Original subtitles

888

Jodenraad, ik vind het een onaangename term.

Ja, een soort contactorgaan tussen onze gemeenschap en de bezetter.

(veel geschreeuw)

Hee, meisje van me.

Bij ons op de afdeling hebben we een paar Poolse weeskinderen liggen.

Alleen maar geruchten. De oorlog is zo voorbij.

Dit is Piet. Piet Weerburg.

De Duitsers hebben hem afgevoerd. Niet wij.

Het lost niks op. Niks doen wel?!

Vindt u niet dat de situatie om iets meer vraagt?

Wat stelt u voor, mevrouw van Tijn?

Daar schieten we helemaal niks mee op, olie op het vuur gooien.

We weten allemaal dat David een zware last op zijn schouders heeft genomen.

Het is onze taak om hem te steunen. Alsjeblieft zeg! Wat een gotspe!

We zeggen dat hij aan een hartziekte is overleden.

Er was helemaal niks mis met Emiels hart.

(trieste melodie)

(vioolspel)

(vioolspel van de jongen stopt)

Ik moet naar een feestje.

Eet je boterhammen op.

En ik ben vanavond weer terug.

Goed?

Hiermee geven wij de Joodse gemeenschap...

de mogelijkheid om officieel nieuws uit betrouwbare bron te vernemen.

Het gerucht zal daardoor in kracht verliezen en de rust...

die voor de dagelijkse arbeid noodzakelijk is, zal weerkeren.

En wat worden de kosten van zo'n abonnement?

Eén gulden tien per kwartaal.

En deze uitgave valt alleen op de mat bij Joodse Nederlanders?

Dus het nieuws dat...

'Het Joden vanaf heden niet meer toegestaan is...

om vis of fruit te kopen, dan wel te consumeren'...

krijgt de rest van Nederland niet mee?

Dat lijkt me onwenselijk. Eens.

Sterker nog: ik denk dat het de Duitsers daarom te doen is.

Dat de rest van de bevolking niet geconfronteerd wordt met zulke mensonterende maatregelen.

Meneer Kisch, ik waardeer uw inbreng.

Wat ik zie, en dit is maar een van de vele voorbeelden...

is dat de Joodse gemeenschap steeds verder geïsoleerd raakt.

Het staat iedereen vrij het weekblad te lezen, toch?

Dit weekblad zal zo'n isolement mijn inziens juist tegen gaan.

Het wordt een verbindende, welkome bron van informatie.

Over alles wat van belang is voor onze zwaar getroffen gemeenschap.

Wie draagt de eindverantwoordelijkheid over de inhoud? Wij. De Joodse Raad.

Dus wij mogen schrijven wat we willen?

Ook als we een artikel willen schrijven over...

ik noem maar wat, Palestina?

Als zo'n artikel verband houdt met emigratie, zeker.

En dan wil ik nu graag door naar het volgende agendapunt:

De situatie in het onderwijs.

Ze zijn het inspectiebezoek van Klaus Barbie...

aan het voorbereiden en mogen nadrukkelijk niet gestoord worden.

Ah. Ons nieuwe clubblad...

Zijn de heren nerveus voor de komst van Herr Barbie?

Ziemlich, ja.

Kijk aan: de koosjere kaas is in de aanbieding.

Godzijdank! Komt alles toch nog goed.

Een cursus bloemschikken? Nee: daar zitten we op te wachten.

Is dat uw verloofde?

Hij is een maand voor de oorlog uitbrak naar Palestina vertrokken.

Ik zou hem volgen.

Juffrouw Levie, kunnen we koffie krijgen?

Heeft u even? Eigenlijk niet.

Ik wou alleen vragen of u er straks bij Barbie op wilt aandringen...

dat Werkdorp Wieringermeer heropend wordt. Mevrouw van Tijn.

Op uw geheel eigen, diplomatieke wijze, natuurlijk.

Niemand heeft er iets aan dat dat kamp dicht is.

Die jongens zitten bij wildvreemden zonder werk, zonder perspectief.

We kunnen ze op z'n minst iets nuttigs om handen geven, toch?

Ik kan kijken wat ik kan doen. Graag. Wilt u me excuseren?

En?

Goed nieuws.

Het kamp gaat weer open en de jongens worden teruggebracht.

Dat is fantastisch, David. Er moet een lijst met namen plus adressen...

van de gastgezinnen waar de jongens nu verblijven worden overlegd.

Kunt u daarvoor zorgen? Natuurlijk.

Is dat niet een beetje vreemd?

Dat-ie zo makkelijk overstag gaat.

Mevrouw van Tijn...

Dat is toch niks voor de Duitsers om zomaar op een beslissing terug te komen?

Kennelijk hebben we als Joodse Raad toch enige invloed.

En kunnen we her en der de nood verzachten.

Zullen we daar dankbaar voor zijn? (geklop)

Uw vrouw belde. Of u haar nog op komt halen.

Bij de familie Wertheim?

Juist. Dank u.

Ik heb niet genoeg.

Dat maakt toch helemaal niet uit.

Er zit niet genoeg boter in.

Professor Cohen.

Wat ontzettend aardig dat u bent gekomen en mevrouw Cohen.

Afschuwelijk verdrietig nieuws. Zo'n vrolijke, talentvolle jongen.

Wat het nog moeilijker maakt, is dat we zo weinig weten.

We hebben nog altijd geen idee waaraan hij nou overleden is.

We hebben nog steeds geen opheldering gekregen...

ondanks herhaalde schriftelijke verzoeken.

Maar ik verzeker u dat we alles in het werk stellen om de onderste steen boven te krijgen.

En namens de gehele Joodse Raad mijn condoleances.

Nog vele jaren.

Deze moet naar Centraal, ze weten ervan.

Virrie?

Zien we je vanavond bij 't eten?

Ik heb morgen een vroege dienst.

Ja.

Gecondoleerd.

Met het overlijden van je vriend.

Zullen we gaan, Corrie?

Ik wilde Hannah... Ik moet vanavond nog werken.

Hou je haaks, lieverd. Liefs aan Mirjam.

Doe ik.

Piet!

Ik eh...

Het spijt mij ook.

Ik ben veel te ver gegaan.

Ik heb een borrel nodig, moet ik zeggen.

O.

In het ziekenhuis, ik werk op de kinderafdeling.

Dat lijkt me ook wel pittig.

Soms.

Maar hoe is het met je studie?

Er zijn nu belangrijkere dingen.

Zoals?

Nog eentje?

Mogen wij er nog twee?

Het is wel echt de laatste, hoor.

Anders kom ik morgenochtend mijn bed niet uit.

Maar wat is er dan zo belangrijk?

Ik help Joodse studiegenoten om een onderduikplek te vinden.

Sommigen hebben besloten de deportaties niet af te wachten.

Deportaties?

De Duitsers doen niet heel geheimzinnig over hun plannen.

'Alle Joden zullen worden afgevoerd en tewerkgesteld...

als slavenvolk voor het Hoog Duitse ideaal'.

Kijk eens. Dank.

Op Emiel.

Dat-ie maar mag dansen daarboven.

Nee.

Kom op. Nee, echt niet.

Kom op. Voor Emiel.

(rustige jazzmuziek)

Pas je een beetje op jezelf?

Ik eh... Ik vroeg me af...

Die ondergedoken vrienden...

als ze ziek worden, kunnen ze natuurlijk niet naar een dokter.

Dus we zijn op zoek naar iemand die ons aan medicijnen kan helpen.

Zodat we een noodvoorraad aan kunnen leggen.

(geblaf)

(rumoer)

(dreigende muziek)

(Duitser noemt namen op)

Wat is dit in vredesnaam?

'Unverzüglich'. We zitten hier al drie uur te wachten!

(deur wordt dichtgegooid)

Ze hebben gewoon een val gezet! En wij zijn er lachend ingelopen!

Ze hebben die jongens keurig één voor één kunnen oppakken!

Omdat ik ze die lijst met namen en adressen heb gegeven!

U kunt het zichzelf niet kwalijk nemen.

Ik voelde dat er iets niet klopte!

Gevoel is niet altijd de beste raadgever.

Mijn intuïtie laat mij zelden in de steek, meneer Cohen.

En die schreeuwt nu luidkeels in mijn oor...

dat we een heilloze weg zijn ingeslagen.

(deur wordt hard dichtgeslagen)

Misschien heeft ze wel gelijk.

Het wordt tijd dat wij een grens trekken.

Dat wij geen gerespecteerd gesprekspartner meer zijn...

dat lijkt mij wel duidelijk.

Dus wat stel je voor?

Om de handdoek in de ring te gooien?

Wat betekent dat?

Voor de gemeenschap? Voor het moreel?

We kunnen onze mensen nu niet in de steek laten!

Ik wil alleen maar dat wij protest aantekenen. En dan?!

Wat levert dat op?!

Ik zou ook heel graag willen zeggen: 'Tot hier en niet verder.

Dit accepteren wij niet langer.' Maar wat zijn de gevolgen?

Denk je dat ze de jongens dan wel vrijlaten?

Dat onze relatie met de bezetter daarvan opknapt?

We hebben een taak op ons genomen, Bram.

En het is nu zaak om de schade zoveel mogelijk te beperken.

Dat is onze plicht.

Dames en heren.

Wij worden op de proef gesteld.

De gebeurtenissen van de afgelopen weken...

hebben veel van ons allen geëist.

(telefoon rinkelt)

Ja?

Ja, verbind maar door.

En de zware slag die ons vandaag is toegebracht...

komt daar nog eens bovenop.

Natuurlijk hebben wij op alle mogelijke manieren geprotesteerd...

tegen dit vreselijke decreet.

Maar om erger te voorkomen...

kunnen wij niets anders dan aan het werk gaan...

om de distributie van de sterren gestroomlijnd in gang te zetten.

We hebben maar drie dagen om ervoor te zorgen...

Waarom laten we de distributie niet aan de Duitsers zelf over?

Als ze het zelf organiseren duurt het vast langer.

Dat is toch alleen maar winst?

Wie na zondag 3 mei geen ster draagt...

wordt opgepakt en naar strafkamp Mauthausen overgebracht.

Wilt u de Amsterdamse Joden aan een dergelijk gevaar blootstellen?

Natuurlijk is dit een gitzwarte bladzijde...

in de geschiedenis van het Nederlandse Jodendom.

Maar ik heb de heer Aus der Fünten laten weten...

dat wij de ster met trots zullen dragen.

Oh...

(ze zucht diep)

Laat mij maar even.

Graag.

Heeft u niet ook soms de neiging om het bijltje erbij neer te gooien?

En te zeggen: tabee, zoek het allemaal zelf maar uit?

Als wij ontslag nemen, neemt iemand anders ons werk gewoon over.

En ik heb liever iets om handen. Anders ga ik maar zitten broeden.

Wat er is gebeurd...

Met die adressenlijst van de jongens uit Wieringermeer.

U mag zich daar niet schuldig over voelen.

U kon toch niet weten...

Het domste wat een mens kan doen, is zijn vijand onderschatten.

Zo'n prachtige mantel. Helemaal verpest.

Maar ik zal 'm met trots dragen, juffrouw Levie.

Ik stel voor dat we om vier uur een spoedzitting houden.

Dat geeft ons een uur...

om te overleggen hoe we dit bij de raadsleden gaan introduceren.

Ik vrees dat ik dat aan jou moet overlaten. Ik moet weg.

Problemen op de fabriek.

Je kunt dit niet alleen aan mij overlaten.

Excuses. Overmacht.

De raadsleden...

Nu niet.

Iedereen is er. Ik kom.

Papa?

Hallo?

Ik wilde alleen even weten of alles goed met je was.

Het gaat goed.

Mooi. Mooi, mooi, mooi.

Mooi, mooi, mooi.

En met jou?

Ja, gaat goed.

Alleen...

Ja...

het is dat ik op dit moment eh...

beslissingen moet nemen die...

en keuzes maken die ik...

Moet je er niet gewoon mee stoppen?

Het is nu toch wel duidelijk dat de Duitsers niet van plan zijn...

Virrie, hou je mond! Luister nou gewoon even.

Professor? Iedereen is er.

Het spijt me. Ik moet gaan.

(telefoon wordt opgehangen)

Raadsleden, het is met een loodzwaar gemoed dat ik u moet mededelen...

dat de heer Asscher en ik vanmorgen van de heer Aus der Fünten...

te horen hebben gekregen, dat per 1 juli aanstaande...

de eerste Joodse mannen en vrouwen tussen 16 en 40 jaar...

zullen worden opgeroepen voor de Arbeitseinsatz in Duitsland.

Westerbork zal daarbij als doorgangskamp worden gebruikt.

Ik heb de heer Aus der Fünten

dat ik deze verplichte tewerkstelling in strijd acht...

met het volkenrecht.

Ik heb daar helaas geen bevredigende reactie op gekregen.

En wat is onze taak? Hierin?

Het invullen van de vermogensregistratie...

van degenen die zullen worden opgeroepen.

En het regelen van de vrijstelling voor de onmisbaren.

Maar moeten we dit wel doen?

Onderscheid maken tussen misbaar en onmisbaar?

Heren, moeten we niet besluiten dat dit het moment is...

om onszelf op te heffen? En dan?

Onze gemeenschap aan zijn lot overlaten?

De invasie van de geallieerden kan elk moment beginnen.

Hoe meer uitstel we kunnen forceren hoe beter.

Ik begrijp uw punt.

Maar is het niet zo dat we...

hoe moeilijk ook, dit onderscheid wel moeten maken?

Is het niet onze plicht om erover na te denken...

welke mensen we hier moeten houden?

Zodat de wederopbouw van de Joodse gemeenschap na de bevrijding...

zo snel mogelijk ter hand kan worden genomen?

Overigens hebben wij de toezegging gekregen van de heer Aus der Fünten

dat de medewerkers van de Joodse Raad...

een uitzonderingspositie innemen en zij zullen een vrijstelling krijgen.

Zij zelf en hun naaste familieleden krijgen een zogenaamde Sperre.

Zodat ze hun werk voor de Joodse Raad kunnen voortzetten.

En natuurlijk staan wij voor een afschuwelijk dilemma.

Maar als wij onze geliefde

die recentelijk al zoveel harde klappen heeft gekregen...

in de steek laten...

sta ik niet voor de gevolgen in.

Ik stel voor om de vergadering voor een kort ogenblik te onderbreken...

zodat een ieder het een en ander voor zichzelf kan overwegen.

Daarna zal de Raad tot een principieel standpunt moeten komen.

Dat lijkt me glashelder. Dit is onaanvaardbaar.

Was het maar zo eenvoudig.

Als wij onze handen er vanaf trekken gaan de Duitsers het zelf regelen.

Kun je je voorstellen wat voor paniek er dan uitbreekt?

Maar die komt er nu ook! Wat betekent dat dan?

Als wij het zelf kunnen begeleiden als Joodse Raad...

het zelf kunnen reguleren zorgen we ervoor...

dat de allerzwaksten in onze gemeenschap kunnen worden ontzien.

Degenen die absoluut niet gemist kunnen worden...

worden vrijgesteld van evacuatie.

David, iedereen is toch onmisbaar voor iemand!

Betekent dat dan dat de meisjes...

Bepaalde categorieën zullen worden vrijgesteld van evacuatie.

(trieste muziek)

Als ik het goed begrijp heeft u vier zoons.

Had.

Emiel hebben ze al vermoord.

Was mijn andere zoons ook nog weg moeten...

dat kunt u me niet aandoen.

Mmm...

Ik moet dit even met mijn chef opnemen.

Excuses.

Meldt u zich zo snel mogelijk bij dokter Roos, op de Weteringschans.

Misschien ziet hij kans u af te keuren vanwege uw beginnende suiker.

Het gaat om een voorlopig uitstel hè? 'Bis auf weiteres'.

Mevrouw van Tijn! Of u bij de prof wil komen.

Eh...

Vanwege het overlijden van uw oudste zoon...

kan er waarschijnlijk een vrijstelling geregeld worden.

Als u zich met deze brief meldt...

Voor wie is die vrijstelling dan?

Dat mag u zelf bepalen.

U mag zelf bepalen wie u het minst kan missen.

Het spijt me.

Mijn moeder is hoogzwanger.

Ze kan helemaal niet werken.

Ik wil graag dat u leiding gaat geven aan een nieuwe afdeling...

die bijstand gaat verlenen aan de vertrekkenden.

Bijstand?

Ja. Nu de verplichte tewerkstelling onvermijdelijk blijkt...

is het zaak dat hen die dit lot moeten ondergaan...

onze ondersteuning krijgen, zowel praktisch als moreel.

En waarom wilt u mij daar in vredesnaam voor hebben?

Omdat uw andere werkzaamheden, betreffende emigratie en het...

werkdorp Wieringermeer stil zijn komen te liggen.

De afgelopen maanden heb ik zo nu en dan getwijfeld aan uw loyaliteit.

Maar u doet uw werk voortreffelijk.

En u bent de enige die ik deze belangrijke operatie toevertrouw.

Ik verwacht voor het einde van de dag uw reactie.

Ik ga akkoord.

Maar ik wil wel graag aangetekend zien dat ik het...

net als mijn andere werk hier, vrijwillig en onbezoldigd doe.

En dat ik officieel geen deel wens uit te maken van de Joodse Raad.

(deur valt dicht)

Iets eten?

Of thee of koffie?

Drank?

Je bent geweldig.

Ik kon niet heel veel in één keer meenemen.

Dat valt te veel op.

Ik wil je niet in de problemen brengen, Virrie.

Dat zou ik mezelf niet vergeven. Nee. Dat doe je niet.

Dit was mijn beslissing.

Echt geen glaasje?

Even... dansen?

Ik moet naar mijn ouders.

En de avondklok gaat zo in.

Volgende keer, oké?

Mevrouw van Tijn? Wat kan ik voor u doen?

Ik kom solliciteren voor de Dienst voor Vertrekkenden.

We zijn helaas geheel voorzien. Maar ik...

Ik heb deze baan echt nodig.

Het spijt me maar ik heb al twee keer zoveel mensen aangenomen...

dan strikt noodzakelijk. Mijn moeder heeft een longontsteking gehad.

Als ze naar een werkkamp moet, ben ik bang dat ze het niet overleeft.

Mevrouw? Mejuffrouw. Gomperts.

Mejuffrouw Gomperts, ik wou dat ik u kon helpen.

Ik hoef geen salaris.

Als ik die Sperre maar krijg voor mij en m'n familie.

In de rechterbovenhoek vindt u het adres van de vertrekkende familie waaraan u bent toegewezen.

Ik hoop dat u zich ervan bewust bent dat er een zware, veeleisende taak op u wacht.

De families waar u komt zullen veelal in een angstige nerveuze stemming verkeren.

Het is aan ons, aan jullie om de laatste dagen voor hun vertrek iets dragelijker te maken.

Ik vroeg me af.

Als iemand informeert waar ze nou eigenlijk naartoe worden gebracht.

Wat antwoorden we dan?

Duitsland, zeiden ze eerst.

Maar er gaan nu ook geruchten over Polen.

En wat denkt u zelf?

Ik weet het niet.

Dan denk ik dat dat het beste antwoord is.

Dat u het niet weet.

Hoe komen we nou in vredesnaam aan vis?

Gekocht.

Maar dat mag toch helemaal niet?

Hoe dan?

Nou, ik ben de winkel binnengelopen.

Ik heb een vis gevraagd.

Toen heb ik betaald en toen ben ik weer vertrokken.

Cornelia, dit kan helemaal niet.

Je brengt jezelf en ons allemaal nodeloos in gevaar.

Laten we het goede voorbeeld geven.

Mmm.

Ik was vanmiddag even bij Mevrouw Wertheim.

Leon en Baruch staan op de deportatielijst.

Ach nee.

Arme Hannah.

Deportatie is hier niet het goede woord, Virrie.

Het zijn evacuaties naar kampen waar Joden te werk worden gesteld.

Als slavenvolk voor het Hoog-Duitse ideaal.

Mevrouw Wertheim vroeg of ik wilde informeren of je iets voor haar familie kunt doen.

Virrie, ik kan geen mensen voortrekken.

Ik kan me niet schuldig maken aan vriendjespolitiek.

Er worden toch sowieso mensen voorgetrokken?

Wij hoeven ons allemaal geen zorgen te maken.

Alleen omdat jij bij De Raad werkt.

Zeg tegen Mevrouw Wertheim dat we alles in het werk stellen om de evacuaties te stoppen.

Als jullie me willen excuseren: ik moet nog dingen afmaken.

Geef je uniform straks maar aan mij.

Dan naai ik die ster even goed vast.

Ik vind dat wij het goede voorbeeld moeten geven. Alsjeblieft zeg!

Donder toch op met dat achterlijke gedweep.

Als er iets op het uniform van mijn dochter genaaid moet worden...

dan doe ik dat. Ik wilde alleen maar...

Wat?! Sophie, zeg het eens!

Je bemoeien met zaken waar je niks mee te maken hebt?! Mama, hou op.

We hebben het allemaal zwaar. Je bent echt niet de enige!

Dus hou in vredesnaam op met dat onuitstaanbare slachtoffergedrag!

Ik verdraag dit niet langer. Echt niet! (deur wordt dichtgegooid)

Gaat het?

Het is niet makkelijk voor mama.

Dat snap je toch wel? Het is voor niemand makkelijk.

Je weet het niet?

Ik dacht dat je er niet over wilde praten maar je weet het gewoon niet.

Wat weet ik niet?

Dat pappa en tante Sophie al jaren een verhouding hebben.

(pianospel)

'Mijn allerliefste.

Alles gaat hier razendsnel van kwaad tot erger.

De eerste oproepen voor transport naar de werkkampen in Duitsland...

zijn verstuurd.

Maar daar is amper gehoor aan gegeven. Met alle gevolgen van dien.

(geschreeuw)

We mogen van alles niet meer.

Niet meer fietsen.

Niet meer telefoneren.

En niet meer met het openbaar vervoer.

En door die grote gele vlek op onze kleren...

zijn we allemaal aangeschoten wild.

De professor doet zijn werk naar zijn beste overtuiging.

Hij lijkt zich niet te realiseren dat het weinig zin heeft...

om afspraken te maken met een vijand die...'

Juffrouw Levie, er moet zo snel mogelijk een extra editie...

van het weekblad worden verspreid. Notuleert u?

De Sicherheitspolizei deelt ons het volgende mede:

700 Joden zijn heden te Amsterdam gearresteerd.

Als deze week niet de 4000 daartoe aangewezen Joden...

vertrekken naar de werkkampen in Duitsland...

zullen de 700 arrestanten naar kamp Mauthausen worden overgebracht.

(applaus)

(vioolmuziek)

NPO ONDERTITELING TT888, 2024 informatie: service.npo.nl