Original subtitles

Toen Farao het volk had laten gaan...

...leidde god hen niet op de weg naar het land der Filistijnen...

...hoewel die nader was.

Maar god leidde het volk om, langs de weg van de woestijn. Exodus 13.

De woorden in deze film komen uit memoires, brieven, dagboeken...

...en mondelinge verhalen van mannen en vrouwen...

...die de tumultueuze gebeurtenissen in de jaren 1945-1948 hebben meegemaakt.

Dachau, Duitsland

In de lente van 1945 rukken de geallieerden op naar de zege...

...en stuiten ze op de Duitse concentratiekampen.

Weinigen zijn voorbereid op de hel die ze aantreffen.

De soldaten liepen naar het hek en gingen naar ons staan kijken.

Ik snapte niets van hun gedrag.

Het was griezelig om ze zo onverklaarbaar naar ons te zien staren.

Toen boog een van de soldaten voorover om over te geven.

Al snel volgden er meer.

Toen begreep ik het. Ze walgden van ons.

Ik voelde een diepe wanhoop.

Ik voelde me net Adam, toen hij inzag dat hij naakt was. Vol schaamte.

Ineens zag ik mezelf en de andere gevangenen door de ogen van de soldaten.

We waren walgelijk om te zien, inderdaad.

Raar dat ik dat nooit eerder had opgemerkt.

Toen de eerste soldaat had overgegeven, deden de gevangenen iets vreemds.

We keerden ons van hen af.

We keerden ze de rug toe. We wilden niet dat ze ons zagen.

Even daarvoor wilden we nog dat ze het kamp binnengingen...

...maar nu wilden we dat ze bleven waar ze waren, of weggingen.

Als je naar ze kijkt, zie je geen onderscheid.

Geschoren hoofden, ingevallen wangen.

Onmogelijk. Het is moeilijk om ze als mens te beschouwen.

Je probeert zo min mogelijk van ze te zien.

Dat is moeilijk.

Ik liep een paar passen en hoorde toen een vreselijk geluid.

Ik kon het eerst niet plaatsen, hoewel 't me op een vreemde manier...

...wel bekend voorkwam. Toen begreep ik het.

M'n dochter huilde.

Voor het eerst in drie jaar huilde dit kleine kind.

Ze huilde zo hard, dat ik bang was dat ze eraan zou bezwijken.

Ik heb nooit zoveel pijn gehoord in een huilbui als toen.

Het was het meest tragische gejammer dat ik ooit heb gehoord.

En ik...

Ik volgde het voorbeeld van m'n dochter.

Ik ging bij haar zitten en heb minutenlang gegild.

Toen we de ellende zagen, verloren we onze beheersing.

De mannen verwondden de bewakers en lieten de gevangenen wraak nemen.

Toen we bevrijd waren, wierpen we ons op de voedselvoorraden.

We dachten alleen daaraan. Niet aan wraak of onze familie.

Alleen maar aan brood.

Toen ik bevrijd was, gingen we eten, eten, eten.

We raakten niet verzadigd. We waren bang dat we morgen niets zouden hebben.

We konden niet meer ophouden.

Veel overlevenden propten zich zo vol, dat hun maag scheurde.

Anderen, die zich aan 't leven hadden vastgeklampt...

...hadden nu de kracht niet meer om tegen de tyfus en de tuberculose te vechten.

In de weken na de bevrijding sterven er duizenden bevrijde gevangenen.

Alleen al in Bergen-Belsen moeten er 13.000 lijken begraven worden.

Ik voelde niets. Alleen: Jezus Christus, Jezus Christus, Jezus Christus.

Dat herhaalde ik steeds. Ik kon niets anders bedenken.

Je had niet het gevoel dat dit mensen waren.

Ze waren zo uitgemergeld, dat het ook apen konden zijn. Of poppen van gips.

Je moest jezelf steeds vertellen dat dit mensen waren.

En dan geloofde je het nog niet, omdat zoiets nog nooit gebeurd was.

Het kon gewoon niet.

De bevrijders brandden de kampen plat. De stank van de dood moest verdwijnen.

De Joden keken naar de vlammen en vroegen zich af wat er ging komen.

Wat voor mensen zijn ze geworden, nadat ze zo zijn behandeld?

Negentig procent van de overlevenden zal nooit meer normaal worden.

Ze hebben te veel geleden.

Het was in de laatste maanden. Mijn broer, ouder dan ik...

...kwam naar het hek van m'n barak en zei tegen me:

We hebben geen ouders meer.

Je had alleen mij nog, maar nu word ik weggevoerd.

We zullen elkaar nooit meer zien.

Ik geloof niet dat deze hel ooit zal eindigen.

Ik zie geen licht aan het eind van deze tunnel.

Je bent volwassen genoeg... Ik was bijna acht.

...om te begrijpen wat ik je vertel.

Je moet weten, dat als er een wonder gebeurt...

...en de dag komt waarop je deze hel overleefd hebt...

...er een plek op aarde is, Eretz Yisrael genaamd...

Herhaal de naam en vergeet hem niet. Eretz Yisrael, het land Israël.

Dat is ons oude thuisland.

Een plek waar ze geen Joden vermoorden.

Als je dit overleeft, zeg dan tegen iedereen die je tegenkomt...

...dat ze je naar die plek moeten brengen.

Naar Eretz Yisrael.

In New York vierden de Amerikanen hun zege in Europa uitbundig.

In Londen stromen de pleinen vol om het eind van zes jaar oorlog te vieren.

Zelfs in Palestina wordt op straat gedanst.

De dag van de zege. Treurig, schrijft David Ben-Goerion in zijn dagboek.

Zoals andere Joodse leiders had de leider van het Joods Agentschap in Palestina...

...de oorlog van verre gadegeslagen.

Hij kon de afslachting van zes miljoen Europese Joden niet voorkomen.

De Joden zijn al 3000 jaar lang onafgebroken in Eretz Yisrael aanwezig.

Zelfs nadat de Romeinen ze in de tweede eeuw verdreven...

...bleven de Joden dromen van de terugkeer naar hun bijbelse land.

De Arabieren vielen Palestina in de 7de eeuw binnen.

Ze bleven daar, hoewel het land veroverd en heroverd werd.

Veel Europese Joden vluchtten voor Hitler naar Palestina.

De Arabieren waren bang dat er een Joodse meerderheid kwam.

Sinds WO I beheren de Britten het land onder een mandaat van de Volkerenbond.

Ze willen de Arabieren en de Joden verzoenen...

...en hun eigen koloniale belangen in het Midden-Oosten beschermen.

De Britten hadden de Joden een eigen land beloofd...

...maar onder druk van de Arabieren veranderden ze hun beleid.

In 1939 werd de Joodse immigratie sterk beperkt door de Britten.

In juni 1945 lieten ze maar 1500 Joden per maand Palestina binnen.

Na de Tweede Wereldoorlog ligt Europa in puin.

In Duitsland zwerven 11 miljoen vluchtelingen...

...door een angstaanjagend land vol hongersnood, ziekte en wanhoop.

De geallieerden proberen enige orde in de anarchie en chaos te scheppen.

De vluchtelingen komen uit Oost-Europa, Rusland en de Baltische Staten.

Het zijn ex-dwangarbeiders, concentratiekampbewoners, militairen...

...en krijgsgevangenen. Officieel worden ze 'ontheemden' genoemd.

Ongeveer 100.000 Joden zijn ontheemd.

Zodra ze sterk genoeg zijn, gaan ze naar huis om hun familie te zoeken.

Het lichaam is een wonder.

Het herstelt zich ongelooflijk snel.

Bij de bevrijding woog ik 62 pond.

Ik kon niet op m'n benen staan.

Een maand later ging ik zelfstandig naar huis.

Het is niet in woorden uit te drukken wat een lichaam is. Wat een mens is.

Ik wou heel graag naar huis. Ik had het overleefd...

...en ik hoopte dat m'n ouders en broers ook thuiskwamen.

Toen ik thuiskwam, was er nog niemand.

Toen mannen van de leeftijd van m'n broers arriveerden...

...renden we op ze af.

Ik had een heleboel vragen voor ze.

Hebben jullie met m'n broers gewerkt? Heb je ze gezien? Heb je iets gehoord?

Ik bleef maar vragen stellen.

Die jongemannen zeiden geen woord.

Toen ik ophield met m'n vragen keken ze me treurig aan...

...en zeiden: Livia, je broers komen niet thuis.

Wat? Ik kon het niet geloven.

En nu, 51 jaar later, vraag ik me nog steeds af hoe ik zo dom kon zijn.

Zo verrast. Toen ik in Auschwitz zat...

...zag ik dagelijks dat er vrouwen zonder enige reden werden vermoord.

Onze huizen waren gesloopt: Na onze deportatie zochten de niet-joden goud.

Ze sloopten de huizen, op zoek naar goud.

Een man die ik voor de oorlog had gekend vroeg me:

Waarom hebben de Duitsers je laten leven?

Waarom hebben ze geen zeep van je gemaakt?

Toen ik dat hoorde, wist ik dat er hier geen plek meer voor mij was.

Ze haatten ons, omdat we terugkeerden uit de dood.

Ze dachten dat we dood en begraven waren.

Ze vonden het best dat er geen Joden meer waren, en geen Joods probleem.

Ze vonden onze terugkeer een pijnlijke verrassing.

Ze zagen ons als geesten. Niemand houdt van geesten.

Tsjechen zeiden: Hoe durf je terug te komen?

In Polen was het nog erger. Daar vermoordden ze je als je terugkwam.

In een dorp bij Vilner worden vijf van de paar teruggekeerde Joden vermoord.

Ze worden in Vilner begraven.

In hun zak zit een boodschap, geschreven in het Pools:

'Dit is het lot van alle Joden die het overleefd hebben.'

Aan het eind van de zomer zijn miljoenen vluchtelingen weer thuis.

Alleen de Joden kunnen nergens heen.

Al die dagen dat we hadden gevochten om te overleven, uur na uur...

...dag na dag, hadden we geen tijd om over onze tragedie na te denken.

Nu werd alles duidelijk. Onze familie wachtte niet meer op ons.

We hadden geen thuis meer.

Voor ons was de overwinning te laat gekomen. Veel te laat.

De dakloze en ongewenste Joodse overlevenden...

...trokken naar de Amerikaanse zone in Duitsland en Oostenrijk.

Er werden meer dan 500 centra opgezet in voormalige werkkampen, stallen...

...en op het veld. Overal waar de geallieerden ruimte konden vinden.

De kleine centra bevatten 50 tot 500 vluchtelingen.

De grotere meer dan 5000.

De ontheemden worden ingedeeld naar hun land van herkomst.

Joden komen tussen andere ontheemden te zitten.

Litouwers, Letten, Oekraïners, Kroaten, Esten.

Veel van die mensen hadden in de oorlog de nazi's in Duitsland geholpen.

De man in het bed naast je kon heel goed een nazi-collaborateur zijn.

Of zelfs een moordenaar.

Generaal Patton eist dat er prikkeldraad rond elk kamp gespannen wordt.

Met gewapende bewakers, die toezicht houden op de inzittenden.

Als ik het prikkeldraad daar buiten zie, word ik koud van binnen.

Als ik eten ga halen, is het alsof ik nog in het concentratiekamp zit.

Het ontbreekt de ontheemden overal aan basisvoorzieningen.

Er is weinig eten en kleding is schaars.

De bezettingstroepen weten zich geen raad met al die vluchtelingen...

...die onvoorstelbare angsten en vernederingen hebben doorstaan.

Onvoorbereid op deze taak vallen de militairen terug...

...op dat wat ze kennen: militaire discipline.

Ik zag dat m'n familie dood was en dat de Duitsers nog leefden.

Als er een god bestaat, hoe kon dit dan gebeuren?

Zoveel mensen hadden hulp nodig, en het liet iedereen koud.

Mensen pleegden zelfmoord. Niemand hielp ons om te wennen.

Waarom leef ik nog? Ik zou het niet weten.

Misschien is dit een straf.

Op dit moment ben ik alleen. Ik heb niemand.

En ik leef nog.

We waren zwak, we hadden honger. We waren apathisch.

We zaten alleen maar wat voor ons uit te kijken.

Je kan beter een verslagen Duitser zijn dan een bevrijde Jood.

Ik ben boos op de wereld.

De wereld deed niets toen wij brandden.

Zoveel pijn. Zoveel pijn.

Hoe komen we daar weer vanaf?

Toen ik in Dachau aankwam, zei niemand tegen me wat ik moest doen.

Ik keek naar de artsen en de verplegenden die hun ronde deden.

Ik voelde me verloren. Hier waren mensen bezig...

...om zoveel mogelijk zielen te redden...

...en ik kon ze daar niet bij helpen.

Ik liep langs de barakken, me intussen afvragend wat ik zou kunnen doen.

Uiteindelijk dwong ik mezelf een barak binnen te gaan.

Ik deed de deur open en liep een donkere ruimte binnen.

De mensen droegen nog steeds hun kamp-uniform...

...en lagen nog steeds op planken.

Ik hoorde een stem van een van de planken komen.

Een ijl, treurig stemmetje. En die stem zei: Ik had een broer.

'We woonden bij elkaar.' Hij vertelde me ook waar.

'Maar toen is hij naar de Verenigde Staten gegaan. Hij is rabbijn geworden.'

En de stem vroeg: Kent u m'n broer?

Hij noemde geen naam, maar toen ik zo naar die stem luisterde...

...viel me het timbre van die stem op. Iets treurigs in die stem.

En toen zei ik: Ja, ik ken uw broer.

De stem zei: Zeg geen dingen die niet waar zijn, alleen om me te troosten.

Ik zei: Ik zeg het niet om u te troosten. Ik herenig u met uw broer.

Toen rende ik naar buiten, omdat ik het niet meer aankon.

Ik was bang voor de situatie.

Ik wist zo zeker dat ik ze op basis van hun stem kon herenigen...

...dat ik blij was dat ik in Dachau was.

Al gebeurde er verder niets meer, ik had iets gedaan.

Door de overlevende en z'n broer te herenigen...

...zag rabbijn Klausner hoe hij de ontheemden kon helpen.

Het was hun grootste wens om weer in contact te komen met hun familie.

Klausner stelde lijsten met namen op van overlevenden in Duitsland.

De duizenden namen worden onder de naam Sharit Ha-Platah gepubliceerd:

Het overlevende restant.

De zes delen worden naar Joden overal ter wereld gestuurd.

In Europa, Amerika, Palestina.

Naast de legerpredikanten...

...gaan er ook Joodse soldaten uit Palestina naar de kampen.

Aan het eind van de oorlog laten de Britten ze met tegenzin meevechten...

...onder de vlag van de Joodse Brigade.

Uit een jeep sprongen twee soldaten in het uniform van de Brigade.

Ze hadden davidssterren op hun mouw.

Er heerste grote vreugde. De openheid, de band die we voelden.

Zoiets maak je maar eens in je leven mee.

En misschien alleen maar op een bepaald moment.

Misschien alleen toen.

Maar zoals de geallieerden voor hen...

...schrikken de mannen van de Brigade van de situatie van de overlevenden.

We troffen overlevenden aan, die mentaal gezien...

...niet erg verschilden van de lijken die we hadden gevonden.

5000 van zulke Joden zouden van Eretz Yisrael een gekkenhuis maken.

Ik geloofde niet dat die zielen ooit zouden helen.

De eerste Joden uit de kampen die Palestina bereiken zijn kinderen.

Die moesten van de geallieerden onmiddellijk weg uit Duitsland.

Een maand na onze bevrijding waren we al op weg door Duitsland en Frankrijk...

...naar Eretz Yisrael.

De Britse autoriteiten brachten ons per trein uit de haven.

We gingen naar Atleet, een kamp met een hek eromheen. Niemand kon erin.

Omdat we legalen waren, publiceerden alle kranten onze namen.

Het was groot nieuws: de eerste overlevenden van de holocaust...

...kwamen aan in Eretz Yisrael. Allemaal wezen.

Onze namen en de namen van de steden waar we vandaan kwamen...

...werden in alle plaatsen in Eretz Yisrael afgedrukt.

Ik zal nooit het geroep vergeten.

De smeekbedes van de vele mensen die om ons kamp heen stonden.

Achter het hek riepen ze de namen van hun familie en de steden.

Greenberg, Warschau.

Goldberg, Kruke.

Wij waren hun eerste en enige bron van informatie:

Hadden we ze gezien in het getto, in het concentratiekamp of in de trein?

Maar de wereld heeft andere prioriteiten.

De verkiezingen leidden tot de grootste verrassing van de afgelopen 40 jaar.

Weinigen hadden verwacht dat de inhoud van de stembussen...

...zou leiden tot de grootste overwinning sinds 1906.

De kiezers sturen de Conservatieven van Churchill naar huis.

Ze laten de wederopbouw van het land over aan Attlee's Labour-partij.

Attlee benoemt Ernest Bevin tot minister van Buitenlandse Zaken.

Toen ik de uitslag vanmorgen zag...

...was ik dankbaar dat de Britse kiezers...

...een eind hebben gemaakt aan het concept...

...van persoonlijk bestuur in dit land.

De Joodse leiders hopen dat de regering meer emigratie naar Palestina toestaat.

De economische situatie dwingt Labour echter om het beleid te herzien.

De oorlog heeft zoveel geld gekost...

...dat Groot-Brittannië bijna bankroet is.

Overal heersen tekorten. Olie wordt een belangrijk product.

En olie vind je alleen in de Arabische wereld.

De rapporten over de situatie van de ontheemden...

...bereiken de regeringen in Londen en Washington.

Er kwam een kolonel naar me toe.

Hij zei dat er een belangrijke Amerikaan zou komen...

...die door de president was gestuurd.

Die man zou een bezoek brengen aan de kampen...

...en de kolonel had de taak gekregen om een reisschema op te stellen.

En dat wou hij mij laten zien.

Ik realiseerde me dat die Amerikaan de ellende niet te zien zou krijgen.

We realiseerden ons wat er aan de hand was. Hij zei: Het spijt me.

'Ik kan er verder niets aan doen. Maar jij wel.

Dus dit ga ik doen: Ik breng die man naar Dachau. Daar ben jij dan ook.

Ik stel jullie aan elkaar voor en jij leidt hem dan rond.'

De man die Klausner rondleidt is Earl G. Harrison...

...van de rechtenfaculteit in Pennsylvania.

Hij moet uitzoeken hoe de Amerikanen de mensen behandelen die ze bevrijd hebben.

Harrison wordt woedend van alles wat hij hoort en ziet.

Het kamp is onbeschrijflijk smerig.

Er is nauwelijks sanitair.

Op enkele uitzonderingen na lijken de kampbewoners...

...gedemoraliseerd, zonder hoop op verbetering.

We leven hier als een nest pups, die onder hun moeder liggen.

Als ik me 's avonds uitkleed, heb ik het gevoel dat iedereen naar me kijkt.

Soms houdt mama de deken voor me, maar soms is ze daar te moe voor.

Harrison bezoekt 30 kampen en schrijft een rapport...

...dat zeer kritisch is over de behandeling van de overlevenden.

We behandelen de Joden bijna net zoals de nazi's ze behandelden.

Alleen roeien wij ze niet uit.

Ze zitten in concentratiekampen, waar wij ze bewaken in plaats van de SS.

Je vraagt je af of de Duitsers dit niet zullen zien...

...als een voortzetting of een soort goedkeuring van het nazi-beleid.

Harrison wil dat het leger het unieke, tragische verleden van de Joden erkent...

...en ze in aparte kampen huisvest.

Ze moeten betere kleding en voeding krijgen...

...en moeten niet onderworpen worden aan militaire discipline.

In z'n eindrapport aan president Truman...

...benadrukt Harrison dat de Joden weg willen uit Duitsland en Oostenrijk.

Hij stelt voor dat de Britten 100.000 Joden in Palestina toelaten.

Daarop stuurt Truman een telegram naar premier Attlee.

Hij vraagt om een humanitair gebaar:

De onmiddellijke toelating tot Palestina van 100.000 vluchtelingen.

Nog voordat Harrisons rapport wordt gepubliceerd, wijst Attlee 't verzoek af.

Vijf dagen later steunt het kabinet minister Bevins aanbeveling...

...om de Joodse immigratie in Palestina op 1500 personen per maand te houden.

Jom Kippoer, 1945.

De overlevenden vieren Grote Verzoendag voor het eerst weer in vrijheid.

In Feldafing, het eerste ontheemdenkamp uitsluitend voor Joden...

...komen 5000 Joden samen om te bidden.

Ik zal nooit vergeten hoe intens de gebeden waren tijdens de dienst.

Er klonk geweeklaag en gehuil van jong en oud.

Sommigen rouwden om een kind dat nooit zou opgroeien.

Anderen om een ouder die hen niet langer kon leiden.

Weer anderen om een broer of een zuster.

Het was alsof er alleen rouwenden op deze bijeenkomsten kwamen.

Na de dienst werden er twee onverwachte gasten verwelkomd:

Generaal Eisenhower en generaal Patton. Ze kwamen de kampen inspecteren.

Rabbijn Halberstam, de rabbijn van Klausenberg...

...biedt Eisenhower zout en brood aan.

Het traditionele welkom voor een koning.

Eisenhower wordt geraakt door de ellende in het kamp.

Hij maakt Patton duidelijk dat de situatie meteen moet verbeteren.

Patton heft daarna de militaire bewaking van de kampen op...

...maar schrijft in z'n dagboek dat dat een grote fout is.

'Als je de Joden niet bewaakt, blijven ze niet in de kampen.

Dan verspreiden ze zich als sprinkhanen en moeten ze opgepakt worden...

...omdat ze Duitsers vermoorden en beroven.

Harrison en zijn soort verlaten als mensen het kamp.

Maar hij is geen mens.

Dat geldt ook voor de Joden, die lager zijn dan dieren.'

De pers krijgt Harrisons rapport.

Eisenhower plaatst Patton over, om duidelijk te maken...

...dat degenen die de Joden niet anders gaan behandelen...

...daar de gevolgen van zullen merken.

In de VS is het de onverschilligheid ten opzichte van de overlevenden...

...die de Joodse gemeenschap verenigt.

Voor het eerst staat bijna elke belangrijke Joodse organisatie...

...achter de eis van een thuisland in Palestina.

In Palestina verenigt de Britse immigratiebeperking de Joden ook.

Nu de oorlog voorbij is, vormen drie elkaar vijandig gezinde groepen...

...samen de verzetsbeweging.

De militante Irgun wordt geleid door de Poolse immigrant Menachem Begin.

Zijn ouders, zijn hele familie is door de nazi's vermoord.

De Irgun gaat samen met de kleinere Stern-groep...

...die geleid werd door Yitzhak Shamir, en de grotere Haganah...

...een verdedigingsmacht om kolonisten tegen Arabisch terrorisme te beschermen.

Ze voeren guerrilla-aanvallen uit op Palestijnse doelen...

...en Britse militaire installaties.

In Jeruzalem zijn weer Britten om het leven gekomen door bommen.

Vlak voor de explosies had een meisje koffers op het treinstation neergezet.

Een Britse sergeant probeerde de koffers weg te halen en werd opgeblazen.

Dit zijn verdachten van betrokkenheid bij de aanslag.

Ze zijn allemaal van Poolse origine.

In Europa gaat de Haganah actief aan de slag...

...om de vluchtelingen naar Palestina te krijgen.

Ik was in Bad Tölz, een stad in Beieren.

Toen werd ik gebeld door een vrouw.

Ik was 27 en ongetrouwd.

Geen verantwoordelijkheden. Toen de vrouw me vroeg...

...om haar in kamer 203 van een hotel in Parijs te ontmoeten...

...kon ik geen reden bedenken om nee te zeggen. En dus ging ik.

Toen ik de vrouw zag, wist ik meteen...

...dat één van m'n wensen zeker niet uit zou komen.

Ik moest op de gang blijven, en daar vroeg ze of ik voor hen wilde werken.

Ik vroeg wie ze waren. En ze zei: Haganah.

Ik kende het woord...

...maar had geen idee wat het allemaal inhield. Wat ze wou vragen.

Soms baseer je een ja of een nee op je gevoel. En ik zei ja.

Toen mocht ik binnenkomen. Ik ging zitten en kreeg m'n bevelen.

Ik was geschokt.

Ze zei: Dit gaan we doen. We gaan heel veel Joodse overlevenden...

...helemaal uit de uithoeken van Oost-Europa halen...

...en ze naar Duitsland brengen. Jij gaat daaraan meewerken.

Oost-Europese Joden die Rusland in waren gevlucht...

...of die bij de partizanen hadden gezeten, trokken nu westwaarts.

Ze gingen naar de ontheemdenkampen in Duitsland en Oostenrijk.

Via diverse havens gingen ze dan naar Palestina.

Deze migratie van vluchtelingen heet de Bricha.

Het Hebreeuwse woord voor 'vlucht'.

Het wordt de grootste illegale volksverhuizing in de moderne tijd.

Vaak maakte ik 's avonds de reis. Ik ging bij zonsondergang van huis...

...met een konvooi van zes vrachtwagens en een stuk of wat jeeps.

Zo gingen we op pad. Het inladen kostte twintig minuten.

Als mensen tassen of koffers bij zich hadden, smeten we die weg.

Dan hadden we weer ruimte voor één extra iemand in de vrachtwagen.

Om door te kunnen gaan met die operatie had ik sigaretten nodig.

Sigaretten waren de valuta van de zwarte markt.

Een pakje sigaretten was 15 dollar waard.

Een slof van tien pakjes was 150 dollar waard.

Het kostte me één slof per Jood.

Elke avond opnieuw had ik dus voor 45.000 dollar aan sigaretten nodig.

Je moest de Polen omkopen, en de Russen aan de Russische kant.

Je gooide de baal met 300 sloffen sigaretten op de grond...

...en dan verdeelden zij de boel onderling wel.

De Führer moet precies geweten hebben...

...wat er gebeurde in de concentratiekampen.

Hoe de Joden behandeld werden.

Ik zei al eerder: De Führer wist geen details van de concentratiekampen.

Ik vraag niet naar details, maar naar de moord...

...op vier of vijf miljoen mensen.

Suggereert u dat niemand...

De overlevenden probeerden een toekomst op te bouwen...

...en een internationaal tribunaal berechtte de nazi's voor hun misdaden.

Ik blijf van mening dat de Führer die cijfers niet kende.

Op kerstavond 1945...

...vieren de nazi-verdachten samen Kerstmis in een cel...

...die is veranderd in een kapel.

De oorlogsmisdadigers weten zeker dat dit hun laatste kerst is.

Göring zegt tegen de anderen:

Als ik moet sterven, sterf ik liever als martelaar dan als verrader.

Men ziet de grote veroveraars uit de geschiedenis niet als moordenaars:

Dzjengis Khan, Peter de Grote, Frederik de Grote.

Ooit zal de wereld hier anders over denken.

Bijna acht maanden na de bevrijding...

...heeft de wereld de Joden nog steeds geen welkom geheten.

De geallieerden hebben nog weinig ondernomen om de kampen te ontruimen.

Het nieuwe jaar begint, en er zijn 12 Joodse kampen in de Amerikaanse zone.

Door de toestroom van Oost-Europese Joden groeit het aantal bewoners.

De gemoedsgesteldheid van de mensen...

...werd gevormd door de negatieve omstandigheden waarin ze leefden.

Zoals een man die in een kuil zit en eruit wil.

Ze wisten dat ze niet in Duitsland bleven, maar waar gingen ze dan heen?

Ze hadden ook al heel snel door dat ze zelf moesten vechten.

Een ander deed niks voor ze. Ze moesten zich een weg naar buiten vechten.

M'n zionistische idealen hielpen me om de psychische problemen te overwinnen...

...die veel mensen hadden, door de holocaust.

Al vrij snel na de bevrijding begonnen we de toekomst te plannen.

De zionisten streefden naar een onafhankelijke gemeenschap in Palestina.

In meerdere kampen ontstaan zionistische groeperingen.

De zionisten beginnen zelfs een kibboets:

Een collectieve opleidings-boerderij voor het leven in Palestina.

Via onze fysieke arbeid willen we tonen dat we nog niet vernietigd zijn.

Dat we de wil hebben om te leven en te bouwen.

De kampen worden ook centra van Joods cultureel leven.

De ontheemden beginnen scholen die zionisme en judaïsme onderwijzen:

De twee belangrijkste geloven van de overlevenden.

Degenen van ons die nog leven, zijn de laatst overgeblevenen van ons volk.

We moeten hopen op een herleving van alle waarden...

...die ons zo lief zijn.

Dat zijn we verschuldigd aan onze doden, die hetzelfde verlangen hadden.

We zijn het hen verschuldigd om weer een waardig leven op te bouwen.

Of je het overleefde of niet, was toeval.

Het enige wat je kon doen was geen zelfmedelijden hebben.

Niet toegeven. Je niet laten aanpraten dat je minderwaardig was.

We waren jong en wilden van het leven genieten.

Sommigen konden het niet vergeten.

De ene mens is zwak, de ander is sterker.

We hadden 40 tot 50 nationaliteiten...

...met een verschillende mentaliteit, taal en cultuur.

Maar op de een of andere manier vormden we één familie.

M'n man was een Poolse overlevende.

Hij had niemand meer. Iedereen was omgekomen.

Broers, zusters, neven, nichten. Een echtgenote en een baby.

Toen we elkaar ontmoetten, vonden we elkaar wel aardig.

Na vier dagen vroeg hij of ik met hem wilde trouwen en ik zei ja.

In Bergen-Belsen was elke dag wel een trouwerij.

Mensen vormden een paar, omdat ze niemand hadden.

Uit eenzaamheid vormden we een stel.

Ik kwam als vreemde in het kamp. Geen familie, niemand om mee te praten.

Ik voelde me zo eenzaam. Ik voelde me net een steen in het water. Alleen.

Ik trouwde en werd zwanger, maar was nog niet toe aan een verbintenis.

Ik deed het, omdat ik eenzaam was.

Onder normale omstandigheden zouden we nooit getrouwd zijn.

De meeste overlevenden trouwen met een andere overlevende.

Ik had geen jurk, dus maakte ik een witte rok...

...en ik kon een witte blouse lenen.

Ik weet niet wat ik op m'n hoofd had. Geen sluier. Misschien een sjaaltje.

Ik weet niet eens of m'n man wel een pak had.

Elk huwelijk werd door het hele kamp gevierd.

Alsof we allemaal familie waren. Het hele kamp vierde mee.

En dat was dat. Vier meisjes deelden een kamer in het kamp.

Ze zijn even ergens anders naartoe gegaan...

...zodat wij konden... Je weet wel.

En dat was dus het huwelijk.

We hebben jaren gelukkig geleefd.

In januari 1946 richten de Amerikanen en de Britten een commissie op...

...om het vluchtelingenprobleem met betrekking tot Palestina te bestuderen.

Er zitten zes Amerikanen en zes Britten in de commissie.

Ik ging bij de Engels-Amerikaanse onderzoekscommissie...

...als buitenland-correspondente van de New York Post.

We gingen naar Duitsland en spraken met een aantal betrokkenen.

We hoorden niet alleen hoe ze geleden hadden, wat ze hadden meegemaakt...

...maar ook wat ze nu voelden.

Dat ze naar Palestina wilden. Dat ze het overleefd hadden...

...om naar het land te gaan dat zij zagen als hun thuis.

Een jongen van 16 was razend op ons.

Hij zei: Waarom vraag je ons waarom we erheen willen?

Iedereen heeft een thuis. De Britten, de Fransen, de Amerikanen...

...maar wij niet. Vraag de wereld maar waarom we niet naar huis mogen.

De wereld is niet echt vrij als de Joden niet vrij zijn

Een peiling onder 19.000 ontheemden in Duitsland wees uit...

...dat 97 procent zich wilde vestigen in Eretz Yisrael.

Toen ze gevraagd werd wat hun tweede keus was als Palestina niet kon...

...schreven honderden op: Het crematorium.

Bartley Crum, een van de Amerikanen in de commissie...

...is diep onder de indruk van de mensen die hij ontmoet.

Ik weet nog hoe duidelijk een van de getuigen het zei.

Hij zei dat alleen het zionisme de ontheemden erdoorheen hielp.

Ze hadden zo onmenselijk hard gewerkt voor de nazi's...

...dat ze werk alleen als positief konden ervaren als ze een ideaal hadden.

Ik had nooit meer één dag in mijn leven willen werken, zei hij...

...als ik niet doordrongen was van het ideaal van Palestina.

De commissie praat in het Midden-Oosten met Joden en Arabieren.

Ook met Chaim Weizmann, voorzitter van de internationale Zionistenbond.

Ondanks de beloften van Britse en Amerikaanse leiders...

...kunnen de Joden slechts naar Palestina...

...als illegale immigranten.

De Europese Joden kunnen zich niet opnieuw vestigen...

...op land dat doordrenkt is met Joods bloed.

Ze kunnen slechts overleven...

...in een nieuw op te richten Joodse staat in Palestina.

De illegale route naar Palestina...

...loopt via een gevaarlijke, 3600 meter hoge Alpenpas naar Italië.

De hele nacht ploeterden we door de sneeuw.

Soms volgden we een soort pad...

...maar vaak moesten we tot onze middel door de sneeuw...

...terwijl we de kinderen droegen.

Het was zwaar.

Winter. We moesten urenlang door de sneeuw sjokken.

We waren hongerig en hadden het ijskoud.

We waren uitgeput. Totaal uitgeput.

Dit is een nieuw soort mens, gevormd door onvoorstelbaar lijden.

Hoe goed je de grenzen ook bewaakt...

...deze mensen reizen van land naar land naar de Middellandse-Zeehavens.

Ze zijn vastbesloten om zich door niemand te laten tegenhouden.

Voorbij de bergen wacht de zee nog.

'S Nachts stappen de vluchtelingen op gammele schepen...

...die in het geheim naar Palestina varen.

De boten zijn vaak gekocht in de VS en worden bemand door Amerikanen.

Ik zat in de ivoren toren van de rechtenfaculteit van Harvard.

Toen kreeg ik door wat er in Europa gebeurd was.

Ik kon als Joodse jongen niet toezien hoe er geschiedenis geschreven werd.

Harvard kon wachten. Dit was een historisch moment.

De joden veranderden de wereld.

Ze verlieten de getto's van Europa om hun eigen staat te vormen.

En daar moest ik bij zijn.

Ze werden met rubbervlotten van de kust naar ons schip vervoerd.

Volkomen in stilte, alsof het een stomme film was.

Oude mensen, jonge mensen, kinderen moesten aan boord klimmen.

De meesten hadden geen familie meer.

Ze hadden elk een waterfles en een rugzakje.

Dat waren de enige bezittingen die ze hadden.

Ik weet nog dat ik een man ertoe aanspoorde om aan boord te klimmen.

Hij sprak in het Jiddisch tegen me, maar ik zeg 't niet in het Jiddisch.

Hij zei: Ho eens even. Vroeger was ik de baas in mijn eigen huis.

En toen drong het opeens tot me door...

...dat het werkelijk stom geluk was dat ik niet in zijn schoenen stond.

Dat ik 'n blakende Amerikaan was die het gemakkelijk had gehad in de oorlog...

...en hem nu stond te commanderen. Hij had m'n vader kunnen zijn.

Er zitten 1500 mensen op een schip. Ze mogen slechts om de beurt aan dek.

Tijdens de reis verstoppen ze zich, om niet ontdekt te worden door de Britten.

We zagen een bommenwerper een aantal keren overvliegen.

We waren ontdekt door een Brits verkenningsvliegtuig.

De mensen mochten nu aan dek komen.

De Haganah had besloten...

...dat als we aangehouden werden, we ons zouden verzetten.

We wilden niet meewerken aan deze onrechtvaardige actie van de Britten.

We lieten ons niet naar de slachtbank voeren.

Alsof we gedwee naar 't crematorium gingen. We zouden vechten.

Verzet was ook belangrijk om de wereld te tonen dat we ons niet...

...zouden laten dwarsbomen. We hadden het recht om te gaan.

De Britse mariniers sprongen aan boord. Ze hadden schilden en helmen.

Ze hadden knuppels met lood aan het uiteinde...

...en ze hadden geweren. En er werd gevochten.

Ze kregen het stuurhuis in handen en scheidden de vechtenden in groepen.

Ze hielden ze onder schot.

Toen we de haven van Haifa bereikten, sprongen er drie van ons in het water.

Ik werd na een minuut of tien uit het water gehaald door een patrouilleboot.

In 1945 probeerden 63 schepen...

...met bijna 90.000 vluchtelingen het Beloofde Land te bereiken.

Slechts zes ontliepen de Britse oorlogsschepen...

...en bereikten ongezien de kust van Palestina.

De Britten brengen de gewonden naar ziekenhuizen.

De rest wordt naar gevangenkampen overgebracht.

In mei 1946 beveelt de Engels-Amerikaanse commissie...

...in een rapport aan om onmiddellijk 100.000 Joden toe te laten in Palestina.

President Truman steunt het rapport meteen...

...maar de Britten wijzen het net zo snel af.

Attlee verklaart dat immigratie naar Palestina pas mogelijk wordt...

...als de Haganah en andere illegale Joodse legers zich opheffen.

In juni voegt Bevin er op een conferentie van Labour aan toe:

In de VS, en vooral in New York, heerst nogal wat opwinding.

Ze willen 100.000 mensen in Palestina toelaten.

Ik hoop dat ze me niet verkeerd begrijpen als ik in alle onschuld zeg...

...dat de reden is, dat ze er niet te veel in New York willen hebben.

In de VS gelden al strenge beperkingen voor immigratie.

Velen zien buitenlanders als bedreiging voor de Amerikaanse identiteit.

Onder andere oorlogsveteranen...

...willen immigratie verbieden voor een periode van vijf tot tien jaar.

Van elke 8 brieven aan de regering zijn er 7 tegen toelating van ontheemden.

Het woord vluchteling is synoniem aan Jood...

...en dat is synoniem aan 'rood', aldus een briefschrijver.

Een jaar na de Duitse nederlaag...

...zijn de communisten de grote vijand van Amerika geworden.

Om Duitse steun te krijgen tegen het communisme...

...reist minister James Burns met Hitlers trein door Duitsland.

Hij slaapt in diens coupé.

In Stuttgart verzekert hij een groep industriëlen...

...dat ze hun fabrieken mogen houden als ze de VS steunen in de Koude Oorlog.

Amerika wil het bestuur van Duitsland teruggeven aan het Duitse volk.

Amerika wil het Duitse volk helpen om 'n eerzame positie terug te krijgen...

...tussen de vrije en vredelievende landen op aarde.

De Duitsers reageren opgelucht op deze boodschap.

Amerika straft de Duitse bedrijven dus niet...

...voor hun samenwerking met Hitler.

Industriëlen hadden concentratiekamp- gevangenen als dwangarbeider gebruikt.

Ze kregen nu een tweede kans.

De Amerikanen zien hun misdaden tegen de Joden door de vingers...

...als ze meewerken aan de economische oorlog tegen het communisme.

De geallieerden zijn ook bereid de daden van andere collaborateurs te vergeten.

De nazi's hadden voor miljoenen aan goud geroofd uit bezette landen...

...en van de Joden die ze vermoordden.

Na de oorlog is men zo bang voor het communisme...

...dat de VS, Engeland en Frankrijk 44 miljoen dollar aan gestolen goud...

...aan Hitlers voormalige bondgenoten, Oostenrijk en Italië, geven.

Er wordt ook geld gereserveerd voor de ontheemdenkampen...

...maar die financiering houdt op als Engeland bezwaar maakt.

Opnieuw crisis in Palestina.

De Britten zoeken naar wapens in de Joodse nederzettingen in Yagour.

Aanleiding voor het recente geweld...

...is de Britse weigering om 100.000 Joden toe te laten in Palestina.

In Palestina reageren de 5000 leden van de Hebreeuwse verzetsbeweging...

...op Attlee's oproep om te ontwapenen met veel geweld tegen de Britten.

In de overtuiging dat alleen geweld helpt...

...blazen verzetsstrijders bruggen op en beschadigen ze bedrijven...

...aangevend dat ze niet passief zullen wachten tot de ontheemden weg mogen.

De Britten hebben 80.000 militairen en 20.000 politiemensen in Palestina.

Ze nemen drastische vergeldingsmaatregelen.

De ochtend van 29 juni 1946 wordt door de Joden Zwarte Sabbat genoemd.

Alle Britse soldaten en politieagenten...

...doorzoeken het Joodse hoofdkwartier en 25 nederzettingen in het land.

In elk huis zoeken ze naar leden van het Joodse verzet.

Ze arresteren 2718 Joden...

...en sturen die zonder proces naar interneringskampen.

Geen enkele leider van de Haganah wordt gepakt.

Menachem Begin, leider van de militante Irgun, acht een tegenaanval nodig.

Palestina. In het Britse hoofdkwartier in het King David Hotel...

...kwam de onrust ineens tot een uitbarsting.

De bom was geplaatst door extremistische verzetsstrijders.

Er waren veel slachtoffers.

De Joodse leiders spraken hun afschuw uit over de vreselijke daad.

Toen deze beelden kwamen, stond het dodental op 76.

Onder de doden: hooggeplaatste Britten en prominente Joden en Arabieren.

Uiteindelijk zijn er 91 doden. De wereld veroordeelt het terrorisme.

Het Britse koloniale bestuur wordt ondermijnd door de stijgende kosten.

In Polen denken de Joden die zijn gebleven ook na over hun toekomst.

Op 4 juli 1946 worden in Kielce 41 van de 200 Joden vermoord...

...als een negenjarig jongetje zegt dat hij heeft gezien...

...dat Joden baby's van christenen ritueel vermoordden.

De lynchpartij wordt geleid door geestelijken en de militie.

De pogrom in Kielce was echt bitter.

Er ging een schokgolf door Europa.

Generaal McNarney, hoofd van de VS-strijdkrachten...

...stuurt rabbijnen Friedman en Bernstein naar Warschau...

...om uit te zoeken hoe de moorden het vluchtelingenprobleem beïnvloeden.

De rabbijnen bezoeken vier machtige figuren in Polen.

De Amerikaanse ambassadeur is de eerste.

Of je was ervoor dat er ergens een staat werd gesticht...

...of je was er niet voor. En hij was er niet voor.

Hij zei: Die verdomde Joden veroorzaken constant problemen.

Daarna gaan ze naar de katholieke kardinaal.

Hij zei: Ik heb u niets te vertellen.

'Die Joden hebben het aan zichzelf te danken. Het zijn allemaal communisten.'

Als derde gaan ze naar de Poolse premier.

Hij zei: Ik begrijp het best als die Joden willen vluchten.

'Ik snap dat ze naar Duitsland willen vluchten, waar de Amerikanen zijn.

Dat betekent veiligheid. Dat begrijp ik. Maar ik kan u niet helpen.'

Als laatste praten ze met de leider van de communistische partij, een Jood.

Hij zei: Een pogrom, nou en?

'Er zijn altijd al pogroms geweest. Daar is niks ergs aan.

Het spijt me, maar in de geschiedenis is het irrelevant.'

We schreven in het rapport dat het leger in Duitsland kon verwachten...

...dat er in het volgende jaar tot anderhalf jaar...

...ongeveer 150.000 mensen van oost naar west zouden trekken.

Als je de Joden bij de grens wil tegenhouden...

...zal je dat gewapenderhand moeten doen.

Generaal McNarney stuurt rabbijn Bernstein naar Washington.

President Truman neemt snel een besluit: Hou de grenzen open.

In drie maanden tijd vertrekken 90.000 mensen uit Polen...

...naar de Amerikaanse zone in Duitsland en Oostenrijk.

Ze willen naar Palestina emigreren.

Het afscheid was moeilijk. Hier was ik geboren en opgegroeid.

Ik keek vanuit de trein naar het landschap waarvan ik hield.

Ik wist dat ik nooit meer terug zou komen.

We hebben genoeg gezworven.

We hebben te lang gewerkt en gestreden op het land van een ander.

Nu moeten we een eigen land opbouwen.

Het leven in de kampen biedt weinig meer zekerheid dan hun oude leven.

De Duitsers vermoordden ons, zei iemand.

'De Britten laten ons niet leven.'

In de herfst van 1946...

...komt David Ben-Goerion zelf in Duitsland de situatie bekijken.

Rabbijn Friedman geeft hem een rondleiding door de kampen.

Ik zei tegen hem: Wat u moet doen, als ik zo vrij mag zijn...

...is het moreel opvijzelen.

Hij kwam naar voren, en iedereen stond. Er waren geen stoelen.

Hij sprak een paar minuten in het Hebreeuws. Ik herinner me dit nog:

'Ik ben met lege zakken bij u gekomen.'

Hij trok z'n broekzakken naar buiten, om te laten zien dat ze leeg waren.

'Ik kan u geen papieren geven.'

Dat betekende: Ik kan u niet op legale wijze naar Palestina brengen.

'Ik moet u vragen om geduld...

...en ik moet vragen om te hopen.

We willen dat u komt. We hebben u nodig.' En daarna...

...gaf hij ze het gevoel dat zij een bijdrage konden leveren...

...aan het opbouwen van de toekomstige staat.

Ons lied heet Hoop. Hatikwa. Dat betekent hoop, in het Hebreeuws.

'Laten we allemaal Hatikwa zingen.'

Hij kon niet zingen.

En ik kan maar op één toon zingen.

We stonden daar met z'n tweeën, heel kwetsbaar.

Ik zei: Ik wou dat iemand dit lied kon inzetten.

Maar toen begonnen de mensen het lied te zingen.

Ze gingen steeds luider zingen, tot het uiteindelijk heel luid was.

Tijdens het lied begon hij te huilen. Hij zei verder niets meer.

Hij was ontroerd. En ik ook, als ik eraan terugdenk.

We verlieten het kamp en gingen met de auto naar het hotel.

Hij zei: Ze hebben wel geduld. We zullen het land op hen bouwen.

Ondanks de Britse oorlogsschepen en de gevaarlijke reis...

...blijven de Joden illegaal naar Palestina gaan.

Vanaf augustus 1946...

...deporteren de Britten illegale immigranten uit Palestina...

...naar detentiekampen op Cyprus.

Je moest Cyprus ruiken om het te geloven.

Ik kan Cyprus nog steeds ruiken.

Ik geloof dat het een graad of 46 was, maar het voelde alsof het 95 graden was.

De mensen woonden opeengepakt in tenten en hutjes.

Op Cyprus had je geen stromend water. Er was geen privacy.

Je rook de hele tijd het afval. Je rook het zweet van de mensen...

...die buiten met hun potten en pannen stonden te koken.

Binnen waren geen keukens.

Ik had het gevoel dat die mensen of heel erg wanhopig waren...

...of zo hoopvol, dat niets ze kon tegenhouden.

Sommigen waren heel sterk...

...en hadden tegelijk het gevoel dat de wereld niets om hen gaf.

Dat ze geleden hadden en zouden blijven lijden.

Ze keken je enigszins apathisch aan...

...en tegelijk wist je dat ze dachten:

Er is iemand van de aarde naar de hel gekomen...

...om te kijken hoe dit voorgeborchte eruitziet.

Maar ondanks dat alles...

...werden er in één jaar 500 baby's geboren.

Veel vrouwen werden niet meer ongesteld, vooral in de kampen.

Ze vonden het vreselijk dat ze misschien nooit kinderen konden krijgen.

Ze wilden dus heel graag een kind...

...al was het alleen maar om te bewijzen dat ze levensvatbaar waren.

Wat nog belangrijker was: Het stichten van een gezin...

...was een daad van verzet tegen Hitler.

De kampen op Cyprus en in Europa hadden het hoogste geboortecijfer...

...van alle Joodse gemeenschappen ter wereld.

Eind 1946 worden er elke maand 1000 Joodse baby's geboren in de kampen.

Ik voelde me niet goed. Ik ging naar de dokter en die zei dat ik zwanger was.

Ik was zo blij dat ik zwanger was...

...dat ik meteen tegen de andere vrouwen zei dat ik zwanger was.

Eentje zei: Wat is dat nou jammer. Ik vroeg waarom ze niet blij was.

Die ochtend had ze gehoord dat ik een visum voor Amerika kon krijgen.

Ik zei: Nou en? Ik kan toch naar Amerika gaan? Nee.

De baby moest een halfjaar zijn voordat ik weg mocht.

Dat bedierf de pret een beetje, maar het speet me niet dat ik zwanger was.

Elke moeder houdt van haar kinderen. Maar zij vervingen m'n ouders...

...mijn broers, ooms, neven en nichten, iedereen.

Ouders zijn niet te vervangen. Maar ik had in elk geval iets van mezelf.

In '47 zijn we toen naar Amerika gegaan.

De meesten die naar Israël gingen, waren zionist en wilden een Joodse staat.

De meesten die naar de VS gingen, kwamen omdat ze er familie hadden.

Ze geloofden dat ze weer een familie konden vormen.

Zij kwamen met dat verlangen.

Op de boot vol Joodse vluchtelingen richtten we ons al op de toekomst.

Niemand praatte over het verleden, maar iedereen had een verhaal.

Er heerste een sfeer van verwachting.

Ik voelde me de eerste dag al helemaal thuis.

In Europa had ik alleen ellende, tragedie en verschrikking achtergelaten.

Ik was een feniks die herrees uit de as.

Ik voelde me sterk, door een enorm gevoel van vrijheid.

De tragedie zat in me en zou bij me blijven...

...maar voorlopig was dit m'n wedergeboorte.

Ik voelde me een gebochelde die ineens z'n bochel kwijt was.

Die ineens rechtop kan lopen, als een man.

Maar zelfs in Amerika, zelfs bij de Joden onderling...

...worden de overlevenden met gemengde gevoelens ontvangen.

De mensen keken naar ons, alsof ze wilden zeggen:

Waarom heeft m'n broer het niet gered en jij wel?

Alsof ik me moest verontschuldigen dat ik het overleefd had.

Ik deed een pleister op m'n nummer, zodat ik er niet over hoefde te praten.

Toen ik aankwam, wilde ik m'n broer het hele verhaal vertellen.

Hij wist niet hoe onze ouders waren gestorven. Maar ze wilden niet luisteren.

Ze zeiden: Vergeet het. Ze vonden het erg dat ik van streek raakte.

Voor mij was het goed geweest om erover te praten.

Maar ze wilden niet luisteren. Ik moest het vergeten. Dat lukte niet...

...maar ik heb geleerd om er niet over te praten.

We snapten hun verhalen niet. Die waren te gruwelijk om waar te zijn.

We geloofden ze gewoon niet.

Ze hadden hulp nodig, maar we hadden geen idee waar ze het over hadden.

Ze zeiden: Je woont nu in Amerika. Je moet niet meer aan 't verleden denken.

De reacties waren soms zo hard, dat je ze bijna niet kan herhalen.

Als iemand over Auschwitz vertelde, zei men hier: Wij hadden het ook zwaar.

'Bij ons waren sigaren op rantsoen.' Of: 'Kreeg je echt nooit een toetje?'

Of: 'Geen toiletpapier? Hoe kan je nou zonder toiletpapier leven?'

Of: 'Wat heb je gedaan om te overleven?' Alsof je dan immorele dingen had gedaan.

De ontvangst was uiterst moeilijk. Er was geen respect.

Na een tijdje wilde ik niet meer over de holocaust praten.

Ik besloot om alles te vergeten.

Ik vermeed alles wat me aan het verleden deed denken.

Voor veel overlevenden duurt deze vlucht in de stilte jaren.

Er waren 16 doden en 13 gewonden...

...bij een extremistische aanslag op een officiersclub in Haifa.

Begin 1947 staan de Britten in Palestina op het punt van instorten.

Er gaat geen nacht voorbij zonder aanvallen op hun militaire installaties.

In januari 1947 worden vrouwen en kinderen van de Britten geëvacueerd.

Geplaagd door onrust in India, Egypte en andere delen van het Gemenebest...

...overwegen de Britten om in Palestina de handdoek in de ring te gooien.

In januari, in een van de zwaarste winters van de eeuw...

...gaan rabbijn Friedman en rabbijn Bernstein naar Ernest Bevin in Londen.

Hij zat achter z'n bureau met een bontjas aan en een sjaal om.

Hij had een hoed op, en er stond een elektrisch kacheltje bij z'n voeten.

En dit was de minister van Buitenlandse Zaken van het Britse imperium.

Hij was in een pesthumeur.

Ik kan het gesprek niet herhalen. Het was ongelooflijk grof.

Het was een onophoudelijk spervuur.

'De Joden zijn de oorzaak van de ellende op aarde. Logisch dat men jullie haat.

Jullie zijn nooit tevreden. Jullie vragen altijd wel ergens om.'

Uiteindelijk kwam het tot een vreselijke uitbarsting:

'Waarom moet Engeland dat hele kloteprobleem verdomme oplossen?

Ik verwijs het door naar de VN. Laten zij het maar oplossen.'

Een maand later kondigt Bevin aan...

...dat hij het probleem overdraagt aan de Verenigde Naties.

De Joodse delegatie praat op de hotel- kamer van Weizmann over hun kansen.

De Sovjet-Unie zou tegen ons zijn. Dat waren al vijf stemmen.

De meeste Zuid-Amerikaanse landen zouden tegen zijn, want het Vaticaan had...

...een theologisch geschil met de joden.

De sociaal-democratische landen, waarvan er veel waren in Europa...

...zouden Bevin steunen, omdat hij hun vlees en hun bloed was.

Toen we de litanie van dr. Weizmann hadden aangehoord...

...vertrokken we, enigszins gelouterd.

Het leek niet goed voor ons dat de VN nu over de kwestie ging beslissen.

Op 28 april wordt er vergaderd in Lake Success op Long Island...

...over een nieuwe commissie die het probleem 'Palestina' moet oplossen.

Weinig mensen verwachten dat de zitting resultaat op zal leveren.

Toen gebeurde er iets dramatisch.

Ambassadeur Gromyko zei...

...dat de Joden sterke wortels hadden in het land dat Palestina heette...

...en dat de Westerse wereld er niet in was geslaagd...

...om de Joden te redden van de slachting in Europa...

...en dat er daarom gekeken moest worden of een Joodse staat mogelijk was.

Het sprak tot de verbeelding dat een Sovjet 'Joodse staat' had gezegd...

...nog voordat een Amerikaan of een ander dat ooit had gezegd.

En toen begon ik te geloven dat we misschien een kans hadden bij de VN.

In Jeruzalem heerst een soort gewapende vrede.

De speciale commissie van de VN komt onder leiding van dr. Sandström bijeen.

In juni reist de UNSCOP, de speciale Palestina-commissie...

...naar Palestina om het onderzoek te beginnen.

Er zitten 11 niet-betrokken landen in de commissie...

...die immuun zouden moeten zijn voor de politieke belangen van de grootmachten.

Als ik het heb over onze zeges in de VN...

...moet ik onze Arabische tegenstanders prijzen.

Want zij deden zo ongeveer alles fout wat ze fout konden doen.

Dat kwam voort uit arrogantie.

Ze achtten zichzelf strategisch superieur.

Toen de VN het Joods Agentschap en de Arabische Commissie vroeg...

...om verbindingsofficieren te benoemen, wezen de Arabieren dat af.

Ze wilden niets weten van de mogelijkheid van een Joodse staat.

Nog een andere gebeurtenis beïnvloedt de gesprekken.

In juli vertrok de Exodus vanuit Frankrijk naar Palestina...

...beladen met 4500 illegale immigranten, meer dan ooit tevoren.

Het wordt onderschept door zes Britse torpedojagers, voor de kust van Haifa.

De Britten openen het vuur. Er zijn drie doden en honderd gewonden.

Toen liep de Exodus de haven binnen.

Voor het schip voer een kruiser, de Ajax. Erachter voeren torpedojagers.

Het schip meerde vlak voor mij af.

Er zat een gat in, zo groot als de grootste schuur die ik ooit had gezien.

Het schip leek wel een luciferdoosje...

...dat was versplinterd in een notenkraker.

Nu de Britten ze de haven hadden binnengebracht...

...dwongen ze ze om van boord te gaan.

Ze keken echt als vluchtelingen uit hun ogen.

Als mensen die op de vlucht waren. En ze waren al op de vlucht...

...sinds Hitler aan de macht was gekomen.

Het hoofd van sommige zwaargewonden...

...was al verbonden door de artsen onder de vluchtelingen.

De Britten verwijderden het verband, ook als dat pijnlijk was.

Wie echt zwaargewond was, werd op een brancard naar het ziekenhuis gebracht.

Als de Britten de wonden niet ernstig achtten...

...werd men naar een zogenaamd hospitaalschip gebracht.

Ze kregen te horen dat ze naar Cyprus gingen.

Abba Eban haalt Emil Sandström van UNSCOP over...

...om met de Joegoslavische gedelegeerde in Haifa te gaan kijken.

Sandström zei tegen me dat het Britse mandaat niet gehandhaafd kon worden.

Als het zo werd uitgevoerd, dan kon het beter gewoon helemaal niet.

In tegenstelling tot wat er gezegd was...

...gaf Bevin opdracht om de vluchtelingen naar Frankrijk te brengen.

De Fransen weigerden mensen op te nemen die niet vrijwillig van boord gingen.

Geen enkele vluchteling gaat van boord.

De Britten wilden drie correspondenten op de schepen toelaten.

Ik mocht de Amerikaanse pers vertegenwoordigen.

Ze brachten me naar het ruim.

Dat zogenaamde hospitaalschip bleek een gevangenis.

Er waren geen bedden. De mensen lagen halfnaakt.

Hier een hoofd, hier voeten... Opeengepakt.

Op elk hospitaalschip zaten 1500 mensen. In die hitte.

Ze zeiden tegen me: Maak foto's. Maak foto's van onze kinderen.

Ik maakte foto's, maar ik wist niet waarvan.

Want ik zag niets. Het enige licht...

...kwam door getraliede ramen aan één kant.

En ik werd verblind door hun ellende.

Een vrouw hield een baby omhoog en zei: Maak een foto van m'n baby.

Dat deed ik. Ik zei dat ze een mooie baby had.

Dat weet ik, zei ze. Maar...

Ze schudde haar hoofd en ik vroeg hoe oud ze was.

Ze zei dat ze 23 was, maar ze zag eruit als 40.

Ik zei: Maakt u zich geen zorgen. Dit houdt een keer op. U komt er wel.

Ik zei allerlei stomme dingen, door de enorme tragedie die ik daar zag.

Ze was veel wijzer dan ik en ze zei dat haar leven helemaal kapot was.

'Maar ik wil leven, zodat m'n kind kan leven.

Zodat er nooit meer Joodse kinderen in de gaskamers worden verbrand.

Ik ga leven.'

Toen realiseerde ik me dat deze hele odyssee, deze reis...

...voor de kinderen was ondernomen.

De Britten sturen de vluchtelingen naar Duitsland.

Ze interneren de passagiers in de voormalige concentratiekampen.

Terwijl ze achter prikkeldraad zitten, komt UNSCOP met z'n rapport.

Zeven van de elf commissieleden bevelen de vorming van twee aparte staten aan.

Een Arabische en een Joodse.

Jeruzalem moet dan onder internationaal toezicht komen.

Het is lang niet zeker dat het voorstel van UNSCOP wordt aangenomen.

Een staat kan pas erkend worden...

...als twee derde van de 57 leden van de VN vóór stemmen.

President Truman is vóór de vorming van een Joods thuisland...

...maar velen in z'n regering delen zijn opvatting niet.

Ik was goed bevriend met James Forrestal...

...die minister van Defensie was.

We zaten een keer te praten en toen zei hij:

Doe nou eens een beetje rustig, daar in het Witte Huis.

Hij zei: Er zijn 30 miljoen Arabieren en ongeveer 600.000 Joden.

Uiteindelijk drijven de Arabieren de Joden de Middellandse Zee wel in.

Twijfel over het standpunt van de VS zaait twijfel in Latijns-Amerika.

De landen daar zijn goed voor een derde van alle stemmen.

Landen als de Filipijnen en Liberia, die meestal de VS volgen...

...spreken zich ook niet uit.

De eerste dag waarop we konden stemmen, 26 november...

...hadden we niet genoeg stemmen. Daarom moesten we tijd winnen.

Eén manier om tijd te winnen...

...was iets waar VN-leden vaak goed in zijn: lange toespraken houden.

Ik stapte op een lid uit een Latijns-Amerikaans land af...

...en vroeg of hij ons kon helpen...

...door een filibuster van een uur te houden.

Hij zei: Een speech van een uur is geen filibuster. Dat zijn 'wat opmerkingen'.

Dan verdaagt de president de zitting vanwege Thanksgiving.

Zo krijgen de Joden meer tijd om stemmen te winnen.

De verschrikkingen van de holocaust...

...waren nog niet echt tot iedereen doorgedrongen...

...maar ze beïnvloedden wel de gedachten en de emoties...

...van veel van de afgevaardigden.

Zelfs in dat vroege stadium...

...toen de holocaust nog niet diepgaand was onderzocht...

...werkte dat wel op het geweten.

Heeft geweten wel iets met diplomatie te maken?

Zeker wel, in het licht van de vreselijke dingen die er gebeurd waren.

We gaan beginnen.

Afghanistan? Nee.

Argentinië?

Argentinië? Onthouding.

Australië? Ja.

Frankrijk is belangrijk. Als het zich onthoudt van stemming...

...dreigt het West-Europese front te scheuren.

Frankrijk? Ja.

De uitslag hangt af van enkele landen die tot het laatst twijfelen.

Veel landen laten zich door de VS beïnvloeden.

De Verenigde Staten? Ja.

De resolutie van de commissie voor Palestina...

...is aangenomen met 33 stemmen voor, 13 tegen en 10 onthoudingen.

Met een marge van slechts drie stemmen autoriseert de VN de vorming...

...van een Arabische en Joodse staat in een gedeeld Palestina.

Na de stemming op 29 november werd in Jeruzalem op straat gedanst.

Er heerste een feestelijke sfeer.

Men had het gevoel dat er een doorbraak was bereikt...

...in de lange geschiedenis van het Joodse volk.

We waren blij. We dansten.

Ons hart ging uit naar de landen die voor de resolutie hadden gestemd.

We dansten, maar we wisten dat ons het slagveld wachtte.

De Arabieren vinden de beslissing van de VN onrechtvaardig.

Om de Joden te helpen...

...hoef je Palestina volgens hen niet in twee staten op te delen.

Waarom moeten alleen zij boeten voor Hitlers misdaden?

Ze erkennen de voorgestelde verdeling niet...

...en beginnen een gewelddadige campagne tegen de Joden.

De tragedie in het Heilige Land komt tot een climax.

Twee vrachtwagens vol explosieven ontploffen in Jeruzalem.

Er komen 60 mensen om en duizend gebouwen raken beschadigd.

De Arabieren zeggen vol trots hiervoor verantwoordelijk te zijn.

Er moet zowel een Arabische als een Joodse staat komen...

...maar de Arabieren denken de Joden wel uit Palestina te kunnen verdrijven.

Ze vallen Joodse nederzettingen en burgers aan.

De Britse regering weigert in te grijpen.

Op Cyprus, in Duitsland en in Oostenrijk...

...wachten de overlevenden nog steeds tot de poorten van Palestina opengaan.

Begin 1948 keren de Amerikanen zich ook tegen de Joodse belangen in Palestina.

De president van de Verenigde Staten zat in de volgende positie:

Hij geloofde in een bepaald beleid aangaande Israël.

Z'n ministerie van Buitenlandse Zaken was het niet met hem eens.

Z'n ministerie van Defensie was het niet met hem eens.

De medewerkers van ons diplomatieke korps...

...waren het niet met 'm eens.

De Britten, die de belangrijkste grootmacht waren geweest...

...in dat deel van de wereld, waren het niet met hem eens.

Iedereen was tegen hem.

Maar daar trok hij zich niets van aan.

Hij vond dat ze recht hadden op een eigen land.

En hij zou er alles aan doen om dat mogelijk te maken.

De dag nadert waarop de Britten vertrekken.

De Amerikaanse ambassadeur vraagt de Britten om langer te blijven.

Maar Bevin heeft genoeg van Palestina.

Als 14 mei 1948 aanbreekt, de laatste dag van het Britse mandaat...

...zijn de Joodse, Arabische en Amerikaanse bedoelingen nog onduidelijk.

De zionisten weten nog niet eens hoe ze het nieuwe land moeten noemen.

En als ze de onafhankelijkheid uitroepen, wordt hun land dan erkend?

Vijftig uur voordat de nog naamloze natie wordt opgericht...

...praat Truman met minister George Marshall in het Oval Office.

De president heeft Clark Clifford gevraagd om te pleiten voor erkenning.

Ik was er echt klaar voor.

Ik begon bij het begin.

Het was een veelbetekenend verhaal...

...over de geschiedenis van het Joodse volk. Wat ze hadden meegemaakt.

Ik had een aantal mooie citaten uit het Oude Testament.

Vooral uit Deuteronomium, waarin god tegen Mozes zegt:

Dit land zal toebehoren aan u en uw volk.

Marshalls gezicht werd steeds roder.

Steeds roder en roder. Maar ik ging gewoon door, volgens plan.

Toen ik uitgesproken was, kon Marshall zich nauwelijks inhouden.

Hij zei tegen de president, nog nét niet met een opgestoken vinger...

...maar hij leunde voorover en zei: Mr President, ik zal u iets zeggen.

'Als u kiest voor het beleid dat Clifford vandaag heeft gepresenteerd...

...zal ik niet op u kunnen stemmen bij de komende verkiezingen in november.'

Iedereen schrok enorm.

Op 14 mei vertrekt 's middags de laatste Britse Hoge Commissaris...

...en komt het kabinet van het Joods Agentschap bijeen om 'n besluit te nemen.

Met zes tegen vier stemmen besluiten ze om de onafhankelijkheid te verklaren.

Gezien het natuurlijke en historische recht van het Joodse volk...

...en de resolutie van de Algemene Vergadering van de VN...

...roepen we hierbij de Joodse staat in Palestina uit...

...en we noemen die Israël.

Toen ik het geweldige nieuws op de radio hoorde...

...was ik even sprakeloos.

Daarna barstte ik in tranen uit.

In gedachten ging ik naar 'n andere plek. Het vernietigingskamp Auschwitz.

In de vrieskou liep een stel meisjes op blote voeten...

...met opgeheven hoofd naar een vrachtwagen.

Toen de vrachtwagen naar de gaskamers reed...

...begonnen ze luidkeels het Hatikwa te zingen.

Toen zei ik tegen mezelf:

Het staat absoluut vast dat dit lied, als een hartstochtelijk gebed...

...de hemel heeft bereikt en dat het op een dag verhoord zal worden.

Om zes uur 's avonds Amerikaanse tijd wordt de staat Israël uitgeroepen.

Elf minuten later geeft Truman gevolg aan hun verzoek...

...en worden de VS het eerste land dat de staat Israël erkent.

Uiteindelijk aanvaardt Marshall het besluit van de president en blijft aan.

Zelf denk ik dat Israël het niet gered zou hebben...

...zonder de steun van de Verenigde Staten.

De jaren van ballingschap en omzwervingen zijn eindelijk voorbij.

Eindelijk hebben de Joden een eigen land...

...waar ze een nieuw leven kunnen opbouwen.

Van 1945, toen de oorlog voorbij was...

...tot 1948, toen de staat werd opgericht...

...dat waren drie jaren van doorslaggevend belang.

Want wij gingen van de dood naar het leven.

Het Joodse volk was bijna helemaal opgehouden te bestaan. Onherroepelijk.

De jaren na de oorlog tot de geboorte van Israël in '48...

...waren voor velen van ons het hoogtepunt van ons leven.

Ik zie die periode en het werk dat ik gedaan heb...

...als een enorme kans...

...die ik kreeg om me als mens te bewijzen.

We stonden op uit de as van de holocaust...

...en gingen naar Eretz Yisrael, nu de staat Israël.

Daar, in ons oude en nieuwe thuisland, bouwden we ons leven weer op.

Dit is onze continuïteit. Onze eeuwigheid.

De overlevenden kozen ervoor om weer te leven.

Ze durfden de uitdaging aan te gaan...

...om een nieuwe generatie te scheppen en een land voor het Joodse volk.

Een staat. En dat is een groot wonder.

Het is een blijk van hulde aan hun menselijkheid...

...en aan het Joodse volk.

Als individu kan ik de holocaust wel te boven komen.

Een individu kan vergeten. Het kan de pijn en het lijden achter zich laten.

Maar als collectief, als Joods volk, kunnen we nooit vergeten.

Als we voorheen geen eeuwig volk waren...

...zijn we dat na de holocaust wel.

We hebben het overleefd en zijn opnieuw tot leven gekomen.

We hebben heel echt gewonnen.

Maar we hebben ook heel echt verloren.

Hoeveel schoonheid en grootsheid hadden de zes miljoen de wereld kunnen schenken?

We hebben verloren. De wereld heeft verloren.

En toch hebben we gewonnen.

We gaan door.