowel voor de prooi als voor het roofdier gevaarlijk.

Veel exemplaren hadden bijtwonden en zweren toen ze stierven.

De kleinste wond kan een roofdier het jagen onmogelijk maken...

waardoor hij waarschijnlijk van honger zal sterven.

Het leven voor vleeseters was zwaar, ze werden in elkaar getimmerd.

Het is niet zoals in Afrika met een hoop kleine dieren en wat echt grote dieren.

Maar een landschap met een kudde vol van tonnen wegende planteneters.

Overleven betekend je opponent de baas zijn.

Bij vleeseters worden hun spieren sterker en de hersenen groter.

Niet voor abstracte gedachten maar dit alles om te overleven.

Ook tegenwoordig hebben vleeseters grotere hersenen dan planteneters.

Leeuwen hebben grote hersenen en vertonen complex gedrag.

Vele malen complexer dan hun prooi.

Het spel tussen jager en prooi zijn sinds 100 miljoen jaar niet veranderd.

Elke vleeseter moet zien te overleven.

Het moet de gewoonte van een prooi weten...

...weten wat hij gaat doen. Gaat hij met z'n staart slaan?

Raakt hij zijn tanden kwijt als hij in een prooi bijt?

Nog steeds is het voor vleeseters moeilijk om zich in leven te houden.

Roofdieren hebben tegenwoordig maar een kort leven.

Stuk voor stuk halen ze nooit de leeftijd die ze kunnen halen.

Als ze ouder en zwakker worden, raken ze eerder geblesseerd.

Als je op jacht gaat, zet je je leven op het spel.

Roofdieren schrikken nergens voor terug om maar te overleven.

Ze zetten hun hele wapenarsenaal in.

Hersenen, hun scherpe ogen...

uit de lucht toeslaan...

een waanzinnig goed gehoor en een scherp reukvermogen.

Maar wie zijn klauwen gebruikt, zal soms door klauwen omkomen.