Original subtitles

Laat me je terugvoeren in de tijd...

naar een plek zonder de wonderen van de moderne wereld.

500 jaar geleden was de aarde duister.

Het was een wereld van mysterie en bijgeloof.

Maar toen veranderde de wetenschap alles.

Deze serie verhaalt over de Britse wetenschappers...

die de wereld hebben veranderd.

We laten enkele wetenschappers en uitvinders van vandaag...

over hun helden vertellen.

Starten maar.

Het legde een geheel nieuwe microscopische wereld bloot.

Hitte was Thomsons grootse idee.

Ik vind Hunter een echte held.

Spannende mogelijkheden. - Hij zette de wetenschap op de kaart.

Groot-Brittannië heeft een rijk wetenschappelijk verleden...

waar de meeste mensen weinig van afweten.

We willen daar verandering in brengen...

en de wetenschap weer laten meetellen.

De wereld zit vol wonderen.

Maar ze worden wonderlijker door de ogen van de wetenschap.

Ons verhaal begon in de 17e eeuw...

met het groepje mannen dat het geheim van de zwaartekracht ontrafelde.

De volgende generatie paste wetenschap toe op de wereld.

Met stoom zetten ze de Industriële Revolutie in gang.

We willen je vertellen over hun opvolgers, zes ambitieuze mensen...

die door middel van wetenschap de wereld verlichtten.

De beginfase was voorbij.

In de 19e eeuw dacht men in het groot: grote machines, grote ondernemingen.

En grote ideeën over energie, evolutie en techniek.

De basis was gelegd, de show kon beginnen.

DE LICHTEN GAAN AAN

Stel dat je in 1800 leefde...

en iemand bood je een tocht aan in zo'n nieuwe waterstofballon.

Je zou vooral boerderijen en akkers zien.

Er waren geen spoorwegen. Een brief werd te paard bezorgd.

Overdag bulderden stoommachines, maar dan werd het donker.

Maar dat zou weldra gaan veranderen.

In 1813 liep een jongeman door Albemarle Street in Londen.

Hij zou die dag beginnen bij de Royal Institution.

Hij heette Michael Faraday...

en als iemand de wereld verlicht heeft, was hij het wel.

Dit is z'n portret, vastgelegd door middel van fotografie.

Hij was toen in de 50, en een vooraanstaand wetenschapper.

Maar dat had wel strijd en genialiteit gevergd.

Faraday kwam uit een arm gezin. Z'n vader was smid...

en de jonge Michael was in de leer bij een boekbinder.

Hij las daar wetenschappelijke essays...

en raakte met name gefascineerd door elektriciteit.

In de vroege 19e eeuw was dit een mysterie.

Ze zagen het in de lucht, boven hun hoofd.

Er waren zelfs primitieve batterijen.

Maar niemand wist hoe het werkte...

en hoe je het voor een nuttig doel kon gebruiken.

Faraday wilde daar verandering in brengen.

Faraday gebruikte experimenten om z'n denkwijze uiteen te zetten.

Op 3 september 1821 verzamelde hij enkele materialen...

en maakte iets wat grote gevolgen had. Dit is mijn versie ervan.

Een kommetje kwik, een magneet middenin...

en een stuk koper, verbonden met een batterij.

Als ik de draad verbind...

zie je de koperen staaf om de magneet draaien.

Er zijn magnetische krachten actief bij de magneet...

en ook bij de koperen staaf.

De één stoot de ander af. Zo ontstaat een draaiende beweging.

Je zou het niet zeggen, maar dit is de eerste elektrische motor.

Faraday had iets bijzonders gemaakt van twee heel algemene dingen.

Hij had de stroom van de batterij gecombineerd...

met de aantrekking en afstoting van de magneet.

De interactie leverde mechanische arbeid op...

in de vorm van een ronddraaiend stuk draad.

Faraday had laten zien hoe je met elektriciteit een motor maakte.

Nu moest er een manier komen om stroom te genereren zonder batterij.

Het kostte Faraday jaren, maar toen vond hij een eenvoudige methode.

Met een magneet en een spoel vol draad...

creëerde hij stroom door magnetische inductie.

Als ik de magneet door de spoel heen beweeg, creëer ik spanning.

In 1831 vond Faraday de dynamo uit. Daarmee veranderde ons leven voorgoed.

In z'n werkplaats had Faraday als eerste elektriciteit bruikbaar gemaakt.

Nu konden er turbines komen en steden worden verlicht en verwarmd.

Het zou allerlei apparaten stroom leveren, van tv's tot hartslagmonitoren.

Maar pas decennia later zouden Faradays theoretische ideeën...

gevolgen hebben voor de wereld.

Faradays vinding werd toegepast in deze vuurtoren aan de kust van Kent.

De vuurtoren van South Foreland was gebouwd voor de schepen bij Dover...

zodat die de zandbanken voor de kust konden omzeilen.

Faraday werd adviseur van het toezichtsorgaan van vuurtorens.

Hij wilde de lampen elektrisch aandrijven...

en liet een elektromagnetische generator installeren.

In december 1858 werd South Foreland de eerste vuurtoren ter wereld...

met een elektrische lamp.

Op den duur kregen vuurtorens door het hele land elektrisch licht.

Ze spaarden levens en lieten zien wat je met deze energie kon doen.

Maar het is een hele stap van een generator die één lamp laat branden...

naar het verlichten van een stad.

Het zou de genialiteit van anderen vergen om met Faradays vinding...

de hele wereld van stroom te voorzien.

In een tijd van grote ideeën torent één boven alle andere uit: de evolutieleer.

Het verklaart hoe wij zijn ontstaan...

en hoe alle levende wezens verbonden zijn.

Eén man is bekend om z'n theorie, Charles Darwin.

Iemand die altijd in z'n schaduw bleef staan, is ook belangrijk:

De victoriaanse ontdekkingsreiziger en verzamelaar Alfred Russel Wallace.

Wallace verdient niet alleen blijvende bewondering...

omdat hij los van Darwin de theorie van natuurlijke selectie heeft bedacht...

maar ook omdat hij zo sportief was over het auteurschap van dat idee.

Hij was een moedig man met een avontuurlijk en moeilijk leven...

dat hij zelf koos, zonder financieel of sociaal voordeel.

Dit contrast tussen de twee geeft een fascinerende draai aan het verhaal.

Wallace had twee broers. Hij werd geboren in dit huis in South Wales.

Het gezin kwam uit de middenklasse...

maar Wallaces vader deed onverstandige speculaties...

en het familiekapitaal slonk geleidelijk.

Charles Darwin, die 14 jaar ouder was, kwam uit een rijke familie...

die hem geldelijke steun en stabiliteit bood.

Dankzij z'n connecties kon hij de reis op de Beagle maken...

die hem zoveel inspiratie zou leveren.

Toen Darwin terugkeerde in z'n comfortabele huis...

woonde de 13-jarige Wallace bij z'n broer, een aannemer.

Z'n opleiding was voorbij, z'n toekomst was onzeker.

Hij moest de kost verdienen...

en een jaar later ging hij in de leer bij een landmeter.

Dat werk zou grote impact hebben op z'n wereld.

Het buitenleven beviel hem. Hij leerde werken met een sextant.

Hij begon de natuur te verkennen, geïnspireerd door Darwins geschriften.

Wallace begon zichzelf te trainen als naturalist.

Hij volgde Darwins advies op en begon met planten.

Hij bouwde een eigen herbarium op.

Hij verkende de wereld van de kevers en ging ze verzamelen, net als Darwin.

Hij bestudeerde een verhandeling over de classificatie van dieren.

Hij begon diersoorten te rangschikken in geslachten en ordes.

Hij begon zich af te vragen hoe verschillen tussen de soorten ontstaan.

Dit waren precies de vragen die de oudere Darwin bezighielden.

Darwin zag verschillen tussen dieren die op een ander eiland leefden.

Thuis vroeg hij zich af of die verschillen door de generaties heen ontstonden...

waardoor één voorouder vele uiteenlopende afstammelingen kreeg.

Als dat zo was, waarom traden die verschillen dan op?

Veel mensen geloofden dat de aarde en het leven...

door God waren geschapen in zes dagen.

Darwin wist dat z'n theorie zeer controversieel was.

Hij publiceerde niet.

Intussen wilde Alfred Russel Wallace zelf onderzoek gaan verrichten.

Wallace had een groots idee.

Hij wist dat er veel interesse was voor exemplaren van insecten en vogels.

Waarom zou hij niet grote verzamelingen aanleggen...

terwijl hij zocht naar de herkomst van de soorten?

Hij vroeg natuuronderzoeker Henry Bates mee.

Hij spaarde geld, las over de flora en fauna van de Amazone...

verzamelde spullen en introductiebrieven...

en op 26 april 1848, op 25-jarige leeftijd...

vertrokken Wallace en Bates vanuit Liverpool naar de Amazone.

Pas vele jaren en meerdere drama's later zouden ze terugkeren.

Terwijl Wallace en Darwin theorieën vormden over ons ontstaan...

begonnen hun tijdgenoten de samenleving te veranderen.

De tijd van landwegen en reizen met paard en wagen was voorbij.

De spoorweg was gearriveerd.

Dat was te danken aan het werk van één man die echt groot kon denken:

Isambard Kingdom Brunel.

Mijn held was niet alleen een pionier. Hij dook halsoverkop het onbekende in.

Hij was moedig en roekeloos. Hij was een dwangmatig risiconemer.

Hij was altijd op zoek naar een betere manier.

Brunel reist als jonge ingenieur naar Bristol...

voor een prijsvraag om een brug over de Avon te ontwerpen.

Brunel spande een kabel over de kloof...

de eerste stap in de bouw van de langste hangbrug aller tijden.

Onderweg bleef het touw hangen.

Brunel klom langs de kabel om het los te maken, 60 meter boven de grond.

Maar die brug was bij lange na niet z'n grootste prestatie.

Overal om ons heen zijn sporen van Brunels werk.

Van Paddington Station tot tunnels door de rotsen:

Uit Brunels werk spreekt de ambitie van het tijdperk.

Toen de spoorweg van Londen naar Bristol af was...

wilde hij een schip bouwen en de route doortrekken naar New York.

Ze bouwden het schip in 1837 en noemden haar The Great Western.

Op haar eerste reis in 1838 bereikte het schip New York in maar 15 dagen.

Een triomf, maar Brunel was niet tevreden.

Hij was gewond geraakt bij een brand aan boord...

maar toch wilde hij het allemaal groter, beter en sneller hebben.

In juli 1839 begon hij dit schip te bouwen, de SS Great Britain.

De snelheid van een schip is de wortel van de lengte maal 1,34.

Hoe langer het is, hoe harder het gaat.

En dus bouwde Brunel het grootste schip ter wereld.

Het had ook de allergrootste motor nodig.

1000 pk, een stoommonster, ontworpen door Brunel zelf.

Dit is m'n favoriete deel, de schroef.

Schoepenraderen waren efficiënt, totdat je een woelige zee op ging.

Ik heb modellen gemaakt.

Als het schip bij hoge golven omhoog komt, zwenkt het...

waardoor de aandrijving zwaar belast wordt.

De schroef zit onderaan, bij de boeg.

Hij blijft onder water, loopt soepel en is veel efficiënter.

Dus koos Brunel voor schroeven.

Hij verfijnde z'n werk op een prachtige manier.

Hij hield een trekwedstrijd tussen de Rattler, met schroef...

en de Alecto, een raderboot.

De Rattler won. Hij testte tientallen schroeven bij de wedstrijd.

Dit zijn Brunels eigen werkboeken...

waarin hij de resultaten van tests met diverse diameters en vormen bijhield.

Hier heeft hij ze verwerkt in een grafiek zodat je de resultaten kunt vergelijken.

Voor mij is dit de geboorte van research en ontwikkeling.

Experimenteren, testen, verfijnen.

Dit was het begin van de moderne techniek.

Dit is wat Brunel uiteindelijk bedacht: een gigantische zesbladige schroef.

Hij is gemaakt van ijzer, weegt vier ton en is ruim 4,50 meter in doorsnee.

Moderne schroeven zijn maar 5% efficiënter.

Groot-Brittannië belandde in de wereld van de trans-Atlantische zeereizen.

De Great Britain werd in juli 1843 te water gelaten.

Het was het grootste en meest geavanceerde schip aller tijden.

Het was een hoogstandje van techniek en het voer 1,5 miljoen kilometer...

voordat het terugkeerde naar Bristol.

Maar Brunel had nog grotere plannen.

Medio 19e eeuw leek er geen eind te komen aan de Britse ambitie.

In 1851 hield Groot-Brittannië een feest...

en nodigde de wereld uit.

De wereldtentoonstelling bracht de wetenschappers van die tijd bijeen.

Brunel zat in de commissie die het gebouw ontwierp.

Michael Faraday ging over de tentoonstellingen.

Hier werd een met stoomkracht opgebouwde samenleving gehuldigd.

En die zou nog machtiger worden...

door het werk van een andere jonge wetenschapper.

Hij heette William Thomson.

Thomson kwam uit Ulster.

Hij was hoogleraar natuurfilosofie aan de University of Glasgow.

Hij was een victoriaanse man van de daad.

Hij was slim, ambitieus en vroegrijp.

Hij ging op z'n tiende al studeren in Glasgow...

en hij had een ongelooflijke werklust.

Als student had hij een loodzwaar werkschema.

Om 05.00 uur begon hij met lezen.

Om 08.15 uur ging hij naar de les, las door en deed oefeningen.

Van 16.00 tot 19.00 uur was hij in de kapel. Dan las hij tot 20.15 uur.

Om 21 .00 uur ging hij naar bed. Deze man leek wel een machine.

Hitte was Thomsons grootse idee.

Hij besefte dat het geen stof was...

maar een vorm van energie die je kon omzetten in mechanische arbeid.

Zijn wetten van de thermodynamica...

gaven victoriaanse ingenieurs een middel in handen...

om betere machines te ontwerpen en bouwen die geen energie verspilden.

Omdat Thomson zich interesseerde voor hitte, boeide kou hem ook.

Z'n formulering van het absolute nulpunt werd een belangrijk instrument.

Z'n ideeën over warmteuitwisseling worden in bijna elke discipline gebruikt.

Maar Thomson zou al gauw even beroemd worden om z'n uitvindingen.

William Thomson formuleerde in 1848 z'n beroemde temperatuurschaal.

In datzelfde jaar ondernam een ander genie z'n eigen grote avontuur.

Toen Wallace aankwam in Zuid-Amerika...

had hij geen notie van de triomfen en rampen die zouden volgen.

Wallace ondernam een serie expedities met lokale hulp.

Hij verkende de Rio Negro tot aan de grens van Venezuela.

Hij verzamelde vlinders, vogels, aapjes, een kleine alligator...

en een boa constrictor, waarvan het gesis leek op een stoomlocomotief.

Hij tekende alle dieren, waaronder deze vissen uit de Rio Negro.

Na vier jaar had hij een enorme verzameling aangelegd.

Sommige apen en vogels nam hij levend mee...

maar intussen dacht hij ook na.

Hoe was de diversiteit van de natuur te verklaren?

Waarom waren dieren van dezelfde soort verschillend?

Door z'n exemplaren thuis uitgebreid te bestuderen...

hoopte hij een oplossing te vinden.

Maar hij had geen idee van wat er in het verschiet lag.

Na drie weken op zee vloog het schip in brand.

Wallace kon alleen wat tekeningen meenemen in de reddingssloep.

Van daaruit zag hij z'n levende apen en papegaaien omkomen.

Al z'n andere tekeningen, dagboeken en monsters gingen ten onder.

Wallace dreef tien dagen in een open boot voor hij werd gered.

Hij schreef dan ook aan een vriend:

Je begrijpt dat ik gelatenheid nodig heb om m'n lot te dragen...

met geduld en gelijkmoedigheid.

Intussen was Charles Darwin bezig met een studie van eendenmossels...

om een reputatie op te bouwen.

Z'n ideeën ontwikkelden zich. Toch publiceerde hij niet.

Wallace moest opnieuw beginnen. Hij ging naar huis om geld in te zamelen.

Hij bleef nadenken over de oorzaak van de verschillen tussen diersoorten.

Anderhalf jaar later kon hij weer op reis gaan...

dit keer naar Azië, de Maleisische archipel.

Hier bereikte hij z'n doorbraak.

Toen hij op een dag met malaria in z'n hut lag...

kreeg hij inspiratie.

Opeens herinnerde hij zich Malthus' essay over bevolking...

met de nadruk op overbevolking en hoe die zichzelf reguleerde...

door oorlog, hongersnood en ziekte.

Wallace realiseerde zich dat het zo ook in de natuur ging.

Dit mechanisme moest de aanpassing van de soorten in gang zetten.

In de strijd om het bestaan, schreef Wallace...

zouden de sterkste, slimste of snelste individuen...

hun kenmerken doorgeven aan nieuwe generaties...

waardoor de soort verbeterde.

Binnen twee uur had hij een theorie. Hij schreef er twee avonden aan...

en vervolgens stuurde hij die op naar Charles Darwin.

Darwin reageerde op de brief met een mengeling van verbazing en wanhoop.

Het was alsof hij z'n eigen theorie las, die hij nog niet had gepubliceerd.

Moest hij nu Wallace voorrang geven, wat wel zo eerlijk was...

of de theorie zelf opeisen en een onverkwikkelijke ruzie riskeren?

Tot overmaat van ramp had Darwins zoontje roodvonk.

Hij zou waarschijnlijk sterven.

Wanhopig vroeg hij z'n vrienden Hooker en Lyell om advies.

Lyell stelde voor dat ze de theorieën samen zouden presenteren.

Ze kozen een bijeenkomst van de Linnean Society...

in juli 1858. Darwin noch Wallace was aanwezig.

Wallace was nog in Indonesië en Darwin begroef z'n zoon.

Nu zou de wereld voor het eerst horen hoe het leven was ontstaan.

Men hield zich aan de chronologie.

Eerst kwam Darwins paper van 1844, toen z'n brief aan Asa Grey van 1857...

en tot slot Wallaces paper van 1858:

Over de Neiging van Soorten zich te Onderscheiden van het Originele Type.

Voor zo'n grote gebeurtenis sloeg het niet erg in.

Een vriend schreef dat de interesse intens was...

maar dat het onderwerp te nieuw was...

om zomaar geaccepteerd te worden.

Zelfs de voorzitter was niet onder de indruk.

In z'n jaarverslag schreef hij dat er in 1858 geen vondsten waren gedaan...

die direct een revolutie veroorzaakten in hun tak van wetenschap.

Wallace was verrukt over de lezing.

Ik vond, schreef hij, dat ze me meer lof toezwaaiden dan ik verdiende.

Wallace heeft nooit enige jaloezie getoond jegens Darwin.

Hij vond dat zijn bijdrage het niet haalde bij Darwins Origin of Species.

Hij was dankbaar dat hij Darwin had mogen aansporen om het te schrijven.

Hij verzon de term 'darwinisme'...

en beschreef zichzelf als 'darwinistischer dan Darwin'.

Beiden waren meer bezig met de waarheid dan met commercie.

Maar de wetenschap dacht wel dat ze de wereld kon veroveren.

Faradays elektriciteit effende de weg.

Met elektrische impulsen werden berichten verstuurd over korte afstand.

Maar het vereiste Thomsons ambitie...

om het ware potentieel van de nieuwe techniek te gebruiken.

Als Thomson niet lesgaf, was hij aan het experimenteren met telegrafie.

Daarbij verstuur je berichten met stroom.

Het was de eerste commerciële toepassing van z'n theoretische werk.

Bij telegrafie vertaal je berichten in elektrische impulsen...

om ze door een draad te sturen en daarna terug te vertalen.

Nu doen we dat voortdurend per telefoon...

maar toen was het iets revolutionairs.

In de jaren 1850 kwamen er telegraaf- netwerken in heel Europa en Amerika.

Maar er was nog één terrein niet veroverd: de oceaan.

Thomson had een uiterst ambitieus idee:

Een kabel door de oceaan leggen en Groot-Brittannië en Amerika verbinden.

De problemen waren immens. Hoe moest je zo'n draad fabriceren?

Hoe moest je hem beschermen op de bodem?

De combinatie van theoretische en praktische problemen trok hem aan.

In 1857 voer Thomson mee met de eerste expeditie...

maar na een paar honderd kilometer brak de kabel.

Het jaar daarop hadden ze succes...

maar na een maand begaf de kabel het.

Thomson deed onderzoek.

Het leek erop dat het signaal niet door zo'n dunne kabel kon komen.

Maar er was één man die hem kon helpen:

Michael Faraday, de goeroe van de elektriciteit.

Dankzij hem ontwikkelde Thomson een kabel die beter werkte...

met dikkere koperdraden en meer isolatie.

Hij vond ook een apparaat uit dat de signalen kon ontvangen.

Dit is Thomsons galvanometer.

Hij is heel gevoelig en kan minuscule fluctuaties in elektriciteit waarnemen.

Het waren die minuscule veranderingen...

die berichten door de oceaan vervoerden.

Je liet de stroom door de galvanometer gaan.

Er zit een spiegeltje in met magneten eraan...

dat een beetje bewoog door de stroom.

Aan de mate waarin licht bewoog als het weerkaatste...

wist je heel precies hoeveel stroom erdoorheen ging.

Nu had Thomson een groot, sterk schip nodig om de kabel te leggen.

Daarvoor gebruikte hij het werk van een ander genie.

De Great Britain was niet afdoende geweest voor Brunel.

Hij wilde een nog groter schip bouwen.

Het heette de Great Eastern...

maar Brunel had het altijd de Great Babe genoemd.

Niemand vroeg hem om het schip te bouwen. Het was z'n eigen idee.

Een stoomschip dat zo gigantisch was...

dat het naar Australië en terug kon varen zonder kolen in te slaan.

Met 210 meter zou het schip twee keer zo groot zijn als de Great Britain.

Het zou 4000 passagiers vervoeren.

Hij vond de Eastern Steam Navigation Company bereid het geld te fourneren.

Zelf stak hij er veel energie en geld in.

Het zou z'n laatste zeven levensjaren beheersen.

De bouw is opgetekend in deze opmerkelijke foto's...

maar er waren vele problemen.

Bij de tewaterlating werd een werknemer gegrepen door een lier...

en doodgemangeld voor het oog van een gruwelend publiek.

Dit is de laatste foto van Brunel, aan boord van de Great Eastern, in 1859.

Je ziet dat hij niet in orde is. De spanning eiste haar tol.

Twee uur later stortte hij in. Hij kon niet mee op de eerste reis.

Tijdens die reis werd de Great Babe achtervolgd door pech.

Voor Dungeness vond vooraan een explosie plaats.

Vijf stokers kwamen om, anderen raakten gewond.

Het bericht bereikte Brunel op z'n ziekbed...

terwijl hij wachtte op nieuws over z'n Great Babe.

Zeven dagen later stierf hij.

Maar dat was niet het einde van het schip.

De wedloop om de trans-Atlantische kabel was nog niet ten einde.

Brunels Great Babe, met haar enorme rompen...

zou die wedloop winnen voor het telegraafbedrijf en William Thomson.

Al snel omspanden kabels de wereld.

Ze maakten contact met de verre Britse gebiedsdelen mogelijk.

Daarvoor kostte het weken voordat een bericht een land bereikte.

Nu werd het in enkele ogenblikken verstuurd.

Dit had grote gevolgen voor het grijpen van criminelen...

en het versnellen van diplomatie.

William Thomson werd voor z'n werk geridderd.

Hij werd Lord Kelvin, maar daarmee hield het niet op.

Sinds Faraday ontdekte hoe je stroom genereert...

had niemand een generator gebouwd die meer dan één huis kon verlichten.

Nu werd Thomson gevraagd stroom te helpen opwekken uit de Niagara Falls.

Hij vond het prachtig...

en in 1895 werd een hydro-elektrische elektriciteitscentrale geopend...

met Faradays ontdekking, Thomsons talent...

en een grote hoeveelheid 19e-eeuws ondernemerschap.

In 1902 opende Thomson de eerste Britse industriële elektriciteitscentrale.

Nu konden eindelijk de lichten gaan branden.

60 jaar eerder had Michael Faraday ontdekt hoe je stroom kunt opwekken.

Mensen als Thomson hadden er de wereld mee verbonden...

en landen met elkaar laten praten.

Er was nog een victoriaans genie dat misschien groter was dan de rest.

Men zegt dat Einstein drie portretten aan de muur had hangen op Princeton.

De eerste was van Isaac Newton, de tweede van Michael Faraday.

De derde was de natuurkundige der natuurkundigen...

de man wiens werk wereldwijde communicatie mogelijk maakte:

James Clerk Maxwell.