Original subtitles

Wat nu volgt is een waar verhaal.

Ik toon het zoals het gebeurde, zonder versiering.

Hier,

tijdens de Duitse bezetting,

hebben 10.000 mensen geleden,

slachtoffers van de nazi's.

7.000 zijn bezweken.

Bedankt, heren officier.

Blijven staan.

Vuile hond!

We zullen je wel afleren van te proberen te vluchten.

Vooruit, buiten! En wat snel!

We zullen je wel leren hoe men zich enkele dagen rustig houdt.

Ik voelde dat ik bekeken werd.

Ik durfde niet bewegen.

Niets gebroken, maar ik zag er waarschijnlijk niet knap uit.

Ik veegde mezelf zo goed mogelijk af.

De aanklachten tegen mij waren heel zwaar en ik had ze duidelijk nog verzwaard.

Waarom hadden ze me nog niet gefusilleerd?

Toen ik in de rechtszaal zat, had ik vrede genomen met het idee van de dood.

Ik had liever een onmiddellijke terechtstelling gehad.

Het tikken van mijn buurman hielp me ook niet.

Ik verloor zelfs even de moed en weende.

Ik sliep zo diep dat de cipiers me moesten wekken bij dageraad.

Opstaan.

Opstaan!

Instinctief deed ik alsof ik me amper kon bewegen,

alsof het een verschrikkelijke inspanning was om enkel te gaan zitten.

Heeft die misleiding mij het leven gered?

Genoeg.

Ik werd weer getrapt en geslagen en werd opnieuw alleen gelaten.

Mijn cel was amper 3 op 2 meter.

Het meubilair was rudimentair.

Een houten kader waarop een matras lag, en twee dekens.

In een nis bij de deur stond een slappe emmer.

En tenslotte nog een stenen schap aan de muur.

Ik slaagde erin daarop te klimmen en zo het venster te bereiken.

Op de kleine binnenplaats die ik voor me zag,

waren drie behoorlijk geklede en geschoren mannen

blijkbaar zonder bewaking aan het wandelen.

Let goed op, ik kom terug.

Jouw naam? - Fontaine.

Ik Terry.

Hoe kan je met buiten praten?

Ik heb een manier.

Ik besefte zeer goed dat ik op mijn hoede moest zijn.

Vangen.

Nu dat een onbekende had gezegd: "ik heb een manier",

was voor mij al alles veranderd.

Eruit.

Eruit! Vooruit!

Ondanks mijn handboeien kon ik me wat wassen en mijn wonden reinigen.

Eruit!

Al snel leerde ik te communiceren met mijn buurman.

Een jonge arbeider in een bronsgieterij,

die tijdens een ruzie een Duitse soldaat had gedood.

Hij wachtte op zijn executie. Hij was 19.

Met het touw dat ze mij gaven, en mijn zakdoek,

had ik een soort zak gemaakt.

Geef me morgen je brieven.

2 mei, Liefste moeder, ik zit in de bak...

Om mijn familie gerust te stellen, en hun hoop te geven die ik zelf niet had,

En vooral om mijn oversten te waarschuwen

dat de postzender waarvoor ik verantwoordelijk was

de Duitsers hielp, daar ze de code gekraakt hadden.

Ik had besloten het risico te nemen.

En wat een risico.

Mijn brieven aan een vreemde toevertrouwen

kon mijn einde betekenen, en ook dat van de ontvangers.

We konden gezien worden, of elk moment onderbroken worden.

Heb je een veiligheidsspeld?

Een veiligheidsspeld?

Wacht.

Hij stapte naar het gebouw waar de vrouwen zaten.

Dit komt van hen.

Op het papier, door een vrouwenhand geschreven, het woord "courage."

En er was een veiligheidsspeld.

Mijn buurman had me de methode verteld.

Maar het lukte niet meteen, en ik geloofde amper dat het zou werken.

Duw, trek, sleutelgat, mechanisme.

Ik kon eindelijk mijn stijve armen en polsen ontspannen.

Ik had plots een overwinningsgevoel.

Heel uitzonderlijk en uniek

had Terry van de hoofdcipier toestemming voor bezoek van zijn dochter op bepaalde dagen.

Ik wist dat pas veel later.

Ik was me niet bewust van het gevaar voor hemzelf en voor haar.

Terug thuis stak zij de brieven in de omslag, en gooide ze in de brievenbus.

Je brieven vertrokken gisteren. Ze zouden nu moeten aangekomen zijn.

Bedankt.

Je hebt je plicht gedaan. Dat zal je helpen volhouden.

Kijk.

Wees voorzichtig.

Welnu, Luitenant Fontaine.

Heb je je schaakmat al aanvaard?

Ik zal eerlijk zijn. In jouw plaats was ik ook uit de auto gesprongen.

Maar nu ga je mij je woord geven dat je niet meer zal proberen te ontsnappen.

Dat geef ik.

Welk spel speelden we?

Hij geloofde me zeker niet.

En ik was vastbesloten er bij de eerste gelegenheid vandoor te gaan.

Hoopte hij een uitgehongerde man zichzelf op die magere stukjes te zien werpen?

Mijn eerste eten in vier dagen.

De tijd aan het venster werd steeds langer en langer.

Ik kon de binnenplaats zien, en de muren en de ziekenboeg.

Onbewust bereidde ik mezelf voor.

Ik wist dat er executies werden uitgevoerd in de gevangenis.

Ik kreeg een waanzinnig idee.

Hij was er.

Ik bleef lang wakker om hem de Bataillonaire's-mars te leren, zoals hij vroeg.

Meer hulp kon ik hem niet bieden.

De volgende dag kwam de hoofdcipier me halen.

Vest.

Handdoek.

Ik had de benedenverdieping verlaten, en zat nu in cel 107 op de bovenste verdieping.

Iedereen naar buiten.

Iedereen naar buiten.

Rechts, niemand. De cel was leeg.

Links, een buurman die me niet geantwoord had.

Ik probeerde op hun gezicht af te lezen wat soort mannen ze konden zijn.

Ik bekeek ook de muren.

Gisteren binnengekomen?

Ik ben er al 15 dagen...

of 15 jaar.

Het went wel.

Toch, wees maar zeker.

Mijn naam is H�brard.

Niet praten!

Ik ben Fontaine.

De tijd om onze emmers te legen, en wat water over ons gezicht te gooien,

en dan de ganse dag terug in onze cel.

Met niets te doen, geen nieuws, en in een verschrikkelijke eenzaamheid,

waren we een 100-tal ongelukkigen die hun lot afwachten.

Ik maakte me geen illusies over het mijne.

Kon ik maar ontsnappen, vluchten.

Het was geluk of het nietsdoen dat mij mijn eerste kans gaf.

Ik zat vaak voor mijn deur,

met niet beters te doen dan mijn gedachten te laten ronddwalen.

Ze was gemaakt met 2 panelen van 6 eiken planken,

in een kader van dezelfde dikte.

In een spleet tussen twee planken zag ik dat de verbinding geen eik was,

maar hout van een andere kleur, beuk of populier.

Er was zeker een manier om deze deur uit elkaar te halen.

Om een ijzeren lepel te verkrijgen

- tin of aluminium zijn te zacht en breekbaar -

moet ik meerdere maaltijden wachten.

Ik maakte er een soort beitel van.

Nee, de planken zaten niet in elkaar met penverbindingen

gevormd in de eik zelf,

maar door verbindingen in zacht hout dat mijn gereedschap gemakkelijk aankon.

Ik schatte dat het me 4 of 5 dagen zou kosten ��n verbinding weg te halen,

door het hout te snijden of schaven.

Maar elke avond, op hetzelfde uur, moest ik een luchtje scheppen.

Het ging langzaam, door mijn angst om lawaai te maken,

en de constante angst betrapt te worden.

Bovendien moest ik steeds weer onder de deur gaan

met een stukje stro dat uit de celbezem kwam.

Fontaine, ben je daar?

Ben jij dat, Terry?

We ontmoeten elkaar opnieuw. Ik heb je gemist.

Ik vertrek.

Laten ze je vrij?

Ze brengen me naar God weet waar.

Hoe hij de bewaking kon omzeilen en naar mijn deur komen, heb ik nooit geweten.

Mijn buurman van beneden?

Eergisteren gefusilleerd.

Vaarwel.

Het vertrek van Terry, en de dood van een kameraad die ik nooit zag

maakte me wanhopig.

Ik ging echter door met mijn werk. Het verhinderde me na te denken.

De deur moest open. Ik had geen plannen daarna.

Een nieuwe, de pastoor van Leyris,

won mijn vertrouwen, en vervulde mijn nood aan kameraadschap.

Ze arresteerden me gisteren op de preekstoel. Geen tijd om iets mee te nemen.

Niets?

Ik wou al altijd wat tijd voor mezelf, met mijn Bijbel, om te mediteren.

Ik heb geen Bijbel, maar ik heb een potlood.

Geweldig.

Hou jezelf bezig. Schrijf, hou je geest actief.

Ik hou me bezig.

Drie planken zouden een opening geven die groot genoeg was.

Aan de overzijde, in 108, hield iemand de wacht,

wat mijn werk veel eenvoudiger maakte.

Anderzijds baarde de stilte van mijn buurman me zorgen.

We kunnen gewoon spreken. Ze zijn allemaal beneden aan de andere kant.

Ben je bang?

Ik wist dat hij er was. Daar was ik zeker van.

Ik durfde niet meer aan mijn deur komen, omdat mijn buurman me zorgen baarde.

Ik stelde me tevreden de gaten te vullen met papier dat ik verkleurde op de grond.

Hij gaf ons een verdwaasde blik.

En die nacht aan het raam, Blanchet, want dat was zijn naam...

Voor enkele dollars, Mr. Blanchet? Had jij dan dollars?

Nee, van een Jodin. Ik had haar nog nooit eerder gezien.

Ze had ze mij gegeven de dag voor ze haar oppakten.

En hoe wisten ze dat?

Van een brief in een zak wasgoed.

Ze zullen ze vrijlaten.

Neen.

Wat kan ik voor je doen? - Niets.

Je kan altijd iets doen.

Als je mij wil helpen, stop met kerven. Je gaat de ganse verdieping straf bezorgen.

Na drie weken inspanning, zo weinig mogelijk geluid makend,

was ik erin geslaagd drie planken in de lengte los te maken.

Maar ze zaten in het frame, boven en onder,

door verbindingen die het handvat van mijn lepel deden plooien.

Om de zijkant van het frame te laten breken had ik een andere lepel nodig.

Dan pas zou ik genoeg druk kunnen zetten.

De Bijbel.

Ik heb geluk.

Een mirakel.

Het is waar, sinds gisteren is alles anders.

Stilte! Niet praten!

Ik heb ook geluk.

Het kader brak, maar een groter stuk dan ik had verwacht.

Ik kon de stukken weer op hun plaats zetten.

Waarom de moeite?

Vechten. Vechten tegen de muren, tegen mezelf, tegen de deur.

Jij ook, Mr. Blanchet, zou moeten vechten en hopen.

Hopen op wat?

Op naar huis gaan, vrij te zijn.

Vrij zijn?

Wacht er iemand op je? - Niemand.

Een vriend?

Ik heb geen vrienden.

Vecht hoedanook. Vecht voor iedereen hier.

En dat helpt. Als je enkel voor jezelf zorgt...

Wat doe jij dan nog?

Ik denk aan jou, Mr. Blanchet, en dat geeft me moed.

Voor mij, echte moed, dat zou mezelf doden zijn.

Ik heb het geprobeerd. Ik maakte een strop met mijn veters. De nagel begaf het.

En dan?

Ik hoorde kloppen op de muur.

Dat was ik toen ik aankwam. Waarom antwoordde je niet?

Waarom?

Ik was bang dat ze mijn deur met teveel kracht gingen openen of sluiten.

Gelukkig moest ik dat zelf doen.

Alles goed? - Alles goed.

Zijn vrouw gaf hem aan. Verraadde hem.

Dergelijke dingen gebeuren...

in het leven.

Dat is vreselijk.

Dat gaat niet goed aflopen voor haar.

Hij vermoordde haar niet?

Het scheelde niet veel.

Toen hij aankwam dachten we dat hij gek was.

En nu is hij een andere man.

Op zijn gezicht zie je geen haat of lijden meer.

Hij noemt Orsini.

Praat je over mij, pastoor?

Ik zei dat je de moed zelve bent.

Een maand geduldig werken en mijn deur was open.

Wat me veel tijd kostte, was alles terugzetten en camoufleren.

In het gebouw, geen wachtrondes, geen cipiers.

In de gang raken was niet echt een grote moeite.

Maar ik had ook een doel.

Geen wandeling geen eten

Wat is er?

Ik ben het, cel 107.

Onmogelijk.

Hou vol. Ik moet nu gaan, ik kom morgen terug.

Zijn verrassing deed me deugd.

Die nacht ging ik minder ongelukkig slapen.

Dat was jij in de gang. Ontken maar niet.

Ik was het.

Je gaat ervandoor. Hoe ga je het doen?

Eerlijk, ik heb geen flauw idee.

De hoofdcipier en de sergeant sliepen op de eerste verdieping.

De korporaal op het gelijkvloers vlak bij de deur waar hij de sleutel van had.

Deze deur bleef gesloten tijdens de nacht.

Ik stelde me alles voor wat mogelijk was, en zelfs het onmogelijke.

Ik maakte 1000 plannen, maar ik kwam tot niets.

Lees dit en bid. God zal je redden.

Hij zal ons niet redden als we het niet zelf doen.

Bid je nooit?

Dat gebeurt.

Als alles tegenzit?

Ja.

Dat is gemakkelijk. - Te gemakkelijk.

Het zou te gemakkelijk zijn als God alles zag.

Weet je, Fontaine, je bent de enige hier die denkt aan ontsnappen.

De enige, omdat het onmogelijk is.

Neem me mee.

Je komt er niet door.

Ik moet. In militaire termen noemen ze dat verkenning.

Wees voorzichtig.

Als ik niet in de gang ben om 10u...

Om 10u stond ik onder het dakraam.

Ik was overtuigd van een ramp.

Het plan om uit het gebouw te raken, en hoe je deur te demonteren.

Lees het zorgvuldig en eet het dan op.

Je kan op me rekenen, maar ik ben niet de "moed zelve".

Je kan vergeven, zelfs vergeten. Dat is heel wat.

Ik denk er wel aan, maar het is net of het iemand anders overkwam.

Heb vertrouwen. Alles komt goed.

12 meter touw, sterk genoeg om een man te dragen, dat was wat mij ontbrak.

De bedrading van het bed bezorgde mij zo'n 40m buigzame en stevige draad.

Het eerste deel van het touw maakte ik met behulp van mijn hoofdkussen.

Het beetje paardenhaar dat het bevatte ging in de matras.

De lappen die ik zo verkreeg, vouwde ik in vier,

waarbij ik de randen naar binnen plooide om geen uitrafeling te krijgen.

Ik draaide het krachtig aan.

Door een draad in de andere richting errond te draaien

kon ik de spanning erin behouden.

Je deur?

Ik zal nog eens proberen.

Probeer, Orsini, en blijf proberen.

Morgen zal ik je vertellen of we uit elkaar gaan, of samen blijven.

Wat gaat er niet?

Te lang, te ingewikkeld.

De ganse zaak.

Het is de enige manier.

Er is een andere.

Vertel.

Tijdens de wandeling, met twee touwen en twee haken.

Welke haken? - Dat zei hij niet.

En de wachters op de loopbruggen? - Hij gaat wachten tot ze voorbij zijn.

Waar gaat hij wachten?

Op het dak van de badkamer. Hij klimt erop via de regenpijp en verbergt zich.

Overdag zien ze hem vanuit het gebouw.

Zijn plan is niet goed.

De volgende dag kon ik niet met Orsini spreken. Ze namen hem mee voor verhoor.

Hoe gaat dat verhoor?

Ze stellen je gerust, ze dreigen. Je kent hun systeem.

Orsini is tevreden.

Gaat het? - Het gaat.

Je moet rustig blijven.

Je geeft het op? - Ze gaan me vrijlaten.

Je gelooft hen? - Ja.

Je hebt gelijk.

Niet praten.

Altijd dat zelfde. Kan je je mond niet houden?

Niet schieten.

Orsini.

Ik werd de volgende acht dagen zo scherp in de gaten gehouden dat we contact verloren.

Wat deed hij? Ik snapte er niets van.

Wat scheelt er?

Waar is Orsini?

Mijn God, laat hem slagen.

Niet praten!

Gaan ze mij fusilleren?

Volhouden, Orsini. Zeer zeker niet.

Mijn touw brak bij de tweede muur.

Je hebt haken nodig, Fontaine.

Welke haken? Hoe? Met wat?

De kader van je lantaarn.

Opgepast.

Verwijt jezelf niets. Je kon hem niet tegenhouden.

Hij kon niet langer meer wachten.

Waarom niet? Geen wanhoop meer?

Teveel hoop op een nieuw leven.

Een nieuw leven?

Misschien is het dat wat Christus bedoelde.

"Alleen wie opnieuw wordt geboren..."

Ik heb je de tekst opgeschreven.

Het zijn de woorden tegen Nikodemus.

"Hoe kan iemand geboren worden als hij al oud is?", vroeg Nikodemus.

Hij kan toch niet de moederschoot ingaan en weer geboren worden?

Jezus antwoordde: "Wees niet verbaasd dat ik zei dat jullie opnieuw geboren worden.

De wind waarheen hij wil, je hoort zijn geluid,

maar je weet niet vanwaar hij komt of waar hij heen gaat."

Luister je? - Ik heb je gehoord.

Vuur!

Het was hij. - Ben je zeker?

Zeker?

Kan je hier ergens zeker van zijn?

Ik gooide alles weg in de beerput.

Het terras van ons gebouw alsook de muren rondom

moeten dezelfde richel hebben.

Ik moest wachten. Ik was dicht bij mijn doel,

en de minste fout kon fataal zijn.

Daar is het.

Ik zie het.

Ik wist dat het gevaarlijk was naar de loopbrug af te dalen en de tweede muur te beklimmen.

Ik had zoveel kracht niet meer.

Ik ga een touw gooien tussen de twee muren,

en als een aap erover kruipen, met handen en voeten.

Daarvoor alleen heb je 2 haken nodig, 3 in totaal. Heb je die?

Ik zal ze hebben.

Orsini moest falen, zodat jij kan slagen.

Verbazingwekkend.

Dat had je zelf al bedacht.

Ja. Het verbazingwekkende is dat u, Mr. Blanchet, degene bent die het zegt.

De derde haak maakte ik met de twee korte stukken.

Hij schoot in niets te kort bij de twee andere, noch van vorm, noch van sterkte.

Het ijzerdraad gebruikende, vormde ik 3 lussen,

die ik aan de voet van elke haak bevestigde.

Mijn testen toonden aan dat zware belasting de haken of de lussen niet zouden beschadigen.

Iedereen naar de binnenplaats!

Iedereen naar de binnenplaats!

Ik ben hierheen gekomen om 3 van onze kameraden gefusilleerd te zien worden voor briefsmokkel.

Ik ben opgedragen u te zeggen dat wie dat ook doet, hetzelfde lot wacht.

Zij die een potlood hebben kunnen dat deze avond inleveren.

Vanaf morgen gaan we de cellen doorzoeken,

en bij wie een potlood wordt gevonden,

zal onmiddellijk tegen de muur gezet en gefusilleerd worden.

Iedereen begrepen?

Terug, mars!

Geef jij het jouwe af?

Dat is het beste.

Niet praten!

Potlood?

Geen potlood.

Wat een stommiteit.

En enkel om niet toe te geven.

De volgende dag verlamde het idee van een zoeking me.

Pakje.

Een pakje.

Is het dat wat me redde? Misschien.

En welke hulpmiddelen.

Spijtig. Maar het moest gebeuren.

Ik maakte vlechten zoals ik mijn moeder zag doen met het haar van mijn zusters.

Alles moest eraan geloven, behalve ��n zakdoek.

Met het touwtje maakte ik de verbindingen.

Dit touw was bedoeld om van de binnenmuur naar de buitenmuur gegooid te worden.

Het moest soepel en consistent zijn.

De ijzerdraad was daarvoor niet bruikbaar.

Daarbij, mijn voorraad was op.

Met de deken die Blanchet me gaf had ik genoeg om het andere touw te maken.

We gingen nu enkel nog naar buiten in groepjes van een 15-tal.

De gevangenis raakte vol.

Het was niet ongewoon twee gevangenen per cel te zien.

Anderen verschenen en verdwenen als geesten.

Ik zag er zelfs ��n in zijn trouwkostuum.

Als Fontaine wil gaan, is het nu het moment.

Zijn dossier is niet goed.

Die kerel is een rat. - En wat als het waar is?

Fontaine heeft teveel gepraat. Hij is onvoorzichtig.

Niet te lastig?

Ze hebben me bij de pastoor gezet.

Dat is goed gezelschap.

Je moet hem waarschuwen.

Wat moet gebeuren, zal gebeuren. Daar kunnen we niets aan doen.

Hij kan.

Dat zegt hij.

Niemand gelooft het nog. Je stelt het te lang uit.

Uitstellen, ik?

Je denkt te veel. Je stelt het uit.

Ik?

Heb je echt iemand anders nodig?

Ik wacht op een antwoord.

Wie?

Aan de overkant, 110. Hij weerstaat hen, hij heeft ballen.

Jouw plan is een sprookje.

Na drie maand is men minder sterk.

Sterker zelfs. Men past zich aan en went.

Het is een zegening.

Of een val.

Ga je er echt vandoor?

Ik ben klaar.

Wacht dan niet te lang.

Jij zou me volgen.

Als ik mijn lijf kon veranderen.

We zien elkaar weer.

In een ander leven misschien.

In dit leven. Je moet erin geloven.

Geloof eerst in je haken en touwen, en jezelf. Je hebt twijfels.

De beslissing is het moeilijkste.

Meekomen.

Het onderzoek in uw zaak is afgerond, luitenant Fontaine.

De straf voor spionage en het plannen van een bomaanslag is de dood.

Bijgevolg zal u gefusilleerd worden.

Vooruit.

Gingen ze me naar de gevangenis terugbrengen?

Ik stond voor een lastige reis.

Ging ik naar mijn oude cel terug?

Ik barste uit in een nerveus gelach dat me opluchtte.

Nochtans, wat later, eens te meer,

geloofde ik in de zinloosheid van mijn inspanningen.

Gekleed half als Frans soldaat, half als Duits soldaat,

was hij walgelijk smerig.

Hij leek amper 16 jaar.

Ben jij Duits?

Frans?

Wat is je naam?

Jost. Fran�ois Jost.

Hadden ze me een verklikker gestuurd?

Dachten ze dat ik ging praten, in de war door het verdict van daarnet?

Geef me de hand, Jost.

Er is niet veel plaats.

Ze pakten mij, brachten me terug, en veroordeelden me wegens desertie.

Geloof je me?

Ja.

Ik geloofde hem, en terzelfdertijd voelde ik me vreselijk onbehaaglijk.

Als het niet voor Frankrijk was, waarom zou ik anders getekend hebben?

Frankrijk is je kaki broek en beenwindsels.

Meer blijft je niet over.

Hoe moest ik dat weten?

Je had het moeten weten.

Ik was nog niet klaar met mijn opleiding, of ik moest al naar de spoorweg.

Ik verhinderde Fransen om in te stappen in de wagons.

Welke wagons?

Gereserveerd voor hun troepen. Spoorwacht.

Zo kwam ik 3 dagen geleden aan.

Ga voor de deur staan. Wanneer ze open gaat, vraag een extra matras.

Zijn verzoek werd ingewilligd, hij kreeg zelfs een deken.

Jullie twee hadden dus gedronken?

We deden niets verkeerd. We schoten in de lucht met mijn geweer.

Het was niet enkel in de lucht.

Was het een Franse agent?

Ja.

En je zag hem vallen?

Ik weet het niet. We gingen lopen. Wat we net niet hadden moeten doen.

Een kwartier later zaten we in een cel in St. Paul.

Mij zijn ze komen ophalen.

Waarom? - Om van gevangenis te veranderen.

En jij, vertel?

Nu is het tijd om stil te zijn.

Jij krijgt de rest.

Ga liggen, en slaap.

Het toeval van zijn aankomst, en de lezing van mijn vonnis viel me op.

Er was geen tijd te verliezen. Ik moest een keuze maken:

of ik nam Jost mee, of ik ruimde hem uit de weg.

In dat geval zou mijn zwaarste haak een effici�nt wapen zijn.

Maar zou ik de moed hebben dat kind in koelen bloed te vermoorden?

Was je.

Vertrek dan toch. Wacht niet langer.

Niet meer alleen?

Kijk uit, Fontaine.

Je zegt niets?

Ik ben dat niet meer gewoon.

Ik weet waarom je hier bent.

Zeg eens.

Je bent hier omdat je een brug opgeblazen hebt.

Ik zweer je...

Ik zou dat werk liever gedaan hebben.

Dat werk?

Maar, Jost, als je een brug wil opblazen, die worden goed bewaakt,

soms betaal je met je leven.

Je mag niet teerhartig of laf zijn.

Ik ben niet teerhartig, niet laf.

En je dient geen twee meesters.

Jij hebt gekozen voor dat uniform.

Ik heb niets gekozen.

Stoort mijn jas jou?

Nutteloos. Dat verandert niets.

Je bent wat je bent.

Wat ben ik?

Blijf in je vuiligheid. Zorg voor je luizen.

Ik wed dat je er mee bedekt bent.

Een paar misschien.

Werkelijk?

En dan kom jij naar hier.

Ik heb er geen meer.

Wat scheelt er?

Niets.

Denk je dat ze me lang gaan houden?

Dat vraag je mij?

Zeer lang.

Weken, maanden,

een jaar, twee jaar misschien.

Hier opgesloten?

Of maar een paar dagen.

Dat hangt af van welke diensten je hen kunt bewijzen.

Welke diensten?

Wees alert, Jost.

De oorlog eindigt ooit, en zij verliezen hem.

Zij zullen niet verliezen. - Jawel, en dan vertrekken ze.

Het zijn slechte beschermengelen. Ze zullen je achterlaten, in jouw land,

met niemand om je te verdedigen.

En er zal geen medelijden zijn.

Wat heb ik te vrezen op mijn leeftijd?

Geen medelijden voor je leeftijd.

Denk goed na.

Waarover nadenken?

Het is trouwens toch te laat.

Te laat?

Geloof je in geluk? - Ooit. Ik heb er niet veel van gemerkt.

Je hebt het misschien zelf weggegooid.

Waarom ben je thuis vertrokken?

Gewoon. Om iets te doen.

Wat vond je vader ervan?

Dat kon hem niets schelen.

En je moeder? - Die volgde mij naar het station.

Ik liet haar achter en slaagde erin de trein te nemen.

Ze moet je graag gezien hebben.

Meer dan mijn broers, zelfs meer dan mijn zuster.

Je hebt een zuster? - Ze was niet groot, maar knap, een schoonheid.

Mijn moeder was ook knap.

Wil je hen niet weerzien?

Ja, maar ik weet niet hoe.

Wat schrijf je daar?

Kom kijken.

Dat is ons potlood. Je kan het gebruiken als je het nodig hebt.

Waarom het verbergen?

Het is verboden. Als ze het vinden, schieten ze me dood.

Doodschieten? Voor een potlood?

Het avondmaal werd uitgedeeld zonder dat ik Jost nog meer vertelde.

Het was een donkere nacht.

De volgende nacht zou nog donkerder zijn.

Morgen moest het gebeuren.

Maar zou ik hem moeten doden?

Word wakker, Jost.

Mijn laatste wensen voor als ik faal. Als je wilt...

Beloofd.

Mijn God.

Er staat ook bij wat ik gedaan heb, en nog moet doen om te ontsnappen.

Ik wil dat het geweten is.

Bid voor mij, mijnheer pastoor.

Jij ook.

Tot ziens.

Ik zal nooit zo een kans krijgen.

En als je ze wel kreeg?

Bijvoorbeeld, op weg naar de ondervraging.

Wat zou je doen?

Ervan gebruik maken, en ontsnappen.

Werkelijk? - Ja.

Vaak is het gemakkelijker met twee.

We kunnen elkaar helpen.

Het is niet alleen op weg naar de ondervraging.

Wat bedoel je daarmee?

Ik bedoel als je akkoord gaat mij te helpen,

dat we dan misschien...

Hier buiten raken?

Ben je gek geworden?

Heb je die muren gezien?

En die tralies?

Komaan, Fontaine. Wees ernstig.

Ben je aan het lachen? - Ik lach niet.

Ik heb het uitgedacht, berekend.

Van uit het gebouw raken tot de loopbrug passeren.

Er zijn niet te voorziene factoren. We kunnen voor verrassingen komen te staan.

Ik zeg "wij" omdat nu...

En geloof me, Jost, ik heb alle troeven in handen.

Ik ben zeker van de spullen die ik gemaakt heb,

zeker van mijzelf, van mijn geluk, van het jouwe.

Het zal je niet spijten mij te volgen.

Eens buiten zal ik voor je zorgen.

Ik zal je helpen alles uit je vrijheid te halen.

Je hebt behoorlijk wat werk verzet.

Het is verleidelijk? - Verleidelijk?

Jost, het is niet de vraag of je al dan niet meegaat. Begrijp dat goed.

Ik ben vrij ja of nee te zeggen.

Je weet nu alles.

Nu weet ik alles?

Genoeg.

Ik verwittig je niet te roepen, geen alarm te slaan.

Als je me aangeeft, of als we door jouw schuld gepakt worden...

Voor wat zie je me aan, Fontaine?

Wel dan, is het ja?

Ja.

Ik stopte de zaken in mijn matras in die van Jost,

en versneed de stof langs de naden.

In minder dan twee uur was het touw klaar en getest,

de cel weer in orde en geveegd.

Je gaat toeslaan?

Ik sla toe.

Tot ziens, mijn vriend.

Eerst de hiel,

dan de teen.

We hadden vier pakjes gemaakt.

E�n met onze samengebonden schoenen,

een ander met onze vesten,

een derde met het grote touw en zijn haken,

en een vierde met het slappere touw voor de loopbrug.

Het grind knarste onder onze voeten. We moesten stoppen.

We deden er meer dan 20 minuten over

om de rand van het terras op de kleine binnenhof te bereiken.

Wat was dat geluid dat we op regelmatige basis hoorden?

Ik had geen idee wat het kon zijn.

Hij was bewapend met een machinepistool.

Ik kon de handgranaten aan zijn riem zien,

en de bajonet los in de schede.

Ik hoorde het middernacht slaan.

Dan 1 uur.

Hun bewegingen waren gelijk.

Ze gingen heen en weer langs de muur,

zelden tot in de hoek, maar nooit er voorbij.

Na het afdalen aan de andere kant,

kon ik ongezien in de hoek schuilen en het juiste moment afwachten.

Want deze man moest verdwijnen.

Nu jij. Daal af.

Ik liet de ijzeren haak los. Het leek me geen betrouwbaar wapen.

Ik moest handelen, maar ik kon het niet.

Met mijn beide handen verdoezelde ik het slaan van mijn hart.

Zat hij neer?

Stak hij een sigaret aan?

Hij kwam niet dicht bij mij.

Hij was daar, vlakbij, ongeveer een meter van mij.

Hij maakte rechtsomkeer.

Hij was onze schoenen en vesten op het dak vergeten, maar ik zei er niets van.

Alleen was ik misschien daar gebleven.

Alles wat ik wist van de bewaking,

was dat er vier wachthokjes waren in de vier hoeken.

Waren ze bemand, of niet?

Ze waren het niet.

Hij is alleen.

Snij de elektriciteitskabel door.

Hoe?

Snel.

De haak.

Jost beefde. Ik wellicht ook.

Ik aarzelde.

Ik hoorde het 4u slaan.

De tijd ging voorbij. Onze kansen werden kleiner.

Jost.

Moest mijn moeder me nu kunnen zien.