Would you like to inspect the original subtitles? These are the user uploaded subtitles that are being translated:
1
00:00:04,280 --> 00:00:08,280
www.titlovi.com
2
00:00:11,280 --> 00:00:14,600
Za�to smo ovde?
Odakle dolazimo?
3
00:00:14,635 --> 00:00:17,885
Ovo su neka od najistrajnijih pitanja.
4
00:00:17,920 --> 00:00:22,920
Bitan deo ljudske prirode predstavlja
�elja za pronala�enjem odgovora.
5
00:00:28,800 --> 00:00:34,520
Poreklo toga mo�emo pratiti stotinama hiljada
godina unazad sve do praskozorja �ove�anstva.
6
00:00:34,555 --> 00:00:39,640
Ali u stvarnosti na�a se pri�a
prote�e mnogo dalje u pro�lost.
7
00:00:39,675 --> 00:00:43,560
Na�a pri�a po�inje sa po�etkom univerzuma.
8
00:00:48,280 --> 00:00:51,480
A on je po�eo pre 13,7 milijardi godina.
9
00:00:56,080 --> 00:01:00,120
Danas je ispunjen sa vi�e od
100 milijardi galaksija
10
00:01:00,121 --> 00:01:04,121
od kojih svaka sadr�i stotine
milijardi zvezda.
11
00:01:09,520 --> 00:01:16,200
U ovoj seriji �elim ispri�ati tu pri�u
zato �to smo i mi deo univerzuma.
12
00:01:16,235 --> 00:01:19,680
Zna�i njegova pri�a je i na�a.
13
00:01:24,960 --> 00:01:28,600
To je pri�a koju ne mogu ispri�ati
bez ne�ega �to je tako fundamentalno
14
00:01:28,635 --> 00:01:31,760
da je gotovo nemogu�e zamisliti
univerzum bez toga.
15
00:01:31,795 --> 00:01:36,640
Utkano je u samu sr� univezuma.
Vreme.
16
00:01:41,280 --> 00:01:46,080
Nemilosrdan protok vremena kroz
koji se odvijala evoluciju univerzuma
17
00:01:46,115 --> 00:01:50,120
stvorio je mnoga izvanredna �uda.
18
00:01:52,680 --> 00:01:58,980
Ta �uda �e nas voditi od prvih trenutaka u
�ivotu univerzuma pa sve do njegovog kraja.
19
00:02:29,080 --> 00:02:32,005
Ovo je �ankijo, nalazi se na
severozapadnoj obali Perua.
20
00:02:32,040 --> 00:02:37,480
Jedano od manje poznatih
arheolo�kih nalazi�ta Ju�ne Amerike.
21
00:02:37,515 --> 00:02:41,680
Ali za mene jedno od najfascinantnijih.
22
00:02:49,600 --> 00:02:54,680
Pre otprilike 2.500 godina civilizacija
o kojoj ne znamo gotovo ni�ta
23
00:02:54,715 --> 00:02:58,080
izgradila je ovaj utvr�eni hram u pustinji.
24
00:03:02,960 --> 00:03:07,800
Njegovi su zidovi nekada bili sjajno beli
i prekriveni oslikanim figurama.
25
00:03:11,480 --> 00:03:15,600
Danas mo�emo videti samo
najmanje fragmente te dekoracije.
26
00:03:15,680 --> 00:03:21,960
Detalji o ovoj kulturi kao i svi
tragovi o njenom jeziku su izgubljeni.
27
00:03:26,320 --> 00:03:32,180
Pa ipak, ako stojite na pravom mestu jo�
uvek mo�ete do�iveti istinsku svrhu �ankija
28
00:03:32,215 --> 00:03:36,200
i to na isti na�in na koji je to bilo
mogu�e onog dana kada je izgra�en.
29
00:03:40,680 --> 00:03:44,480
Ali da biste to uradili morate
do�i ovde pre nego �to Sunce iza�e.
30
00:03:59,160 --> 00:04:02,645
Ovi kule formiraju drevni
solarni kalendar.
31
00:04:02,680 --> 00:04:09,210
U razli�ito doba godine ta�ka izlaska Sunca
nalazi se na drugom mestu na horizontu.
32
00:04:09,245 --> 00:04:15,740
21. decembra, dan koji je najdu�i i kada je
ovde na ju�noj hemisferi letnja obdanica,
33
00:04:15,800 --> 00:04:20,285
Sunce izlazi desno od prve
kule sa desne strane.
34
00:04:20,320 --> 00:04:28,080
Kako godina prolazi Sunce se kre�e kroz
kule sve do 21. juna, zimske obdanice
35
00:04:28,115 --> 00:04:33,040
i najkra�eg dana, kada izlazi levo
od prve kule na levoj strani.
36
00:04:33,075 --> 00:04:38,760
Tamo u daljini mo�ete videti
prvu kulu na levoj strani.
37
00:04:38,795 --> 00:04:42,240
Ako u bilo koje doba
godine gledate izlazak Sunca,
38
00:04:42,275 --> 00:04:45,725
odavde mo�ete izmeriti njegovu poziciju
39
00:04:45,760 --> 00:04:49,560
i uz odstupanje od 2 ili 3 dana
mo�ete re�i koji je datum.
40
00:04:49,595 --> 00:04:53,045
Danas je 15. septembar.
41
00:04:53,080 --> 00:04:58,720
To zna�i da �e Sunce iza�i izme�u
pete i �este kule.
42
00:05:10,240 --> 00:05:16,000
�ankijo jo� uvek slu�i kao kalendar
po�to Sunce i danas izlazi na istom mestu
43
00:05:16,035 --> 00:05:19,240
kao i u vreme kada je ovo
kamenje postavljeno.
44
00:05:24,240 --> 00:05:29,540
Veli�anstven je prizor kada Sunce
po�ne da sija kroz kule.
45
00:05:36,960 --> 00:05:41,380
Gotovo da mo�ete osetiti prisustvo pro�losti.
Zamislite samo kako je ovo nekada izgledalo.
46
00:05:41,415 --> 00:05:45,360
Na hiljade gra�ana stajalo je
ovde i pozdravljalo Sunce
47
00:05:45,395 --> 00:05:48,760
koje je gotovo sigurno bilo
njihovo bo�anstvo.
48
00:05:48,795 --> 00:05:51,485
Kakvo veli�anstveno dostignu�e.
49
00:05:51,520 --> 00:05:57,560
Verovatno jedan od na�ih najranijih
poku�aja da se izmere nebesa.
50
00:06:10,640 --> 00:06:16,780
Vremenom je ta �elja za merenjem
svega onoga �to se de�ava na nebu
51
00:06:16,800 --> 00:06:22,280
dovela do moderne astronomije
i do temelja na�e moderne civilizacije.
52
00:06:31,680 --> 00:06:33,520
Mo�da �u izgraditi jedan u vrtu.
53
00:06:37,400 --> 00:06:39,800
�elim jednog!
54
00:06:48,560 --> 00:06:52,485
13 kula na ovom grebenu
svedo�e o na�oj
55
00:06:52,520 --> 00:06:57,400
istrajnoj fascinaciji na�inom na
koji se doga�aji odvijaju na nebesima,
56
00:06:57,435 --> 00:07:03,080
kao i o direktnoj vezi izme�u
na�ih �ivota i kosmosa.
57
00:07:04,640 --> 00:07:08,160
Izlazak i zalazak Sunca obezbe�uje
nam taj iskonski ritam
58
00:07:08,195 --> 00:07:11,160
pomo�u kojeg ozna�avamo
prolazak vremena.
59
00:07:19,840 --> 00:07:22,920
Dan na Zemlji traje 24 sata,
60
00:07:22,921 --> 00:07:27,921
toliko je na�oj planeti potrebno
da se jednom okrene oko svoje osi.
61
00:07:34,160 --> 00:07:37,945
Na�i meseci su utemeljeni
na osnovi od 29 i po dana,
62
00:07:37,980 --> 00:07:43,360
toliko je potrebno Mesecu da pro�e
pun ciklus na no�nom nebu.
63
00:07:44,800 --> 00:07:48,960
A godina je utemeljena na
365 i jednoj �etvrtini dana,
64
00:07:48,995 --> 00:07:53,120
toliko je Zemlji potrebno da
napravi pun krug oko Sunca.
65
00:07:54,640 --> 00:07:59,440
Ove poznate vremenske skale
oza�avaju prolazak na�ih �ivota.
66
00:07:59,475 --> 00:08:04,240
Ali �ivot u univerzumu odigrava se
na mnogo grandioznijoj skali.
67
00:08:08,760 --> 00:08:13,300
Kada pogledate u no�no nebo
vi ne vidite samo zvezde.
68
00:08:13,335 --> 00:08:17,805
Te si�u�ne ta�ke svetla su
milioni razli�itih satova
69
00:08:17,840 --> 00:08:23,520
�ije trajanje obele�ava protok vremena
tokom milijardi ili �ak triliona godina.
70
00:08:32,880 --> 00:08:36,540
Ovo je pri�a o najve�im
prostranstvima vremena.
71
00:08:36,575 --> 00:08:40,200
O dubokom vremenu
koje oblikuje univerzum.
72
00:08:42,520 --> 00:08:48,600
Od svojih vatrenih po�etaka, preko nebrojenih
generacija zvezda, planeta i galaksija,
73
00:08:48,635 --> 00:08:55,620
pa do svoje eventualne smrti sudbina
univerzuma odre�ena je vremenom.
74
00:09:04,480 --> 00:09:08,960
Vremenske skale u kosmosu
deluju tako nezamislivo velike
75
00:09:08,961 --> 00:09:12,461
da je gotovo nemogu�e povezati se sa njima.
76
00:09:12,480 --> 00:09:18,960
Ali na Zemlji postoje mesta gde se mo�emo
susresti sa vremenom u tim razmerama.
77
00:09:26,640 --> 00:09:31,860
Ovo je Ostional, nalazi se na
severnoj pacifi�koj obali Kostarike.
78
00:09:31,895 --> 00:09:37,080
Do�ao sam ovde kako bih video
prirodni doga�aj koji se odigrava
79
00:09:37,115 --> 00:09:40,725
jo� od vremena kada ljudi nisu postojali.
80
00:09:40,760 --> 00:09:46,480
Mislim da je ovo ustvari prozor u
daleku pro�lost �ivota na na�oj planeti.
81
00:10:09,760 --> 00:10:16,000
Kada Sunce nestane iza horizonta i kada
Mesec po�ne oblikovati plimne talase
82
00:10:16,035 --> 00:10:20,000
ova pla�u pose�uju praistorijska stvorenja.
83
00:10:31,440 --> 00:10:34,640
Pod okriljem mraka izlaze iz okeana.
84
00:10:43,160 --> 00:10:46,640
Plaja Ostional je jedan od
nekoliko pla�a na svetu
85
00:10:46,675 --> 00:10:50,020
gde se gnezdi velik broj morskih kornja�a.
86
00:11:00,440 --> 00:11:07,120
Ali ono �to ovaj prizor �ini izvanrednim
jeste njegovo trajanje u vremenu.
87
00:11:13,360 --> 00:11:18,060
Ovo je deo jednog od najstarijih
�ivotnih ciklusa na Zemlji.
88
00:11:18,095 --> 00:11:22,760
U ovakvim no�ima tokom poslednjih
100 miliona godina kornja�e
89
00:11:22,795 --> 00:11:27,560
izlaze iz okeana kako bi snele jaja.
90
00:11:29,560 --> 00:11:32,725
To je gotovo neshvatljiv
vremenski period.
91
00:11:32,760 --> 00:11:36,960
Pre 100 miliona godina
dinosaurusi su hodali Zemljom,
92
00:11:36,995 --> 00:11:39,925
ali i sama Zemlja je izgledala
mnogo druga�ije.
93
00:11:39,960 --> 00:11:43,840
Ju�na Amerika nije bila povezana
sa Severnom Amerikom.
94
00:11:43,875 --> 00:11:47,325
Severna Amerika je bila blizu Evrope.
95
00:11:47,360 --> 00:11:50,080
Australija je bila povezana sa Antarktikom.
96
00:11:57,000 --> 00:12:04,040
Zaista je predivno biti u blizini tako
drevnog ciklusa �ivota.
97
00:12:05,640 --> 00:12:08,200
Mogu �uti kako di�e.
98
00:12:20,880 --> 00:12:23,085
Izvanredan do�ivljaj.
99
00:12:23,120 --> 00:12:26,585
Stvarno je predivno videti ovako ne�to.
100
00:12:26,620 --> 00:12:32,820
Do�iveti jednu od vi�e stotina miliona
no�i koje se prote�u daleko u pro�lost.
101
00:12:41,840 --> 00:12:43,940
I oti�la je.
102
00:12:53,920 --> 00:12:59,960
Da biste do�iveli ovakav trenutak potrebno
je da ostvarite vezu sa dalekom pro�lo��u.
103
00:13:02,520 --> 00:13:07,200
Do�iveti vreme koje se prote�e
daleko iza po�etka istorije na�e vrste.
104
00:13:09,120 --> 00:13:13,925
Ali �ak i 100 miliona godina
stara pri�a o kornja�ama
105
00:13:13,960 --> 00:13:18,880
tek nas po�inje povezivati sa ogromnim
prostranstvom kosmi�kog vremena.
106
00:13:25,200 --> 00:13:30,740
Na� Sun�ev sistem putuje
u nezamislivo ogromnoj orbiti
107
00:13:30,760 --> 00:13:33,560
vrte�i se oko sredi�ta na�e galaksije.
108
00:13:40,760 --> 00:13:46,440
Potrebno je 250 miliona godina
za samo jedan krug Mle�nog puta.
109
00:13:53,800 --> 00:13:56,485
Kroz celu istoriju ljudskog roda
110
00:13:56,520 --> 00:14:01,200
mi smo pro�li tek deseti deo
od 1% te orbite.
111
00:14:05,680 --> 00:14:10,045
Ovi ciklusi izgledaju ve�ni i nepromenjivi,
112
00:14:10,080 --> 00:14:15,480
ali kako se pri�a o vremenu razvija
tako se otkriva fundamentalna istina.
113
00:14:20,520 --> 00:14:23,040
Ni�ta ne traje ve�no.
114
00:14:29,960 --> 00:14:33,920
To je najdublje svojstvo vremena.
115
00:14:37,160 --> 00:14:43,320
I odigrava se podjednako �ivopisno ovde na
Zemlji kao i u mra�nim dubinama univerzuma.
116
00:15:01,840 --> 00:15:06,680
Ovo je gle�er Perito Moreno
u Patagoniji na jugu Argentine.
117
00:15:06,715 --> 00:15:10,605
On je jedan od stotine gle�era
118
00:15:10,640 --> 00:15:15,960
koji se spu�taju niz kontinent sa
ledenih polja ju�ne Patagonije.
119
00:15:16,640 --> 00:15:21,760
Ako nastavite dalje tim putem,
nekih 1000 km ju�no,
120
00:15:21,795 --> 00:15:24,757
sti�i �ete do kraja Ju�ne Amerike.
121
00:15:24,792 --> 00:15:27,876
A odatle nema ni�ta do Antarktika.
122
00:15:27,911 --> 00:15:30,960
Danas imam ba� takav ose�aj.
123
00:15:41,080 --> 00:15:45,725
Gle�eri su ogromne koli�ine
leda koji, na prvi pogled,
124
00:15:45,760 --> 00:15:50,760
ba� kao i ciklusi na nebesima,
izgledaju fiksni i nepromenjivi.
125
00:15:59,920 --> 00:16:03,760
Ali kada ih pogledate izbliza
vide�ete da su stalno u pokretu.
126
00:16:03,795 --> 00:16:07,720
Tako je ve� hiljadama godina.
127
00:16:23,880 --> 00:16:27,880
Ceo gle�er se kre�e prema jezeru
128
00:16:27,915 --> 00:16:31,845
otprilike ovoliko svakog dan.
129
00:16:31,880 --> 00:16:36,320
To zna�i da vi�e od 250
miliona tona leda
130
00:16:36,355 --> 00:16:40,245
svake godine u�e u jezero.
131
00:16:40,280 --> 00:16:43,480
To je oko milion tona dnevno.
A mo�ete i �uti kako se to doga�a.
132
00:16:43,515 --> 00:16:48,040
Ponekad mo�ete �uti taj stra�an
zvuk pucanja leda.
133
00:16:48,075 --> 00:16:51,840
Sti�ete utisak da je ovo mesto �ivo.
134
00:17:03,760 --> 00:17:08,320
Vrlo je uznemiruju�e kada ti ogromni
komadi leda upadnu u jezero.
135
00:17:08,355 --> 00:17:12,880
Iako ova stvar izgleda stabilno
a njeno kretanje prili�no sporo,
136
00:17:12,915 --> 00:17:17,640
ponekad dolazi do stvarno
silovitih obru�avanja.
137
00:17:17,675 --> 00:17:21,800
Ovo je neverovatno dinami�no mesto.
138
00:17:32,880 --> 00:17:38,240
Kretanja gle�era pru�aju nam
uvid u prirodu vremena.
139
00:17:38,275 --> 00:17:41,800
To je jednostavno re�anje
doga�aja u sekvenci.
140
00:17:41,835 --> 00:17:44,040
Jedan korak za drugim.
141
00:17:48,720 --> 00:17:56,240
Kako vremenom sneg pada dolazi do formiranja
leda koji postepeno potiskuje gle�er u dolinu
142
00:17:56,275 --> 00:17:59,800
gde se veliki komadi leda
otkidaju i padaju u jezero.
143
00:18:01,440 --> 00:18:07,360
Ali �ak i ova jednostavna sekvenca
sadr�i u sebi duboku ideju.
144
00:18:09,600 --> 00:18:13,120
Doga�aji se uvek de�avaju
istim redosledom.
145
00:18:13,155 --> 00:18:16,640
Nikada se ne pome�aju i
nikada ne idu nazad.
146
00:18:32,840 --> 00:18:36,505
Ovo nikada ne�ete videti da
se doga�a u obrnutom smeru.
147
00:18:36,540 --> 00:18:41,760
Zanimljivo je da u zakonima fizike nema
ni�ega �to bi nam objasnilo
148
00:18:41,795 --> 00:18:45,040
�ta to ustvari spre�ava sve
ove molekula vode
149
00:18:45,075 --> 00:18:48,717
da se sakupe zajedno na povr�ini jezera,
150
00:18:48,752 --> 00:18:52,656
da isko�e iz vode i formiraju blok leda
151
00:18:52,691 --> 00:18:56,525
i da se potom zalepe za povr�inu gle�era.
152
00:18:56,560 --> 00:19:03,600
Zanimljivo je to �to mi razumemo
za�to svet ne ide u nazad.
153
00:19:03,640 --> 00:19:05,325
Postoji razlog.
154
00:19:05,360 --> 00:19:08,420
Imamo nau�no obja�njenje.
155
00:19:08,455 --> 00:19:11,480
Zove se strela vremena.
156
00:19:21,560 --> 00:19:28,520
Nikada ne vidimo talase kako putuju jezerom,
spajaju se i komade leda nabacuju na gle�er.
157
00:19:31,160 --> 00:19:35,605
Prisiljeni smo da putujemo u budu�nost.
158
00:19:35,640 --> 00:19:40,600
A to je zato �to strela vremena diktira
da kako svaki trenutak prolazi
159
00:19:40,635 --> 00:19:42,205
tako se stvari menjaju.
160
00:19:42,240 --> 00:19:46,560
Jednom kada se promene dogode
vi�e se ne mogu poni�titi.
161
00:19:51,440 --> 00:19:56,920
Stalna promena je osnova
onoga �ta zna�i biti ljudsko bi�e.
162
00:19:56,955 --> 00:20:00,480
Svi mi starimo kako godine prolaze.
163
00:20:00,515 --> 00:20:04,205
Ljudi se ra�aju, �ive i umiru.
164
00:20:04,240 --> 00:20:08,720
Pretpostavljam da je to deo radosti
i tragedije na�ih �ivota.
165
00:20:08,755 --> 00:20:11,165
Ali tamo u univerzumu,
166
00:20:11,200 --> 00:20:16,360
ti veliki i epski ciklusi izgledaju kao
da su ve�ni i nepromenjivi.
167
00:20:16,395 --> 00:20:18,045
Ali to je iluzija.
168
00:20:18,080 --> 00:20:21,560
U �ivotu univerzuma,
ba� kao i u na�im �ivotima,
169
00:20:21,595 --> 00:20:26,240
sve se nepovratno menja.
170
00:20:35,240 --> 00:20:37,765
Dodavanjem promena na promene,
171
00:20:37,800 --> 00:20:42,840
strela vremena vodi evoluciju
celog univerzuma.
172
00:20:43,800 --> 00:20:49,720
I kada pogledamo duboko u kosmos
mo�emo videti kako se ta pri�a odvija.
173
00:20:52,800 --> 00:20:59,720
Ovo je slika malenog komada
no�nog neba u sazve��u Lava.
174
00:20:59,755 --> 00:21:02,485
Ovo su zapravo usta Lava.
175
00:21:02,520 --> 00:21:07,480
Uprkos svom obi�nom izgledu
ovo je jedna od najzanimljivijih slika
176
00:21:07,515 --> 00:21:10,480
snimljenih u skora�njoj istoriji astronomije.
177
00:21:10,515 --> 00:21:14,840
Zanimljiva je ova mala crvena grudvic
178
00:21:14,875 --> 00:21:18,217
koja izgleda vrlo neupadljivo.
179
00:21:18,252 --> 00:21:21,525
Ta crvena grudvic je odsjaj
180
00:21:21,560 --> 00:21:26,880
ogromne kosmi�ke eksplozije.
To je smrt zvezde.
181
00:21:26,915 --> 00:21:28,525
Bila je oko...
182
00:21:28,560 --> 00:21:33,320
40 ili �ak 50 puta ve�a od Sunca.
183
00:21:38,440 --> 00:21:45,680
Pesni�ki nazvana GRB 090423,
ovo je nekad bila Volf-Rajetova zvezda.
184
00:21:50,840 --> 00:21:54,540
Obavijena kovitlaju�im oblacima gasa
185
00:21:54,575 --> 00:21:58,240
sijala je 10.000 puta sjajnije od Sunca.
186
00:22:00,920 --> 00:22:05,280
Ali zato �to je sijala tako jarko
bila je vrlo kratkog veka.
187
00:22:08,400 --> 00:22:11,765
D�inovska zvezda se uru�ila sama u sebe.
188
00:22:11,800 --> 00:22:18,160
To je izazvalo izbacivanje velikih mlazova
svetla i zvezdanog materijala iz polova
189
00:22:18,200 --> 00:22:23,160
u eksploziji koja je sijala kao svetlost
10 miliona milijardi Sunaca.
190
00:22:30,240 --> 00:22:34,205
Odsjaj te katastrofalne eksplozije
191
00:22:34,240 --> 00:22:38,880
vidljiv je sa ove planete kao
malena crvena ta�kica.
192
00:22:44,400 --> 00:22:49,325
Ali nije to ono �to je tako zanimljivo
kod GRB 090423.
193
00:22:49,360 --> 00:22:54,445
Vidite, kada pogledamo gore u nebo,
prema dalekim zvezdama i galaksijama,
194
00:22:54,480 --> 00:23:00,560
mi zapravo gledamo unazad u vremenu zato �to
je svetlosti potrebno vreme da stigne do nas.
195
00:23:00,595 --> 00:23:05,200
A svetlo iz te crvene ta�ke
putovalo je do nas
196
00:23:05,235 --> 00:23:09,125
kroz gotovo celu istoriju univerzuma.
197
00:23:09,160 --> 00:23:15,880
Ovo �to mi ovde gledamo jeste doga�aj
koji se odigrao pre 13 milijardi godina.
198
00:23:15,960 --> 00:23:20,200
To je samo oko 600 miliona
godina posle Velikog praska.
199
00:23:20,235 --> 00:23:22,005
Nakon �to je univerzum po�eo da postoji.
200
00:23:22,040 --> 00:23:26,765
Zna�i ovo je ne�to neverovatno
rano u istoriji univerzuma.
201
00:23:26,800 --> 00:23:33,560
Ovo je ustvari najstariji pojedina�ni
objekat koji smo ikada videli.
202
00:23:33,595 --> 00:23:37,200
Mi ovde zapravo gledamo eksplozivnu smrt
203
00:23:37,235 --> 00:23:40,800
jedne od prvih zvezda u univerzumu.
204
00:23:53,040 --> 00:23:58,440
Kako se univerzum razvija,
on prolazi kroz razli�ita razdoblja.
205
00:24:00,160 --> 00:24:03,800
Ogromni vremenski intervali
�iji su po�eci i zavr�eci
206
00:24:03,835 --> 00:24:06,120
ozna�eni jedinstvenim putokazima.
207
00:24:08,120 --> 00:24:12,200
Ro�enjima i umiranjima njegovih �uda.
208
00:24:18,080 --> 00:24:22,760
Trenutak kada su ro�ene prve zvezde
ozna�ava jednu od najva�nijih promena
209
00:24:22,795 --> 00:24:25,880
u evoluciji kosmosa.
210
00:24:27,520 --> 00:24:30,325
Ozna�ava kraj Primordijalne ere
211
00:24:30,360 --> 00:24:36,760
i po�etak drugog velikog perioda
u �ivotu univerzuma.
212
00:24:36,795 --> 00:24:40,000
Perioda u kome mi �ivimo.
213
00:24:40,035 --> 00:24:44,440
Zvezdane ere.
214
00:24:50,280 --> 00:24:55,820
Svetlost zvezda osvetljava na�e
no�no nebo, osvetljava na�e dane.
215
00:24:55,855 --> 00:25:01,325
Na�e Sunce je samo jedna od
200 milijardi zvezda u na�oj galaksiji.
216
00:25:01,360 --> 00:25:06,640
Na�a galaksija je jedna od 100 milijardi
galaksija u vidljivom delu univerzuma.
217
00:25:06,675 --> 00:25:11,160
Nebrojena ostrva bezbrojnih zvezda.
218
00:25:23,680 --> 00:25:27,120
Iako je univerzum star
vi�e od 13 milijardi godina,
219
00:25:27,155 --> 00:25:31,285
mi jo� uvek �ivimo u Zvezdanoj eri.
220
00:25:31,320 --> 00:25:36,960
To je doba zapanjuju�e lepote
i slo�enosti u univerzumu.
221
00:25:40,440 --> 00:25:48,080
Kosmos je prepun zvezda koje
okru�uju magline i sistemi planeta.
222
00:25:48,115 --> 00:25:53,400
Nebrojeni svetovi koje tek
trebamo istra�iti.
223
00:26:00,120 --> 00:26:04,520
Ali kosmos nije stati�an i nepromenljiv.
224
00:26:04,555 --> 00:26:07,405
Ne�e uvek biti ovako.
225
00:26:07,440 --> 00:26:11,685
Kako strela vremena prolazi,
226
00:26:11,720 --> 00:26:16,160
ona stvara univerzum koji je
dinami�an koliko i lep.
227
00:26:23,400 --> 00:26:27,480
Videli smo kako se zvezde ra�aju,
videli smo kako zvezde umiru.
228
00:26:27,515 --> 00:26:31,760
Znamo da sutra ne�e biti
isto kao danas
229
00:26:31,795 --> 00:26:34,845
zato �to nam strela vremena govori
230
00:26:34,880 --> 00:26:38,640
da �e se budu�nost uvek
razlikovati od pro�losti.
231
00:26:40,360 --> 00:26:42,685
Ali �ta to pokre�e ovu evoluciju?
232
00:26:42,720 --> 00:26:48,440
Za�to postoji razlika izme�u
pro�losti i budu�nosti?
233
00:26:48,475 --> 00:26:51,520
Za�to uop�te postoji strela vremena?
234
00:27:13,000 --> 00:27:17,240
Svi mi imamo intuitivno
razumevanje strele vremena.
235
00:27:21,920 --> 00:27:27,080
Izgleda nam o�igledno da se stvari menjaju i
da �e budu�nost biti druga�ija od pro�losti.
236
00:27:33,240 --> 00:27:38,400
To znamo zato �to svuda oko nas
vidimo efekte prolaska vremena.
237
00:27:48,680 --> 00:27:53,240
Ovo je Kolmanskop,
napu�teni rudarski grad u ju�noj Namibiji.
238
00:28:02,560 --> 00:28:05,405
Ovaj grad je osnovan u 1908. godine
239
00:28:05,440 --> 00:28:10,480
kada je jedan radnik koji je radio na
izgradnji �elezni�ke pruge od luke Luderic
240
00:28:10,515 --> 00:28:14,760
do sredi�ta Namibije
prona�ao jedan dijamant
241
00:28:14,795 --> 00:28:16,440
ovde u ovoj pustinji.
242
00:28:32,440 --> 00:28:37,160
Slede�ih 40 godina ovo je bila
napredna zajednica sa oko 1.000 ljudi.
243
00:28:37,195 --> 00:28:41,880
Mesto gde ste mogli postati
milioner kupe�i dijamante iz peska.
244
00:28:46,040 --> 00:28:49,200
Dok je novac pristizao gradile
su se ogromne ku�e
245
00:28:49,235 --> 00:28:52,160
i �ivelo se na visokoj nozi.
246
00:28:55,320 --> 00:28:59,285
Ali kada su dijamanati presu�ili
grad je napu�ten.
247
00:28:59,320 --> 00:29:06,320
Tokom slede�ih 50 godina grad je postepeno
padao u zaborav i polako ga je prekrio pesak.
248
00:29:22,800 --> 00:29:28,640
Procesi koji se odigravaju u Kolmanskopu
de�avaju su svuda u univerzumu.
249
00:29:28,675 --> 00:29:34,000
Trajna promena nije osnovno
svojstvo strele vremena.
250
00:29:34,035 --> 00:29:37,360
Osnovno svojstvo je propadanje.
251
00:29:37,720 --> 00:29:43,040
Nau�no obja�njene za�to je to tako
252
00:29:43,080 --> 00:29:48,120
nije do�lo kao posledica poku�aja da se
shvate efekati vremena u univerzumu.
253
00:29:48,640 --> 00:29:52,560
Do�lo je kao posledica poku�aja
izgradnje br�eg voza.
254
00:29:54,560 --> 00:30:00,840
U 19. veku in�enjeri su se bavili
efikasno��u parnih ma�ina.
255
00:30:00,875 --> 00:30:03,245
Koliku bi temperaturu vatra
trebala imati?
256
00:30:03,280 --> 00:30:06,080
Koja supstanca bi se trebala
nalaziti u kotlovima parnih ma�ina?
257
00:30:06,115 --> 00:30:09,680
Da li bi to trebala biti voda
ili ne�to drugo?
258
00:30:09,715 --> 00:30:11,565
To su bili duboka pitanja.
259
00:30:11,600 --> 00:30:15,200
A iz tih pitanja nastala je
nauka o termodinamici.
260
00:30:15,235 --> 00:30:18,800
Tada su pojmovi poput topline,
temperature i energije
261
00:30:18,835 --> 00:30:22,005
prvi put u�li u re�nik nauke.
262
00:30:22,040 --> 00:30:26,365
Iz tih dubljih sagledavanja problema
263
00:30:26,400 --> 00:30:30,285
nastao je verovatno najva�niji
zakon fizike
264
00:30:30,320 --> 00:30:35,760
koji se ti�e evolucije univerzuma
i prolaska vremena.
265
00:30:35,795 --> 00:30:39,120
Drugi zakon termodinamike.
266
00:30:44,480 --> 00:30:47,765
Razlog zbog �ega je Drugi zakon
termodinamike toliko zna�ajan
267
00:30:47,800 --> 00:30:53,320
jeste to �to se njegova su�tina zasniva
na radikalno novom konceptu.
268
00:30:53,355 --> 00:30:57,080
Na ne�emu �to fizi�ari nazivaju "entropija".
269
00:30:59,720 --> 00:31:03,605
Entropija obja�njava za�to se
270
00:31:03,640 --> 00:31:08,600
malter mrvi, staklo razbija
i zgrade ru�e.
271
00:31:12,400 --> 00:31:15,120
I dobar na�in da se to razume
jeste da na objekte ne gledate
272
00:31:15,155 --> 00:31:16,645
kao na pojedina�ne stvari,
273
00:31:16,680 --> 00:31:20,085
ve� kao na celinu sastavljenu
od vi�e sitnih delova.
274
00:31:20,120 --> 00:31:24,480
Ne�to poput pojedina�nih zrnaca peska
koji zajedno sa�injavaju ovu gomilu.
275
00:31:27,600 --> 00:31:31,880
Entropija je mera koja izra�ava na
koliko se na�ina mogu preurediti ta zrnca
276
00:31:31,915 --> 00:31:35,365
a da pri tome gomila peska ostane ista.
277
00:31:35,400 --> 00:31:40,480
A tu postoje trilioni na�ina
da se to uradi.
278
00:31:40,515 --> 00:31:45,525
�ta god da uradim sa ovom
gomilom peska,
279
00:31:45,560 --> 00:31:48,845
to uop�te ne�e promeniti njen
oblik ili strukturu.
280
00:31:48,880 --> 00:31:54,220
Dakle, ova gomila peska ima visoku
entropiju zato �to postoji mnogo na�ina
281
00:31:54,255 --> 00:31:59,560
na koji se mogu preurediti njeni
sastavni delovi a da se ne promeni celina.
282
00:31:59,595 --> 00:32:04,680
Sada �u napraviti malo reda
u univerzumu.
283
00:32:11,080 --> 00:32:18,640
Ovaj zamak od peska ima pribli�no
isti broj zrnaca peska kao ona gomila.
284
00:32:18,675 --> 00:32:22,717
Ali bilo �ta da uradim
napravi�u nered,
285
00:32:22,752 --> 00:32:26,725
ukloni�u lepotu poretka
iz ove strukture.
286
00:32:26,760 --> 00:32:30,000
I zbog toga zamak od peska
ima nisku entropiju.
287
00:32:30,035 --> 00:32:32,205
Ovo je mnogo ure�enije stanje.
288
00:32:32,240 --> 00:32:35,900
Mnogo na�ina da se
preurede zrnaca peska
289
00:32:35,935 --> 00:32:39,525
bez promene strukture,
visoka entropija.
290
00:32:39,560 --> 00:32:42,480
Svega nekoliko na�ina
da se preurede zrnaca peska
291
00:32:42,515 --> 00:32:48,280
bez menjanja strukture,
niska entropija.
292
00:32:56,880 --> 00:33:00,360
Zamislite da ostavim ovaj zamak
ceo dan u pustinji.
293
00:33:00,395 --> 00:33:03,277
O�igledno je �ta �e se dogoditi.
294
00:33:03,312 --> 00:33:06,160
Pustinjski vetrovi �e oduvati pesak
295
00:33:06,195 --> 00:33:09,965
i zamak �e se raspasti.
296
00:33:10,000 --> 00:33:13,040
Posta�e manje ure�en.
Raspa��e se na delove.
297
00:33:16,920 --> 00:33:20,840
Ali razmislite o tome �ta se doga�a
na fundamentalnom nivou.
298
00:33:20,875 --> 00:33:24,045
Vetar odnosi pesak sa zamka
299
00:33:24,080 --> 00:33:27,900
i tamo negde stvara novu gomilu.
300
00:33:27,935 --> 00:33:31,685
U zakonima fizike ne postoji ni�ta
301
00:33:31,720 --> 00:33:38,380
�to spre�ava vetar da
pokupi pesak koji se nalazi ovde
302
00:33:38,400 --> 00:33:42,085
i da ga odlo�i tako da precizno
formira oblik pe��anog zamka.
303
00:33:42,120 --> 00:33:48,920
U principu je mogu�e da vetar spontano
napravi pe��ani zamak od gomile peska.
304
00:33:59,400 --> 00:34:01,360
Nema razloga za�to se to
ne bi moglo dogoditi.
305
00:34:01,395 --> 00:34:05,445
Ali to je malo verovatno
zato �to postoji
306
00:34:05,480 --> 00:34:10,480
svega nekoliko na�ina organizovanja ovog
peska tako da on izgleda kao zamak.
307
00:34:17,160 --> 00:34:21,740
Verovatnije je da �e vetar
308
00:34:21,800 --> 00:34:25,205
od zamka �ija je struktura niske entropije
309
00:34:25,240 --> 00:34:29,440
napraviti strukturu visoke entropije,
odnosno gomilu peska.
310
00:34:37,160 --> 00:34:41,960
Dakle, entropija uvek raste.
Za�to je to tako?
311
00:34:41,995 --> 00:34:45,400
Zato �to je ve�a verovatno�a da �e rasti.
312
00:34:55,800 --> 00:35:02,160
Izgleda neverovatno da bi zakon fizike koji
ka�e da vetar ne mo�e spontano stvoriti
313
00:35:02,195 --> 00:35:06,840
pe��ani zamak mogao re�iti neke
od najdubljih misterija u fizici.
314
00:35:08,760 --> 00:35:11,205
Kako znamo da entropija uvek raste,
315
00:35:11,240 --> 00:35:15,400
Drugi zakon termodinamike
daje nam obja�njenje
316
00:35:15,435 --> 00:35:18,720
za�to vreme te�e
samo u jednom smeru.
317
00:35:34,640 --> 00:35:38,200
Za mene Drugi zakon termodinamike
pokazuje sve ono �to je
318
00:35:38,235 --> 00:35:42,800
sna�no, lepo i duboko u fizici.
319
00:35:42,835 --> 00:35:44,965
Ovaj zakon je u�ao u nauku
320
00:35:45,000 --> 00:35:49,580
vi�e kao na�in razgovaranja o kretanju
toplote i efikasnosti parnih ma�ina,
321
00:35:49,600 --> 00:35:57,040
ali zavr�io je tako �to je mogao objasniti
jednu od najve�ih misterija u istoriji nauke.
322
00:35:57,075 --> 00:36:00,800
Za�to postoji razlika
izme�u pro�losti i budu�nosti?
323
00:36:00,835 --> 00:36:07,645
Drugi zakon ka�e da sve te�i
od reda ka neredu.
324
00:36:07,680 --> 00:36:12,160
To zna�i da postoji razlika
izme�u pro�losti i budu�nosti.
325
00:36:12,195 --> 00:36:14,640
Univerzum je u pro�losti
bio vi�e ure�eniji.
326
00:36:14,675 --> 00:36:18,165
U budu�nosti �e biti manje ure�en.
327
00:36:18,200 --> 00:36:21,725
A to zna�i da postoji smer
kojim vreme proti�e.
328
00:36:21,760 --> 00:36:29,220
Tako je Drugi zakon termodinamike
uveo koncept strele vremena u nauku.
329
00:36:38,240 --> 00:36:45,320
U Kolmanskopu strela vremena se odigrava
od 1954. godine kada je rudnik napu�ten.
330
00:36:48,280 --> 00:36:53,440
Ali u univerzumu ona traje
ve� �itavih 14 milijardi godina.
331
00:36:53,475 --> 00:36:57,720
I ima�e duboke posledice.
332
00:37:04,400 --> 00:37:08,445
Zato �to to zna�i da zvezde
ne�e zauvek sijati,
333
00:37:08,480 --> 00:37:12,760
uklju�uju�i i zvezdu iz sredi�ta
na�eg solarnog sistema.
334
00:37:14,880 --> 00:37:19,920
Na kraju svog �ivota Sunce ne�e
jednostavno nestati u ni�tavilu.
335
00:37:22,640 --> 00:37:27,245
Kada bude ostalo bez goriva,
njegovo jezgra �e se uru�iti
336
00:37:27,280 --> 00:37:31,400
generi�u�i dodatnu toplotu koja �e
dovesti do �irenja spolja�njeg sloja.
337
00:37:39,120 --> 00:37:45,760
Do toga �e do�i za oko milijardu godina i
ima�e katastrofalne posledice za na� svet.
338
00:37:52,320 --> 00:37:55,445
Zemlja �e postepeno postajati sve toplija.
339
00:37:55,480 --> 00:37:59,480
Dakle, postoja�e taj poslednji
savr�eni dan na Zemlji.
340
00:37:59,515 --> 00:38:05,920
Na kraju �ivot na ovoj planeti
ne�e biti mogu�.
341
00:38:09,600 --> 00:38:16,340
Dugo nakon nestanka �ivog sveta Sunce �e
toliko narasti da �e ispuniti celi horizont.
342
00:38:23,080 --> 00:38:24,885
Posta�e crveni div.
343
00:38:24,920 --> 00:38:27,760
Poslednja faza njegovog �ivota.
344
00:38:37,720 --> 00:38:39,885
Do tada na� planeta mo�da
ne�e postojati.
345
00:38:39,920 --> 00:38:45,840
Ali ako bude postojala od nje �e
ostati samo spaljene i jalove stene
346
00:38:45,875 --> 00:38:49,680
koje �e biti svedoci kona�ne
smrti na�e zvezde.
347
00:39:00,080 --> 00:39:04,285
Za �est milijardi godina
na�e Sunce �e eksplodirati.
348
00:39:04,320 --> 00:39:10,680
Izbaci�e ogromne koli�ine gasa i pra�ine
koje �e formirati d�inovsku maglinu.
349
00:39:18,480 --> 00:39:22,260
A u sredi�tu njegovo srce �e
kucati u slaba�nom sjaju.
350
00:39:22,295 --> 00:39:26,040
Samo to �e ostati od na�eg
nekada veli�anstvenog Sunca.
351
00:39:26,075 --> 00:39:28,765
Bi�e manje od Zemlje.
352
00:39:28,800 --> 00:39:34,280
Milion puta manje nego �to je sada
i sija�e samo deli�em trenutnog sjaja.
353
00:39:34,315 --> 00:39:37,240
Na�e Sunce �e postati beli patuljak.
354
00:39:46,760 --> 00:39:49,005
Bez goriva za sagorevanje,
355
00:39:49,040 --> 00:39:55,640
slaba�ni sjaj belog patuljka poti�e iz zadnje
preostale topline iz njegove uga�ene pe�nice.
356
00:39:58,440 --> 00:40:00,245
Sunce je sada mrtvo.
357
00:40:00,280 --> 00:40:05,880
Njegovi se ostaci polako hlade na
niskim temperaturama dubokog svemira.
358
00:40:10,000 --> 00:40:12,765
Gledaju�i sa mesta na kome
se Zemlja sada nalazi
359
00:40:12,800 --> 00:40:17,880
proizvodi�e pribli�no istu koli�inu
svetlosti kao i pun Mesec u vedroj no�i.
360
00:40:23,240 --> 00:40:27,445
Sudbina Sunca je sudbina svih zvezda.
361
00:40:27,480 --> 00:40:34,480
Sve �e one jednog dana umreti
i kosmos �e utonuti u ve�nu no�.
362
00:40:34,515 --> 00:40:38,417
I to je najdublja posledica
strele vremena.
363
00:40:38,452 --> 00:40:42,285
Ovaj strukturisani
univerzum u kome �ivimo
364
00:40:42,320 --> 00:40:46,600
i sva njegova �uda,
zvezde, planete i galaksije,
365
00:40:46,635 --> 00:40:49,125
ne mogu trajati ve�no.
366
00:40:49,160 --> 00:40:54,080
Kosmos �e vremenom
uvenuti i umreti.
367
00:40:57,800 --> 00:41:00,600
Prvo �e do�i kraj Zvezdane ere.
368
00:41:00,635 --> 00:41:03,800
Kraj doba zvezda.
369
00:41:08,000 --> 00:41:10,900
Najpre �e nestati ve�e zvezde.
370
00:41:10,935 --> 00:41:13,765
Nasilno �e se uru�iti u crne rupe.
371
00:41:13,800 --> 00:41:16,560
Samo nekoliko miliona godina
nakon njihovog formiranja.
372
00:41:19,400 --> 00:41:23,840
Ali dugo nakon njihovog nestanka
osta�e samo jedna vrsta zvezda.
373
00:41:27,240 --> 00:41:31,400
Ovo je slika zvezde najbli�e
na�em Solarnom sistemu.
374
00:41:31,435 --> 00:41:32,845
Proksima Kentauri.
375
00:41:32,880 --> 00:41:36,960
Udaljena je samo 4,2 svetlosne godine.
Ali razlog za�to se ne isti�e od
376
00:41:36,995 --> 00:41:39,845
mnogo udaljenijih zvezda
na ovoj fotografiji
377
00:41:39,880 --> 00:41:43,680
jeste to �to je Proksima Kentauri
neverovatno malena.
378
00:41:43,715 --> 00:41:47,037
To je vrsta zvezde poznata
kao crveni patuljak.
379
00:41:47,072 --> 00:41:50,325
Njegova masa je samo oko 11-12%
mase na�eg Sunca.
380
00:41:50,360 --> 00:41:57,400
Ali nama bi izgledala kao da sija
18.000 puta manjim intenzitetom.
381
00:41:58,360 --> 00:42:06,240
Crveni patuljci imaju jednu
prednost nad ostalim zvezdama.
382
00:42:06,275 --> 00:42:09,765
Ba� zato �to su tako mali
383
00:42:09,800 --> 00:42:13,080
oni svoje nuklearno gorivo tro�e
neverovatno sporo.
384
00:42:13,115 --> 00:42:16,597
Zato njihov �ivotni vek traje
trilionima godina.
385
00:42:16,632 --> 00:42:20,080
A to zna�i da �e zvezde
kao �to je Proksima Kentauri
386
00:42:20,115 --> 00:42:24,160
biti poslednje �ive zvezde
u univerzumu.
387
00:42:29,000 --> 00:42:35,120
Ako bismo kao vrsta do�iveli daleku
budu�nost univerzuma onda je mogu�e
388
00:42:35,155 --> 00:42:41,240
da �e na�i daleki potomci graditi svoje
civilizacije oko crvenhi patuljaka
389
00:42:41,275 --> 00:42:46,480
kako bi iskoristili energiju iz tih
poslednjih zvezda u nestajanju,
390
00:42:46,515 --> 00:42:51,200
ba� kao �to su se i na�i preci
okupljali oko logorske vatre
391
00:42:51,235 --> 00:42:54,640
kako bi se ugrejali u hladnim
zimskim no�ima.
392
00:43:13,120 --> 00:43:20,160
Proksima Kentauri sagoreva tako polako
zbog svoje male veli�ine i niske gravitacije.
393
00:43:20,195 --> 00:43:25,800
Njeno jezgro je pod mnogo manjim pritiskom
nego �to je to slu�aj kod ve�ih zvezda.
394
00:43:25,880 --> 00:43:32,520
To tako�e zna�i da se njegova unutra�njost
stalno kome�a u vatrenom previranju.
395
00:43:35,960 --> 00:43:41,960
Eksplozivne solarne baklje pojavljuju se
stalno iako sagorevaju slabim intenzitetom.
396
00:43:43,480 --> 00:43:48,325
Ali i Proksima Kentauri �e na kraju umreti.
397
00:43:48,360 --> 00:43:52,040
Ba� kao i na�e Sunce,
i ona �e postati beli patuljak.
398
00:43:53,560 --> 00:44:00,520
Kako Zvezdana era bude zavr�avala
tako �e nestati i svetlost u univerzumu.
399
00:44:00,555 --> 00:44:06,477
Tihi sjaj belih patuljaka
pru�a�e jedino osvetljenje
400
00:44:06,512 --> 00:44:12,400
u mra�noj praznini prepunoj
mrtvih zvezda i crnih rupa.
401
00:44:14,240 --> 00:44:19,440
U tom trenutku univerzum
�e biti 100 triliona godina star.
402
00:44:22,920 --> 00:44:29,360
Pa ipak, �ak i sada, ve�i deo njegovog
�ivotnog veka jo� uvek je ispred njega.
403
00:44:46,760 --> 00:44:49,920
Postoji nekoliko mesta na Zemlji
gde mo�ete dobiti predstavu
404
00:44:49,955 --> 00:44:53,000
kako �e izgledati daleka budu�nost.
405
00:45:06,560 --> 00:45:08,525
Ovo je namibijska Obala kostura,
406
00:45:08,560 --> 00:45:11,560
mesto gde se hladna voda
ju�nog Atlantika
407
00:45:11,595 --> 00:45:13,845
susre�e sa pustinjom Namib.
408
00:45:13,880 --> 00:45:17,980
Ovo je jedno od najnegostoljubivijih
mesta na zemljaskoj kugli.
409
00:45:18,015 --> 00:45:22,045
U 17. veku ovo su mesto portugalski
mornari zvali kapijom pakla.
410
00:45:22,080 --> 00:45:27,520
Razlozi su ova gusta magla koja se
vidi skoro svakog jutra du� ove obale
411
00:45:27,555 --> 00:45:31,725
i stalno menjanje izgleda
pe��anih sprudova.
412
00:45:31,760 --> 00:45:37,840
Zbog toga je na hiljade brodova
do�ivelo brodolom du� ovih obala.
413
00:45:43,320 --> 00:45:46,800
�ak i da stignete do obale,
tu ne bi bio kraj va�im problemima.
414
00:45:46,835 --> 00:45:49,205
Ovde su struje toliko jake
415
00:45:49,240 --> 00:45:51,965
da nema �anse da se veslanjem
vratite natrag na otvoreno more.
416
00:45:52,000 --> 00:45:57,360
Ako pogledate u ovom pravcu vide�ete nekoliko
stotina kilometara negostoljubive pustinje.
417
00:45:59,760 --> 00:46:04,445
Ovo je zaista bilo mesto odakle
povratak vi�e nije mogu�.
418
00:46:04,480 --> 00:46:09,000
Ako biste ovde do�iveli brodolom,
to bi bio kraj va�eg univerzuma
419
00:46:20,400 --> 00:46:22,325
Ovo je Edvard Bolen.
420
00:46:22,360 --> 00:46:28,200
Nekada je ovo bio okeanski parobrod koji je
prevozio putnike i robu odavde do Evrope.
421
00:46:32,600 --> 00:46:37,560
Nasukao se 5. septembra
1909. godine usled guste magle.
422
00:46:43,920 --> 00:46:47,400
Kao i kod svih drugih plovila koja
su se nasukala du� ove obale,
423
00:46:47,435 --> 00:46:50,197
vreme koje je potrebno za
njegov potpun raspad
424
00:46:50,232 --> 00:46:52,960
daleko je ve�e od vremena
provedenog na moru.
425
00:46:57,960 --> 00:47:00,885
U dalekoj budu�nosti kosmosa
426
00:47:00,920 --> 00:47:04,600
sli�na sudbina �eka
preostale bele patuljke.
427
00:47:10,760 --> 00:47:14,360
Crni patuljak �e biti kona�na
sudbina tih poslednjih zvezda.
428
00:47:14,395 --> 00:47:17,497
Beli patuljci koji su se toliko ohladili
429
00:47:17,532 --> 00:47:20,600
da jedva vi�e emituju
toplotu i svetlost.
430
00:47:25,000 --> 00:47:30,480
Crno patuljci su tamne i guste
lopte degenerisane materije.
431
00:47:30,515 --> 00:47:33,320
Ne�to vi�e od pepela zvezda.
432
00:47:34,840 --> 00:47:39,045
Atomi su im toliko sabijeni
433
00:47:39,080 --> 00:47:43,100
da je njihova gustina milion puta
ve�a od na�eg Sunca.
434
00:47:43,135 --> 00:47:47,120
Zvezdama je potrebno mnogo
vremena da stignu do ove ta�ke.
435
00:47:47,155 --> 00:47:50,997
Veruje se da �ak i nakon
14 milijardi godina
436
00:47:51,032 --> 00:47:54,805
jo� uvek ne postoje
crni patuljci u univerzumu.
437
00:47:54,840 --> 00:48:00,885
Bez obzira �to ih nismo videli ipak mo�emo
predvideti kako �e izgledati njihov kraj.
438
00:48:00,920 --> 00:48:08,480
Ba� kao �to �e gvo��e od koga je napravljen
ovaj brod na kraju razneti pustinjski vetrovi
439
00:48:08,515 --> 00:48:14,600
tako �e i materija unutar crnih patuljaka,
poslednja materija u univerzumu,
440
00:48:14,635 --> 00:48:21,720
na kraju ispariti i nestati u praznini
u obliku radijacije
441
00:48:21,755 --> 00:48:25,320
ne ostavljaju�i apsolutno ni�ta iza sebe.
442
00:48:34,560 --> 00:48:40,640
Sa nestankom crnih patuljaka nesta�e
i poslednji preostali atom materije.
443
00:48:42,400 --> 00:48:45,840
Od na�eg nekada bogatog
univerzuma osta�e
444
00:48:45,875 --> 00:48:49,240
samo �estice svetlosti i crne rupe.
445
00:48:55,880 --> 00:48:59,080
Nakon nezamislivo dugog
vremenskog perioda
446
00:48:59,115 --> 00:49:02,525
�ak �e i crne rupe ispariti
447
00:49:02,560 --> 00:49:06,720
i univerzum ne�e biti ni�ta drugo
do bezgrani�no more fotona
448
00:49:06,755 --> 00:49:10,165
koji �e postepeno te�iti
istoj temperaturi
449
00:49:10,200 --> 00:49:14,760
dok ih na kraju �irenje univerzume
ne ohladi do apsolutne nule.
450
00:49:23,160 --> 00:49:26,485
A kada ka�em "nezamislivo dug vremenski
period " onda stvarno tako mislim.
451
00:49:26,520 --> 00:49:33,800
To je 10.000 triliona triliona triliona
triliona triliona triliona triliona godina.
452
00:49:33,835 --> 00:49:35,725
Koliki je to broj?
453
00:49:35,760 --> 00:49:41,645
Ako zapo�nemo brojanje sa jednim
atomom koji predstavlja jedanu godinu
454
00:49:41,680 --> 00:49:48,160
onda ne bi bilo dovoljno atoma u celom
univerzumu ni da se pribli�imo tom broju.
455
00:49:54,840 --> 00:50:00,720
Nakon �to su se i poslednji ostaci
zvezda kona�no raspali u ni�tavilo
456
00:50:00,755 --> 00:50:04,537
i kada je sve dostiglo
istu temperaturu,
457
00:50:04,572 --> 00:50:08,320
pri�a o univerzumu
napokon dolazi do kraja.
458
00:50:12,800 --> 00:50:18,125
Po prvi put u svom �ivotu univerzum
�e biti trajan i nepromenjiv.
459
00:50:18,160 --> 00:50:25,280
Rast entropije se kona�no zaustavlja zato
�to univerzum ne mo�e biti vi�e neure�eniji.
460
00:50:25,315 --> 00:50:29,680
Ni�ta se ne doga�a
niti �e se i�ta vi�e doga�ati.
461
00:50:29,715 --> 00:50:31,200
Zauvek.
462
00:50:36,000 --> 00:50:38,885
To zovemo toplotna smrt univerzuma.
463
00:50:38,920 --> 00:50:46,045
Doba kada �e univerzum biti ogroman,
hladan i pust sve do kraja vremena.
464
00:50:46,080 --> 00:50:51,680
Ali to je zato �to ne postoji razlika
izme�u pro�losti, sada�njosti i budu�nosti.
465
00:50:51,715 --> 00:50:55,080
Ne postoji na�in na koji mo�emo
izmeriti vreme
466
00:50:55,115 --> 00:50:58,125
zato �to se u univerzumu
ni�ta ne menja.
467
00:50:58,160 --> 00:51:02,480
Strela vremena jednostavno
je prestala postojati.
468
00:51:13,080 --> 00:51:19,820
Ovo je neizbe�na �injenica o univerzumu
zapisana u osnovnim zakonima fizike.
469
00:51:19,880 --> 00:51:22,960
Ceo univerzum �e umreti.
470
00:51:27,640 --> 00:51:33,520
Svaka od 200 milijardi zvezda
u na�oj galaksiji �e nestati.
471
00:51:36,560 --> 00:51:41,125
I ba� kao �to smrt Sunca
zna�i kraj �ivota na na�oj planeti
472
00:51:41,160 --> 00:51:47,720
tako �e smrt svih zvezda ugasiti
svaku mogu�nost �ivota u univerzumu.
473
00:51:51,680 --> 00:51:55,920
�injenica da �e Sunce umreti
i da �e u tom procesu
474
00:51:55,955 --> 00:52:00,160
spaliti Zemlju i uni�titi
sav �ivot na na�oj planeti
475
00:52:00,195 --> 00:52:02,805
mo�da zvu�i pomalo depresivno za vas.
476
00:52:02,840 --> 00:52:08,360
Sigurno se pitate da li je mogu�e
izgraditi univerzum na druga�iji na�in.
477
00:52:08,395 --> 00:52:13,240
I da li se mo�e izgraditi tako da
ne mora iz reda propadati u haos.
478
00:52:13,275 --> 00:52:18,640
Odgovor je ne. Ne mo�ete ako
�elite da u njemu postoji �ivot.
479
00:52:24,720 --> 00:52:30,360
Strela vremena, taj niz promena
koji univerzum polako vodi u smrt,
480
00:52:30,395 --> 00:52:35,640
ustvari je ono �to stvara uslove
za nastanak i razvoj �ivota.
481
00:52:40,280 --> 00:52:42,525
Vreme je potrebno da bi se
formirala materija.
482
00:52:42,560 --> 00:52:48,640
Vreme je potrebno da tu materiju gravitacija
privu�e i tako stvori zvezde i planete.
483
00:52:53,280 --> 00:52:58,080
Strela vremena otvara blistavi
prozor u adolescenciji univerzuma
484
00:52:58,115 --> 00:53:00,400
tokom kojeg je �ivot mogu�.
485
00:53:07,880 --> 00:53:11,000
Ali taj prozor ne�e dugo ostati otvoren.
486
00:53:14,440 --> 00:53:17,925
Kao mali deo �ivotnog veka univerzuma,
487
00:53:17,960 --> 00:53:23,880
mereno od njegovog po�etka pa sve
do isparenja poslednje crne rupe,
488
00:53:23,915 --> 00:53:29,800
�ivot kakav mi poznajemo mogu� je
u neverovatno malom intervalu.
489
00:53:37,640 --> 00:53:44,640
I to je razlog za�to za mene najve�e
�udo univerzuma nije zvezda,
490
00:53:44,675 --> 00:53:47,280
ili planeta ili galaksija.
491
00:53:47,315 --> 00:53:49,917
To nije uop�te stvar.
492
00:53:49,952 --> 00:53:52,520
To je trenutak u vremenu.
493
00:53:52,555 --> 00:53:55,000
A taj trenutak je sada.
494
00:54:03,360 --> 00:54:07,460
Ljudi hodaju Zemljom samo najmanji deli�
495
00:54:07,495 --> 00:54:11,560
od tog kratkog intervala u dubokom vremenu.
496
00:54:14,040 --> 00:54:19,040
Ali u na�ih 200.000 godina koliko smo na
ovoj planeti postigli smo zna�ajan napredak.
497
00:54:22,280 --> 00:54:27,405
Pre samo 2.500 godina verovali
smo da je Sunce bo�anstvo
498
00:54:27,440 --> 00:54:32,680
i merili smo njegovu orbitu pomo�u
kamenih kula izgra�enih na vrhu brda.
499
00:54:34,720 --> 00:54:39,365
Nauka je danas jezik radoznalosti.
500
00:54:39,400 --> 00:54:44,240
Imamo opservatorije koje su gotovo
beskona�no vi�e sofisticirane
501
00:54:44,275 --> 00:54:49,640
od 13 kula i koje mogu zaviriti
duboko u univerzum.
502
00:54:52,280 --> 00:54:57,840
A mo�da jo� zna�ajnije je to �to
pomo�u teorijske fizike i matematike
503
00:54:57,880 --> 00:55:03,040
mo�emo izra�unati kako �e univerzum
izgledati u dalekoj budu�nosti.
504
00:55:03,075 --> 00:55:08,440
Mo�emo �ak izneti konkretna
predvi�anja njegovog kraja.
505
00:55:15,200 --> 00:55:19,800
Verujem da �emo samo ako
nastavimo obja�njavati kosmos
506
00:55:19,835 --> 00:55:22,400
i zakone prirode koji u njemu vladaju
507
00:55:22,560 --> 00:55:29,400
zaista mo�i razumeti sebe i na�e
mesto u ovom �udesnom univerzumu.
508
00:55:33,160 --> 00:55:38,240
I to je ono �ta smo radili u na�em kratkom
trenutku postojanja na planeti Zemlji.
509
00:55:41,760 --> 00:55:45,520
1977. godine svemirska sonda
pod nazivom Vojad�er 1
510
00:55:45,555 --> 00:55:49,280
lansirana je na veliku turneju
po Sun�evom sistemu.
511
00:55:49,315 --> 00:55:52,365
Posetila je gigantske gasne planete,
512
00:55:52,400 --> 00:55:56,360
Jupiter i Saturn, i do�la je
do nekoliko predivnih otkri�a
513
00:55:56,395 --> 00:56:00,320
pre nego �to se zaputila prema
me�uzvezdanom prostoru.
514
00:56:02,240 --> 00:56:07,580
13 godina kasnije, nakon �to
je njena misija bila skoro gotova,
515
00:56:07,615 --> 00:56:12,920
sonda se okrenula i snimila
poslednju sliku Sun�evog sistema.
516
00:56:12,955 --> 00:56:14,640
Ovo je ta slika.
517
00:56:17,080 --> 00:56:20,885
A najlep�a stvar na ovoj slici
518
00:56:20,920 --> 00:56:26,700
jeste ovaj mali piksel svetlosti koji
se isti�e u tami svemira.
519
00:56:26,760 --> 00:56:31,325
Taj piksel je planeta Zemlja.
520
00:56:31,360 --> 00:56:34,440
Najudaljenija slika na�e planete
ikada snimljena.
521
00:56:34,475 --> 00:56:37,560
6 milijardi km daleko.
522
00:56:47,000 --> 00:56:51,000
Iako ima veoma ograni�enu
nau�nu vrednost,
523
00:56:51,035 --> 00:56:53,965
za mene je ova mala ta�ka svetlosti
524
00:56:54,000 --> 00:57:00,160
najmo�nija i najdublja demonstracija
mo�da i najve�e ljudske kvalitete.
525
00:57:00,195 --> 00:57:06,320
Na�e jedinstvene sposobnosti da
razmi�ljamo o postojanju univerzuma
526
00:57:06,355 --> 00:57:08,280
i o na�em mestu u njemu.
527
00:57:13,160 --> 00:57:18,840
Ba� kao i mi, tako i sav �ivot na
Zemlji stoji na ovoj si�u�noj mrlji
528
00:57:18,875 --> 00:57:25,200
u beskona�nom univerzumu gde
�e �ivot postojati samo
529
00:57:25,235 --> 00:57:28,965
u jednom prolaznom trenutku
u vremenu
530
00:57:29,000 --> 00:57:34,700
zato �to je �ivot, ba� kao
i zvezde, planete i galaksije,
531
00:57:34,735 --> 00:57:40,400
samo privremena struktura na dugom
putu od poretka do haosa.
532
00:57:49,960 --> 00:57:52,440
Ali to nas ne �ini bezna�ajnim.
533
00:57:52,475 --> 00:57:54,885
Mi smo kosmos u�inili svesnim.
534
00:57:54,920 --> 00:57:59,760
�ivot je sredstvo kojim
univerzum shvata sam sebe.
535
00:58:02,400 --> 00:58:06,365
Za mene na� istinski zna�aj
le�i u na�oj sposobnosti
536
00:58:06,400 --> 00:58:12,400
i na�oj �elji da shvatimo i istra�imo
ovaj predivni univerzum.
537
00:58:17,156 --> 00:58:21,401
dilan_dog
538
00:58:24,401 --> 00:58:28,401
Preuzeto sa www.titlovi.com50784
Can't find what you're looking for?
Get subtitles in any language from opensubtitles.com, and translate them here.