Original subtitles

Ot, mamo, odkrywam serwinów na nowo.

Szukam w tej ciężkiej pracy sensu.

Sensu życia.

Mamo, jak to dobrze tak upracować aż do bólu, żeby potem usnąć od razu.

I nie myślę sobie nie rozstrząsać tego wszystkiego.

Dzień dobry, mamusiu!

Dzień dobry, Agnieszko!

No, a Emilka?

Co stało się z Emilką?

Wszystko dobrze.

Emilka na pensji, a nas wcześniej wypuszczono, bo dyrektor dostał

jego matka zachorowała i musiał zaraz wyjechać. No, ale najważniejsza rzecz,

już jestem w piątej klasie. No!

Słuchaj, ale twój wychowawca pisał, że ty nie zdasz do następnej klasy. A nie.

Wczoraj udało mi się poprawić trzech przedmiotów. Będę miał tylko jedną

to zdałem z niej.

Po wakacjach.

A gdzie cenzura?

Cenzura?

Miałem ją nieść, kiedy szedłem piechotą, żeby mi się pogniotło albo zabrudziła,

tak? Zresztą cenzur jeszcze nie wypisano.

Nie wszyscy nauczyciele jeszcze zdążyli wystawić stopnie.

Prosiłem w kancelarii, żeby mi przysłano cenzurę przez Józefata.

Czyli ten kapelusz?

To jest jedno straszne głupco, które zrobiłem. Otóż...

Pożyczyłem mu od kolegi pięć rubli i kupiłem sobie ten kapelusz.

Myślałem, że tego, że jak dostanę promocję, to mi przebaczycie.

Nie pochwalam takich zbytków. Ale pięć rubli jak za Panamę to strasznie tanio.

No tak tylko to ja teraz zrobię, bo ten kolega prosił mnie, żebym mu zaraz te

pieniądze odesłał.

Tatuchno, niech mi Tatuchno jeszcze raz daruje.

Ja ci dam te pięć rubli.

Masz.

Żebyś odesłał temu koledze.

A jak przyniesiesz cenzurę, dostaniesz drugie tyle.

Oleszka! No co?

Pijemy tak, jak pije pan kałużny.

Pij, sileczku.

No co?

na jaśnię wielmożnych panów po kwaterki! Ale ksepciej! O, jak pierwy

pieniążki! Kałużny! Pan kałużny! Ja płacę! Pan dziennik płaci!

A gdzie chcesz? Byle gdzie na polu. Chodź.

Nie ma go?

Ale ja go znajdę! Ja ciebie, Antoś, znajdę jeszcze!

O Jezusie Maryjo!

Ratunku!

Dzień dobry, wielmożnej pani.

Dzień dobry.

Przywiozłem te klamoty pana Tomaszka z miasta. I Antoniowa państwa Ostrzeńskich

prosiła, żeby pani Tomaszek co duch odesłali ten kapelusz pani Czabodzia, co

wzięli. Jaki kapelusz?

No ten, co go wzięli.

Pożyczyli.

Kapelusz Panama, czy jakoś tam.

Niech Józefa tak nie krzyczy na cały dom.

żeby za ciężko zapracowany grosz podawać na wódkę.

O, to po to nie.

Grosza nie stracił wielmożny panie, bo przecież pani wstomaszek fondował tej

nocy. Aż my się dziwili, że takie dziecko i ma pozwolone pić po nocy.

Wielmożny panie, tak, my znów tak nie pili. Pani w czas do domu wrócili.

Takież panie pili, no że z tej mordą płotu nas kwasił. Tak, a czegoś ty tam

szukał po pijaku pod tym płotem. One siuchny, ale nie bój się. Ona bolała

się. Ja cię zatłukę, babuś.

Już czas do domu wyszli, a Olka Chrobotówna w te pędy za nim. A nad

by do domu chłopów wołały, to idąc do karczmiał, mało by na nich nie

Tak nam spod nóg ładnych, nawet kurowatki we wszystkie strony wykrutli.

Do domu, chule, do domu!

Niech Chlimecki jak najprędzej jedzie do pani Michaliny i dyskretnie jej to...

Co to jest? Co tam niesiesz? Co? To?

To nic. To jest kapelusz, który Tomaszek pożyczył od Antoniowej. Niech Chlimecki

jeździ. Ja tu pożyczył?

Przecież go kupił. Sam oddałem 5 rubli na zapłacenie długu. Kiedy widzisz,

chodzi właśnie o to, że żon go nie kupił. Tylko się nie unoś. Zaraz

spokojnie ci wytłumaczę.

Brać rzeczy po cudzych domach bez zgodni między właścicieli.

Odwojale! Odwojale!

go tatuś załowa.

że jak będziemy mu dokuszać, to jeszcze się zabije. O Jezus Maria!

A czy mami nigdy nie przyjdzie na myśl, że mnie też może spotkać coś złego?

Ty mnie nie strasz.

Ja już dawno zauważyłam, że ty się coraz częściej zamyślasz.

No, co ci jest?

Mamo, ja kocham pewnego człowieka.

I on mnie kocha.

Ale nie możemy się pobrać, bo jest to człowiek idei.

I w jego życiu nie ma miejsca na szczęście osobiste. Jak to? To ty

człowieka idei, on ciebie kocha?

Ale przecież to jest... To jest cud, o którym ja marzyłam nadaremnie przez całe

życie. Mamusia, czy mamusia sobie wyobraża, co to jest człowiek idei?

Jeżeli każdemu rzucić bombę, to nie rzuci, sam zginie.

Oj, mamo. Mamo, proszę tego nikomu nie mówić.

Nawet ojcu.

Rozstaliśmy się i ja to przebolałam.

Jak to?

Jak to?

To i ty miałabyś być nieszczęśliwa przez całe życie?

Mamo, przebierz się, jesteś cała mokra.

Gdzieś ty był przez całą noc!

Gdzieś ty był przez całą noc!

Siedział, siedział na drzewie. No ma charakter chłopak.

Nie pytaj go o nic, matko. On już będzie dobry, no.

Uściśnij go, on już będzie dobry i mądry.

Jak to, pogodziłeś się z ojcem?

Tak.

Ty jesteś dobry.

Dobry i mądry.

Ja to wiem.

Ja to wiem, że ty jesteś dobry.

Agnisiu.

Nie gniewaj się, córeczko.

Przepraszam cię bardzo, że się uniosłem. Ale tato, jak można?

To ja chciałam ojca przeprosić, tylko się stydziłam.

Przed chwilą Józefat przywiózł cenzurkę Tomaszka i list od dyrektora.

Oczywiście został na drugi rok.

Siadaj tu, drapie chruście.

Dostaliśmy twoje świadectwo. Wiemy, żeś nie przeszedł.

Niepotrzebnie wyprawiałeś te wszystkie hece.

No proszę.

Przecież oni się do mnie wszyscy pouprzedzali.

Robią mi na złość.

Pisać to oni mogą sobie co chcą, ale ja nie uważam się za zostawionego na drugi

rok. Ja będę ten. Ja będę zdawał po wakacjach.

Ucz się tylko dobrze i sprawuj przyzwoicie w czwartej klasie. My nic

Nie wymagamy. Tatysiu, kiedy ja czuję, że się świetnie będę uczył tylko w

klasie, w czwartej to ja się zupełnie rozpuszczę, bo piąta jest o wiele

łatwiejsza od czwartej. Ale ty nie masz prawa zdawać po wakacjach, skoro masz

cztery dwóje. Mam prawo zdawać.

Przecież ja mam prawo zdawać jako ekstern.

Ja w tych dniach postanowiłem wyjechać i całkiem wypisać się ze szkoły.

Wolę też od razu zwrócić uwagę, szanownego państwa, że chłopiec nie

najmniejszego upodobania do żadnego z wykładanych przedmiotów.

Nie należy mimo to uważać go za wpraconego, ale ten typ nauki, jakiego

udziela nasza szkoła, nie odpowiada jego skłonnościom.

Myślę, że należy odmienić kierunek jego wykształcenia i pchnąć go na jakąś drogę

praktyczną.

Jednym słowem chcę zrobić z niego idiotę zdolnego jedynie na parobka.

Dla Tomaszka, Basiu, lepiej będzie, jeżeli go oddamy do szkoły technicznej.

On ma takie zdolności do majstrowania.

Pamiętasz, wtedy, kiedy zepsuły się te dzwonki elektryczne, ten smarkacz sam

naprawił baterię.

W Warszawie jest taka szkoła, która... W Warszawie?

Tak. Która uczy budowy maszyn.

Przyjmują podobnym po czwartej klasie. Oj, ta czwarta klasa, właśnie.

No więc niech skończy wreszcie tę nieszczęsną czwartą klasę i odwiozę go

Warszawy. Ja wiem, maszyny, parowe, elektryczność.

Może rzeczywiście to byłaby dla niego jakaś szansa i przyszłość, co?

Jest w tobie coś, czego nie widziałam, nie spotkałam nigdy w życiu. Gdzie się

obrócę, wszędzie ciągle widzę i słyszę ciebie.

Zobaczyć Ciebie dziś, zaraz, wkrótce.

Tatuś, on mnie kocha. On mnie potrzebuje. On mnie wzywa.

Muszę natychmiast jechać do Lodzanny. Mówisz, że on Cię kocha.

Człowiek, który nie raczył nas nawet zawiadomić o swoich zamiarach. Nawet

zapytać. Ale on nie może tutaj przyjechać, bo jest wygnańcem.

Kiedy wyście spokojnie spali, on walczył, siedział w więzieniu. O co

O to samo, co tatuś kiedyś walczył w powstaniu.

A co teraz tatuś potępia?

Ja nie potępiam. Ja nie potępiam!

Ale widziałem, że pokochałaś pracę. Ty, jedyna.

Myślałem, że jak skończysz, to może przeniesiesz się na rolnictwo.

No może wreszcie uda mi się kupić w końcu jakiś kawałek ziemi,

aby zapewnić wam... No, tobie! W Polsce potrzebna jest teraz inna praca niż

sadzenie kartofli, służenie bogatemu człowiekowi, żeby zarobić na chleb.

Ja nie służę bogatemu człowiekowi.

Ja służę ziemi.

A że na cudzym tom swego nie przepił, nie przegrał.

Ja służę ziemi.

Widzisz, Agnisiu, ja wierzyłem, że zabijać mają brawo tylko ci, którzy

sobie najczystsze ideały życia.

Którzy zabijając myślą jak Brutuso, gdybyśmy mogli ugodzić w duszę, nie

ciału.

Ale kiedy zobaczyłem, jakie w tej pracy mogą się budzić instynkty, przeraziłem

się, rozumiesz?

Bo zrozumiałem, że łatwo przeobrazić ofiarną walkę w zwykłe zawodowe

walanturniczość, a nawet zwykłą zbrodnię.

Każdy, kto walczył.

Każdy, kto zabijał człowieka, nawet w imię najszczytniejszych ideałów, musi

z tego rozliczyć.

Obbyć się jak w grzechu.

A tutaj już zaczyna rosnąć góra zasług.

Zaczynamy stwarzać bohaterskie mity i legendy bohaterskich czynów.

Zaczynamy się licytować, kto jest lepszy, kto ma rację.

I boję się, żebyśmy w tej aureoli bohaterskich czynów nie zapomnieli o

zadaniach, które czekają nas w Polsce.

W Polsce, która nadchodzi.

Czuję to.

Marcyś, jak długo można żyć wśród tych obcych, nieczułych ludzi?

Dość już tego czekania na coś, co może nigdy nie nadejdzie. Wracamy do kraju.

Na razie do Krakowa, a stamtąd, gdzie los nas rzuci.

Tylko tam, w samym środku burzy, w jakimś twardym zadaniu, znajdziesz

uspokojenie.

Marcyś.

Kelner! Jeszcze jedna butelka.

Służę panu.

Agniesz! Agniesz!

Słuchaj, nie jedziemy do kraju!

Nadeszły na mnie dyrektywy z Krakowa.

A więc, redygnujemy z walci bojowej i przekształcamy ją w dalążek nowej

organizacji. Wojskowej, rozumiesz?

Władze zabora austriackiego wyraziły zgodę na przeprowadzenie ćwiczeń na ich

terenie. Jest także projekt ciągnięcia całej młodzieży studiującej za granicą

tych ćwiczeń militarnych.

Ja mam z odpowiednimi referencjami objechać wszystkie środowiska studenckie

Francji i w Belgii.

Agniesz... Słuchaj, to

mi zajmie kilka miesięcy, wiesz?

Za dwie godziny mam pociąg.

A co będzie ze mną?

W wakacje pojedziesz do Serbinowa, a po twoim powrocie przenosimy się do Belgii.

Słuchaj, ten kraj uzyskał niepodległość właśnie wtedy, gdy myśmy ją utracili.

Tam będziemy studiowali proces budowania zwycięskiej niepodległości.

Mam już pierwsze kontakty, wiesz?

Nie wiem, czy dobrze zrobiliśmy funkcjonosząc się do Brukseli.

Chwilami żałuję również, że rzuciłam studia przyrodnicze.

Nie, nie czuję się dobrze.

Dziękuję. Jako wolna słuchaczka na uniwersytecie.

Ciągle gryziem jest imienie, że okradam rodziców, że okłamuję ich. Przecież

przysyłają mi pieniądze na naukę.

A ja zamiast uczyć, jak Pan Bóg przykazał...

Chce naprawiać świat.

Tak jak dzisiaj, myślę, że tam w Serwinowie rodzice oczekują

naszego związku.

No.

Tylko pomyśl.

Żyjąc w przykładnym małżeństwie możemy zniszczyć nasze szczęście, które jest

wyjątkowe. Dzikie, rozumiesz?

I w końcu, czy biorąc ślub ze mną, nie utrudnisz sobie

rozstania.

Że prędzej czy później, ale kiedyś na pewno nastąpi.

Marta, ty oszalałeś.

Nie, Agnisiu.

Ty nie kochasz mnie tak, jak ja ciebie.

Marcyś, Marcyś!

Przecież, przecież ja marzę tylko o jednym.

Aby dni i noce z tobą wydłużały się w nieskończoność i trwały wiecznie. Po co

nam ślub tyle marnych względów prowadzi ludzi do ołtarza?

Po co staje tylko jedna rzecz, która, przyznaję, ma dla mnie cenę. To spokój

moich rodziców.

Zachowują się taktownie i milczą, choć wiem, jak bardzo pragną naszego ślubu.

Do pierwszego zostało nam tylko kilkanaście franków. Nie możemy się już

stołować, bo nie mamy pieniędzy.

Tym lepiej, moja droga.

Zmienimy lokale, głodując lepiej poznamy filozofię człowieka myślącego.

Skoro entuzjazm ideowy potrafi ci przesłonić inne radości, twoja rzecz.

Przepraszam bardzo.

Wszystkie miejsca podejmowane.

Pozwolą państwo, że się przysiądę?

Proszę. Dziękuję bardzo.

Lampkę wina, proszę.

Nie będzie pani miała nic przeciwko temu, jeśli zapalę?

Ależ proszę bardzo, mnie to wcale nie przeszkadza.

Dziękuję bardzo.

Wracając do kooperacji, moja droga.

Początkowo uważałem ją za zupełnie bezsens.

Ale tutaj w Belgii przekonałem się do niej, ponieważ widzę, że jest ściśle

związana z partią socjalistyczną.

Samo to, że jest związana z partią, nic jeszcze nie znaczy. Natomiast komu ta

kooperacja ma służyć, to jest moim zdaniem podstawowe pytanie.

Widzę, że państwo spoglądają na mnie podejrzliwie.

Proszę się niczego nie obawiać. Sprawy spółdzielczości i kooperacji szczególnie

mnie interesują. Właśnie w tym celu przybyłem kilka dni temu do Belgii i

odpowiednich kontaktów.

Od jesieni mam objąć jeden z ojcowskich majątków na Podolu i zamierzam tam

zaprowadzić spółdzielczość wśród chłopów.

Nazywam się Tytus Jerzy Niechcic.

Co?

To za niezwykły zbieg okoliczności.

Nie rozumiem. Bo ja nazywam się Agnieszka Niechcica. Mój ojciec Maryjny

Więc może jesteśmy krewnymi.

Pani jest córką Bogumiła Niechcica?

Tak.

Ależ to niebywałe. Co za szczęśliwy traf.

Agnieszko, może przedstawisz mnie panu?

O, przepraszam. To jest mój narzeczony.

Bardzo mi przyjemnie.

Pan wybaczy, że ja tak obcesował, ale to jest coś takiego niezwykłego, takie

spotkanie. Ja myślę, że powinniśmy to jakoś uczcić, prawda?

Tak, mam pomysł. Możemy się pojechać do Tereweren. Tam są piękne dębowe lasy.

Znakomicie. Pojedźmy do Tereweren. Ja uwielbiam dębowe lasy.

Co pan na to?

Wiesz przecież, że jestem zajęty, ale jeśli państwo chcą, to proszę bardzo.

Pojedziemy? Toto, pojedźmy, pojedźmy.

Proszę pani, ja znam nawet historię pani dziadka, Michała Niechcica, cywilskiego

zesłańca. Tradycja tego człowieka jest wciąż jeszcze żywa wśród podolskich

niechciców. A tatuś pani, mając 15 lat, poszedł z nim do powstania, czy tak?

Tak. Widzi pani, po upadku powstania...

Ojciec mój czynił starania, żeby odnaleźć tego młodziutkiego powstańca,

cudem uniknął katorgi. Na próżno, zniknął we śladu. O dalszych losach

Niechcica dowiedziałem się w Paryżu przed dziewięciu laty od niejakiego pana

Wojnarowskiego. Okazało się, że jest waszym sąsiadem. I tak oto zamknęło się

koło. Więc pani jest córką Bogumiła Niechcica.

Boże mój.

Jaki ten świat jest mały.

Hop, hop!

Słyszy pani, jak echo niesie po lesie? Hop, hop!

Niech pani spróbuje ze mną!

Popatr, tyle pracy na świecie, pomysły.

A my?

Co ty opowiadasz?

Przecież prace, doktoratko, mam już na ukończeniu.

A nasze diady niepodległościowe?

A imigranci na Rila Peron?

Przecież jeżdżę tam do nich bez przerwy.

Ty może, ale ja...

Ja nie... Ja muszę... Ja

muszę zacząć coś robić.

Agnieszka!

Nie potrzeba spojrzeć w siebie.

Marcin? A jaka właściwie ujrzałaś?

Kiedy patrzyłaś w siebie tak długo?

Ciebie.

W końcu jednak ciebie.

Bałem się o ciebie, wiesz?

Tęskniłem. Jadłaś coś?

Nie.

To teraz wierszkę dorobisz?

Położysz się do łóżka.

Ja ci zrobię herbatę. Dobrze?

Szybko, szybko, szybko.

O ślubie nie wspomina.

Tak, ci młodzi za granicą.

Po co ty stwarzasz problemy zawsze tam, gdzie ich nie ma?

Nie bój się, Agnieszka.

Dziewczyna patrzy serio na życie.

Ma idealne pojęcie o miłości.

Jestem pewna, że nie zrobi głupstwa.

Wszystkich tu obecnych biorę na świadków, aby w razie potrzeby o

małżeństwie w obliczu Boga zawartym i przez Kościół zatwierdzonym świadczyć

mogli.

Amen.

Telegramy.

Od twoich rodziców.

Przepraszam? Od naszych rodziców.

A to?

A to skalince od Ostrzyńskich.

Agnicha!

Tysiące rubli od mojego ojca, rozumiesz?

Agnieszko.

Agnieszko.

Dlaczego jesteś taka smutna?

Pieniądze też przecież mamy.

Wiedziałem, że będą takie konsekwencje ślubu.

Czy zdajesz sobie sprawę z tego, że jesteśmy już teraz razem na zawsze?

Kochasz mnie jeszcze, kochasz mnie jeszcze, kochasz mnie jeszcze!

Kochasz mnie jeszcze!

Słuchasz mnie jeszcze?

No, jesteś... Słuchaj, powiedz mi, co ty właściwie wymyśliłaś wtedy w tym

lesie?

To, że ja powinnam wrócić do kraju.

To znaczy, nie na stałe, ale przynajmniej wracać od czasu do czasu.

Ty co innego, ty nie możesz... Dlaczego tak kręcisz

głową?

Rzuciłabyś mnie natychmiast, gdybyś mogła i miała z kim.

Otóż wiedz, że i ja tak myślałam.

A teraz, choć może mogłabym i miała z kim, to wiem, że nie.

Nie.

O kim myślisz?

O czym raczej?

O pracy.

Ja wiem, że tam dużo zrobić nie można, że niewolarze ucisk.

Ale mimo to, coś mi mówi, że trzeba być tam, gdzie najgorzej.

Co znowu tak patrzy?

Jak mi przykro, że chcesz ode mnie uciekać.

Marcyś... Żebyś wiedział, jak bardzo nie chcę.

Znowu nam się wymknęły dwa lata życia z rąk.

A u nas tak w kółko, córeńko, skończą się żniwa, zaczną się wykopki od

Lekarze każą mi leżeć, ale ja ich nie słucham.

Emilka skończyła kurs ogrodnictwa.

Dobre i to.

Panna Ksabunia Wojnarowska wróciła niedawno z zagranicy. Przeżyła tam

jakąś nieszczęśliwą miłość.

A teraz wyszła za mną za tego Ostrzeńskiego z ciąży.

Urodziłam bliźnięta.

Moja matka w twoim wieku nosiła już czepek, a nie kapelusz z piórami

To jest, uważasz, bezczelność, żeby się tak ubierać, kiedy można już być babką.

Ciekawe, komu ty chcesz tak się podobać, moja droga?

Bo ludzie różne rzeczy mówią.

No, co mówią?

Jedni mówią, że...

Kokietujesz i chcesz uwieść stróże sklepowego Balilego?

A drudzy?

Drudzy, że kochasz się we własnym synu Anselmie.

Zastanów się nad tym.

Michasiu, póki nie jest jeszcze za późno. Póki nie jest... Pani!

Póki jeszcze nie straciłam cierpliwości.

Antoniowo!

Z tą herbatą, no, już późno. Przecież nie z tym.

A o Anzelmie to już chyba wiesz.

Nie, stało się coś?

Kariera. Anzelm zrobił w Petersburgu zawrotną karierę, moja droga. Po prostu

rzucił miasto na kolana. Dani?

Bodzio?

Sytuacja materialna paniała cukcesy zaszczysty. A mimo to zamierza wrócić do

kraju, aby tu w ojczyźnie osiąść na stałe. Ciociuk, właśnie ja i Martin też

zamiar. Tak, tak, tak.

Moja droga, my tu w kraju też robimy co możemy.

I czy nie należy postępować tak jak mój syn Anzelm? W Rosji dorobić się majątku

i tu dla ojczyzny spożytkować pieniądze. Ty nawet nie wiesz, Agnisiu,

ile to razy tłumaczyłam Nieboszczykowi Julianowi, ale on wolał wszystko

przepadku z tymi swoimi Moskalami.

Mamo, jeżeli to wszystko jedno, od kogo bierze się pieniądze, bo przecież mama w

tym swoim sklepie nie wie, od kogo je dostaje, więc czy to nie drugie wszystko

jedno, z kim, na co i dla kogo się je wydaje?

Jak to mama nie wie? Ja dobrze wiem.

Ja wszystko bardzo dobrze wiem.

I co ty tam myślisz, szczeniaku?

Myślę, mamo, że grunt to mieć pieniądze.

Zresztą mama też tak uważa. Tylko po co do tego interesu mieszać ojczyznę?

Prawda, tato?

Tak, właśnie, właśnie tak.

Pocio, ty nie masz Boga w sercu.

Mama myśli, że ma.

Anatomia nie wykazuje istnienia takiej substancji w żadnym sercu.

Jak się nie wstydzisz, Agniewski?

Agniewski, nie słuchaj.

Oni z ojcem tak zawsze.

Dla nich nie ma żadnej świętości.

Daniel, zwróć natychmiast temu szczeniakowi uwagę.

Brawo! Brawo, synuchna.

Lepiej tak mówić i być przyzwoitym człowiekiem, niż być kupcem i nigdy nie

siedzieć w domu.

Emiluchna, dziecko drogie, daj nam jakichś szkła.

Tak się zestarzałam, zupełnie nie widzę małych liter.

Proszę. Dziękuję.

Napad na Tripolis...

Nie ma precedentów historii politycznej ubiegłego wieku.

Zdawałoby się, że w dobie nieustannych kongresów i wszelkiego rodzaju

pokojowej... Tego to jak nic, moja droga. Gotowa wybuchnąć europejska

O to właśnie chodzi, mamo. My z Marcinem dawno tej wojny czekamy.

Widzisz, Boguniu, smutny los tego naszego kraju, jeżeli dopiero takie

nieszczęście jak wojna może przewrócić mu godność.

Wyrwać z niewoli.

Wojna, proszę państwa, wyzwalając, czy chce, czy nie chce, siły amoralne,

kierując się rozmaitymi namiętnościami, może w końcu przynieść narodom pozornie

wyzwolonym nowe, niednane formy ucisku. No, nierzadko gorsze od starych.

Najlepiej więc nic nie robić.

Siedzieć z założonymi rękami i czekać, aż nas wszystkich wytłuką albo zeszlą na

katorgę. Ruch niepodległościowy, proszę pana, w kraju i za granicą musi

przynieść rozwiązanie sprawy polskiej.

Szkoda tylko, przyznaję, że do tego potrzebna jest wojna.

Śmierć milionów ludzi. O!

Otóż to!

Ciągle wojna.

Wojny. Mnóstwo zgubnych, niedomyślanych do końca przedsięwzięć. Gubiło ludzkość.

A dlaczego?

Bo we wszystkich działaniach człowieka nie było myśli. I dlatego musiały

zginąć. Proszę państwa, polityka polityką, wojny wojnami, ale trzeba pić.

nie pije. Ten likiery kapucyński jest taki doskonały. Agnieszko, Michasiu,

Panie Agnisiu, proszę nigdy nie występować przeciwko intelektowi.

W naszym kraju jest tak mało myśli, że nie wystarcza ich na zajęcie swojego.

tym bardziej na zrozumienie cudzego.

Cudzego.

Tak.

Za mało myśli, kiedy potrzeba myśleć, ale i za mało czynów, kiedy potrzeba

czynów.

Ciągle wszystkiego za mało.

Albo wszystko nie w porę.

A ja myślę, Panie Agnieszko, że człowiek rozsądny powinien umieć łączyć...

pewną dozę sprzeczności z harmonią złotego środka. A czy ten złoty środek

jest zwykłe wygodnictwo, asekuranctwo?

Nie, droga pani, ja w tej idei złotego środka widzę pewien szczyt życiowej

mądrości, którą tak bardzo trudno osiągnąć w naszym kraju. Nie zgadzam się

panem, nie zgadzam.

Człowiek musi żyć po to, żeby zmieniać, żeby tworzyć coraz to nowe wartości.

I tylko w tym widzę sens życia.

Pani Śniadowska podpiła sobie troszeczkę. Brawo, niech żyje młodość.

dopiero temperament. Brawo, brawo, brawo. Brawo, Agniki, brawo,

brawo. Tworzyć, oczywiście jak najwięcej tworzyć. Z czego powstało tyle

instytucji w Kalińcu?

Tylko z działania, z twórczego stosunku powstało. Towarzystwo Krajoznawcze,

kąpiele ludowe, przytulki, żłobki. Brawo, brawo, właśnie, brawo.

No to jestem z opłatkiem.

Niech będzie pochwalony.

Starabanie się chyba nie w porę, co? Ksiądz zawsze w porę prosimy.

Brrr, zmarzłem.

Nie rozumiem, co ja takie grobe i tak marnę.

Chyba, żeby mi nie było za dobrze na tym świecie.

A wiatr to miałem przez całą drogę taki, że aż mnie zatkało.

A to kto?

Najstarsza córka, zamężna.

A dzieci pani masz? Nie.

No to coś ciebie zamarzaczka.

No to jeszcze mogę mieć.

Dajcie Boże dzieci.

Byle nie za dużo.

Proboszczu, a może na to zmarnięcie kieliszeczek wódeczki?

Mało to sto razy mówiłem, że ja wódeczki nie piję.

Duchem Bożym ludzie mają być pojednani, a nie monopolką barany nad baranami.

A gdzieś ta pani małżonka podziała, co?

Nie może wracać do kraju.

Polityka, ksiądz rozumie.

No to kłaniaj mu się, pani, ode mnie.

Pisz mu, że jeden klecha życzy mu wszystkiego dobrego.

Dziękuję.

A goście się państwo na święta spodziewają?

Spodziewają. Syn przyjeżdża z Warszawy.

A jaki on ten syn?

Dobry chociaż?

Dobry.

Bardzo dobry.

Ja nie chcę! Ja nie chcę! Ojciec mnie zbije! Nic ci już teraz nie pomoże,

chłopyszku.

To Maczek?

Jezus Maria! W takim płaszczyku! Na taki ziom te drzwi zamykajcie! Pogubię,

Agnisiu! Herbaty i do łóżka! Co się stało? Zostałem okradziony, mamusiu!

Boska!

Jestem zrujnowany doszczętnie, mamusiu.

Zabrali mi wszystko.

Bekiesze, walizkę z tym nowym ubraniem i bieliznę zapakowaną do drogi. Jezus

Maria, tyle nieszczęść na raz mi się przytrafiło.

Nie, bekiesze zdarli ze mnie poprzedniego wieczora na ulicy, kiedy

kolegi. A walizkę?

A walizkę? A nie, walizkę tego, to zabrali mi dzisiaj rano.

Wszedłem na dół, postawiłem ją w sieni, żeby skoczyć po dorożkę na róg i tego...

Kiedy wróciłem, już jej nie było.

I nie musicie wcale mi kupować nowych rzeczy. Żebym tylko dostał jakieś stare

łachy na grzbiet, to mi zupełnie wystarczy. A po wakacjach zacznę

korepetycji. Już mam przyobiecane lekcje. Świetnie płatne.

Posłuchaj, co dalej pani Chłasko pisze.

Młody człowiek jest w niebezpiecznym okresie życia, w którym niechętnie

się na wykłady, chętnie wałęsa się po nocach w podejrzanym towarzystwie.

Tomcio szlachetny, serce u niego złote, tylko że natura szkodra i bogata.

Trzeba z nim krótko, a ja niestety tego nie potrafię.

A ostatnio spotkała mnie wielka przykrość i zostałam okradziona.

Zabrano mi z przedpokoju futro, ponadto złodzieje wzięli również walizkę jednej

nauczycielki pani Chłasko.

Bogumił, ratuj, co robić?

Chłasko przecież wyraźnie daje do zrozumienia, że nie chce go dłużej u

trzymać.

No, a jeżeli ona myśli, że to właśnie, no, że to futro to on,

no i dlatego nie chce go trzymać u siebie?

Jezus Maria, Bogu mi.

Bogumił, jeżeli ty chcesz, żebym ja jeszcze trochę pożyła.

Bogumił, ty jesteś ojciec.

Powiedz, co będzie z tym naszym dzieckiem.

Ratuj, nie odchodź, Bogumił, proszę. Błagam cię, pozwól mi się uspokoić,

cię. Nie rzeknij, że go nie będziesz mił.

Bogumił!

Bogumił!

Ojciec czytał list od pani Chłasko.

No i co?

No i co?

Wyje... Nie chce cię na oczy widzieć.

Doszło do tego, że tylko idź przed siebie i łeb o kamień rozbić. Kiedy

nie chce słuchać.

No tego więc, nie ukradli mi tych rzeczy, ale ja ich też nie sprzedałem.

Zastawiłem je.

No zastawiłem!

Tomaszek! Jak śmiesz mówić do matki takim tonem?

Śmiem? Bo mnie prześladujecie.

Proszę, ten skwit z lombardu na bekiesze.

No niech mamusia wyźmie, niech się przekona.

No dobrze, a baliska, a bielizna, a ubranie?

Proszę. Kwit na walizkę.

No, na walizkę, na walizkę pustą, a... No niestety wszystko zostało w szafie u

Panny Chłasko. Po prostu no nie miałem co zabrać.

No ale na co ci było aż tyle pieniędzy?

Na co?

No to ja wam powiem na co.

Ja postanowiłem tego.

Postanowiłem przeprowadzić jedną wielką sprawę.

Postanowiłem odebrać z powrotem Jarosty.

No co tak patrzycie?

No ten majątek, co to mama opowiadała, że należał kiedyś do naszej rodziny i że

go rząd skonfiskował. Synu, czyś ty się szaleju napił? To ty za bekiesze i

walizkę chcesz od rządu odkupić Jarosty? Nie, mamusio.

Słuchaj, mam znajomego, który ma wielkie stosunki w Petersburgu. Obiecał, że

zbierze informacje i tego.

No i na to potrzeba mi było tyle pieniędzy. Słuchaj, już się

Jarosty należą do jednego generała i że można tam dostać nawet dzierżawę. No ale

słuchaj, na to to potrzeba pieniędzy.

No to kogo miałem prosić?

Tatusia?

Kiedy wiem, że wam jest tak ciężko?

No tak.

Teraz widzę, że choć już wiecie, to i tak nic na to nie dacie.

Ale zobaczycie.

Ja to i tak przeprowadzę.

Nic mnie nie obchodzi, co zrobię ze swoimi rzeczami, ale oświadczam, że ja

kupować więcej nie będę.

Skończyło się.

Dostaniesz mój stary kożuch pod palto i o ile nie zarobisz na koszule i portki,

to będziesz chodził tak jak stoisz. I na koniec, jeżeli się okaże, że zamiast

się uczyć hulałeś, to od wakacji pójdziesz do pierwszej, lepszej roboty,

do groń. Dobrze, tatuś.

Ale ja te rzeczy... Nic nie chcę wiedzieć!

I tak ukrywasz przed rodzicami swoje wybryki, więc odtąd całą

będziesz ponosił za mnie sam.

Za to wolno będzie ci milczeć, a ja nie będę pytał!

Dosyć tych ugart!

Boże, jeżeli jesteś... Boże, jeżeli jesteś, jeżeli zbawiasz, zbaw od

złego to dziecko.

Boże, jeżeli potępiasz na wieki, potem mnie, bo ja jestem winna.

Boże, nie oszczędzaj mi żadnego bólu, żadnego strachu.

Boże, ocal mi to dziecko.

Boże, ocal mi to dziecko.