Original subtitles

Laat me je terugvoeren in de tijd...

naar een plek zonder de wonderen van de moderne wereld.

500 jaar geleden was de aarde duister.

Het was een wereld van mysterie en bijgeloof.

Maar toen veranderde de wetenschap alles.

Deze serie verhaalt over de Britse wetenschappers...

die de wereld hebben veranderd.

We laten enkele wetenschappers en uitvinders van vandaag...

over hun helden vertellen.

Starten maar.

Het legde een geheel nieuwe microscopische wereld bloot.

Hitte was Thomsons grootse idee.

Ik vind Hunter een echte held.

Spannende mogelijkheden. - Hij zette de wetenschap op de kaart.

Groot-Brittannië heeft een rijk wetenschappelijk verleden...

waar de meeste mensen weinig van afweten.

We willen daar verandering in brengen...

en de wetenschap weer laten meetellen.

De wereld zit vol wonderen.

Maar ze worden wonderlijker door de ogen van de wetenschap.

Ons verhaal begon met vijf jongemannen...

die opkeken naar de hemel en de wetten van het universum ontdekten.

De daaropvolgende generatie was al net zo bijzonder...

bijeengebracht in dit groepsportret, getiteld Een kamer vol knappe koppen.

Over zes van hen willen we het hebben.

Ieder van ons heeft z'n favoriet, van de zoon van een scheepsbouwer...

tot de rijkste man van Engeland.

Van een plattelandsdokter tot een charismatische avonturier.

In een tijd waarin er geen elektrisch licht was...

kwamen duizenden door ziekte om.

De meeste mensen wisten niets van de wereld achter de landsgrenzen.

Deze zes mannen gebruikten de wetenschap om levens te redden...

vermogen op te wekken en maakten voor het eerst vliegen mogelijk.

Ze veranderden de wereld...

en voerden de wetenschap van het abstracte naar de praktijk.

EEN KAMER VOL KNAPPE KOPPEN

Ik kies voor de grote Sir Joseph Banks...

amateurnaturalist, meer dan 40 jaar president van de Royal Society...

en grondlegger van wetenschappelijk onderzoek...

dat uiteindelijk tot Charles Darwin leidde.

Hier is hij afgebeeld als een oude man, midden in de wetenschappelijke wereld.

Toen geprezen, nu vrijwel vergeten. Voor mij is hij een miskende held...

de grondlegger van wetenschappelijke expedities...

die een enorme impact hadden op Groot-Brittannië en de rest van de wereld.

Als kind verzamelde Joseph Banks fanatiek insecten en vogeleieren.

Maar naar het schijnt vond hij z'n ware roeping op z'n vijftiende...

tijdens het zwemmen in de Thames bij Eton.

Hij raakte bevangen door de schoonheid van de wilde bloemen aan de kant.

Hij besloot ter plekke dat hij botanist zou worden.

Hij had het geluk over het geld te beschikken om z'n droom na te jagen.

In Oxford nam hij een privéleraar uit Cambridge aan...

om hem botanie te onderwijzen.

Dit initiatief en zelfvertrouwen, geholpen door opvoeding en rijkdom...

typeerde Banks' aanpak jegens leren en dingen voor elkaar krijgen.

Na de dood van z'n vader erfde Joseph diverse buitenhuizen...

en een enorm fortuin. Hij deed er iets bijzonders mee.

In plaats van de gebruikelijke rondgang door Europa...

vergezelde hij kapitein Cook...

die zich klaarmaakte voor vertrek naar de Pacific...

om het pas ontdekte eiland Tahiti aan de andere kant van de wereld te zoeken.

Tahiti stond al bekend als een paradijselijk eiland...

bevolkt door nobele wilden en schitterende vriendelijke vrouwen.

Maar het doel van de expeditie...

was observeren hoe de planeet Venus langs de zonneschijf trok...

een zeldzaam astronomisch gebeuren.

De meting hielp bij de berekening van de afstand tussen de aarde en de zon.

En dat hielp bij de berekening van de longitude...

nodig voor een goede navigatie en de uitbreiding van de Britse zeemacht.

Voor Banks een prachtige mogelijkheid...

om te ontdekken hoe gevarieerd de planten en dieren buiten Europa waren.

Halverwege de 18e eeuw was de Britse horizon veranderd...

met kolonies en handelsposten in Amerika, Afrika en India.

Dit voedde het verlangen...

om de wonderen van de wereld te onderzoeken en verzamelen...

van schelpen tot kevers, en van bloemen tot fossielen.

Banks naderende reis zorgde dus voor opwinding in de salons.

Hij had al goede relaties en was erg bekend.

Nu ging hij waar weinigen waren geweest, en wie wist wat hij daar zou vinden.

Hij stond erop acht metgezellen mee te nemen en twee windhonden.

Maar Cooks schip The Endeavour was maar 30 meter lang en zat al vol:

85 bemanningsleden, astronomen met hun uitrusting...

proviand voor achttien maanden op zee...

een geit en de scheepskat.

Elke zeevaarder had recht op slechts 35 cm slaapruimte.

De hut van kapitein Cook was maar 1 vierkante meter...

maar hij deelde hem met Banks en twee van z'n gevolg, hun spullen...

en alle vissen, zoogdieren, vogels en planten die ze zouden verzamelen.

Oncomfortabel, inderdaad. Maar ook extreem gevaarlijk.

Dr Johnson zei: Een schip is als een gevangenis...

met als bijkomend gevaar dat je kunt verdrinken.

Behalve schipbreuk was er het gevaar van scheurbuik en andere ziekten...

en noodlottige ontmoetingen met bewoners van onbekende landen.

Van Banks' gezelschap van acht zouden er maar drie levend terugkeren.

The Endeavour vertrok uit Plymouth op 25 augustus 1768...

op weg naar de Zuid-Pacific en de onsterfelijkheid.

Het zou drie jaar duren eer Banks terugkwam.

Hij kwam terug met 'n enorme opbrengst aan nieuwe exemplaren.

Ze trokken de aandacht van het volk en de koning.

Banks bracht zo de wetenschap van de paar bevoorrechten...

tot een activiteit in het hart van 's lands trots en succes.

Terwijl Banks en Cook op weg waren naar Tahiti...

droomde thuis in Groot-Brittannië een nederig man over iets zeer extreems.

Het zou het landschap van Groot-Brittannië veranderen.

En dat van de rest van de wereld.

Deze motorsloep kan stroomopwaarts en -afwaarts varen, ongeacht de wind.

Hij heeft een kleine stoommotor.

Onze enige krachtbronnen waren altijd spierkracht, wind en water geweest.

Dat veranderde met stoom.

De man die dit ontdekte was geen rijke heer uit Eton zoals Joseph Banks...

maar de zoon van een Schotse handwerksman, genaamd James Watt.

Zijn stoommotor dreef de industriële revolutie aan.

Terwijl Cook en Banks de wereld over zeilden...

worstelde Watt met prototypes in z'n werkplaats.

Ik heb in vijf jaar 5127 prototypes gebouwd, dus ik weet hoe hij zich voelde.

James Watt was de zoon van een scheepsbouwer.

Hij bracht z'n tijd door in de werkplaats waar hij dingen in- en uit elkaar haalde.

Als uitvinder hoop je altijd op het eurekamoment.

Maar de waarheid is vaak niet zo verheven.

Dat was ook zo met Watts uitvinding.

Het klapperende deksel van een kokende ketel zou hem geïnspireerd hebben.

Zijn interesse in stoomkracht begon zelfs...

toen hem gevraagd werd een reeds bestaande stoommotor te repareren.

In 1764 arriveerde een kapotte Newcomenmotor in Watts werkplaats.

Er bestonden er tientallen waarmee water uit mijnen werd gepompt.

Maar ze waren niet efficiënt en duur in gebruik.

Watt raakte geobsedeerd door deze energieverspilling.

Hij kon niet geloven dat er geen betere en goedkopere manier bestond.

Toen doorzag hij wat er niet deugde.

De stoom werd in de cilinder met koelwater gecondenseerd...

waarna het vacuüm de zuiger bewoog.

Om nieuwe stoom in te brengen, moest alles opnieuw verhit worden.

De oplossing was de stoom apart af te koelen en te condenseren.

Buiten de hoofdcilinder in plaats van erin.

Dit versnelde het proces en bespaarde energie.

Dit was James Watts grootse idee.

Het was een doorbraak...

want je hoefde de cilinder en de zuiger niet elke keer opnieuw te verwarmen.

Daarmee bespaarde je energie.

De motor werd ook drie keer zo efficiënt als de Newcomenmotor.

James Watt stoof enthousiast richting werkplaats.

In een paar dagen had hij het systeem operationeel.

Maar ondanks z'n geniale moment...

duurde het tien jaar voor hij een volwaardige motor werkend had.

De toekomst was gearriveerd. Watts monsters ronkten dag en nacht.

Het vermogen dat ze opwekten, leek geen grens te kennen.

Dit is zo'n stoommotor van James Watt.

Hier hebben we een tegenwicht van 16 ton.

De pomp kan driekwart ton aan water tot 60 meter omhoog tillen.

De zuiger zakt in de enorme cilinder.

Onder mij zit Watts grote vinding: een aparte condensor.

Uit de weg, precies zoals het hoort.

Watts uitvinding veranderde de wereld.

Hij gaf een bijna onbegrensd vermogen voor mijnen, fabrieken en transport...

zelfs voor elektriciteit.

Hij gaf de toekomst en ons heden vorm.

Dit was het begin van de industriële revolutie.

Groot-Brittannië industrialiseerde zich als eerste.

Watt maakte een fortuin door fabrieken op te zetten, patenten te nemen...

en door nieuwe indrukwekkende machines te bedenken die werkten op stoom.

Waar Groot-Brittannië ging, volgde de wereld.

De moderne economie was geboren.

Maar terwijl Watt zwoegde in z'n werkplaats in Glasgow...

stroopte een andere Schot de straten af om lijken te kopen.

De moderne chirurgie lijkt wellicht miraculeus.

Maar het is het resultaat van eeuwenlang onderzoek naar het menselijk lichaam.

De moderne chirurgie wortelt in de stinkende straten...

van het 18e eeuwse Londen.

Geneeskunde was toen een horrorshow.

Maar in de ingewanden van de doden zocht één man de waarheid.

Z'n naam was John Hunter.

Dit is 'm, geschilderd door Reynolds in de Royal College of Surgeons.

Kijk die intense blik. Een echte workaholic...

omgeven door de attributen uit de biologie die hem zo fascineerden.

Maar z'n interesse in de natuur...

was gekoppeld aan z'n drang te ontdekken hoe het lichaam werkte.

Dus voerde Hunter operaties uit.

Een chirurg was in de 18e eeuw eerder een slager.

Z'n werk bestond uit snijden en dichtbranden en het moest rap gaan...

want er was geen verdoving.

Een goede chirurg kon met zo'n mes in vijftien seconden een been amputeren.

Als een patiënt niet omkwam van de shock liep hij wel een infectie op.

Het probleem was onwetendheid. Niemand wist hoe het lichaam werkte.

De chirurg zette het mes erin en hoopte het beste.

Net als Watt was Hunter van eenvoudige komaf uit de Schotse Laaglanden.

Hij kwam naar Londen om z'n oudere broer te volgen, die al chirurg was.

John moest lichamen vinden voor ontleding en demonstratie.

Hij mengde zich tussen schooiers en betaalde goed voor verse lijken.

Sommige kwamen recht van de galg, andere van paupergraven...

met dank aan freelance lijkenrovers die Resurrectionists heetten.

In deze gruwelwereld ontdekte hij dat hij veel talent had voor ontleding.

Hunter nam zich voor om de chirurgie een wetenschappelijke basis te geven.

Hij maakte tekeningen van het lichaam en hoe de delen samenwerkten.

Hij analyseerde daartoe dieren en mensen, normaal en abnormaal.

Hij maakte honderden analyses.

Langzaam kreeg hij een gedetailleerde anatomische kennis.

Die vormde de basis van z'n chirurgische techniek.

Hij stond bekend als de chirurg die je het minst snel zou doden.

Hij wist wat hij deed.

Hij nam dan ook gevallen aan die niemand anders aandurfde.

Dus toen in oktober 1775 de scheepstuiger John Birley...

met een immense tumor in z'n gezicht bij het St George ziekenhuis arriveerde...

was hij op de juiste plek.

Hij had gehoord dat John Hunter anders was dan andere chirurgen.

Zonder zijn precieze techniek, er was immers geen verdoving...

was de operatie ondenkbaar. Maar Hunter deed er 25 minuten over.

Hij schreef in z'n dagboek: De man schreeuwde niet één keer.

Dit is de enorme tumor van John Birley.

Het is een parotistumor. De gezichtszenuw kan overal zitten.

Elke chirurg vreest die zenuw te raken, want dan raakt het gezicht verlamd.

Dit is het resultaat met litteken na de operatie.

Hunter maakte z'n incisie ver genoeg achter de tumor, om de zenuw te sparen.

Hij kende dus z'n anatomie.

Hij laat dit litteken achter, zonder spoor van verlamming.

Een ooglid dat niet hangt en een rechte mond.

Een opmerkelijk resultaat.

Hunter schreef drie verhandelingen die de standaard werden over tanden...

schotwonden en geslachtsziekten.

Hij werd buitengewoon chirurg van de koning...

en de best betaalde chirurg in het land.

Achter z'n successen zat een grote interesse voor de werking van 't lichaam.

Hij verzamelde overal exemplaren van.

Geïnteresseerden en ingewijden...

bezochten allemaal z'n museum vol anatomische curiosa.

Veel van z'n collectie is verloren gegaan.

Hier in het Hunterian Museum ligt de rest van z'n collectie...

bij de Royal College of Surgeons.

Het is een eerbewijs aan Hunters passie voor experimenteren...

en aan z'n obsessieve drang tot verzamelen.

Hoewel z'n vriend Banks naar Tahiti voer...

op zoek naar de meest bijzondere exemplaren...

was Hunter nauwelijks minder extreem.

Er is een verhaal over hem dat ik moet vertellen.

Het gaat over z'n interesse in afwijkingen en mutaties.

Het schilderij van Reynolds wijst er zelfs op. Hier.

Deze voeten waren ooit van ene Charles Byrne.

Hij verdiende geld op de kermis en op freakshows als 'De Ierse reus'.

John Hunter wilde hem graag in z'n museum.

Byrne was schijnbaar zo bang om na z'n dood ontleed te worden...

dat hij z'n vrienden vroeg hem in een loden kist in zee te begraven.

Maar ze verrieden hem voor geld.

Of het waar is, weten we niet. Wel dat Hunter 130 pond voor het lijk betaalde:

Omgerekend naar vandaag zo'n 15.000 pond.

Hij ontleedde het lijk, kookte het in z'n grote ketel...

en stelde de samengebrachte botten daarna tentoon.

Dit is hem: Charles Byrne, de Ierse reus.

Gestorven op 22-jarige leeftijd.

Hij had acromegalie, een tumor aan de hypofyse.

Een teveel aan groeihormoon maakte hem zo lang.

Hij is eraan overleden.

Ik vind John Hunter een echte held, hij heeft ons vak vormgegeven.

Zelfs m'n eigen onderzoek is door hem beïnvloed.

Zijn ware nalatenschap is niet z'n museum...

maar z'n vakprecisie die hij aan generaties heeft doorgegeven.

Een techniek gebaseerd op gedetailleerde anatomische kennis.

Door hem was chirurgie niet langer een slachterij maar een wetenschap.

Een vak gebaseerd op echte kennis.

Hunter was de grondlegger van de moderne chirurgie.

Hunter hoort in ons verhaal meer dan thuis.

Maar hij verdient ook onze aandacht als leraar van de grote Edward Jenner.

In 1796 voert Jenner...

een van de belangrijkste wetenschappelijke experimenten ooit uit.

Het resultaat ervan zou uiteindelijk miljoenen levens redden.

Edward Jenner was een arts die woonde in Berkeley, Gloucestershire.

Hij was een goede arts, maar zeker een zeer goede wetenschapper...

waarnemer en experimentator.

Zijn idee heeft uiteindelijk meer levens gered...

dan elk ander idee uit de geneeskunde.

Jenner was overal in geïnteresseerd.

Natuurlijke geschiedenis, dierengedrag, fysica.

Maar dat zijn voetnoten vergeleken met z'n belangrijkste experiment.

Jenner nam het op tegen de grootste moordenaar uit de 18e eeuw: de pokken.

Miljoenen overleden eraan of raakten er vreselijk door misvormd.

Het was werkelijk iets gruwelijks.

In 1800 zei de historicus Macaulay: De pokken waren altijd aanwezig.

Ze vulden het kerkhof met lijken...

en joegen alle gezonde mensen een blijvende angst aan...

terwijl de overlevers de gruwelijke sporen van hun kracht droegen.

De baby werd een gedrocht waar de moeder van huiverde.

En de ogen en wangen van de verloofde maagd...

werden gruwelijkheden voor haar geliefde.

Het was algemeen bekend dat mensen die de pokken gehad hadden...

het nooit meer kregen.

Al in vroeger dagen werd inenting toegepast, zoals het later werd genoemd.

Mensen opzettelijk met de pokken infecteren dus...

maar dan zo dat de ziekte zich hopelijk niet volledig openbaarde...

maar in verzwakte vorm.

Het was een riskante manier van werken.

Jenner vermoedde een veiliger alternatief in de wei en op boerderijen.

Melkmeisjes hadden naar het schijnt een mooie huid.

De mensen geloofden dat doordat ze de pokken niet kregen.

Werden melkmeisjes soms tegen de pokken beschermd...

doordat ze de koepokken kregen?

Die theorie wilde Jenner onderzoeken.

Jenner kende de stelregel van z'n mentor John Hunter nog.

Veronderstel niets, maar probeer het uit.

In april 1796 volgde Jenner die stelregel haarfijn op.

Sarah Nelmes kreeg de koepokken van de koe Blossom die ze verzorgde.

Jenner kwam meteen in actie en nam pus van Sarahs puisten...

en infecteerde moedwillig James Fipps, de achtjarige zoon van z'n tuinman...

met de koepokken van Sarah.

Vervolgens, en dat waagstuk vinden wij nu ethisch onverantwoord...

infecteerde hij James met de pokken.

James kreeg de pokken niet.

Dat was de uitkomst.

Jenner had de mogelijkheid van vaccinatie aangetoond.

Het verhaal van het melkmeisje en de zoon van de tuinman...

was bepalend voor de geneeskunde.

Zo'n verhaal horen en vertellen we graag.

Het brengt een idee over in één helder moment in de geschiedenis.

Jenner wordt gezien als de vader van de immunologie...

een van de grootste medische doorbraken ooit.

Veel dodelijke ziekten zijn nu te voorkomen door immunisering.

En de pokken? Dit is een van de grootste geneeskundige successen:

In 1980 is officieel verklaard dat de ziekte is uitgeroeid.

Jammer dat sommigen vaccinaties vrezen...

en hun kinderen niet laten inenten.

In Jenners tijd was inenten een zilveren kogel die een dodelijke ziekte versloeg...

en meer kinderlevens redde dan elke andere medische ontwikkeling.

Jenner werd, denk ik, terecht erkend als een held.

Watt, Hunter en Jenner gebruikten hun verbeelding op praktische wijze...

en veranderden het leven van miljoenen mensen.

Maar voor mij was een van de grootste wetenschappers uit de 18e eeuw...

een man die net zo min dacht aan het doel van z'n handelen als een vlinder.

Henry Cavendish was de rijkste man in het land...

en een van de knapste koppen sinds Newton.

Dit is Chatsworth House, het ouderlijk huis van Henry Cavendish:

Een van de meest briljante maar vreemdste mannen van de 18e eeuw.

Hij was eenzelvig, zeer excentriek en ziekelijk verlegen.

Een perfect voorbeeld van het Syndroom van Asperger.

Hij 'sprak' zelfs middels briefjes met z'n bodes.

In z'n lange carrière als natuurfilosoof groef hij naar de geheimen van de natuur.

Hij had een briljant inzicht en experimenteerde nauwkeurig.

Roem of erkenning interesseerden hem niet.

Hij vertelde vaak niemand over z'n ontdekkingen.

Vele werden pas na z'n dood gepubliceerd.

Maar hij vertelde wel over z'n ontdekking in 1766...

van een van de belangrijkste elementen die er zijn.

Er zit al gas in.

Giet het zuur er maar in.

Cavendish ontdekte dat als je zink in zwavelzuur oploste...

er een kleurloos gas ontstond dat boven water op te vangen was.

Er moet een piepende plof klinken. - Die hoor ik graag.

Hij noemde het nieuwe gas: ontvlambare lucht.

Cavendish had waterstof ontdekt...

het eenvoudigste element, brandstof van de zon en de sterren.

Driekwart van alle atomen in het universum is van waterstof.

Cavendish vulde een varkensblaas met het gas en woog hem.

Hij ontdekte dat het gas elf keer lichter was dan gewone lucht.

Dit suggereerde spannende mogelijkheden.

Niet lang daarna steeg de eerste waterstofballon op.

Voor het eerst konden de mensen de wereld van boven zien.

Al snel staken ze het Kanaal over, daarna de oceaan.

Zijn ontdekking had nog lang na z'n dood een grote impact.

Op een dag werd ontdekt hoe waterstof het universum aandrijft...

en leerde men een bom maken.

Een resultaat waar Cavendish zeker niet over heeft gedroomd.

Maar z'n verhaal kan niet verteld worden...

zonder dat van z'n vriend Joseph Priestley.

Priestley was z'n tegenpool.

Radicaal, extravert, open over z'n interesses en z'n passie.

Het vereiste de samenwerking van Priestley en Cavendish...

om het geheim te kraken van de meest alledaagse substantie.

De predikant Priestley geloofde dat een wetenschappelijke kijk op de wereld...

de mens dichter bij God zou brengen.

Hij droeg veel bij aan elektriciteit en optica...

maar ook aan theologie en filosofie.

Zijn ideeën beïnvloedden het utilitarisme en later het socialisme.

Maar z'n politiek bracht hem in de problemen.

Toen z'n vrienden in 1791 'n diner gaven als steun aan de Franse Revolutie...

werd z'n huis door patriotten vernield.

Priestley vluchtte naar Amerika en keerde nooit meer terug.

Priestleys revolutionaire ideeën lieten zien dat hij onderzocht...

wat anderen voor waar aannamen.

Hieruit bestond z'n wetenschappelijke brille.

Twintig jaar voor hij het land uitvluchtte...

bracht hij al z'n vrije tijd in een brouwerij door.

Hij onderzocht het wezen van lucht.

Priestley ontdekte dat de lucht boven in het vat...

andere eigenschappen had dan normaal.

Als hij een lucifer aanstak en hem boven het bier hield...

doofde hij. Spookachtig bijna, want er is geen tocht.

Wat Priestley waarnam, was koolzuur.

Het wordt gevormd als het gist in het bier de suiker tot alcohol maakt.

Hij onderzocht of het koolzuur giftig was.

Hij hield er diverse wezens in.

Insecten kenden geen problemen, maar een muis had stuiptrekkingen.

Een kikker verloor het bewustzijn.

Hij ontdekte dat koolzuur in water oploste en het een goede smaak gaf.

Hij had sodawater ontdekt.

Het drinken van sodawater werd een rage die zich over Europa verspreidde.

Het recept viel uiteindelijk in handen van de Duitser Johann Schweppes.

Priestley was er nooit op uit geld te verdienen met z'n ontdekkingen.

Maar z'n genialiteit werd wel opgemerkt.

Ondanks z'n oproerige politiek, zou hij zonder steun van aristocraten...

z'n grootste ontdekking misschien nooit gedaan hebben.

De graaf van Shelburne hoorde over Priestley...

en nam hem in dienst als leraar voor z'n kinderen.

Z'n vrouw was pas overleden.

De wetenschap fascineerde Shelburne.

Priestley mocht een klein vertrek in z'n huis als laboratorium gebruiken.

Hier in Bowood House in Wiltshire...

leverde Priestley gedurende zeven jaar z'n beste werk af.

Hij deed er de ontdekking waar hij het beroemdst om is.

Priestley had ontdekt dat een muis onder een stolp...

snel datgene in de lucht opgebruikte dat het leven in stand hield.

Maar als je een muntplant onder de stolp plaatste, leefde de muis weer op.

De plant bewerkte de oude lucht en verving die met verse lucht.

Het hoefde geen munt te zijn, spinazie werkte nog beter.

Op maandag 1 augustus 1774 ontdekte Priestley in z'n lab in Bowood House...

wat het was dat de muis nodig had en waar de planten in voorzagen.

In deze kamer deed Priestley z'n beroemde experiment.

Hij verwarmde wat oranje kwikoxidepoeder in een glazen buis.

Er kwam een kleurloos gas vrij.

Tot z'n verbazing ontvlamde het een gloeiende sintel.

Een muis, zo ontdekte hij, leefde twee keer zo lang...

door deze nieuwe lucht in te ademen dan door gewone lucht in te ademen.

Hij had zuurstof ontdekt, het geheim van het leven.

Priestley vergaarde er een hoop van, zodat hij het zelf kon inademen.

Het beviel hem net zo als de muizen.

Hij schreef: 'M'n borst voelde nadien enige tijd merkwaardig licht aan.

Wie weet wordt deze pure lucht uiteindelijk wel een gewild product.

Tot nog toe hebben slechts twee muizen en ikzelf hem mogen inademen.'

Joseph Priestley heeft tien verschillende gassen ontdekt...

waaronder stikstofmonoxide en ammoniak.

Maar zuurstof was natuurlijk z'n grootste vondst.

Die vondst bracht hem en de teruggetrokken Cavendish bij elkaar.

Cavendish en Priestley deden iets heel belangrijks met waterstof en zuurstof.

Een mengsel van de twee gassen, ontstoken door een elektrische vonk...

leverde namelijk water op.

Water was dus geen fundamenteel element...

iets wat al sinds de oude Grieken werd aangenomen...

maar een mengsel: twee delen waterstof en een deel zuurstof. H2O.

Cavendish en Priestley legden de fundering van de scheikunde.

Het was pure wetenschap...

met een minder duidelijke impact dan het werk van Watt of Jenner...

en minder opwindend dan de terugkomst van kapitein Cook en Joseph Banks...

van hun lange reis naar de zuidelijke zeeën...

met exotische exemplaren van een onbekende wereld.

In juli 1771 keerden kapitein Cook en Joseph Banks in Londen terug...

na drie jaar op zee meer dan 40.000 km te hebben gereisd.

Hun schip was meermaals als verloren beschouwd.

Bijna de helft van de bemanning was gestorven aan malaria of dysenterie.

Cook en Banks waren nationale helden.

Ze hadden het overleefd en brachten wonderlijke zaken en verhalen mee.

Ze hadden Nieuw-Zeeland in kaart gebracht en Oost-Australië geclaimd.

Ze noemden het New South Wales.

Banks werd door Reynolds als een romantische held geschilderd.

Jong, knap, charmant, vol reisverhalen... de man van het moment.

Z'n erotische avonturen in Tahiti...

deden de bewondering onder de society in Londen alleen maar toenemen.

Banks en z'n vrienden hadden een hele lading zoogdieren, vogels...

reptielen, insecten en zeewezens meegenomen.

Zoiets was nog nooit in Europa gezien.

Veel van die exemplaren zijn verdwenen...

maar er zijn veel tekeningen van de wonderen die Banks was tegengekomen.

Tussen al die planten, bloemen, vogels en vissen...

zat de vacht van een vreemd wezen dat Banks in Australië had gegeten.

Hij liet de kunstenaar George Stubbs de vacht opvullen en naschilderen.

Stubbs moest wat details verzinnen, maar het resultaat was prachtig.

De kangoeroe maakte indruk...

en al snel ontroerde Banks Londen met nog een exotisch wezen.

Hij had een Tahitiaan mee willen terugnemen...

om hem als 'curiositeit' te houden, zoals z'n buren leeuwen en tijgers hadden.

Toen Cook van z'n tweede reis terugkwam...

had hij er een bij zich, een jongeman die Omai heette.

Banks kleedde Omai en bracht hem naar de koning.

Omai groette koning George III met de woorden: Hé, Koning Kletskoek.

En de koning was verrukt.

George III was gefascineerd door Banks en z'n ontdekkingen.

De twee werden dikke vrienden, voor zover dat ging met een koning.

De koning gaf Banks een van z'n favoriete projecten in handen:

De botanische tuinen in Kew.

De jongen die eens door de bloemen langs de Thames werd geïnspireerd...

kreeg op z'n dertigste een enorme tuin aan de rivier onder z'n hoede...

en moest hem vullen met bloemen en planten van over de hele wereld.

Banks was de rest van z'n leven, bijna 50 jaar, directeur van Kew.

Onder zijn invloed werd Kew een uitwisselingsplaats voor thee en rubber.

Nieuwe soorten gingen het Rijk door. Thee en hennep naar India...

broodvruchten naar West-Indië.

Deze botanische invasies veranderden het landschap.

Ze voedden het groeiende Rijk en maakten Groot-Brittannië welvarend.

Banks was ook nog president van de Royal Society.

Onder zijn leiding groeide die uit van een kleine groep filosofen...

tot een steeds invloedrijkere groep wetenschappers.

Maar ondanks z'n grootsheid...

bleef Banks gefascineerd door het exotische en het wonderlijke...

of het nu bruikbaar was of niet.

Hier hebben we een prachtig voorbeeld.

Het is de oudste potplant ter wereld.

Encephalartos altensteinii.

Er heeft maar één keer een kegel aan gehangen, in 1819.

Joseph Banks is speciaal naar Kew gekomen om die te zien.

Het werd z'n laatste bezoek, hij was kreupel van de jicht.

Hij stierf een paar maanden later.

Joseph Banks zette plant- en dierkunde stevig op de kaart van de wetenschap.

Hij liet zien hoe rijk en biologisch divers onze planeet is.

Hij prikkelde de verbeelding van de koning en van het volk.

Hij zette de wetenschap in Groot-Brittannië op de kaart.

Toen Banks stierf in 1820 was de wetenschap volwassen geworden.

De generatie voor hen, Newton, Hooke en Halley...

had de aandacht gericht op de puzzels van het universum.

Banks en z'n tijdgenoten hadden de wetenschap de wereld ingebracht.

James Watts motoren wijzigden het landschap.

De eerste grote slag in de strijd tegen ziekte werd gewonnen.

En Banks' werk in Kew hielp Groot-Brittannië rijk te worden.

Deze gravure werd aan het volk te koop aangeboden in 1861.

Hij toont aan hoeveel de wetenschappers zelf veranderd waren.

Het was geen groepje onafhankelijke denkers...

maar een kamer vol mannen...

openlijk gevierd om het aandrijven van de handelsgrootmacht die het land was.

Net als de generatie voor hen werden ze gedreven door nieuwsgierigheid.

Ze lieten zien dat de wetenschap de wereld kon onderzoeken...

en ons begrip kon veranderen van de lucht die we inademen...

en van het water dat we drinken.

De wereld zit vol wonderen.

Maar ze worden wonderlijker, niet gewoner...

door de ogen van de wetenschap.

Je kunt een steen oppakken met daarin duidelijk een zeeschelp.

Dat kun je wonderlijk vinden, en dat is het ook.

Maar het wordt wonderlijker als je beseft dat die schelp 150 miljoen jaar oud is...

en op de zeebodem heeft gelegen.

De wetenschap zit vol met deze openbaringen.

Hoe wonderlijk dat water uit de grond kan opstijgen...

naar de kruinen van die bomen achter me.

De wetenschap legt dat uit, waardoor het wonderlijker wordt.

De volgende keer: grootse ideeën over energie, techniek en evolutie.

De victorianen zorgen voor een revolutie in de communicatie.

Ze doen het licht aan...

en beginnen te bouwen aan de wereld van vandaag.

Vertaling: Subs Media NN1