Original subtitles

Laat me je terugvoeren in de tijd...

naar een plek zonder de wonderen van de moderne wereld.

500 jaar geleden was de aarde duister.

Het was een wereld van mysterie en bijgeloof.

Maar toen veranderde de wetenschap alles.

Deze serie verhaalt over de Britse wetenschappers...

die de wereld hebben veranderd.

We laten enkele wetenschappers en uitvinders van vandaag...

over hun helden vertellen.

Starten maar.

Het legde een geheel nieuwe microscopische wereld bloot.

Hitte was Thomsons grootse idee.

Ik vind Hunter een echte held.

Spannende mogelijkheden. - Hij zette de wetenschap op de kaart.

Groot-Brittannië heeft een rijk wetenschappelijk verleden...

waar de meeste mensen weinig van afweten.

We willen daar verandering in brengen...

en de wetenschap weer laten meetellen.

De wereld zit vol wonderen.

Maar ze worden wonderlijker door de ogen van de wetenschap.

Het begon met een handjevol mannen...

die de mysteries van het heelal begonnen te ontrafelen.

Hun opvolgers bouwden voort op hun ontdekkingen...

en gebruikten stoom voor vermogen, waterstof om te vliegen...

en elektriciteit om de wereld te verlichten.

Maar nu volgt een sombere wending:

De eerste helft van de 20e eeuw werd beheerst door oorlog.

Maar oorlog brengt naast afschuw ook verandering...

en naast moed ook innovatie.

Dit is het verhaal van de geleerden en technici die op de achtergrond werkten...

en dankzij wie we de duisternis de rug hebben toegekeerd.

UIT DE DUISTERNIS

Een Duitse verkenner die in de herfst van 1939 boven Engeland vloog...

zou een land zien dat zich voorbereidde op oorlog.

Hij zou mysterieuze stalen torens langs de kust zien staan...

en zich afvragen waar die toe dienden.

Hij zou een land zien dat open lag voor een aanval en zelfs voor een invasie.

Het Kanaal had Napoleon buiten gehouden.

Maar in 1939 luidde de vraag of het ook Hitler buiten kon houden.

In het vliegtuigtijdperk leek Engeland erg kwetsbaar voor een aanval.

In WO I had men al gezien wat een luchtmachtpotentieel kon aanrichten.

Op 25 mei 1917...

bombardeerden 21 reusachtige Gotha-dubbeldekkers Folkestone.

Er vielen 95 doden en 192 gewonden.

In de jaren '20 vreesde men dat elke nieuwe oorlog...

met zware bombardementen en veel burgerslachtoffers gepaard zou gaan.

Daarom bouwden de Britten een radarsysteem dat er zo uitzag:

Deze betonnen geluidsspiegel werd gebouwd in 1928.

De doorsnee is 6 meter en hij zou nu een paar mille kosten.

Hij functioneerde niet best: de bediener stond ervoor met een stethoscoop.

Hij hoopte zo het geluid van naderende bommenwerpers op te vangen.

Mits hij geluk had. De resultaten werden beïnvloed door het weer...

en zaken als schroeven van schepen op zee.

Er was duidelijk behoefte aan iets beters.

Het eerste idee hiervoor leek afkomstig te zijn uit een sciencefictionfilm.

Begin jaren '30 ving de geheime dienst geruchten op...

dat de Duitsers een dodelijke straal hadden uitgevonden:

Met krachtige radiosignalen zouden ze dood en verderf kunnen zaaien.

De minister van Luchtvaart besefte dat de Britten er ook een moesten hebben.

Een commissie loofde een prijs van 1000 pond uit...

aan de eerste die vanaf 90 meter een schaap met een straal kon doden.

De prijs is nooit opgeëist.

Daarom wendde de commissie zich in januari 1935 tot een man...

die hopelijk een doodsstraal kon bouwen.

Het vernuft dat deze held van mij bij het dreigende gevaar aan de dag legde...

zou het verloop van de geschiedenis veranderen.

Hij was Robert Watson-Watt.

Watson-Watt was natuurkundige en radiogolvenexpert.

Met een collega berekende hij...

hoeveel elektromagnetische energie het vergde...

om een bommenwerper uit te schakelen.

Al snel toonden ze aan dat een doodsstraal niet kon werken.

Maar ze hadden nog een idee:

Het verslag dat Watson-Watt indiende, bevatte een nu beroemde zin:

'We kunnen met radiogolven geen vliegtuigen vernietigen...

maar ze wel detecteren met radio- golven die op de romp terugkaatsen.'

Het ministerie wilde bewijzen zien.

Watson-Watt genoot van die uitdaging. De Schotse timmermanszoon...

was een trotse afstammeling van stoompionier James Watt.

In februari 1935...

op de dag waarop Hitler opdracht gaf de Luftwaffe als luchtmacht op te richten...

stelden Watson-Watt en Arnold Wilkins hun cruciale experiment op...

om vliegtuigen op afstand te detecteren.

Ze kozen een geheime plek in Northamptonshire...

in de buurt van de kortegolf-radiozender van de BBC in Daventry.

Het gedenkteken van het ontstaan van radar.

'Op 26 februari 1935 in het veld aan de overzijde.'

Watson-Watt en Wilkins lieten een RAF-bommenwerper overvliegen.

Ze stemden hun antennes zo af dat de ontvanger in hun auto...

het BBC-signaal niet rechtstreeks oppikte...

maar alleen de door de bommenwerper weerkaatste energie.

Ze konden de kist 13 km volgen met echo's op een kathodestraalbuis.

Het was 's werelds eerste radar-aflezing.

De man van het ministerie ijlde naar Londen om het succes te melden.

Watson-Watt en z'n collega's kregen een toelage van 10.000 pond...

om een prototype van een radarsysteem te bouwen.

Ze kregen vijf jaar de tijd om een toestel vanaf 80 km te kunnen detecteren.

Dit lukte hen al na vijf maanden.

In 1939 stonden er 20 volledig operationele radarbases...

langs de gehele, kwetsbare Britse kustlijn.

Aan de overkant van het Kanaal...

keek de Luftwaffe uit naar een eenvoudige zege...

en de voordelen van een verrassingsaanval.

13 augustus 1940. Adlertag, ofwel Operatie Adelaar.

De Duitse codenaam voor het begin van Hitlers invasie van Engeland.

Ruim 1000 Duitse kisten verduisterden de hemel boven Zuid-Engeland.

De Luftwaffe had berekend...

dat ze de RAF Southern Command met vier dagen zou hebben vernietigd.

Alleen de veel minder talrijke Hurricanes en Spitfires stonden nog in de weg.

Deze toestellen, en het geheime wapen: Watson-Watts radar.

In vredestijd was de test geslaagd. Maar zou het ook in de oorlog werken?

Drie spannende maanden lang, in de nazomer van 1940...

duelleerden de RAF en de Luftwaffe in de lucht boven Zuid-Engeland.

Het was kantje boord, maar Watson- Watts radar maakte het verschil.

Fighter Command wist dankzij radar wanneer de Duitsers kwamen.

Zo kon men de weinige Spitfires en Hurricanes...

op de juiste tijd en plek inzetten...

om de vijand te onderscheppen en te vernietigen.

Radar gaf Engeland het voordeel.

Zonder radar zou de strijd verloren zijn geweest.

Watson-Watts uitvinding maakte onze wereld vol vliegverkeer mogelijk.

Zonder radar zouden vliegtuigen botsen en schepen aan de grond lopen.

Nu probeert men militaire vliegtuigen onzichtbaar te maken voor radar.

Toestellen als dit zouden onbestuurbaar zijn...

zonder nog twee Britse technische wonderen...

die WO II voortbracht en die de geallieerden aan de zege hielpen:

De straalmotor en de computer.

Onze wereld wordt gestuurd door computers.

70 jaar geleden bestonden computers alleen...

in het hoofd van de briljante Cambridge-wiskundige Alan Turing.

Niemand weet waar zijn geesteskind de mens heen zal leiden.

Alan Turings verhaal is bijzonder. Laten we eens beginnen bij het einde.

'BREIN'MAN DOOD GEVONDEN

GELEERDE DOOD IN BED, HAD CYANIDE INGENOMEN

Op 8 juni 1954 trof Alan Turings huishoudster hem dood aan...

in z'n woning bij Manchester.

Volgens het sectierapport was het cyanidevergiftiging.

Z'n moeder dacht aan een ongeluk, sommige mensen dachten aan moord.

Volgens de lijkschouwer was het zelfmoord.

Voor elke theorie valt iets te zeggen.

Zelfs de ongeluk-theorie is niet zo onwaarschijnlijk.

Turing voerde experimenten uit en hij gebruikte cyanide.

De moordtheorie kon een motief aanwijzen:

Hij vormde een veiligheidsrisico en kon worden gechanteerd.

Hij was homo toen dit nog onwettig was en hij kende geheimen uit WO II.

Hij leidde het hoofdkwartier van de Britse codekrakers in de oorlog.

Hij bouwde een codekraker die de basis vormde voor alle computertechnologie.

Het idee van een denkende machine kreeg vat op hem...

door een boek dat hij op z'n tiende kreeg.

Een hoofdstuk was getiteld: 'Waar ons denken plaatsvindt.'

Het verstand en de werking ervan lieten hem niet meer los.

Door z'n passie voor wetenschap was hij op school een buitenbeentje.

Op z'n 15e zei z'n docent dat hij zich moest richten op een opleiding:

'Als hij wetenschapper wil worden...

verdoet hij z'n tijd op een openbare school.'

Toch maakte hij er iets mee wat zijn leven en dat van ons zou vormgeven.

Alan werd verliefd op Christopher Morcom.

Hij wilde samen met hem naar Cambridge...

en in 1929 kreeg Christopher een studiebeurs.

Maar Christopher overleed helaas aan tbc. Alan was er kapot van.

Gekweld vroeg hij zich af of Christophers verstand...

de dood van z'n lichaam had kunnen overleven.

Wat was de relatie tussen verstand en lichaam, tussen geest en materie?

Deze vragen deden Turing ertoe besluiten...

de aard van de gedachte te doorgronden.

Hij kon niet z'n vriend tot leven wekken maar wel iets anders doen:

Een studiebeurs voor wiskunde aan Cambridge verkrijgen.

Behalve studeren hield Turing ook van roeien en hij liep marathons.

En op een dag in 1935 kreeg hij tijdens het hardlopen door Grantchester...

een van de grootste wiskundige inzichten aller tijden.

Hij zag voor zich hoe een denkbeeldige machine...

die werkte met simpele instructies en oneindig veel tijd...

ieder denkbaar wiskundig probleem kon oplossen.

De Turingmachine was een logisch denkbeeld, geen echte machine.

Maar hij had hiermee het idee van een programmeerbare computer bedacht...

jaren voordat iemand wist hoe zoiets moest worden gebouwd.

Jarenlang wist men de mogelijkheden van z'n ideeën niet te waarderen.

En Turing zelf raakte betrokken bij iets...

wat weinig te maken had met de schoonheid van wiskunde.

Al voor de oorlog had men ontdekt dat hij goed codes kon kraken.

Toen de oorlog uitbrak, werd de 27-jarige Turing...

dan ook direct ingedeeld in Room 47 van BuZa.

Dit was het postadres van de geheimste plek in Engeland.

Hier, in Bletchley Park, zaten de codekrakers...

zonder wie we de oorlog mogelijk hadden verloren.

Hier werkten 10.000 mensen...

maar velen van hen wisten niet eens wat ze deden.

Ze werden geleid door wiskundigen, ingenieurs, statistici...

en zelfs schaakgrootmeesters en kruiswoordpuzzelmakers.

Aan het hoofd van dit grillige intellect stond Alan Turing.

Dit is Alan Turings kantoor in Barak 8 in Bletchley Park.

Het is in z'n oude staat hersteld.

Z'n buitenissigheden waren legendarisch en vertederend.

Hij woonde in een kroeg buiten Bletchley...

en fietste naar z'n werk met z'n gasmasker op:

Niet tegen gas maar omdat hij last had van hooikoorts.

Hij legde z'n mok vast aan de radiator, uit angst dat hij werd gestolen.

Velen vonden hem excentriek maar iedereen wist dat hij geniaal was.

Turing en z'n collega's moesten het opnemen tegen dit:

De verfijnde Duitse codeermachine Enigma.

Hiermee werden berichten gecodeerd die dan amper nog te ontcijferen waren.

Stel dat ik een Duitse marconist ben en ik wil 'Heil Hitler' versturen.

Dit kan ik gewoon seinen: H-E-I, enzovoorts.

Maar dat kan iedereen lezen.

Daarom codeer je het bericht met een machine.

Elke dag werd de Enigma met tellerwieltjes anders ingesteld.

Afhankelijk van de beginpositie...

verving de Enigma elke letter door een andere via een doolhof van wieltjes.

Deze maakten er steeds andere combinaties van.

Met elke druk op een knop veranderde de code.

Als de ontvanger SJFX ontving, stelde hij de wieltjes goed in...

en tikte vervolgens S-J-F-X in:

Heil.

Het aantal combinaties dat je zou moeten uitproberen...

om met de Enigma bij toeval het juiste antwoord krijgen...

bedroeg 158 triljoen.

De kans dat je de loterij wint, is slechts een op 14 miljoen.

Volgens de Duitsers was de code niet te kraken.

De Britten dachten daar anders over.

Wiskundigen als Turing overtuigden de politici ervan...

dat het in principe mogelijk was de code te kraken.

Een konvooi op zee, een levenslijn voor de oorlogsinspanningen van de VN.

De prijs voor het winnen van de Enigma- loterij was Engelands voortbestaan.

De Wolfpacks kelderden dagelijks konvooien op zee...

en sneden de levenslijn naar de VS af.

Alle U-boten communiceerden middels de Enigma.

Met buitgemaakte Enigma's en codeboeken, rekenwerk en giswerk...

probeerde men zwaktes in het Enigmasysteem te vinden.

Men vond ze: menselijke fouten, herhaling van zinnen en begroetingen...

zoals 'Heil Hitler', of patronen in weerberichten.

Maar het zoeken naar die spelden in de hooiberg vergde duizenden manuren.

Turing bedacht een briljante sluipweg in de jacht op de instellingen.

Een elektromagnetische machine: de Bombe.

Het was z'n eerste poging om z'n idee van een mechanisch brein...

in de praktijk te brengen.

De codekrakers moesten elke dag proberen uit te zoeken...

wat de beginpositie voor de drie wieltjes was.

Elke draaiende trommel stelt een van de drie wieltjes voor.

Terwijl ze draaien, proberen ze elke mogelijke positie uit...

om te zien of het iets zinnigs oplevert.

Vervolgens giste men wat een bericht mogelijk kon betekenen.

Zo wist men dat de Duitsers vaak weerberichten verstuurden...

en men kende het Duitse woord voor weer: Wetter.

Men zocht dus een beginpositie die iets zinnigs gaf...

aangenomen dat het verzonden woord 'Wetter' was.

Vervolgens kon men die dag elk met die Enigma verstuurd bericht lezen.

In de tweede helft van 1941...

las men op Bletchley Park het meeste seinverkeer van de Kriegsmarine mee.

Nu konden de Noord-Atlantische konvooien worden omgeleid...

en kon het belegerde Engeland worden bevoorraad.

De plezierige tijd van de U-bootcommandanten was voorbij.

De Bombe was geen echte computer...

maar hij legde wel de basis voor de ontwikkeling ervan.

Aan het eind van de oorlog had Turing nog een codekraker ontwikkeld:

Colossus. Dit was echt 's werelds eerste digitale computer.

Terwijl Alan Turing en z'n codekrakers de Duitsers afluisterden...

liet een ander Brits genie 110 km verderop de toekomst zien.

Frank Whittle had een vliegtuig gebouwd dat onze wereld zou transformeren.

Op 15 mei 1941 vond de testvlucht van Engelands eerste straaljager plaats.

Om 19.45 uur vloog de Gloster E.28...

met 595 km per uur laag en snel over het vliegveld van Cranwell.

Het ministerie van Luchtvaart had niet eens een fotograaf gestuurd.

Gelukkig legde een amateurfilmer het wel vast.

Hij kwam op ons af en snelde als een patrijs over de grond.

Hij steeg op en verdween in de wolken.

Ik rende naar binnen: Ik had een vliegtuig zonder propeller gezien.

Niemand geloofde me.

De bedenker, Frank Whittle, was een briljant ingenieur en RAF-piloot.

Hij is een held van me.

Toestellen als dit hadden het al tegen de Luftwaffe kunnen opnemen...

in 1940 in de Slag om Engeland.

Wat mij fascineert, is dat niemand de zo geloofwaardige Whittle geloofde.

Hij was een genie en een van de grootste uitvinders.

Maar dat viel destijds geen enkele functionaris op.

Hij gaf Engeland de straalmotor en zette de luchtvaartindustrie op z'n kop.

En dat terwijl de regering hem niet aanmoedigde maar tegenwerkte.

Volgens sommigen kwam dit door z'n arbeidersafkomst...

volgens anderen door z'n standvastigheid.

Op z'n vierde kreeg hij 'n modelvliegtuig. Hij besloot piloot te worden.

Op z'n 16e ging hij bij de RAF als leerling-monteur.

Hij leerde snel.

Al snel werd hij stuntvlieger bij de vliegshow van Hendon.

Hij maakte ook noodlandingen op het water, al kon hij niet zwemmen.

Hij was niet alleen dapper maar ook bevlogen.

In 1928, toen Frank Whittle 21 was, schreef hij een scriptie:

'Toekomstige ontwikkelingen in vliegtuigontwerp.' Dit is een kopie.

Hij voorzag de hele toekomst van de luchtvaart.

Hij zag vliegtuigen met 800 km per uur vliegen, hoog in de stratosfeer...

waar de lucht te ijl was voor propellers en zuigermotoren.

Hij voorzag dat de turbine...

de voornaamste bron voor straalaandrijving kon zijn.

Z'n ideeën moeten sciencefiction hebben geleken.

Maar hij had z'n ideeën al wiskundig bewezen.

Hij kreeg een tien voor z'n scriptie en z'n docent merkte op:

'Ik kon het niet helemaal volgen maar ik heb geen fouten ontdekt.'

Er bestaat een film over de uitvinding van de straalmotor...

waarin Whittle, de man met de snor, zichzelf speelt.

Heb je ooit patent aangevraagd? - Daar weet ik niets van.

Weet je wat, we maken nu meteen een ruwe schets.

Prima. Wat gaan we doen?

Jij maakt een betere schets en ik neem het schrijfwerk voor m'n rekening.

In 1930 nam de pas 22-jarige Whittle patent op een straalturbine.

Het betreft een adembenemend elegant en simpel ontwerp.

Brandstofinjectie en -verbranding verhit de lucht...

die uitzet en een turbine aandrijft.

Hij wilde een motor met slechts één bewegend onderdeel bouwen...

in plaats van honderden, zoals bij zuigermotoren.

Dit is de Rolls-Royce Merlin-motor...

die de Spitfires en Hurricanes in de Slag om Engeland aandreef.

Indrukwekkend maar inefficiënt...

en op de grens van wat zuigers en propellers konden doen.

Whittles straalmotor had geen propeller of zuigers.

Hij gebruikte enkel stuwkracht. Je kon er hoger en sneller mee vliegen.

Er rest genoeg energie om een snelle stuwstraal te doen ontstaan.

Het ministerie was al tevreden met de conventionele techniek.

Dus toen Whittles patent in 1935 verstreek...

wilde het dit niet voor vijf pond verlengen.

Anderen waren echter wel geïnteresseerd.

Het patent kwam in nazi-Duitsland terecht...

waar Hans von Ohain z'n eigen turbineaandrijving ging ontwikkelen...

in de hypermoderne Heinkelfabriek in Warnemünde aan de Baltische kust.

Het werd een wedloop: Heinkel en Von Ohain...

tegen Whittle en Power Jets Ltd...

opgericht met privésteun in een verlaten gieterij in Coventry.

Whittle deed de eerste test in april 1937, vijf maanden eerder dan Von Ohain.

Maar wie zou als eerste vliegen?

Antwoord: Hans von Ohain en de Duitsers, op 27 augustus 1939...

met de Heinkel 178.

Maar het toestel kon maar zes minuten vliegen...

en na enkele vluchten moest de motor worden gereviseerd.

Frank Whittles motor was direct een succes.

Dit is de eerste productiestraalmotor waarmee de Meteor werd uitgerust.

De lucht wordt in de inlaat versneld...

komt deze verbrandingskamers binnen en gaat dan naar de turbinekamer...

waar het versneld wordt uitgestoten en zo komt het toestel vooruit.

Starten maar.

Eindelijk was het ministerie geïnteresseerd. Rolls-Royce ook.

In juli 1944 dreven Whittles motoren Meteor-jagers van de RAF aan...

die Londen verdedigden tegen de V-1, de vliegende bom.

Dit had Whittle in gedachten toen hij z'n scriptie schreef:

Een toestel dat op 50.000 voet kon vliegen, met 1000 km per uur.

Ik zit hier letterlijk op nog geen halve meter van twee straalmotoren.

De buitengewone acceleratiekracht drukt je in je stoel.

Er beweegt dus maar één onderdeel. Geniaal, die Whittle.

1944 was een cruciaal jaar in de oorlog.

De geallieerden zouden een van de grootste invasies aller tijden uitvoeren.

Turings mensen gingen door met het kraken van de Duitse codes.

Ze lazen geheime berichten...

en verzekerden dat D-day voor Hitler als een verrassing zou komen.

De invasie zou slagen maar er vielen ontstellend veel slachtoffers.

Gelukkig was er hulp voor de gewonden.

De ontdekking van penicilline is een legende geworden...

maar zoals bij zoveel legenden is de waarheid heel anders.

Ik ben bioloog en ik ben geboeid door Alexander Fleming...

en zijn ontdekking van penicilline.

Dit is het St Mary's-ziekenhuis bij Paddington Station in Londen.

Fleming kwam hier terug nadat hij in WO I als arts had gediend.

Hij was erop gebrand een middel tegen infecties te vinden.

Hier valt een bijzonder verhaal over te vertellen.

In september 1928 kwam er een schimmelspore dit vertrek binnen.

Hoe? Misschien door de deur, of door het raam, of aan iemands schoenen.

Waar hij ook vandaan kwam, hij belandde op een petrischaal als deze.

De petrischaal bevatte nog gelei en voedingsstoffen.

Fleming was een groot geleerde maar ook een sloddervos.

Hij had wat glaasjes laten staan toen hij op vakantie ging.

Toen hij terugkwam, zat het glaasje onder de stafylokokken.

Dat was normaal. Deze komen overal voor.

Wat niet normaal was, was de plek waar deze vreemde schimmel groeide.

De schimmel had de groei van omliggende bacteriën gestopt.

Fleming dacht dat deze schimmel wellicht...

een stof aanmaakte die de bacteriën doodde.

Dit zou de geschiedenis veranderen.

Hiermee begon het tijdperk van de antibiotica.

Wat was het talent van Alexander Fleming?

Pasteur zei al dat het toeval de voorbereide geest gunstig gezind is.

Fleming was in WO I al voorbereid. Hij had mensen aan infecties zien sterven.

In de jaren '20 zocht hij naar manieren om de groei van bacteriën te remmen.

Toen die spore bij toeval op z'n glaasje terechtkwam...

was hij al voorbereid om over het belang ervan na te denken...

en te zien waar dit toe kon leiden.

De groene schimmel die op dat glaasje groeide, was penicilline.

Hij wilde zien of dit echt een stof aanmaakte die bacteriën doodde...

die mensen besmetten. Hij filterde de vloeistof waar de schimmel in groeide...

en behandelde daarmee allerlei bacteriën die mensen infecteerden.

De vloeistof bleek veel van deze bacteriën te kunnen doden.

Het doodde de veroorzakers van longontsteking, difterie...

syfilis en gonorroe. Hij had dus een mogelijk nieuwe manier in handen...

waarmee deze ziekten konden worden behandeld.

Penicilline leek een wondermiddel te zijn...

maar Fleming kon niet genoeg maken voor proeven op dieren of mensen.

En z'n proeven duidden erop dat 't toch niet bij levende wezens zou werken.

Daarom stuurde hij stalen naar andere labs en ging door met ander onderzoek.

En zo bleef het meer dan tien jaar stil rond penicilline.

De Australiër Howard Florey pikte het onderzoek naar penicilline weer op...

en hij loste het productieprobleem op.

Hier, in dit Britse lab tijdens de oorlog, met alle gebreken en rantsoeneringen...

lukte het Florey en z'n collega's wat Fleming niet was gelukt:

Genoeg penicilline kweken en winnen voor proeven op levende wezens.

Toen ze genoeg hadden, konden ze het op muizen testen.

Ze besmetten acht muizen met bacteriën.

Vier muizen kregen wel penicilline en vier niet.

Binnen een dag waren de vier zonder penicilline dood...

en de andere vier renden rond in hun kooien.

Penicilline werkte bij muizen, dus waarschijnlijk ook bij mensen.

Maar een mens is 3000 keer zwaarder dan een muis.

Om een mens te behandelen, was dus 3000 keer zoveel penicilline nodig.

Ze kweekten het in ziekenhuissteken en toen die op waren, in aarden potten.

Dit is het Radcliffe-ziekenhuis. Het is nu dicht...

maar hier testten Florey en z'n collega's voor het eerst penicilline op een mens...

in de hoop hem te kunnen genezen.

Agent Albert Alexander had z'n gezicht opengehaald aan een doorn...

en de wond was gaan ontsteken.

De zware ontsteking vrat aan z'n gezicht. Hij was al een oog kwijt.

Florey had net genoeg penicilline om hem te behandelen.

Eerst hielp de penicilline maar toen raakte deze op.

Ze probeerden het uit z'n urine te filteren en het hem weer toe te dienen.

Maar er was te weinig. Na vijf dagen kreeg hij een terugval.

Hij ging achteruit en stierf vervolgens. Maar de theorie was bewezen:

Penicilline werkte en als ze er meer van konden maken...

hadden ze een wondermedicijn in handen.

Maar het was 1941 . Londen en de grote industriesteden lagen onder vuur.

Massaproductie van een onbeproefd medicijn...

had weinig prioriteit bij de medicijnfabrikanten.

Florey nam penicilline daarom mee naar de VS...

waar de wil en het geld voor productie wel aanwezig waren.

Via massaproductie wordt in de VS steeds meer penicilline gemaakt...

En zo was er op D-day, op 6 juni 1944...

genoeg penicilline om elke soldaat te behandelen...

die bij de invasie en bij de opmars naar Berlijn gewond raakte.

Zoals veel grote ontdekkingen was penicilline het werk van veel mensen.

Hetzelfde geldt voor de ontdekking hoe een atoom kan worden gesplitst.

Drie generaties Britse geleerden hebben aan dit probleem gewerkt.

Toen het was gelukt, kon men bommen maken die de oorlog deden eindigen...

maar die de mens tevens een nieuwe, ontzaglijke macht gaven.

De atoombom was het hoogtepunt van enkele zeer belangrijke ontdekkingen:

De inzichten en experimenten die de structuur van het atoom blootlegden.

Dit verhaal brengt ons bij drie generaties Britse geleerden...

in het Cavendish-laboratorium in Cambridge.

In 1899 ontdekte J.J. Thomson het elektron.

21 jaar later identificeerde z'n student Ernest Rutherford het proton.

In 1932 droeg Rutherford de fakkel over aan James Chadwick...

die het neutron identificeerde.

Dat jaar bouwden Cockcroft en Walton een lineaire versneller...

en splitsten de atoomkern...

die hun voorgangers in 33 jaar in elkaar hadden gezet.

De prestaties van al deze mannen zijn enorm.

Maar veel fysici tonen een bijzonder respect voor het werk van een man...

wiens naam minder bekend is: Paul Dirac.

Hij ontdekte een groot geheim van het universum.

Paul Dirac is niet bepaald een begrip maar dat zou hij wel moeten zijn.

Dirac klinkt niet Brits maar hij was wel Brit en bovendien een fysicus pur sang.

Hij was bezeten van schoonheid, eenvoud en wiskunde.

Hij zei ooit dat God, toen Hij de wereld schiep...

prachtige wiskunde gebruikte.

Toen hij God zei, bedoelde hij mogelijk de natuur: hij was verstokt atheïst.

Dirac was beslist een bijzonder mens.

Hij zei ooit: Als kind heb ik nooit liefde gekend.

Er gaan ook veel verhalen rond over z'n vreemde gedrag.

Hij had eens een flinke discussie met z'n vrouw.

Ten slotte zei zij: Wat zou je doen als ik de benen nam?

Hij dacht even na en zei toen: Ik zou zeggen: Tot ziens, schat.

Er werd geopperd dat hij wellicht autistisch was.

Als dit zo was, dan hielp dit hem wellicht zich te concentreren op natuurkunde.

Dirac werkte hier, in Cambridge, in het Cavendish-lab...

naast kernfysici als Rutherford en Chadwick.

Zijn werk transformeerde het werk van vele fysici die na hem kwamen.

In 1928 leverde Paul Dirac...

een van de grootste wiskundige prestaties uit de geschiedenis:

De Diracvergelijking.

Zie dit niet als een vergelijking...

maar meer als sleutel tot de diepste werking van het universum.

Dirac had uitgewerkt wat elektronen doen en dit ziet er zo uit:

Deze vergelijking brengt twee natuurkundige theorieën bijeen:

De kwantummechanica, die de wereld op atomair niveau beschrijft...

en Einsteins speciale relativiteitstheorie...

die de wereld beschrijft van dingen die zich met bijna de lichtsnelheid bewegen.

Met deze vergelijking kreeg Dirac in 1933 een Nobelprijs.

Hij wilde de prijs niet want hij had de pest aan publiciteit.

Maar het schijnt dat Rutherford, die er in 1908 een had gekregen...

hem ervan overtuigde dat de publiciteit bij een weigering veel erger zou zijn.

Hij ging dus maar akkoord.

De Diracvergelijking voorspelde ook iets bizars wat nog nooit was waargenomen.

Niemand geloofde of wist dat het bestond.

Maar volgens Diracs berekeningen moest het bestaan.

Dat vreemde iets was antimaterie.

Wetenschappers menen dat bij de oerknal...

bijna evenveel antimaterie als materie ontstond.

De wereld die wij kennen, bestaat uit materie.

Waar is al die antimaterie dan gebleven?

Het is een van de onbeantwoorde vragen van de wetenschap.

Als je antimaterie zou samenbrengen met materie...

zou er veel energie vrijkomen.

Dan is het maar goed dat men bij het CERN...

in 30 jaar slechts tienmiljardste gram wisten te creëren.

Paul Dirac was een van de grootste theoretische kernfysici...

sinds Isaac Newton.

Zijn vergelijking regelt de natuurkunde goeddeels en de scheikunde helemaal.

Als hij haar had kunnen patenteren, zou hij steenrijk zijn geweest.

Elke televisie en computer zou hem royalty's hebben opgeleverd.

In 1945 deelden Alexander Fleming en Howard Florey...

met Floreys collega Ernst Chain...

de Nobelprijs voor hun ontdekking van penicilline.

Frank Whittle streek neer in de VS...

waar hij bevriend raakte met z'n oude Duitse rivaal Hans von Ohain.

Jaren later merkte Von Ohain op...

dat als Whittle steun had gekregen, WO II misschien nooit was uitgebroken.

Hitler zou hebben getwijfeld aan z'n Luftwaffe.

Na de oorlog ging Engelands radarpionier in Canada wonen.

In de jaren '60 kreeg de toen bejaarde Watson-Watts...

een bekeuring van een agent met een radarpistool.

Hij zei: Als ik had geweten wat jij ermee zou doen, had ik het nooit bedacht.

En Alan Turing? Na de oorlog ging hij naar de universiteit van Manchester...

waar hij computerkunde en programmeren ontwikkelde...

tot z'n raadselachtige dood in 1954.

Was het zelfmoord, een ongeluk of moord?

Het aannemelijkst is natuurlijk het zelfmoordoordeel van de schouwer.

Turing had alle reden om ongelukkig te zijn.

In 1952 werd hij veroordeeld wegens homoseksueel gedrag.

Hij mocht kiezen: celstraf, of chemische castratie door hormooninjecties.

Daar kreeg hij borsten van. Geen wonder dat hij depressief was.

Wat het ook was, zijn dood op pas 41 -jarige leeftijd...

was een tragedie in de geschiedenis van de wetenschap.

Als iemand de toekomst had uitgevonden, was hij het wel.

Maar die heeft hij niet meer mogen meemaken.

De volgende keer: na alle eerder geleverde grootse prestaties...

restten er nog twee belangrijke vragen:

Hoe is het heelal ontstaan, en wat is het geheim van het leven?

Waarom ben je zo bezeten van God?

Vertaling: Subs Media NN1