Original subtitles

Bitkilerin b�y�leyici d�nyas�n� ke�fetmeye �al���yorum...

...en tuhaf�ndan en g�zeline kadar.

Yeni teknoloji ve 3 boyutlu olarak,

...onlar�n hayatlar�n�n bir�ok y�n�n� ortaya ��karabiliriz...

...aksi takdirde bizden gizlidir.

S�rekli hareket halindeki...

...canl� bir d�nyay� ke�fetmek i�in zaman� de�i�tirebiliriz.

B�cekler ile etkile�imlerini...

...izlemek i�in boyut de�i�tirebiliriz.

Birbirleri ile nas�l ileti�im halinde olduklar�n� tahlil edebiliriz...

...renkle,

...kokuyla,

...hatta �s� yoluyla.

Ve biz, mantarlar�n nas�l olupta...

...bitkilerin d��man� de�ilde...

...zorunlu ortaklar� oldu�unu ke�fedebiliriz.

Ve t�m bu dramalar�...

...benzersiz bir yerin d���ndaki, bah�elerinde...

...ve i�indeki bu muhte�em camdan kameriyelerde izleyebiliriz.

Kew Kraliyet Botanik Bah�eleri

David Attenborough ile Bitkilerin Krall��� �eviri: SKurthan, 2014

Duyular�m�z...

...bizim i�in neyin �nemli oldu�unu g�sterir.

G�zlerimiz k���c�k hareketleri alg�layabilirler...

...ve g�n boyunca iyi g�r�rler.

Kulaklar�m�z...

...insan sesinin frekanslar�n� alg�layabilirler.

Ama bitkiler i�in �ok �nemli olan bir�ok �ey vard�r ki...

...biz bunu alg�layamay�z.

��te bu,

...bu gizli d�nyan�n ke�fidir.

~ S�rlar� ��zme ~

Bitkiler, durgun ve pasif g�r�nebilirler...

...ama, asl�nda onlar hareket ederler.

Bunlar�n en gizemlilerinden biri...

G�ne� G�lleri.

Di�er bitkilerde oldu�u gibi yapraklar�,

...b�y�meye yard�mc� olmak i�in g�ne� �����n� kullan�rlar.

Ama onlar�n parlayan dokuna�lar�...

...g�day� ba�ka bir �ekilde al�rlar.

Onlar tuzakd�r.

Bitkilerin d�zg�n b�y�mek i�in...

...g�ne� �����na,

...ve suya,

...ve mineraller ve besinleri topraktan almaya ihtiya�lar� vard�r.

Ancak d�nyan�n baz� b�lgelerinde,

- Su birikintileri ve batakl�klar �rne�in -

...toprakta �ok az mineral ve besin vard�r.

Yani bitkiler, o �eyleri ba�ka bir yerden almak zorundad�rlar.

Ve onlar, bu maddeleri �l� hayvanlar�n bedenlerinden al�rlar.

Her dokuna��n ucunda parlakt�lar bir damlac�k vard�r.

Bu nektar gibi g�r�nebilir...

...ve asl�nda, bir�ok b�ce�i kasten kendisine �ekti�i g�r�n�yor.

Ama �yle de�il.

Bu bir tutkal.

B�cek �yle h�zl�ca yakalanmaz,

...kenarlardaki minik uzant�lar �zerlerine kapan�r...

...yani, b�cek nefes olamaz.

H�zl� �ekim kameralar� ortaya koyuyor ki,

...b�cek taraf�ndan dokunuldu�u anda...

...dokuna�lar� e�ilmeye ba�lar.

B�ce�in varl���n� nas�l tespit etti�ini hala bilmiyoruz.

Sonu�ta, b�t�n G�ne� G�l�...

...av�n�n etraf�n� tamamen sarmaya ba�lar.

Bu �l�mc�l kucaklamadan...

...ka��� olmayacakt�r.

�imdi, bitki hala hayatta iken...

...kurban�n i� organlar�n� s�v�la�t�r�r...

...ve yapraklar� ile besinleri emer.

Di�er et�il bitkileri g�r�nt�lerken, h�zlar�n� tespit etmek i�in...

...�zel foto�raf��l�k teknikleri gerekmez.

Darwin, bu bitkiyi...

...d�nyan�n en g�zellerinden biri olarak tarif eder.

Bu Amerika' daki Kuzey ve G�ney...

...Carolina k�y� ovalar�n�n yerlisidir.

Ven�s Sinek Kapan�.

B�cekleri bubi tuzaklar� ile yakalar.

�st k�sm�nda,

...yapraklar� tatl� nektar ile yemlenmi�tir.

Fakat daha a�a��da, baz� dik k�llar vard�r...

...Tetikleyiciler.

Bir�ok �ey yanl��l�kla, bunlardan birine dokununabilir...

...bu nedenle tek bir dokunu�un bir etkisi olmaz.

Ama sinek yapraklar� �zerinde gezinerek nektar� yudumlarken...

...k�llar�na birden fazla kez temas edecektir.

Ve iki 20 saniye i�erisinde dokunurmaya devam ederse...

...o zaman i�ler de�i�ir.

Bu tetikleyici k�llar�n ilkel bir...

...elektriksel d�rt� ile harekete ge�ti�i d���n�l�yor.

Kurban�n bir ��k�� yolu bulmak i�in umutsuz giri�imleri...

...sadece daha fazla k�l� tetikler...

...ve hatta tuza�� daha s�k� kapatmaya i�in te�vik eder.

Bitki, hidroklorik asit a��s�ndan zengin olan...

...s�v�lar�n� salg�lamaya ba�lar.

Yeme�ini tam olarak sindirmesi on g�n s�recek.

Ama daha b�y�k bir h�zda hareket eden...

...etobur bitki daha var.

O, g�l ve g�letlerin...

...gizli sualt� d�nyas�nda ya��yor.

Utricularia olarak adland�r�l�r.

Kese Otu.

Bu k���k kurtcuklar sivrisinek larvalar�d�r...

...ve onlar bu bitkininin avlar� aras�ndad�r.

Bitkiye ad�n� verin keseler...

...y�zer de�ildir.

Onlar da tuzaklard�r.

Her kese k�smi bir vakum i�erir...

...ve tek y�nl� bir giri�i vard�r.

Eylemi 240 defa yava�latarak,

...nas�l �al��t�klar�n� g�rebiliriz.

Ufak bir dokunu� ile,

...kap� i�eriye do�ru a��l�r.

Av� i�eriye do�ru s�p�r�r.

Her�ey bir milisaniyeden daha k�sa zamanda olur.

Utricularia d�nyan�n en s�ratli katil bitkisidir.

Ancak, �o�u bitki, elbette,

...ger�ekten �ok yava� hareket.

Kameralar�m�z, y�l boyunca...

...ne gibi dramatik...

...mevsimsel de�i�iklikler oldu�unu g�sterebilir.

Kew' de k��.

Bu kadar so�uk ve g�ne� ���nlar�n�n bu kadar zay�fken...

...bitkiler b�y�yemezler.

Ve yapraklar k���n, gereksiz bir sorumluluk olabilir.

A�ac�n yapraklar�...

...k�� f�rt�nalar� taraf�ndan s�k�lm�� olabilir.

Her �ekilde, Me�e ve kay�nlar�n ��r�k yapraklar�...

...donlar taraf�ndan yok edilecek.

Pek �ok t�r a�a�...

...k�� boyunca durgundur.

Ama sonunda,

...G�ne� g�ky�z�nde y�ksek ve daha y�kse�e ��kmaya ba�lar.

G�nler daha �s�n�r...

...ve bahar gelir.

Bitki h�crelerinin i�indeki ���k ve �s�ya duyarl� molek�ller...

...�imlenme ve �i�eklenmeyi tetiklerler.

Zamanlama �ok �nemlidir.

�ok erken �i�eklenme ve sonras�ndaki don bir bitkiyi �ld�rebilir.

�ok ge� olursa, rakiplerinin b�y�mesi onu zor bir duruma sokabilir.

�lk kokulu �i�ekler so�anl� bitkilerdir.

Kew Palmiye Evi' nin �n�ndeki alanlar...

...de�i�ip, renklere bo�ulurlar.

Ard�ndan, a�a�lar yar��a kat�l�r.

Kirazlar...

...ve manolyalar.

�i�ekleri polenleyicileri �ekmek i�in yeterince uzun s�re kald�ktan sonra d��ecekler.

Bu arada ormanda,

...zambaklar g�r�nmeye ba�lar.

G�lge yapan a�a�lar...

...�zerlerinde belirmeden �nce bahar g�ne�inden paylar�n�...

...toplamak istiyorlarsa h�zl� geli�meleri gerekir...

...yoksa �nlerini keserler.

Ancak d�nyan�n baz� b�lgelerinde,

...bahar ve yaz sadece birka� hafta s�rebilir.

Ve oralarda ya�ayan bitkiler...

...y�ll�k faaliyetlerini h�zla tamamlamak zorundad�r.

Kew onlar i�in �zel d�zenlemeler yapt�.

Bu bah�edeki en yeni cam evi...

...bu bir Alp Evi.

��inde da�lardan gelen bitkiler b�y�mekte...

...bahar ve yazlar�n sadece k�sa de�il,

...ayn� zamanda ac�mas�z oldu�u yerlerde yeti�enler.

Bu ev, Alp ko�ullar� sa�lamak i�in...

...garip bir �ekilde in�a edilmi�tir.

Derin toprak alt�nda,

...beton pasajlardan bir labirent var...

...ve hava �ok so�uk.

Ve burada s�cakl�k y�kseldi�inde...

...so�uk hava deliklerin i�inden �ekilir...

...ve zemin seviyesinde bitkilerin �zerine �flenir.

Sonra, �s�nan hava tekrar...

...y�kselir ve �stteki menfezlerden ka�ar.

Ve g�ne� gelen �s� ger�ekten g��l� oldu�u zaman,

...onun i�inde ek bir hilesi bulunmakta.

Karlar�n erimesi, genellikle...

...Alp Bitkilerini �i�eklenmeye te�vik eder.

Ama buradaki gibi, teknoloji, bu ko�ullar� s�rekli olu�turmazsa...

...alp �i�ekleri de olmaz.

Alp Allium,

Roscoea, bir Himalaya bitkisi...

...onunla ayn� t�rden, zencefil,

ve Kayakoru�u,

...�ok dayan�kl� bir bitkidir...

...bu kayalar�n aras�ndaki k���k �atlaklara k�k salabilir.

Da� bitkilerinin, neredeyse t�m� k���kt�r...

...ama onlar�n m�cevher kadar �ekici bir g�zellikleri vard�r.

Ancak, �i�ekler bizim g�zlerimizin hatr�na evrimle�memi�lerdir.

Onlar�n i�levi b�cekleri mutlu etmektir.

Kimse b�ceklerin d�nyay� tam olarak nas�l g�rd���nden emin de�il...

...ama bunu olduk�a farkl� yollardan yapt���m�z kesinlikle belli.

Biz, spektrumunun k�rm�z� b�l�m�n�n bir k�sm�n� g�rebiliriz...

...bu uzun dalga boyu ���kt�r,

turuncudan, sar�ya,

...ye�il, mor ve mavi,

...k�sa dalga boylu ���klart�r.

Ama b�cekler k�sa dalga boyu ���klar� bile g�rebilirler...

Onlar, ultraviyole ���nlar�n� bile g�rebilirler.

Ve biz �zel kameralar kullanarak...

...ultraviyole ����a duyarl�l���n hangi bilgileri...

...ortaya ��kartt���n� a��klayabiliriz.

Bizim d�nyay� nas�l g�rd���m�zden hareketle,

...b�ceklerin d�nyay� nas�l g�rd�klerini anlayabiliriz.

�i�eklere bu �ekilde bakarak,

...onlar�n ger�ek amac�n� anlamaya ba�layabiliriz.

Bu �i�ek,

...bizim g�zlerimize, s�radan d�z yapraklar�varm�� gibi g�r�nebilir.

Ama b�cek, ultraviyole bakar...

Bu �ekilde her yaprak ucu beyazd�r.

Yani beyaz bir daire �eklinde...

...dikkati merkeze �ekecek �ekilde �izilmi�tir.

B�cek poleni bulabilir.

Bu �i�ek bizim g�zlerimize d�z mavi olarak g�r�n�r.

Ultraviyole ����� alt�nda �zerinde...

...merkezine i�aret eden �izgiler bulunan...

...beyaz yapraklard�r.

Ve bu s�radan Y�ks�kotu.

Bizim g�zlerimiz i�in,

...�zerinde birka� rasgele i�aretten ba�ka bir�ey yok.

Fakat bir b�cek i�in, daha fazlas� vard�r.

Bu beyaz �izgiler muhtemelen nektara giden yolu g�steren...

...k�lavuz ini� ���klar�.

En �nemli yap�lar� genellikle en canl� renklidir.

En nektarl� alanlar daha parlakt�r.

Polenlerde oldu�u gibi.

Ak�amsefas�' n�n �i�e�i ak�am �zeri olup a�t���nda...

...gece u�an kelebekleri kendine �ekmek i�in fluoresan gibi polenleri vard�r.

Bu ultraviyole duyarl�l���...

...bitkilerin b�cekler ile ileti�im kurma yollar�ndan sacede bir tanesidir.

Bitki, polenleyici b�cekleri �ekmek i�in sadece rengine g�venmez.

Ayr�ca, kokular �retir.

Ben burada dururken,

...asl�nda, bir�ok �e�it...

...parf�m girdab� ile �evriliyim.

Ne yaz�k ki,

�nsan burnu, bu kokular�n...

...sadece %5' ini alg�layabilir...

...b�cekler �ok iyisini yaparlar.

Bu, u�ucu mikroskobik ya� damlac�klar�n�...

...havada u�u�urken hayal edebiliriz.

Bir �ok b�ce�in, ola�an�st� duyarl� olmas� sa�layan antenleri vard�r.

Baz�lar�, milyar ba��na sadece...

...bir ka� par�a konsantrasyonu alg�layabilirler.

Bunun bir sonucu olarak,

...b�cekler �i�ek kokusunu bir mil kadar uzaktan ag�layabilirler.

Ama mesajlar ba�ka y�nlere de gidebilir.

Baz� b�cekler bitkiler ile ba�lant� kurabilirler.

Bunu sesle yaparlar.

Baz� �i�ekler polenleyicileri hakk�nda son derece titizdirler.

Bu, Amazon ya�mur ormanlar�' ndan gelen Gustavia.

Burada, onun �i�ek tomurcuklar� var.

Her biri sadece birka� saat i�in a��lacak...

...ve bu s�re i�inde, ziyaret edecek olan...

...�zel bir t�r ar�...

...belirli bir nota ile v�z�ldayacak.

Tabii ki, buralarda Londra'da, etrafta u�u�an b�yle ar�lar yok.

Ama bizim Gustavia' y� aldatacak yollar�m�z var...

...bir akort �atal�.

�imdi tek yapmam�z gereken...

...�i�eklerin a�mas�n� beklemek.

Tam ar�n�n e�imde ��nlayan kort �atal�...

...Gustavia' n�n organlar�nda...

...bir titre�ime neden olacak.

Bu hareket, polenlerin serbest kalmas�n�...

...aksi takdirde h�zla kilitlenip �i�e�in i�inde kal�r.

Ar� istedi�ini al�r,

...��nk� besleyici bir besin kayna��na �zel eri�im izni vard�r...

...ve dolay�s� ile de bu bitkiyi tercih eder.

Ve bitkinin, poleni do�ru adrese teslim etmesi neredeyse kesin olan bir kuryesi vard�r.

Gustavia'n�n polen bulutunu �zellikle vurgulad�k...

...��nk� toz kadar ince olduklar� i�in onlar� ��plak g�zle g�rmek imkans�zd�r.

Ama ufak polen tozunu bile incelemek i�in bir yol var...

...bir elektron mikroskobu ile.

Renkler sahtedir...

...fakat bu polen taneleri modeldir.

Bu to�umlay�c� polenin...

7.000 kez b�y�t�lm�� hali.

Her tanecik, �i�e�i d�lleyip, t�r�n di�erleri ile ayn� olan...

...bireylerini �retmek i�in k���k bir DNA paketi i�erir.

Fkat her biri sadece bu bitki t�r�ne aittirler.

Baz� bitkiler kurye olarak hayvan kullan�r.

Bu Da� Abanozu poleni yap��kand�r...

...ve yarasalar�n k�rk�ne tutunur.

Y�lan Otu poleni feromon bir paket ta��r...

...b�ylece taneleri suda ask�da kal�r, �i�ekleri de derinlikte a�ar.

�am taraf�ndan �retilen r�zgarla da��lan polen taneleri...

...k���k hava torbalar� yard�m� ile hava yoluyla s�r�klenir.

Mikroskop arac�l���yla tanelere bak�nca...

...�ekillerinin ne kadar karma��k oldu�u ortaya ��kmaktad�r.

Her biri belirli bir bitki t�re �zg�d�r.

Sadece bu �ekle sahip ve do�ru DNA' ya...

...sahip olanlar, �retmek i�in �i�ekleri d�lleyecektir.

Bir polen tanesi, bir �i�e�e geldi�i zaman...

...bir hayvan�n spermi y�zmez.

Bunun yerine, g�r�nt�n�n g�sterdi�i gibi,

Yumurtal�k i�inde, �i�e�in tam merkezinde giden bir boru �retir.

Her yeni mevsim,

...yeni d�nyalar kendilerini ortaya koyarlar.

Gecikmi� Ilkbahar,

...daha uzun ve daha g��l� g�n �����...

...yapraklar�n ��kmas� i�in bir dizi i�arettir.

Bah�eler d�n���r.

Her bitki yapraklar�n� d�zenler,

...b�ylece birbirlerinin �zerini �rtmeleri en aza indirilir.

Onlar t�m kullan�labilir alan� dolduran g�ne� �����n�n,

...gelen her ���n�n ye�il klorofil taraf�ndan ba�lanmas�n� sa�layarak geli�irler.

Burada, y�r�y�� yollar�n�n �zerinde, a�a� tepelerinde...

...geli�me s�recini g�rebilirsiniz.

Sadece birka� hafta i�inde,

...a�a�lar kendilerini tamamen ye�ille kaplarlar.

Yapraklar�n ve s�rg�nlerin �reme miktar� ola�an�st�d�r.

Sadece bir d�n�m alanda,

...d�rt ton a��rl���nda olabilir.

Yaz�n uzun s�cak g�nlerinde,

...t�m �ekil ve b�y�kl�kte yapraklar� b�y�k bir bolluk i�inde b�y�r.

Ve bu sadece bitkilere ba�l� de�ildir.

Yapraklarla zengince bezenmi� gizli habitatlar...

...minik ot�ul b�cek topluluklar� ve...

...ve onlar�n avc�lar� taraf�ndan sa�lan�r.

Bir�oklar� i�in, yapraklar yiyecektir.

Siyah a�a� sinekleri ihtiya�ar�n� olan�...

...i�neye benzer a��z organlar� ile...

yaprak ve saplar�n damarlar�n�...

keserek ve �zsuyu ��kararak al�rlar.

Hatta emmeleri bile gerekmez.

Bitki i�indeki bas�n�...

...�zsuyu midelerinin i�ine f��k�rtmaya yeterlidir.

Patates B�cekleri de �zsu i�icileridir.

Bunlar, kendi ciltleri �zerinde bir �ok y�rt�c�n�n ho�lanmad��� mumsu bir toz elde ederler...

...b�ylece a��ta durup, rahats�z edilmeden �zsuyu i�ebilirler.

Salyangoz, e�e gibi bir a��z dolusu di� ile bitki �rt�s�n� keser.

Tek bir salyangoz, g�vdesi ve kabuk a��rl��� toplam�n�n be� kat�n� bir g�nde t�ketebilir.

B�cekler ve di�er k���k yarat�klar...

Yani, baz�s� yararl�, baz�lar� zararl�,

...yaz boyunca geli�irler.

Bu, �o�unun �reme zaman�d�r.

Ve bunu �a��rt�c� derecede h�zl� yaparlar.

Di�i yaprak bitleri, di�er b�cekler gibi yumurtalar�n� b�rakmak i�in �ifle�mez...

sadece klonlar�n� �retir.

D�llenmemi� yumurtalardan gelen bebekler.

Ve klonlar, di�inin v�cudunu terk �nce bile di�er klonlara hamiledirler.

B�yle i� i�e ge�mi� nesiller...

...birka� saat i�inde b�t�n bir bitkiyi istila edebilir.

Ama yaprak bitleri de ba�kalar� i�in yiyecektir...

...ve di�er b�ceklerin, bunlar gibi toplulu�u farketmemesi m�mk�n de�ildir.

En vah�ileri aras�nda,

U�urb�ce�i' nin bir�ok t�r� ve larvalar� vard�r.

Bu Cryptolaeumus adl� bir U�urb�ce�i yavrusu,

ve hemen hemen Patates Bitleri ve Yaprak Bitleri d���nda hi�bir �ey yemiyor.

Yavruykende, yeti�kin oldu�unda da.

Bu �ok h�zl� hareket edebilen gen� bir Atsine�i.

Bir kelebek larvas�, tamamen k�r...

...ama g�rmeye de ihtiyac� yok:)

Keskin bir koku alma duygusu var...

...ve yaprak bitleri taraf�ndan �retilen feromonlara �zel olarak duyarl�d�r.

Av�na sald�r�r...

...ve a�z�ndaki b�y�k bir kancay� ona saplar...

...ve sonra, kurutana kadar emer.

Ve bast�r�lamaz bir i�tah� vard�r.

Yeti�kin olmadan 600 kadar yaprak biti yiyebilir.

Bir�ok y�rt�c�, avlayacak av bulduklar� s�rece...

...�zerinde bulunduklar� bitkileri umursamazlar.

Ama bir avc�...

...bir bitki ile �zel bir ortakl�k kurar...

...ve bu bitki b�cekle beslenen G�ne� G�l�' d�r.

Bu bitki,

Roridula denir,

...yapraklar� �zerinde bulunan yap��kan t�ylerle b�cekleri yakalar.

��in tuhaf�,

...Roridula, b�cek bedenlerini sindiremez.

Bunun yerine,

...bir tahtakurusu t�r�nden yard�m al�r.

Bu b�cek, Roridula �zerinden ba�ka hi�bir yerde ya�amaz.

Tahtakurusu bu yapraklar�n �zerinde yap��madan �al���r.

��nk�, v�cudu yap��maz bir tabaka ile kaplanm��t�r.

Ve Tahtakurusu...

...gider ve Roridula yakalad��� b�ceklerin bedenleri ile beslenir.

Ve bir b�cek yakaland��� zaman...

Tahtakurusu, �ubuk gibi a��z par�as�n� b�ce�in bedenine saplar...

...ve kurutana kadar emer.

Sonra �retti�i d��k� yere d��er...

...ve Roricula' ya g�bre olur.

Kew cam evinde �zenle kontrol edilen �artlar bitkiler i�in kesinlikle uygundur.

Ancak e�it derecede,

...b�cekler i�in de uygundur.

Yani zararl�lar� kontrolde tutmak i�in bir �ey yap�lmal�d�r.

Avc�lar� tan�tman�n tek yolu

Asya Su Ejderhas�.

Onlar�n Un-Kurdu' ndan olu�an bir diyetleri var...

ve hamamb�ce�i.

Kolayca g�nl�k sulama zaman�n� ��renmi�ler.

G�n boyunca �atlaklarda saklanan hamamb�ceklerini yakalamak i�in.

Bu nadiren �nemsenen, ziyaret�i ha�ereleri kontrol etmenin daha incelikli yollar� da vard�r.

Bu kartlar mikroskobik yumurtlara ile kaplanm��t�r.

Bir yabanar�s�.

Onlar �atlad�klar� zaman,

...i�lerinden en sevdikler av� aramak i�in E�ek Ar�lar� ��kar.

Yaprak bitleri' ni.

Buradaki, bir yaprak biti pupas� ke�fetti.

Hedefini se�er...

...ve i�ine kendi yumurtan� enjekte eder.

Larvalar kona��n i�inde a��ld�klar�nda...

...onu canl� canl� yerler.

T�pk�, ba�kalar�n�n daha �nce yapm�� oldu�u gibi.

Bunlar kurbanlar�n kurumu� kabuklar�...

...yaprak biti mumyalar�.

Kew' da sonraki b�y�k mevsimsel d�n���m ba�l�yor...

...sonbahar.

Cam evlerin d���nda, korumas�z olarak geli�en bitkilerin, yakla�an k�t� �artlara haz�rl�kl� olmalar� gerekir.

A�a�lar yapraklar�n� d�kmeye haz�rlan�yor.

��lerindeki ye�il klorofil...

...emilip, k�rmaya ba�lar.

Parlak renkler, s�recinin yan �r�nleridir.

Yapraklar d��erken,

...topra��n alt�ndan, yeni bir d�nya kendini g�sterir.

Mantarlar.

Mantarlar fotosentez yapamaz.

��nk�, bitkilerden farkl� olarak, klorofilleri yoktur.

Asl�nda, hayvanlarla daha yak�ndan ilgili olan kitin �retilir.

Kitin, b�ceklerin kabuklar�nda kulland�klar� maddenin ayn�s�d�r.

Bunlar, mantar�n meyve organlar�d�r.

Onlar�n g�revi, toz-benzeri sporlar �retmektir.

Daha sonra, ba�ka bir yerde b�y�mek i�in ormanl�k alana da��l�rlar.

Ancak bu mantar�n sadece k���k bir par�as�d�r.

Mantar�n v�cudun �o�u toprak alt�ndad�r.

Minik k�lcal k�klerini...

...orman zemininde, y�zlerce metre uzaklara uzat�rlar.

Ve bunun, bir�ok orman bitkisinin sa�l�kl� geli�mesi i�in, ne kadar gerekli oldu�unu yeni anlamaya ba�l�yoruz.

Bu ipliklerin uzunlu�u neredeyse inan�lmaz.

Amerika'da bulunan bir �rne�in...

...yakla��k d�rt mil kare �zerinde uzand��� tespit edildi.

Bu Kew Bah�elerinin kaplad��� alandan 16 kat daha b�y�kt�r.

Teknik anlamda,

Bu d�nya �zerinde bilinen en b�y�k canl� organizmad�r.

�o�u mantar...

...bitki ve hayvan organizmalar�n�n �l� dokular� ile beslenenirler.

Onlar, yapraklar ve ah�ap da dahil olmak �zere,

...t�m organik maddelerin yakla��k % 90' �n�, y�k�ma u�ratacak g��l� kimyasallar �retirler.

Bunu yaparken,

...bitkilerin ilkbaharda b�y�rken kullanacaklar� yak�t olan besleyici maddeleri topra�a salarlar.

Yani mantarlar, ya�am d�ng�s�nde gerekli olan ba�lant�lard�r.

Ancak baz� mantarlar baz� bitkilerle, bitki hayatta iken ortakl�k kurarlar.

Ve bitkiler i�in bu �ok �nemlidir.

Bu Lucombe Me�esi.

1762 y�l�nda buraya gelen bir palamuttan �imlenmi�.

...ve Kew' daki en eski bitkilerden biri.

K�kleri bir mantar ile kapl�.

Peki bu ne anlama geliyor...

A�ac�n bu kadar uzun ya�amas�n�n sebebi mantarlard�r.

��nk�, mantar�n yapt��� �eyler olmazsa, bu me�e a�ac� da olmaz.

Mantarlar topraktan do�rudan azot ay�klar...

...ve sonra me�e a�ac�, onu mantarlardan al�r.

Ve kar��l���nda, mantar, me�e a�ac�n�n k�klerinin �z�nden �ekerleri al�r.

Bu y�zden kar��l�kl� ��karlara uygun bir d�zenleme var,

...bir simbiyotik ili�ki.

Asl�nda, �imdi anlayabiliyoruz ki,

...bitkilerin yery�z�ndeki t�rlerinin yakla��k %90' � mantarlara, �u veya bu �ekilde ba��ml�d�rlar.

Kew mantarlarla da ilgilenir...

...t�pk� bitkiler i�in yapt��� gibi.

Onlar i�in de �zel bir yeralt� d�nyas� yarat�lm��t�r.

Burada, farkl� t�rlerin binlercesi...

...kutularda korunur.

Bu fungarium (Mantar Evi veya Mantar �ehri).

Burada d�nyan�n herhangi bir yerindekinden daha fazla mantar numunesi var.

...ve bunlar�n say�s� �eyrek milyon.

Ve d�nyan�n d�rt bir yerinden, ara�t�r�lmak i�in, buraya, Kew' e geldiler.

Kew' �n toplad��� �rnekler, onun 400 y�ll�k tarihsel geli�imini ortaya koyar.

Bunlar bilim ve t�ptaki potansiyel de�erleri i�in saklan�rlar.

Belki de en �nl�leri budur.

Bu Penisilyum,

Bu kaptakinden penisilin �retilir.

��te petrol� sindirebilen ba�ka bir tanesi,

Ve bilim adamlar�, petrol s�z�nt�lar�n� temizlemek i�in...

...kullan�labilir mi diye ara�t�r�yorlar.

Ama mantarlar �ok da sinsi olabilirler.

Bu t�rt�l�n kafas�nda b�y�yen bir mantar var.

Bu, Cordyceps bir t�r tropikal bir mantard�r.

..ve korkun� bir g�cele geli�ir.

Hayvan�n beynine kadar bula�abilir.

�enesinin aras�na yerle�ti�i bir kar�ncada...

...bir �im g�vdesi gibi t�rmanarak,

...bir bitki kadar boylanabilir.

Ve bu, bir bitki kadar y�ksek olan mantar...

...onu �ld�r�r.

Uzun bir meyve v�cut sonra kar�ncan�n beyini par�alar ve d��ar� ��kar.

Bu dikkatle haz�rlanm�� davran��...

...mantar�n yerden y�kselmesini sa�lar.

Y�ksek mesafeler �zerinde sporlar�n� du� gibi p�sk�rebilir...

...ve b�ylece yeni kurbanlara ula��r.

D�nyadaki bitkilerin hala s�rlarla dolu.

Biz hayatlar�n�n �ok farkl� y�ntemlerini bilsek bile...

En �nl� t�rlerinden biri...

...sadece bir ka� y�l �ncesine kadar gizemli olan biri.

Bir a�a� gibi g�r�nebilir,

...ama ger�ekte, sadece tek bir dev yaprak.

Ona 'Titian arum' denir.

...ve bir rekortmendir.

Nedenini �imdi g�receksiniz.

Bir hafta ya da daha fazla

...o ye�il sap� ve �st�ne geli�en yapraklar �l�rler, ��r�rler ve kaybolurlar.

Ancak, toprak y�zeyinin alt�nda,

...devasa bir yumru var.

Ve neden rekortmen oldu�unu...

...ortaya ��kacak �eyde bu.

Bu ola�an�st� olay...

...her yedi y�lda sadece bir kez olu�ur.

Tamamlanmas� iki ay s�recektir.

Ama, bu yeni b�y�yende, ne bir g�vde var...

...ne de yaprak.

D�nyan�n en b�y�k �i�ek tomurcu�u bu.

O g�nden g�ne b�y�d�k�e,

b�y�k sivri bir, tek-yaprak,

...geli�mekte olan �i�e�in merkezinden y�kselir.

Ve sonra ak�am olup, ya�mur orman�n� karakl�klar bast���nda...

...dev �i�ek, a��l�r.

Bu, kesinlikle, en �a��rt�c� �i�ek a�ma �eklidir.

Ben bu inan�lmaz �i�eklerden birini, ilk kez...

...Sumatra Tropikal Ya�mur Ormanlar�' da, do�al haliyle g�rd�m..

Ama neden bu kadar b�y�k?

Eh, �i�e�in i�levi, t�m �i�eklerdeki gibi,

...polenleyicileri �ekmektir.

Ve bu bitki, ��r�yen et kokusu gibi bir koku yayar.

Ama ba�ka bir �ey daha yapar.

E�er �s�ya duyarl� bir kameran�z varsa g�rebilece�iniz bir�ey...

Bu ola�an�st� cihaz...

...�a��rt�c� bir �eyi ortaya koymaktad�r.

�i�e�in sivri ucundaki beyaz alanlar...

...bitkinin �evresinden, �nemli �l��de daha s�cakt�r.

Is�n�yor,

En fazla �s�, bitkinin ucunda, 37 santigrat derece ula�abilir,

Bir memelinin g�vdesi ile ayn� s�cakl�kta.

O �s�nd�k�a, ba�ka bir �ey oluyor gibi...

...sivri �i�e�in dibinin i�inde.

K���k yap�lar�n y�zlercesi, k�l��kl� polenler �retmeye ba�larlar.

Titan Arum kendini, b�ceklerin polenlemeye gelmesine haz�rl�yor.

Minik i��i ar�lar ve muhtemelen le� b�cekleri de...

...g��l� koku ve �s� kombinasyonu ile �ekilir.

Le� kokan di�er �i�ekler de �s� �retir.

Yani onlar, yeni �lm�� bir hayvan le�inin v�cut s�cakl���n� taklit ediyorlar gibi g�z�kmekte.

Fakat s�cak hava...

Titan Arum' un ucu taraf�ndan �retilen,

...farkl� bir fonksiyona sahip olmal�d�r.

Geceleyin,

...bir so�uk hava tabakas�, - yinede hava -

...orman zemini le g�lgelik olan a�a�lar�n alt� aras�nda kal�r.

Ama s�cak hava, Titan Arum' un sivri ucundan y�kselerek olu�mas�...

...bu engeli deler.

B�ylece Titan Arum kokusu...

...g�lgelik orman y�zeyine yay�l�r, - uzak ve geni�-

b�ylece b�cekleri, - polenleyici b�cekleri - �ok �ok uzun bir yoldan, kendine �eker.

Biz b�yle bir manzaray� hayal etseydik,

Gece �s�n�n d��ar�, g�ky�z�ne at�lmas� Bir baca duman� gibi bir �ey olurdu.

�i�ek, sadece iki g�n boyunca a��k kal�r.

Ve sonra, kapan�r.

Bilim, bize, �imdiye kadar g�r�lmemi� d�nyaya, anl�k bir bak�� f�rsat� verdi.

Ancak, ke�if yolculu�umuz daha yeni ba�lad�.

Teknoloji ilerledik�e,

...bitkilerin gizli d�nyas�n�n daha iyi anl�yor olaca��z.

Bitki ke�iflerimizin sonuncusu...

...kuru ku�akta olacak.

��llerde,

bitkiler hayatta kalmak i�in ola�an�st� bir adaptasyon kullan�rlar.

G�nd�z de ve gece de...

Ve bizimde ke�fedece�imiz gibi,

Bitkilerin �a��rt�c� zaman kaps�lleri i�inedeki hayat hakk�nda, yeni bir ara�t�rma...

- tohumlar� hakk�nda -

Hi�bir bitkinin bir daha asla soyunun t�kenmemesinden emin olmak i�in.

Kew Kraliyet Botanik Bah�elerindeki ve di�er kontroll� ortamlardaki t�m �ekimlerde, 3 Boyutlu film ve geli�mi� bilgisayarl� modelleme teknikleri kullan�lm��t�r.

�eviri: SKurthan, 2014