Original subtitles

20 STYCZNIA 1942 KONFERENCJA W WANNSEE

Dziękuję za przybycie, panowie.

Zwołałem to zebranie na prośbę marszałka Rzeszy Göringa,

w imieniu Führera.

Mam zaszczyt ogłosić, że Kancelaria Rzeszy

wyznaczyła mnie na koordynatora przygotowań

do ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej.

Wysiłki SS w zakresie oczyszczania są godne podziwu,

ale nasze jednostki mobilne

odpowiedzialne za kontrolę i likwidację,

stoją przed niezwykle trudnym zadaniem,

biorąc pod uwagę wielką liczbę Semitów na terenach okupowanych.

Nasi żołnierze są narażeni na zanieczyszczenie rasy

i bardzo trudne warunki pracy.

Dlatego podpułkownikowi Eichmannowi

zlecono stworzenie planu nadzwyczajnego,

aby uniknąć dalszego osłabiania morale.

- Proszę, podpułkowniku. - Dziękuję, generale.

Najbardziej palącą kwestią jest to,

jak przetransportować tak dużą liczbę Semitów

do tych ośrodków.

W Europie jest 11 milionów Żydów.

Warto zwrócić uwagę na dużą liczbę Semitów

na terenach okupowanych i dalej.

Nasze prace są bardzo zaawansowane.

Próby gazowania w Auschwitz-Birkenau dały obiecujące wyniki.

Pierwsi Żydzi zostaną przewiezieni koleją

w grupach do ośrodków tranzytowych,

a stamtąd zostaną wysłani na wschód.

Znakomicie, podpułkowniku Eichmann.

Jak widać, to ogromny wysiłek na rzecz narodu niemieckiego

i wolnej Europy.

Potrzebujemy bezwarunkowego wsparcia wszystkich obecnych.

Zobacz, co zrobili z listem od Edu.

Wyobraź sobie gestapowca czytającego o kąpielówkach.

Podobno Hitler ma taką paranoję, że prawie nie je. Boi się otrucia.

Dzięki Bogu mój synek jest bezpieczny.

Nigdzie na świecie nie jest teraz bezpiecznie.

Obrzydliwa, prawda?

Nie kupisz dobrej brazylijskiej kawy.

Nic nie kupisz.

Węgla starcza, by ogrzać gabinet Ribeiro.

Przynajmniej Edu pije przyzwoitą kawę.

Ciągle myślę o tych dzieciach.

Wnuczkach Mendla Krika.

Zrobiłaś wszystko, co mogłaś.

Ale to nie wystarczyło.

Mieliście śledzić Rosę cały czas.

Moi ludzie mają chodzić za dyplomatą przez całą dobę?

Trwa wojna.

- Pomaga Żydom. - To już nieistotne.

Wysłaliśmy tysiące Żydów z Hamburga na wschód,

wkrótce nie będzie żadnego.

Wznowimy deportacje, gdy pociągi nie będą potrzebne wojsku.

Uczyniłem cię bogatym,

a ty nie chcesz mi pomóc?

Czemu tak się na niego uwziąłeś?

Tajlandia wypowiedziała wojnę Ameryce i Wielkiej Brytanii.

Po Pearl Harbor coraz więcej krajów ją wypowiada.

USA i alianci - Japonii; Chiny - Japonii i Niemcom;

Niemcy i Włochy - Ameryce;

Bułgaria, Rumunia i Węgry - aliantom.

Będziemy następni?

Jeśli Roosevelt postawi na swoim.

Stany chcą, żeby przyłączyła się cała Ameryka Łacińska.

Jakieś wieści z Rio?

Tylko taka, że konferencja ciągnie się drugi tydzień.

Oni dyskutują, czy walczyć z Niemcami, a my tu siedzimy

i bomby spadają nam na głowy.

Nic na to nie poradzimy.

Jesteśmy w gnieździe węża.

Co robisz w takiej sytuacji?

Nie mam pojęcia.

Nie ruszasz się.

Jeśli choćby mrugniesz, wąż zaatakuje.

PODETRZYJ SIĘ MNĄ

Rudi!

- Co się stało? - Prawie mnie złapali.

Jak to?

Przyszli do kryjówki. Ktoś dał im cynk.

Jestem tu, bo konsulat nie jest ogrzewany.

Dzwonię do Hardnera.

Tak ekscelencjo.

Mamy zebrać wszystkie poufne dokumenty.

Wypowiadamy wojnę?

Jeszcze nie, ale musimy być gotowi, by je spalić.

- Rudi tu przyszedł? - Nikt go nie widział.

Niedługo wypowiemy wojnę Niemcom.

Znaleźli jego kryjówkę.

Jest u Hardnera, ale mogli widzieć, jak go odwiedza.

Obaj są w niebezpieczeństwie.

Dziesięć marek na niższego.

Nie płacz, gdy przegra.

Jak tam interesy bez Mendla Krika?

W zastoju.

Nikt już nie rządzi w porcie.

A gdyby ktoś chciał wejść na statek?

Ten ktoś ma bilet?

Czy wtedy bym pytał?

Czyli Żyd.

Nic z tego.

Więc potrzebuję kryjówki.

Tylko na kilka dni.

Miałeś szczęście.

Mój dom to nie pensjonat.

Ludo!

Dobrze zapłacę.

Gromadzimy poufne akta, by móc je spalić.

Są w sejfie.

Nie sądziłam, że zatęsknię za podrabianiem wiz.

I za sztuczką z suszką.

To było aż tak oczywiste?

- Nie, ale... - Ribeiro wiedział,

gdy podpisywał wizy?

Ten notatnik trzeba spalić.

Muszę spisać nazwiska i adresy petentów,

żeby mogli się odnaleźć po wojnie.

Masz tu inne dokumenty?

To najmniej podejrzane miejsce. Jestem samotną matką, nikim.

Nie jesteś nikim.

Ale mnie jest z tym dobrze.

To można spalić.

Nie sądziłem, że jesteś tak skuteczna.

Ten notatnik to wyrok śmierci.

Jest tu wszystko - nazwiska i adresy ludzi,

którym pomogłam wyjechać.

Mam jeszcze część ich rzeczy.

Chcę je zwrócić osobiście.

Uratowałaś im życie. Nie chcieliby, żebyś ryzykowała własne.

Coś się pali?

Rozpaliliśmy, by się ogrzać. Jest bardzo zimno.

Uważajcie.

Obowiązuje zaciemnienie, nie chcę dostać grzywny.

Pani Schwartz, jak się miewa syn?

Wilfried wrócił na front.

Nie mam od niego wieści.

Proszę go pozdrowić w liście.

Pozdrowię.

Biedna kobieta.

Nie chcę, żeby doniosła.

Daj, wrzucę go do Elstery.

Tylko przepiszę, co trzeba. Notatki wszyję w podszewkę płaszcza.

Zjemy najpierw kolację?

Przyniosłem ziemniaki.

Niedługo sami się w nie zmienimy.

Dziękuję.

Czekolada!

Korzyści z bycia dyplomatą.

Nie!

Nie!

To kłamstwo!

Zabiliście go!

Wilfried.

Mój synek.

Zabili go. Niech ich szlag.

Został skazany za dezercję.

- Ale popełnił samobójstwo w celi. - Kłamstwo!

Kłamstwo!

Co się stało?

Zabili moje dziecko.

Niech ich piekło pochłonie.

Przykro mi.

Proszę usiąść.

Tak mi przykro.

Moje dziecko.

Mój synek.

Był chory.

Zabili moje dziecko.

Nie mam już morfiny.

Pójdę po brandy.

Zumkle przynosi wstyd naszej formacji.

Czasy są trudne, każdy chce się zabawić.

Jak tyle zarobił w tak krótkim czasie?

Nie rusza się od biurka, nigdy nie nadstawiał karku,

a mimo to ciągle awansuje.

Jeśli podejrzewasz korupcję, musisz mieć dowody.

Z całym szacunkiem,

podczas wojny podejrzenia wystarczą.

W Hamburgu nadal przestrzegamy prawa.

Panie generale.

Schaffer zrzędzi bardziej niż zazwyczaj.

Uważa, że wojna jest niesprawiedliwa

wobec ciężko pracujących żołnierzy, jak on.

Jakie to smutne.

Dołączy pan do nas? Moje przyjaciółki chcą pana poznać.

Oto...

pan generał.

Wyjdź.

Wynocha!

Skorzystaj, jeśli cię złapią.

Pociągnij za spust.

Dwóch zabiorę ze sobą.

Nie - zachowaj go dla siebie.

Nie daj się wziąć żywcem.

Dam jej czekoladę, cukier pomoże...

Pułkowniku.

Mogę wejść?

Nie możesz. Wynoś się!

Przepraszam, że tak długo.

Bardzo trudno zdobyć brandy.

Gdzie Aracy?

Jesteś taka piękna.

A ty pijany.

Więc daj mi filiżankę brazylijskiej kawy,

- otrzeźwi mnie. - Nie!

To zaproś mnie na kolację, cudownie pachnie.

Okłamałeś mnie.

W jaki sposób?

Wysłałeś te dzieci na śmierć.

Wywiozłem je z Hamburga. Są bezpieczne.

Nieprawda.

Wysłałeś je do obozu.

Jakiego obozu? Nic o tym nie wiem.

To nie leży w mojej gestii.

Zrobiłem wszystko, co się dało, by im pomóc,

ale nawet ja mam ograniczone możliwości.

Wyjdź.

Boisz się, że twój nudny facet nam przeszkodzi?

Na nikogo nie czekam.

Odniosłem inne wrażenie. Twój syn jest w Brazylii.

Nie dotykaj mnie! Ty tchórzu!

Odesłałaś go, żeby mieć czas dla kochanka?

- Brzydzę się tobą. - Jesteś...

Brzydzę!

Jesteś niezwykłą kobietą.

Co tu się dzieje?

Pułkownik Zumkle właśnie wychodzi.

Przyszedł nasz wicekonsul.

Dobranoc.

Niegrzecznie tak przerywać mężczyźnie spotkanie z kobietą.

- João, proszę! - Odsuń się, Aracy.

Chcę załatwić pewną sprawę z panią Aracy.

Cóż za odwaga...

załatwiać sprawę z bronią w ręku.

Ręce mam czyste.

Nie żyjesz.

Trafi pan za to pod sąd.

Ale ty tego nie dożyjesz.

Pułkowniku...

proszę odłożyć broń.

Nigdy bym cię nie skrzywdził, Aracy.

Przytul się.

Nie mamy wyboru, trzeba wywieźć Rudiego.

Możemy skorzystać ze służbowego auta.

To i tak ryzykowne.

Która granica jest bezpieczna?

Ze Szwajcarią.

To jedyny nieokupowany kraj ościenny, ale najbardziej oddalony od Hamburga.

Może zabraknąć benzyny.

- Dania? - Granica jest patrolowana.

Lasy są obsadzone przez oddziały SS

ze względu na partyzantów.

Ale to najprostsza droga z Hamburga.

Może uda się powiadomić partyzantów.

Albo...

Holandia.

Mamy tam kontakty. Przewiozą Rudiego

do Francji i dołączy do ruchu oporu.

Może. To wzmocniona granica i jest znacznie dalej,

ale jeśli tam dotrze i go nie złapią,

ruch oporu przewiezie go na południe, do wolnej Francji.

Oto nasz wybór.

Dania i esesmani

albo Holandia i modlitwa.

Czas na nas, Rudi.

Zaproponowałbym dłuższą gościnę, ale nie chcę cię tu.

Miło robić z tobą interesy.

A teraz zjeżdżajcie.

Dokąd jedziemy?

Do Holandii.

Wicekonsul Rosa przewiezie cię przez granicę,

a ruch oporu zabierze na południe.

Szkoda czasu, długa podróż przed nami.

Udaję się do cioci na urodziny,

a ty jedziesz

z misją dyplomatyczną w związku z konferencją w Rio.

Tak.

Jeśli ktoś zapyta,

trzymaj się tego.

- Ale... - Klamka zapadła.

Musimy być gotowi na to, co nas czeka.

Uważaj, mój Joãozito.

Ty też, moja Aro.

I nie jedź za szybko.

Wiesz, że jestem lepszym kierowcą.

Jasne.

No to...

co dostanę za te informacje?

Zaprowadźcie go do pokoju gościnnego.

Powiedziałem prawdę.

- Uciszcie go, poruczniku. - Tak jest.

Panie pułkowniku, proszę!

Powiedziałem prawdę! Błagam!

Panie pułkowniku!

Co tu się dzieje?

Tajna operacja, którą planowałam przez trzy lata.

Brazylijski konsul chce przewieźć przez granicę Żyda.

Trzy lata?

Chodź, zobaczysz, jak się przeprowadza manewr wojskowy.

Dobry wieczór.

Proszę otworzyć bagażnik.

Jestem wicekonsulem, mam immunitet.

Nie w strefie wojny.

Niech pan sprawdzi tablice.

Proszę otworzyć.

To pogwałcenie protokołu, złożę na pana skargę.

Proszę bardzo, ale najpierw otworzy pan bagażnik.

Odmawiam.

Proszę wezwać dowódcę.

Panie wicekonsulu.

- Proszę otworzyć bagażnik. - Nie.

Proszę mnie przepuścić, jestem dyplomatką.

Proszę otworzyć bagażnik.

Nie.

Nie!

Łamie pan porozumienie między naszymi krajami.

Nie obchodzi mnie to. Wiemy, że przewozi pan zbiega.

Żyda.

To niedorzeczne.

Mogę wyłamać zamek.

Nie trzeba. Pani sama go otworzy.

Jestem dyplomatką, a to mój pojazd służbowy.

To nie są tablice auta z konsulatu.

Jestem Aracy de Carvalho.

Proszę zapamiętać, powtórzę to przed sądem.

Papiery są w porządku.

Może pani jechać.

Bezcenny widok!

Ale miałeś minę.

Dzięki za zaproszenie. To było pouczające.

Myślałeś, że aresztujesz konsula,

a jego dziewczyna wpadnie ci w ramiona?

Zamknij się.

Wiesz, co jest najlepsze?

Zostałeś oszukany przez dwie niższe rasowo kobiety.

Brazylijkę i Żydówkę!

W dodatku ćpunkę!

Dobrze, że nic od niej nie złapałem.

Tak, od twojej Vivi.

Śpiewała jak anioł,

a pieprzyła się jak dziwka.

Tak czy inaczej, byłeś drugi.

Wiesz co?

Mówiła, że jestem lepszy.

A teraz nie żyje.

Możesz wyjść, Rudi.

Już po wszystkim.

Jesteś bezpieczny.

Przekaż mojemu ojcu, że jestem bezpieczny.

- Niech wie, gdzie jestem. - Oczywiście.

Odnajdę go, dowie się.

Kiedy to się skończy, znów się zobaczycie.

Jesteś Aniołem z Hamburga.

Brazylijka przekroczyła duńską granicę

w tym samym czasie co konsul.

Zapewne przewiozła tego Żyda.

A jednak Zumkle zaplanował

nieudaną zasadzkę na konsula.

Owszem, schrzanił to.

Wasza rywalizacja sprawia, że nie jesteś obiektywny.

Nie.

Jesteście oficerami.

To biurokrata i spekulant, oszukuje władze.

A ty bohatersko oczyściłeś Hamburg z Żydów. Wiem.

Panie generale,

Zumkle uczestniczy w spisku.

Oszukał nas, by oczyścić drogę swojej kochance.

Ona nie żyje.

Wiem, Żydówka,

ale teraz sypia z Brazylijką.

Jeśli możesz to potwierdzić,

pokaż dowody. Jeśli nie - milcz.

- Generale... - To wszystko.

Rudi jest już w kryjówce w Danii.

A ty musisz się przyczaić.

Napracowałaś się.

Zmówiliście się przeciwko mnie?

Zdrowie!

Masz tylko te popłuczyny?

Jest ósma rano!

Halo?

Tak.

Oczywiście.

Co się stało?

Zerwaliśmy stosunki dyplomatyczne z Niemcami.

Prezydent i minister spraw zagranicznych

nakazali spalić wszystkie dokumenty w konsulacie.

Zatrzymano dyplomatów niemieckich w Brazylii.

Wkrótce spodziewam się wizyty przedstawicieli władz niemieckich.

Ile mamy czasu?

Nie wiem.

Musimy spalić wszystko, co może interesować nazistów.

Kto kieruje konsulatem?

Jestem brazylijskim konsulem.

Poproszę dokumenty i paszporty.

Zamykamy tę placówkę, a jej pracownicy

pozostaną pod naszym nadzorem do odwołania.

Kim pan jest?

Wicekonsulem. João Guimarães Rosa.

Proszę paszport i dokumenty.

Pani nazwisko?

Tina Fallada.

Gdzie jest pani Aracy de Carvalho?

Gdzie trzymamy brazylijskich dyplomatów?

W konsulacie.

Sprowadźmy ich tu.

Nie możemy, bo Brazylijczycy aresztują niemieckich dyplomatów.

Nie wszyscy są dyplomatami.

- Pani Aracy de Carvalho? - Tak.

Proszę pokazać paszport i dokumenty.

Chwileczkę, przyniosę.

Proszę ze mną.

Aracy.

Chcę dać ci ostatnią szansę.

Nie, dziękuję.

Nie jesteś tak sprytna, jak myślisz. Obserwujemy cię od dawna.

Ty mnie obserwujesz.

Mamy wszystkie twoje dokumenty, wiemy, co robiłaś w konsulacie.

Wszystko, co kiedykolwiek napisałeś.

To była moja praca.

Nie możecie mnie o nic oskarżyć.

Przewiozłaś Żyda przez granicę.

Mam dowód.

Jaki?

Dowiesz się.

Coś takiego nie miało miejsca.

Przewiozłaś Żyda do Danii i za to zawiśniesz.

Tylko ja cię mogę uratować.

Wiem, że kłamiesz.

Brazylia i Niemcy wymienią dyplomatów.

Ty nie jesteś dyplomatką.

Nie przyjechałeś tu pracować w służbie dyplomatycznej,

nie byłaś nawet zatrudniona przez brazylijski rząd.

Przyjechałeś, bo twoja matka jest Niemką

i możesz być sądzona jako obywatelka Niemiec.

Nie masz dowodów.

Mam władzę i mogę kazać cię powiesić.

Tak ci się tylko wydaje.

Choćbyś rządził całym światem,

nigdy nie będę twoja.

Mogę cię posiąść...

kiedy tylko zechcę.

Nie. Jesteś małostkowy i nikczemny.

Brzydzę się tobą!

Czas ją zamknąć.

Zumkle!

Wyglądasz okropnie.

Przesłuchiwałeś Brazylijkę?

Zmarnowałeś ostatnią szansę.

Wróci do Brazylii i będzie się opalać na rajskiej plaży,

a ty tu zostaniesz i będziesz wcinać kiszoną kapustę.

Nie znalazłeś ani jednego dowodu, by ją tu zatrzymać.

Idź do diabła!

Jedziecie do Baden-Baden, pozostaniecie tam do odwołania.

Co pan ma na myśli? To skandal.

Nie możecie nas deportować, dokąd chcecie.

Możemy, dopóki nasi dyplomaci nie wrócą do Niemiec.

Podróż przez Atlantyk potrwa wiele miesięcy.

Nasze rządy zgodziły się na takie warunki.

Aracy!

Notatnik.

Muszę z panem porozmawiać.

Widzi pani, jak Aracy wchodzi i wychodzi.

Co tu się stało?!

Pani to rozrzuciła?

Zabili mojego syna. Twierdzą, że zdezerterował.

Jako ważny człowiek może pan oczyścić jego imię.

Oddał życie za Niemcy!

Mój syn to bohater!

Był dezerterem, dostał to, na co zasłużył.

Pułkowniku.

Co za bałagan.

Co za...

Wilfriedowi by się to nie spodobało.

Wyjeżdżacie do Baden-Baden i zostaniecie tam,

aż niemieccy dyplomaci wrócą z Brazylii.

Pociąg odjeżdża z dworca po północy.

Chciałam zobaczyć Baden-Baden, ale nie w ten sposób.

Ja też.

Co teraz będzie?

CZTERY MIESIĄCE PÓŹNIEJ

- Proszę. - Dziękuję.

Smakuje jak wióry.

Brakuje mi kawy.

Wyobrażasz sobie pierwszy łyk w domu?

Jak delikatna czekolada.

Jeśli wrócimy.

Wrócimy.

Ale świat nie jest już taki sam.

Tęsknię za synem.

Bardzo brakuje mi Edu.

A mnie dziewczynek.

Nie sądziłem, że to potrwa cztery lata.

Mam dość tej wojny.

- Co jest? - Dowiem się.

Co?

Wracamy do domu.

Poważnie?

Niemieccy dyplomaci są już w Lizbonie.

Zwalniają nas.

Nie do wiary.

Naprawdę.

Moja Aracy.

Zewsząd otacza nas groza.

Jak możemy tak kochać?

Nie wiem.

João...

nikt się nigdy nie dowie.

Kocham cię.

Z każdym dniem coraz bardziej.

Wracamy do domu.

RIO DE JANEIRO LIPIEC, ROK 1942

Aracy i João pobrali się i byli razem aż do jego śmierci w 1967 roku.

João Guimarães Rosa był jednym

z najsławniejszych pisarzy brazylijskich.

W 1982 instytut Jad wa-Szem nadał Aracy

tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata,

przyznawany osobom narażającym własne życie,

by ratować niewinnych ludzi w nazistowskich Niemczech.

Margarethe Levy zmarła w São Paulo w lutym 2011 roku,

a jej wieloletnia przyjaciółka Aracy dziesięć dni później w wieku 102 lat.

Nie ma oficjalnych danych na temat liczby osób uratowanych przez Aracy.

Nie lubiła mówić o swoim bohaterstwie,

ale szacuje się, że pomogła opuścić nazistowskie Niemcy setkom Żydów.

Obecnie żyje ponad tysiąc ich potomków.

Napisy: Piotr Mindur