Original subtitles

Toen ik programma's ging maken...

waren de oorsprong van het leven

en de DNA-structuur onbekend.

Dat continenten over de aarde

zouden drijven, vond men belachelijk.

Destijds bedreef je wetenschap in musea en laboratoria.

Dat is nu heel anders.

Nu reizen wetenschappers naar de verste uithoeken van de aarde.

Door hun ontdekkingen, begrijpen wij nu dingen die nog niet...

zo lang geleden een mysterie waren.

Al 60 jaar volg ik in de voetstappen van wetenschappers...

om een aantal van hun inzichten in film te vertalen.

DE NATUUR DOORGRONDEN

Vroeg in mijn televisie carri�re,

ontmoette ik de bekende Oostenrijkse wetenschapper Konrad Lorenz,

een van de eersten die probeerde dierlijk gedrag te doorgronden.

Hij werkte met ganzen,

en hij ontdekte dat...

als hij het eerste was wat kuikens zagen als ze uit het ei kropen,

bleken hem daarna overal te volgen.

Het was alsof hij hun moeder was geworden.

Hij noemde dit proces inprenting.

De jongen bleken hem zelfs nog te volgen als ze volwassen waren.

In 1952 gaf professor Lorenz een boek uit waarin hij uitlegde...

hoe hij met dieren kon praten en, in het bijzonder, met de grauwe gans.

Het heette King Solomon's Ring, en dit is het.

Aan mij de taak om hem live

op televisie daarover te interviewen.

Ik zei: Professor Lorenz, ik begrijp

dat u de taal van de grauwe gans spreekt,

hier heb ik een grauwe gans,

zodat je er even mee kan praten.

De gans was uit z'n doen,

sloeg met z'n vleugels en deed prrt,

Lorenz zei: "Oh jeetje, op m'n broek".

Beschaamd pakte hij z'n zakdoek.

Daarna snoot hij z'n neus, en er kwam

een veeg ganzenpoep op z'n wang.

Ik moest hem serieuze vragen stellen

over dierlijk gedrag terwijl hij onder de ganzenpoep zat.

Hij zag de grap er wel van in, want na het gesprek,

pakte hij z'n boek en tekende hij de hele gebeurtenis

voor in het boek, als geschenk aan mij.

Tegenwoordig maken filmmakers dankbaar gebruik van...

inprentingtechniek voor eigen doeleinden.

Rose Buck was het eerste levende schepsel dat deze ganzen zagen.

En ze bleven bij haar. Ze deelden zelfs het bed met haar.

Wie ben ik?

Ga maar.

Goed zo! Kom maar!

En ze volgen haar overal.

Lopend...

en uiteindelijk zelfs vliegend.

Dit zijn grauwe ganzen.

Dezelfde soort waarmee Konrad Lorenz werkte.

Ze volgen mij, want net als zijn ganzen...

was het eerste wat ze zagen een mens.

En die mens is natuurlijk Rose.

Ze vliegen in een rechte lijn achter elkaar,

net als in het wild.

Dat is omdat er een enige turbulentie

ontstaat achter de vleugel,

die het dier erachter meer lift geeft.

Door zo te vliegen, besparen ze energie.

We had kunnen dromen dat het mogelijk zou zijn...

om gewoon naast ze te zitten terwijl ze dat doen?

Kijk nou toch.

Is het niet prachtig?

De ontdekking van inprenting was ook

een zegen voor anderen dan filmmakers.

Het wierp niet alleen licht op het gedrag van vogels...

maar op dat van dieren in het algemeen.

Ook van zoogdieren. En van ons.

Maar in de jaren 50...

pakten andere wetenschappers zelfs meer verbijsterende problemen aan.

Wij wisten bijvoorbeeld bijna niets over dat grootste mysterie van allemaal,

de oorsprong van het leven.

En in 1952, het jaar dat ik bij de televisie kwam,

besloot een jonge afgestudeerde student aan de Universiteit van Chicago,

Stanley Miller, om te proberen

de omstandigheden van de vroege aarde na te bootsen in het laboratorium.

Het was een opmerkelijk ambitieus project voor een 22-jarige student.

Hij gebruikte materiaal als dit.

In de onderste kolf zit kokend water.

Stoom stijgt eruit op door deze buisjes

en gaat naar deze kolf hier,

die hij vulde met een mengsel van gassen,

methaan, ammoniak en waterstof,

die verondersteld werden aanwezig te zijn in de vroege atmosfeer.

En daardoor liet hij een elektrische ontlading gaan...

vanuit deze twee elektrodes, om de bliksem na te bootsen.

Stanley Miller werkte met een deadline.

Zijn professor had hem zes maanden tijd gegeven.

Waren er geen resultaten na die tijd,

moest hij afzien van deze experimenten

en terug aan het werk gaan aan zijn thesis, die over meteorieten ging.

Maar zijn intu�tie bleek juist.

Een week later vond hij een bruine vloeistof op de bodem van de kolf.

Het bevatte aminozuren, de bouwstenen van het leven.

Stanley Miller had aangetoond dat de eerste stappen op de weg...

naar leven spontaan konden zijn gebeurd.

Omstandigheden die lijken op die,

welke Miller cre�erde in zijn laboratorium, bestaan vandaag

in de natuur, in vulkanische warmwaterbronnen.

Dus toe we in 1979 een reeks gingen maken die "Life on Earth" heette,

leek het een goed idee om ons verhaal te beginnen naast

zo'n warmwaterbron in Yellowstone National Park, Wyoming.

En deze bronnen worden gekleurd door een hele vari�teit aan tinten,

door de florerende micro-organismen.

Micro-organismen die er bijna identiek uitzien...

aan enkele van de vroegste fossielen die we kennen.

Maar zelfs terwijl we "Life on Earth" aan het opnemen waren,

was er een gedenkwaardige ontdekking,

��n die een andere locatie suggereerde voor de oorsprong van het leven.

In 1979 daalde de diepzeeduikboot Alvin,

aan 't werk vlakbij de Galapagos Eilanden, meer dan 2,000 meter af naar...

de bodem van de Grote Oceaan.

Zijn missie was het filmen van vulkanische activiteit.

Maar in plaats van een dor vulkanische landschap,

onthulden de schijnwerpers een hele gemeenschap van tot nu toe onbekende...

dieren leefden in deze zwarte wereld.

Er waren reusachtige kokerwormen van bijna een meter lang, en daartussen,

kleine visjes en krabben.

Maar waar leefden al deze wezens van,

zo ver van de energie van de zon?

Pluimen van superheet water spoten vanuit het gesmolten gesteente

diep in de aardkorst, in de koude zee,

en de chemische bestanddelen die ze meedragen...

werden afgezet als grote rotsachtige torens.

Een deel van de opgeloste chemicali�n dienden als voedsel voor bacteri�n.

De bacteri�n zijn voedsel voor de kokerwormen en zijn op hun beurt,

zijn voedsel voor de krabben en vissen.

Meer van deze verbazingwekkende ecosystemen

werden nu ook elders ontdekt in de oceanen van de wereld,

elk met zijn eigen unieke bewoners.

Het is duidelijk dat gebeurtenissen zoals deze een ondersteuning zouden kunnen zijn

voor de eerste micro-organismen die verschenen in de oerzee�n

bijna 4.000 miljoen jaar geleden.

Maar, zo ja, hoe konden deze vroege vormen van leven aanleiding geven...

tot de grote verscheidenheid van wezens die vandaag leven?

Dat probleem houdt denkers al bezig sinds het allereerste begin van de wetenschap.

In de 19e eeuw stond de zo�logie nog in het stadium...

van het verzamelen en identificeren van soorten.

Mensen gingen naar de wildere delen van de wereld...

schoten een dier af, vaak hoe groter, hoe beter,

en brachten het vervolgens mee terug om te worden gemeten en ge�dentificeerd.

En hier in de opslagruimtes van het Natural History Museum van Londen,

kan je enkele van de vruchten van hun inspanningen zien.

Deze specimens, zorgvuldig gerangschikt in groepen van vergelijkbare soorten,

vormen samen een catalogus van het leven op de planeet.

Het was Charles Darwin die deze enorme catalogus een betekenis gaf

met zijn theorie van evolutie door natuurlijke selectie.

En in 1979,

gebruikten we die theorie als basis voor de televisiereeks

die het geheel van natuurwereld omvatte en die wij "Life on Earth" noemden.

Er bestaan vier miljoen

verschillende dieren en planten op aarde.

Vier miljoen verschillende oplossingen om in leven te blijven.

Dit verhaal vertelt hoe een aantal is geworden zoals ze zijn.

In het begin van de reeks,

ging ik naar Galapagos om te gaan kijken naar de dieren die...

Darwin voorzagen van bewijsmateriaal voor zijn theorie, de reuzenschildpadden.

Deze hier, bijvoorbeeld,

met z'n diepe, afgeronde schild, komt van een nat eiland...

waar ze zich met grondvegetatie voedt.

Deze daarentegen, heeft een verhoging vooraan aan het schild...

zodat hij z'n lange nek omhoog kan bewegen.

Hij komt van een droog eiland waar de schildpadden zich moeten rekken...

om het enige beschikbare voedsel te bereiken, de taken van bomen en cactussen.

Darwin vermoedde dat soorten niet altijd gelijk bleven.

Misschien hadden deze schildpadden ��n voorouder...

en waren ze aangepast aan de omstandigheden op hun eiland.

De verschillen die Darwin opmerkte

bij deze Galapagosdieren, waren uiteraard vrij minimaal.

Maar als zij konden ontwikkelen, is het dan niet mogelijk dat,

over een periode van miljoenen jaren,

een hele serie van zulke aanpassingen

leidde tot een revolutionaire verandering?

Hij suggereerde dat er een mechanisme

was dat dat veroorzaakte.

En dat noemde hij natuurlijke selectie.

Darwin had verklaard hoe verschillende soorten ontstaan waren.

Hij stelde dat al het leven verwant was

en ��n gemeenschappelijke oorsprong had.

Dat impliceerde dat er tussenvormen moesten zijn.

Aanknopingspunten tussen de grote diergroepen.

E�n levende link tussen vissen en amfibie�n...

was al ontdekt in de rivieren van Noord-Australi�, de longvis.

Hij leeft in water, als een gewone vis...

maar hij kan ook ademen door een zak in de keel,

een soort eenvoudige long.

Hij duwt zich voort over de bodem van de rivier met twee paar...

gespierde vinnen, lag op zijn lichaam, die fungeren als eenvoudige benen.

Maar het effectieve vroege wezen dat des chakle vormde tussen vissen

en de eerste landdieren, is pas vrij kort geleden ontdekt.

Fossielen van vissen, die lijken op deze Australische longvissen...

zijn gevonden in 400 miljoen jaar oude rotsen.

We weten vrij zeker dat die vroegere vissen lucht konden ademen.

Maar konden ze uit het water komen en aan land gaan?

Hoe deden ze dat? Dat wist niemand.

Er was een ontbrekende schakel.

En toen werd dit gevonden, in 2004.

Deze is gevonden in Arctisch Canada

en hij werd Tiktaalik genoemd.

Even groot als een longvis...

maar met een afgeplatte schedel en een rij vervaarlijk uitziende tanden.

En de ledematen?

Daarvan zijn er meerdere gevonden,

en dit is er een van.

Hij had een vlezige basis, net als een longvis.

Maar er zat ook een gewricht in het midden van de ledemaat.

Een elleboog. En aan het eind zat een rij vingers.

Dit was vrijwel zeker de eerste ledemaat...

waarmee een schepsel zich op het land begaf.

Tiktaalik leek waarschijnlijk op de amfibie�n van nu,

zoals salamanders.

De link tussen vissen en landdieren

was nu gevonden.

Er was weer een stukje van de puzzel van het leven gevonden.

Zestig jaar geleden was er nog een raadselachtige puzzel:

De vreemde verspreiding van dieren over onze planeet.

Waarom komen nauw verwante groepen dieren voor...

aan weerszijden van een oceaan,

zoals in West-Afrika en Zuid-Amerika?

Vogels kunnen over de oceaan vliegen.

Zoogdieren en reptielen kunnen op...

vlotten van vegetatie zijn weggedreven, maar hoe zit het dan met kikkers?

Kikkers zoals deze.

Kikkers hebben een poreuze huid. Voor hen is zout water giftig.

Ze zijn dus niet over de zee gedreven.

Dus misschien zijn niet de kikkers verhuisd, maar de continenten.

Dat was de suggestie die werd besproken

toen ik geologiestudent was in Cambridge in 1945.

Zou het kunnen dat de continenten van de aarde fragmenten waren van een veel...

groter supercontinent dat, over de miljoenen jaren heen uiteen was gedreven?

Dus vroeg ik de professor van geologie hier op de Cambridge Universiteit...

waarom hij ons, studenten, niets vertelde over die mogelijkheid.

En hij antwoordde, nogal luchtig,

"Als je kan aantonen dat er een kracht is...

die een continent een millimeter kan verschuiven, zal ik dat overwegen.

Maar tot dan, is het idee een droombeeld, jongen."

Toen ik in 1984 "The Living Planet" maakte,

was het antwoord duidelijk.

En ik dacht...

dat een dramatische manier om het te onthullen,

was om in het hoogste gebergte op aarde te gaan staan,

de Himalaya.

Ze werden zo'n 65 miljoen jaar geleden naar hun huidige hoogte gedrukt...

vanaf de zeebodem.

Wat is het bewijs voor die ongelooflijke bewering?

Dat is hier werkelijk overal te vinden.

Deze hellingen liggen bezaaid...

met fragmenten...

.. zoals deze.

Dit is duidelijk een versteende schelp. Een fossiel.

But I'm about as far as possible as it is to be from the sea.

Ik ben niet enkel in het midden van Azi�,

honderden kilometers ver van de zee,

en sta ook nog ruim drie kilometer boven zeeniveau.

Welke krachten hebben de zeebodem tot deze hoogte opgestuwd?

We weten nu dat deze krachten nog steeds actief zijn.

Deze IJslandse vulkanen barsten uit door enorme scheuren, of barsten,

die regelmatig opengaan, in een lijn

die dwars over het eiland loopt.

Die lijn is het noordelijke deel

van een lange zwakke plek die vele duizenden kilometers...

vanuit IJsland naar het zuiden loopt, over het gehele aardoppervlak.

Het gewicht van deze gesmolten stukken steen...

voorkomt dat ze van de vulkaanopening worden weggeblazen.

Ze kunnen dus niet plotseling onze kant op komen.

Stukken lava ter grootte van een koffer...

ploften neer in de asvlakte waar wij stonden.

Je zag ze roodgloeiend van de hitte in de as neerkomen.

De vraag was, hoe dichtbij je kon komen.

Nou, we kwamen behoorlijk dichtbij, toen er een brok lava...

een meter achter me viel,

werd het tijd om te vertrekken.

Nu weten we dat zulke uitbarstingen...

maar dan op de zeebodem het mysterie konden verklaren.

Gesmolten gesteente stijgt op vanaf de aardkern.

Bij het oppervlak gaat het gesteente opzij, twee kanten op.

Het begint minder heet te worden.

Het koelere gesteente zakt uiteindelijk weer naar beneden.

Door dit verspreidingsproces

wordt de aardkorst heel langzaam uit elkaar getrokken.

En dat zorgt ervoor dat de continenten in beweging komen.

Wat in m'n jeugd nog een speculatieve theorie was...

is nu algemeen aanvaard:

Continenten bewegen echt.

Het Indiase subcontinent schoof noordwaarts,

en duwde afzettingen van de zeebodem voor zich uit,

waardoor de Himalaya ontstond.

Zo belandde m'n gefossiliseerde schelp in meer dan...

drie kilometer hoge bergen.

De drift der continenten verklaart de

verspreiding van dieren over de aarde.

Maar wat verklaart het gedrag van dieren?

Ook dat was het onderwerp van onderzoek

in de laatste decennia.

Vooral de manier waarop ze met elkaar communiceren.

Door dat te filmen, kreeg ik de kans om mee te praten.

Een Magelhaenspecht klopt twee keer op een boom om te zeggen...

dat dat deel van het bos van hem is.

En als een ander het claimt,

klopt hij terug en gaat hij op onderzoek uit.

Oorverdovend zingende mannetjescicaden worden gelokt...

door een geluid dat het vrouwtje met de vleugels maakt...

dat lijkt op knippende vingers.

Kan ik je terug laten komen?

Het mannetje wil daar meer van weten.

Kom je deze kant op?

Dat geluid. Afschuwelijk.

In Minnesota is het niet moeilijk om een wolf te roepen.

Op Lord Howe Island in Australi�

kan je heel andere gesprekken voeren.

Niemand weet waarom...

maar als je hier vreemde geluiden maakt,

vallen er zeevogels uit de lucht.

En in Florida...

kan je hagedissen op een spiegel laten reageren.

Ja, zo.

Het hele ritueel.

Allemaal vrij simpele signalen,

maar in de jaren '90 bleek uit onderzoek dat sommige apen

zelfs een rudimentair vocabulaire hebben.

Bij zonsopgang komen vervetapen uit de bomen...

om op de grond voedsel te zoeken.

Hier beneden zijn ze uiteraard kwetsbaarder

dan in de bomen, maar er staat er altijd eentje op wacht.

Een python.

De bewaker roept iets wat "slang" betekent.

Dit geluid wordt alleen gebruikt als er een slang opduikt.

Een woord, kun je zeggen en als andere vervets het horen,

weten ze meteen welk gevaar er dreigt.

Een roep met zo'n specifieke betekenis is zeldzaam bij dieren.

Vervetapen hebben er meerdere.

Deze roep betekent: Gevaar vanuit de lucht.

Ze vluchten tussen de takken,

waar de adelaar niet komt omdat hij dan z�n vleugels kan beschadigen.

De apen slaken woedende kreten

tussen de veilige takken en eentje is zelfs zo dapper

om een bliksemaanval uit te voeren.

Communicatie tussen mannetjes en vrouwtjes van een soort...

met geluiden en visuele signalen...

fascineert natuurkenners al lang,

en dat was zeker zo in de 19e eeuw.

Toen ik een jongen van negen was,

las ik een boek dat me hevig in vervoering bracht. Dit is het.

Het heet "The Malay Archipelago:

The Land of the Orangutan and The Bird of Paradise",

van Alfred Russel Wallace.

Het bevatte ��n bijzonder opwindende illustratie.

Dit is hem. Leden van een inheemse stam...

jagen op paradijsvogels die in de bomen hun veren opzetten.

Ik droomde dat ik daar op een dag heen...

kon gaan om het met eigen ogen te zien.

Dat deed ik in 1957.

Vanuit de hoofdstad van Nieuw-Guinea, Port Moresby,

charterden we een vliegtuig...

en vlogen landinwaarts...

naar een gebied dat nog als behoorlijk wild werd gezien.

Na een uur vliegen, naderden we het midden...

van het gebergte toen we plots...

een vruchtbare vallei met bergen eromheen zagen.

Dit was ons reisdoel. Hier gingen we

de komende maanden werken. De vallei van de rivier de Waghi.

Het Waghi volk kende de paradijsvogels zeker wel!

Ze gebruikten de veren als betaalmiddel.

Ze vormden een essentieel onderdeel van alle belangrijke transacties.

Ik zag een ceremoni�le dans

waarbij elke man zich had versierd...

met de sierveren van ten minste 30 paradijsvogels.

Ik keek naar de overblijfselen van 20.000 dode vogels.

Er werd zo hevig op gejaagd,

dat we weinig kans maakten ze hier aan te treffen.

De cameraman Charles Lagus en ik

besloten naar een wilder gebied in het noorden te gaan.

Toen we na een zware tocht boven waren,

aan de rand van de vallei, stuitten we op problemen.

Tot m'n schrik weigerden de mannen om verder te gaan.

Ze zeiden heel beslist dat dit de grens van hun stamgebied was.

Ik dacht dat we niet genoeg betaalden

en dat wat extra zout wel zou helpen.

Maar nee, dat het volk dat voorbij dat punt leefde

uit slechte mensen bestond. Dat ze mensen aten, zeiden ze.

We gaan er niet heen.

En ik zei: "Kom op, dit gaat ons wel lukken".

Ineens zag ik een witte veer bewegen

achter een rots.

En nog een achter een boom.

Terwijl ik me afvroeg wat dat was...

sprongen die mannen tevoorschijn

en stormden ze het pad af...

zwaaiend met stenen bijlen en speren.

Ik wist niet wat ik moest doen.

Ik liep ze tegemoet...

stak m'n hand uit en zei: "Goedemiddag".

Tot m'n verbazing pakten ze m'n hand, schudde ze heen en weer,

en zeiden ze: "Goedemiddag".

Ze gedroegen zich zo, omdat ze bij een ontmoeting op deze stamgrens...

de ander moesten laten zien

dat ze nog strijdvaardig waren, want deden ze dat niet,

en als ze slap en vredelievend leken,

dreigde er verkrachting en plundering.

Dus als de volkeren elkaar troffen, zagen ze er vervaarlijk uit.

En ze overtuigden mij zeker.

Opgelucht trokken we verder.

We hoorden paradijsvogels roepen, maar we vonden geen plek

waar we ze konden filmen.

Tot we drie weken later, vlak na zonsopgang, ineens geluk hadden.

Laag in een boom: Een paradijsvogel met sierveren.

En daar z'n vrouwtje zonder sierveren.

Dit was de eerste film die ooit gemaakt werd...

van een paradijsvogel die in het wild z'n veren opzette.

De beelden waren op zich wel ok�...

Maar Charles's camera was oud,

en maakte herrie alsof het een betonmolen was,

Ik kon dus het geluid niet opnemen tijdens het filmen.

Toen hij klaar was,

zette ik de recorder aan en nam ik twee roepen op,

Eentje ging zo, twee keer.

En eentje zo, drie keer.

Na onze terugkeer voegde ik die twee samen...

om bij de beelden af te spelen.

Na de uitzending schreef m'n oude professor me:

hij zei, "Gefeliciteerd met deze...

prachtige documentaire over het vertoon van de paradijsvogel.

Of het me was opgevallen dat de vogel, afwisselend een roep...

van twee en drie klanken had. Nooit dezelfde bij elkaar,

of drie samen.

Of ik wellicht een geleerd stuk wilde schrijven...

over dit vreemde fenomeen?"

Ik moest hem uitleggen dat het lag aan

de beperkingen van filmen in de natuur.

Onze primitieve apparatuur leverde

wazige zwart-wit beelden op, en veertig jaar later, probeerde ik

opnieuw de vogels te filmen die Wallace zo levendig had beschreven.

Zo ver als ik weet,

kon Wallace niet in de bomen klimmen om de vogels van dichtbij te bekijken

Tegenwoordig kunnen we dat op vrij simpele wijze doen.

Je schiet met een katapult een dunne lijn over een hoge tak...

trekt een dikker touw naar boven en bevestigt contragewichten.

Je klikt jezelf vast en je gaat omhoog.

En dit is de boomtop.

De vogels zitten in een andere hoge boom, zoals deze.

Ik kan ze hier bijzonder goed zien.

Eindelijk komt Wallace z'n illustratie tot leven.

Hij was de eerste Europeaan die dit bijzonder spektakel zag...

en wist goed hoe het allemaal zat.

Dit is een vrouwtje. Ze kiest een van

de mannetjes die zich zo mooi maken...

en springt dan op de tak van het uitverkoren mannetje.

Een open uitnodiging om te paren.

Meer doet hij niet als vader.

Ze vliegt weg en voedt haar jongen alleen op.

De vrouwtjes zijn relatief saai.

Alleen de mannetjes hebben prachtige sierveren.

Elk van de ruim 40 soorten heeft z'n eigen soort.

Ze laten groeien en ze tonen,

kost het mannetje vast veel energie.

Is het dit allemaal waard, alleen om met een vrouwtje te paren?

Nou, blijkbaar wel.

Wel voor het mannetje dat de meeste indruk maakt met z'n vertoning.

Hij paart namelijk met vrijwel alle vrouwtjes in het gebied.

Generatie na generatie worden alleen

de genen van de winnaar doorgegeven.

en het is dit, dat na vele generaties,

zo'n extravagante pluimage en vertoningen oplevert.

Dit proces wordt seksuele selectie genoemd.

De mannetjes van een andere familie vogels uit Nieuw-Guinea

maken geen indruk met veren...

maar met felgekleurde voorwerpen die ze in een prieel tentoonstellen.

Dit is het werk van de meester-bouwer onder de prieelvogels.

Ik ben hier in Vogelkop in het uiterste westen van Nieuw-Guinea.

En dit is het prieel van de bruine tuiniervogel.

Het is verbazingwekkend.

Een van de wonderen van de natuur.

Het prieel is volledig overdekt.

Er liggen oranje vruchten en oranje dode bladeren.

Achter me ligt blauw fruit.

Allemaal hier gebracht door de vogel.

Zulk spectaculair gedrag leerden we in 1976 beter te begrijpen...

toen Richard Dawkins dit boek publiceerde,

De zelfzuchtige genen.

Daarin brengt hij evolutie, genetica en dierlijk gedrag samen.

Hij beargumenteert dat de evolutie door het gen wordt gestuurd.

De overleving van een individueel dier is minder belangrijk...

dan de overleving van z'n genen.

Selectie op het niveau van het gen

stelt ons ook in staat om te begrijpen waarom sommige dieren...

zich soms onzelfzuchtig gedragen.

Dit zijn allemaal vrouwtjesmieren. Ze zijn bereid...

Ze zijn bereid mij aan te vallen ter verdediging van hun kolonie

en hun leven te geven, omdat de genen die ze dragen

gelijk zijn aan die van hun zusters en aan die van hun moeder.

Als ze mij aanvallen, doen ze hun best...

om hun genen veilig te stellen voor de volgende generatie.

Je hoeft zelf geen nageslacht te krijgen om je genen door te geven.

Alle vrouwelijke werkmieren en soldaten in dit nest zijn zussen.

Ze delen 75 procent van hun genen.

De kolonie is daarmee een soort superorganisme.

en, verwonderlijk, werd ontdekt dat ook sommige zoogdieren...

in een dergelijke gemeenschap leven.

Stokstaartjes in de Kalahari Woestijn.

Ze slapen 's nachts in holen.

Ze vinden al het benodigde voedsel op de grond.

Het zijn snelle, geoefende hardlopers.

Gek genoeg klimmen ze ook.

En ze hebben goede redenen om dat te doen.

Eerst moeten ze opwarmen in de vroege ochtendzon.

In hun groep plant alleen het dominante paar zich voort.

Dus ook hun kroost plant zich niet voort...

maar helpt wel om jongen op te voeden.

E�n kijkt of er gevaar dreigt en een ander vangt een schorpioen

en wil dat het jong die opeet.

De helpers zijn erg onzelfzuchtig.

Ze gedragen zich zo, omdat ze dezelfde genen hebben...

als hun pupillen en door ze te helpen,

zorgen ze dat de genen worden doorgegeven aan de volgende generatie.

De dieren werden sterren door onze eerste stokstaart film.

Niet vanwege hun zelfzuchtige genen, moet ik toegeven,

maar door hun betoverende persoonlijkheid.

De factoren die bepalen wat ze doen,

worden via de genen doorgegeven.

Wat voor fysieke structuur

kan al die informatie dragen?

Dat was een grote puzzel

die genetici al intrigeerde...

sinds het begin van hun wetenschap een eeuw geleden.

Ook dat mysterie stond op het punt opgelost te worden.

In 1953 bouwden hier in de Cavendish Laboratoria...

twee jonge onderzoekers, Francis Crick en James Watson...

modellen zoals dit.

Het was hun manier om na te denken over de structuur

van een complex molecule die gevonden wordt in de genen van alle dieren,

DNA.

Het belangrijkste zijn deze ketens,

die om de stang heen draaien.

Een. En hier is de tweede. En ze zijn met elkaar vervlochten.

Dit is de dubbele helix.

Een intellectuele prestatie van formaat.

Die leidde tot een geheel nieuwe wetenschap,

moleculaire genetica.

DNA heeft ons recent nieuwe inzichten gegeven...

in de familierelaties van dieren...

via de techniek van de genetische vingerafdrukken.

Die is in 1984 ontwikkeld door Sir Alec

Jeffries van Leicester University.

Aan de hand van ��n bloeddruppel kun je niet alleen

een specifiek individu identificeren,

maar ook vaststellen of het nabije familie is van een ander.

We dachten, bijvoorbeeld, altijd

dat de meeste vogels keurige paartjes vormden.

We zagen ze baltsen, paren

en hun jongen opvoeden en dus namen we aan...

dat ze elkaar trouw waren.

Genetische vingerafdrukken toonden ons ongelijk aan.

Zoals ik uitlegde in "The Life of Birds".

Het meest bizarre...

gedrag van allemaal...

speelt zich af in de stadstuintjes in Engeland.

En tot voor kort was het nog nooit iemand opgevallen.

Een jong heggenmussenvrouwtje, klaar om te leggen.

Dit is haar partner Alfa.

Hij zingt lustig, Hij eist het bezit van het nest op...

en ook het territorium eromheen waar hij voedsel inzamelt.

Het paar eet vaak samen. Ze zijn duidelijk toegewijd aan elkaar.

Hij verliest haar zelden uit het oog.

Want zij is niet zo trouw als misschien zou moeten.

Er is een derde vogel in de buurt.

Beta, een jonger mannetje.

Alfa is niet erg dol op hem en ze hebben constant onenigheid.

Soms vechten ze stevig en vliegen de veren in het rond.

Desondanks blijft Beta in de buurt,

verscholen in de heg.

Alfa heeft het vrouwtje weer voor zichzelf, zo lijkt het.

Maar zij heeft de ogen goed open.

Beta zit nog steeds in de heg. Hij roept haar zachtjes.

Ze gaat naar hem toe.

En terwijl Alfa aan het eten is,

komen zij en Beta bij elkaar.

Ze draait met haar staart, ter uitnodiging. Snel paren ze.

Beta vliegt weg.

Maar nu baltst ze met Alfa, door op

dezelfde manier haar staart te bewegen.

En nu paart hij met haar.

Ze maakte beide mannetjes gelukkig,

allebei zullen ze helpen om de jongen te voeren als ze uitkomen.

Genetische vingerafdrukken hebben aangetoond dat

maar een vijfde van alle schijnbaar monogame vogels

elkaar werkelijk trouw is.

Moleculaire genetica, samen met langdurige dierstudies

in het wild hebben onze idee�n

over hoe dieren leven veranderd.

Andere langlopende studies werpen licht

op onze eigen evolutie en afkomst,

Vooral die van Jane Goodall.

Ze begon in 1960 in Tanzania met chimpansees te werken.

De 26-jarige Goodall kwam in Afrika toe...

zonder wetenschappelijke opleiding

Ze moest de chimpansees twee jaar geduldig volgen...

voordat ze haar in hun buurt toelieten.

Om ze te onderscheiden,

gaf ze ze namen zoals mensen elkaar geven,

Dat leverde haar problemen op met meer conventionele wetenschappers...

die zeiden dat ze de dieren ongegrond menselijke eigenschappen toedichtte,

waarvoor er geen bewijzen waren.

Ze deed revolutionaire ontdekkingen.

Zo bewees ze dat chimpansees gereedschap gebruiken

en dat zelfs aanpassen voor specifieke doeleinden.

Ze vissen naar termieten met takjes

waar ze eerst de bladeren af strippen.

Tot dan toe werd gedacht dat alleen

mensen zo werktuigen konden maken.

Eind jaren '70,

bleek dat chimpansees aan de andere kant van het continent, in West Afrika,

ander gereedschap gebruikten, op een andere manier.

Ze leggen noten in een holte in het hout

en slaan ze met een speciaal geselecteerde "hamer" open.

herhaaldelijk gebruik sleet het gat uit

en vormt een aambeeld, dat de noot op z'n plek houdt.

Met dit gereedschap kan een ervaren chimpansee twee noten per minuut kraken.

Voor de hardste noten hebben ze stenen hamers, die ze bij zich dragen.

Kraken is niet makkelijk.

Je moet een goed aambeeld kiezen...

..en een goede hamer.

Alleen West-Afrikaanse chimpansees kraken op deze manier noten.

Het kost meer dan tien jaar om de techniek te leren.

We weten nu dat chimpansees wel 20 verschillende werktuigen gebruiken.

Christophe Boesch ontdekte het notenkraken het eerst.

Hij bestudeerde deze chimpansees al sinds 1976.

En in 1989 ging ik in Ivoorkust bij hem op bezoek.

Hoe liet je de dieren zo aan je wennen

dat we nu zo dichtbij kunnen komen?

Door geduld te hebben.

Het heeft ons vijf jaar gekost. - Vijf jaar?

Vijf jaar hebben we ze gevolgd. Altijd rustig,

nooit agressief, altijd dezelfde kleur kleding

en geduld, geduld.

Christophe wist niet of

hij wel met een 63-jarige het bos in wilde.

"Wie is die oude man?", zei hij,

" Wie is de oude man die wil komen?"

" Is hij fit? Kan hij rennen?"

Het antwoord was twee keer nee,

maar toch wist ik daar te komen.

Hij ging de hele dag met de dieren mee,

waar ze ook heen gingen, en als ze vertrokken, vertrok hij ook.

Hij ging pas weg als zij gingen slapen.

Dan ging hij pas terug naar z'n kamp...

om om vier uur op te staan

om bij hen te zijn...

voordat ze weer op pad gingen.

En Christophe had gelijk.

Zeer vermoeiend. Ik ben van m'n leven nog nooit zo moe geweest.

Maar Christophe ontdekte ook een duistere kant

van chimpansees.

Je ziet hen normaal niet als jagers.

Eerder als zachtaardige vegetari�rs

die vruchten en bladeren eten.

Als je ze een tijdje volgt in hun habitat,

deze bossen van West-Afrika...

ontdek je dat ze wel jagers zijn.

Ze jagen zelfs in teams.

Hun jachtstrategie is complexer dan van alle andere jachtdieren...

behalve...

..behalve, uiteraard...

de mens.

De techniek die ze vrij zeker zullen gebruiken...

is dat een van hen de franjeaap voor zich uit gaat drijven...

en dat andere aan weerszijden de weg blokkeren,

zonder de franjeapen aan te vallen,

Dan zijn er jagers die de aap proberen te pakken.

Uiteindelijk gaat er ��n mannetje vooruit en legt een hinderlaag,

zodat het net zich sluit.

De apen ruiken nu onraad.

Een drijver gaat er naar toe, om te voorkomen dat de groep ter plaatse blijft

en ze naar een plek te sturen waar ze makkelijker te pakken zijn.

Ze zijn allen in positie.

Het dier dat opdrijft, de dieren die blokkeren,

Het dier dat de hinderlaag legt en het net sluit,

is nu ook boven.

De franjeapen kunnen nauwelijks ontsnappen.

Ze hebben er een!

De prooi wordt naar beneden gebracht.

Daar kunnen de vrouwtjes en de anderen ze delen.

De beloning voor die lange jacht.

Het uit elkaar gerukte lichaam van een franjeaap.

Die...

bebloede gezichten...

vervullen ons misschien met afschuw.

maar we zien er wellicht het gezicht in

van onze jagende verre voorouders.

We zijn misschien...

ontzet door...

het groepsgeweld en de bloeddorst,

maar we zien daarin ook misschien,

de oorsprong van de samenwerking...

die, uiteindelijk,

de mensheid z'n grootste triomfen heeft opgeleverd.

De studie van chimpansees,

begonnen door Jane Goodall, voortgezet door Christophe Boesch en anderen,

laat ons nog iets zien.

Chimpansees ontwikkelen niet enkel eigen technieken

om te jagen en gereedschap te maken...

en elke chimpanseegemeenschap is in staat

om z'n eigen versie te ontwikkelen.

Chimpanseegemeenschappen hebben anders gezegd hun eigen cultuur.

En dat werd gezien als iets wat uniek was voor de mens.

Iedereen wist dat chimpansees biologisch onze neefjes zijn.

Pas de afgelopen 20 jaar hebben we ontdekt...

dat we ongeveer 95 procent van ons DNA met hen delen.

We hebben nu het gereedschap om te achterhalen

hoezeer we verwant zijn.

In 1990 begonnen wetenschappers in 20 labs overal ter wereld...

aan de identificatie van alle 3.000 miljoen chemische eenheden...

die samen de genetische code van de mens vormen.

Het kostte 13 jaar.

Exact 50 jaar nadat Crick en Watson...

de structuur van DNA hadden bepaald,

was het menselijke genoom ontrafeld.

En dit is het.

In deze delen staat alle benodigde informatie...

om de genetische structuur van de menselijke soort te defini�ren.

Elk getal verwijst naar een van onze 23 chromosomen.

Als ik het opensla,

zie je dat de tekst bestaat uit

slechts ��n heel erg lange lijst van maar vier letters...

A, C, T, G.

Elke combinatie is een instructie voor

��n element in het menselijke ontwerp.

Dit is de geheime taal van het DNA.

Dit is het boek van het leven.

En ieder van ons heeft z'n eigen editie.

Toen ik, in 1953, hoorde

dat de structuur van DNA was ontdekt...

was het onvoorstelbaar dat je ooit het

hele genoom in een boek kon uitgeven.

Maar het hele proces is zodanig versneld...

dat iedereen het in een halve dag kan laten doen.

Het vergelijken van het genoom van verschillende soorten...

is erg leerzaam gebleken.

In de hete chemische bronnen van Yellowstone

leven de eenvoudigste levensvormen, eencellige bacteri�n,

zo verschillend van ons complexe lichaam

als een organisme maar kan zijn.

Maar we delen zo'n 200 genen met die zeer vroege levensvormen.

Inderdaad, een aantal genen wordt...

zelfs gedeeld door alle levensvormen op de planeet.

Ons DNA gaat als een ononderbroken keten terug...

naar het begin van het leven, 4000 miljoen jaar geleden.

We kunnen ons evolutionaire erfgoed traceren

terug in de geologische tijd.

Terug naar het tijdperk van de dinosauri�rs.

En nog verder terug, naar de eerste amfibie�n.

Terug naar de vissen.

En de eerste dieren met een ruggengraat.

En nog verder terug naar eencellige organismen:

de eerste levensvorm die op onze planeet verscheen.

Tijdens mijn leven heeft de wetenschap veel raadsels opgelost...

die 60 jaar geleden nog zo onbegrijpelijk leken.

Hoe bergketens ontstaan.

De manier waarop dieren verspreid zijn,

Hoe ze met elkaar communiceren.

Hoe een complexe chemische molecule...

eigenschappen van generatie op generatie kan doorgeven.

Het bracht wat licht op het diepste aller mysteries,

de oorsprong van het leven.

De natuurlijke wereld is beter te begrijpen dan ooit tevoren.

En daarom is het bestuderen ervan zo de moeite waard en zo heerlijk.

Ik heb een tijdperk meegemaakt

van buitengewone wetenschappelijke ontdekkingen.

Maar in die periode hebben we ook,

grondig de manier veranderd waarop we naar de natuur kijken.

En dat zal het onderwerp zijn van het programma van volgende week.