Original subtitles

DAG 5 VAN HET ONGELUK

BRIEFINGSRUIMTE VS WASHINGTON, DC

Ik ben hier vandaag als voorzitter van een speciaal onderzoeksteam...

dat onderzoek doet naar de situatie...

die in de Sovjet-Unie heeft plaatsgevonden.

We weten dat er een groot ongeluk heeft plaatsgevonden...

in de kerncentrale van Tsjernobyl.

We weten dat dat ongeluk tot een explosie heeft geleid.

Iedereen wilde weten wat er aan de hand was.

Maar de Sovjet-Unie liet niets los.

Ja, achterin.

Zijn er stappen ondernomen om de schade te beperken?

Hebben de Sovjets stappen ondernomen?

We presenteerden de feiten zoals we die kenden.

Het onderzoeksteam had via de CIA satellietbeelden verkregen...

van wat er in de omgeving van de centrale gebeurde.

We weten dat er in de centrale brand is uitgebroken.

Er is sprake van aanhoudende radioactieve straling.

Een van de gevolgen...

was een aanzienlijke uitstoot van radioactief materiaal.

Dat werd bekend als de radioactieve wolk.

Die zogenoemde wolk bewoog door de atmosfeer.

Hij ging de wereld rond en kwam op de Verenigde Staten af.

Als dat eenmaal gebeurt, kun je niets meer doen.

Die straling heeft wereldwijde impact.

DAG 5 VAN HET ONGELUK

27 APRIL 1986 DAG 2 VAN HET ONGELUK

Na het ongeluk was de brand in de reactorkern de grootste zorg.

Die bleef woeden, zelfs nadat de brand in het gebouw was geblust.

En er bleef gevaarlijk radioactief materiaal...

naar de directe omgeving en daarbuiten lekken.

De hoeveelheid straling die vrijkwam toen die kern ontplofte, was ongekend.

En voor veel wetenschappers afschuwelijk.

Dit was een wereldwijde ramp met wereldwijde gevolgen.

Ze moesten iets doen om daarmee om te gaan.

Ik was 25 ten tijde van het ongeluk.

KOLONEL IGOR PYSMENSKYI HELIKOPTERNAVIGATOR

Iedereen heeft dromen. Het leven is onmogelijk zonder droom.

En ik droomde ervan om te vliegen.

Om middernacht kwam er een noodoproep binnen.

We moesten naar de luchthaven toe.

Niemand had informatie. We moesten gewoon gaan.

De reactorkern bestaat uit twee dingen vanuit het oogpunt van vuur.

Het ene is grafiet, wat koolstof is. Zie het als houtskool.

Het andere is kernbrandstof, dat extreem heet is.

Het genereert hitte door vervalwarmte van de radioactiviteit.

Elke brandweerman weet dat vuur alleen brandstof en hitte nodig heeft.

Die werden constant geleverd.

Ze wilden met helikopters zand droppen om het vuur te doven.

Ze vroegen de helikopterpiloten...

mogelijk dodelijke hoeveelheden straling in te vliegen.

Zoiets had geen mens sinds Hiroshima meer meegemaakt.

Ze stopten rivierzand in parachutes.

Geen ingewikkelde apparaten. Gewoon geïmproviseerd.

De reactor was het doelwit.

Een fout zou ons duur komen te staan.

Als je hem liet vallen en hij het doelwit raakte...

riep de vluchtleider luid over de radio:

'Goed gedaan, jongens. Tien punten.'

Dan voelde je meteen een zekere opluchting.

Door het vuur...

komen rookpluimen vol radioactief materiaal omhoog.

Daar moesten de helikopters dichtbij komen of zelfs doorheen.

De radioactiviteit rond de centrale was 2000 röntgen per uur.

Dat is voor iemand die dichtbij staat vier keer een dodelijke dosis.

Blootstelling aan ioniserende straling kan het immuunsysteem platleggen...

en leiden tot een tekort aan witte bloedcellen en uiteindelijk de dood.

De straling was enorm hoog.

We hadden alleen mondmaskers ter bescherming.

Na elke ronde waren de maskers bruin...

en proefden we een metaalachtige smaak in onze mond

We wisten dat ons ademhalingsstelsel was aangetast.

Het was absoluut een heel moeilijke situatie.

Maar het moest opgelost worden, want dat veroorzaakte...

de aanhoudende vrijlating van radioactief materiaal.

We kregen last van maagzuur en waren misselijk.

We waren nog jong en kerngezond.

We stonden op dat moment helemaal niet stil...

bij de mogelijke gevolgen.

Op zondag de 27e...

wisten de inwoners van Pripjat dat er iets goed mis was.

Er lekte continu radioactief materiaal uit de reactor.

Maar er was nog steeds geen officiële evacuatie aangekondigd.

VITALII SKLIARKOV OUD-MINISTER VAN ENERGIE, OEKRAÏNE

Ze hadden veel eerder geëvacueerd moeten worden.

Informatie werd altijd gecontroleerd. Dat was de normale gang van zaken.

De overheidscommissie stond onder leiding van Boris Sjtsjerbyna...

vicevoorzitter van de ministerraad...

en hoofd van het bureau voor brandstof en energie van de USSR.

Sjtsjerbyna had een sterke wil en hij was assertief en vastberaden.

Sjtsjerbyna wachtte met het bevel tot evacuatie.

Omdat alles geheim moest blijven. Ze wilden niet dat het zou uitlekken.

Rond acht uur die ochtend...

stapte Sjtsjerbyna in een helikopter om de reactor te bekijken.

Toen hij terugkwam, liet hij de stad evacueren.

Dit was niet zomaar het zoveelste fiasco met Sovjettechnologie.

Het was een wereldwijde ramp.

11.00 UUR - 27 APRIL 1986

DAG 2 VAN HET ONGELUK

Attentie, attentie. Beste kameraden.

In de kerncentrale van Tsjernobyl in Pripjat...

is de hoeveelheid straling ongunstig.

Ik weet nog dat m'n moeder binnenkwam.

Ze zei: Wakker worden. We worden geëvacueerd.

Voor de veiligheid van de bevolking en vooral van de kinderen...

is het noodzakelijk om een tijdelijke evacuatie uit te voeren...

van de inwoners van de stad.

Ik herinner me de aankondiging nog heel goed...

omdat het iemand was die we kenden.

Het was een bekende stem. Rustig, zonder paniek...

die zei: 'Pak genoeg spullen voor drie dagen.

Neem je papieren en geld mee. Beneden staan bussen te wachten.'

We pakten wat we nodig hadden.

Dat deed m'n moeder. En toen gingen we naar buiten.

Het Centraal Comité was overal van op de hoogte.

Wat openbaar werd gemaakt, was een ander verhaal.

Als ze wisten dat ze waarschijnlijk niet terug zouden komen...

zouden ze hun koelkasten hebben meegenomen.

Als mensen in paniek raken, gooien ze bussen, wagens en zelfs treinen omver.

Daar was men bang voor.

Ik kan niet genoeg benadrukken hoe geheim alles was in de Sovjet-Unie.

Geheimzinnigheid zat er gewoon ingebakken.

14.00 UUR

Toen de bussen kwamen, moest iedereen instappen en vertrekken.

MARIA PROTSENKO HOOFDARCHITECT VAN PRIPJAT

De voorzitter zei: 'Maria, je hebt het plan.

Ga naar de brug en leid de bussen erheen.'

Om 14.00 uur arriveerde de eerste bus.

We hadden bijna 1500 bussen nodig.

Ik stond daar in m'n blouse en rok.

En ik droeg sandalen aan m'n blote voeten.

Ik had geen beschermende kleding.

Tegen die tijd was de situatie buitengewoon gevaarlijk geworden.

Iedereen in Pripjat werd blootgesteld aan enorme hoeveelheden straling...

met gevolgen die niemand kon voorspellen.

Tegenover de brug was een voetbalveld.

Daar landde een helikopter op.

De radioactieve stof steeg op en kwam op m'n blote voeten en benen terecht.

Daarom jeukten ze zo.

Kun je je voorstellen hoeveel radioactieve stof rondvloog?

16.00 UUR

We stonden meer dan twee uur buiten op de bussen te wachten.

Je merkte dat mensen zich zorgen maakten.

Maar het deed mij niet veel.

Ik nam aan dat de volwassenen alles zouden oplossen.

We speelden met de buurkinderen.

We wisten niet dat het de laatste keer zou zijn.

De bussen gingen de hele Sovjet-Unie door.

Ik kon geen afscheid nemen van m'n vrienden.

Ik heb een van m'n beste vriendinnen nooit meer gezien.

We hebben bijna 45.000 mensen geëvacueerd.

Zonder paniek of lawaai evacueerden we de hele stad.

Ik herinner me een vrouw die uit het raam keek.

Ze keek niet alleen naar me, maar ze volgde me met haar blik.

Ik zag iets op haar gezicht.

Alsof ze vanbinnen schreeuwde:

'Wat is dit? Waar ga ik heen?'

Het was m'n geboortestad. Ik had vrienden, buren.

We gingen naar het bos, naar de rivier.

Het was een fijne gemeenschap.

M'n meest gedenkwaardige vlucht was...

toen we na de evacuatie de centrale naderden.

Wasgoed op balkons, verlaten kinderwagens en auto's.

Zo'n leeg gevoel.

Alsof de tijd stilstond.

Mensen lieten min of meer alles uit hun handen vallen.

De stad Pripjat werd grotendeels geëvacueerd.

Maar zolang die brand woedde...

kwam er continu radioactief materiaal in de lucht terecht.

Dat radioactieve materiaal kwam in de atmosfeer terecht...

waarna het de hele wereld over kon gaan.

28 APRIL 1986 DAG 3 VAN HET ONGELUK

Het was een maandagochtend.

Ik was rond negen of tien uur op kantoor, zoals gewoonlijk.

De telexmachines lichtten op...

met het nieuws dat de Zweden bekend hadden gemaakt...

dat er een kernongeluk had plaatsgevonden...

en dat de Sovjets er niets over hadden gezegd.

We vroegen het meteen aan onze Sovjetcontacten...

maar kregen nul op het rekest.

Het gebrek aan informatie van de Sovjet-autoriteiten is teleurstellend.

OUD-MINISTER VAN BUZA

De telefoon ging en ik nam op.

Ze zeiden: Er is een kernongeluk gebeurd. U moet komen.

Ik wist even niet wat ik moest. Wat bedoel je met een kernramp?

De eerste reactie was: Armageddon.

Het verschil tussen een kernongeluk en een kernaanval was niet duidelijk.

'Kern' had al die connotaties.

We probeerden informatie te krijgen van geheime bronnen, tevergeefs.

De Sovjets vertelden niet wat er aan de hand was.

Op maandagavond, 28 april...

keek iedereen naar het nieuws van 21.00 uur, oftewel Vremya...

in afwachting van de reactie van de Sovjet-Unie.

Van de ministerraad van de Sovjet-Unie:

Er is een ongeluk gebeurd bij de kerncentrale van Tsjernobyl.

Een van de reactors is beschadigd.

De gevolgen van het ongeluk worden geëlimineerd.

De slachtoffers worden geholpen.

Er wordt een overheidscommissie opgezet.

Ik weet nog dat ik het timede toen Vremya op tv kwam.

Ze kondigden het ongeluk niet aan als hoofdverhaal...

maar pas toen het nieuws al 25 minuten bezig was.

Bijna zo van: 'O ja, er is een kernongeluk gebeurd.

Maar we zijn ermee bezig.

Dat moet even genoeg zijn voor jou en de wereld.'

Het was verbijsterend.

Er heerst hernieuwd optimisme omtrent Gorbatsjov.

Men vermoedt dat communiceren makkelijker wordt.

De Sovjet-Unie begon meer los te laten.

De Koude Oorlog was nog gaande.

Ze waren onze tegenstanders. Als er iets misging...

konden wij bestookt worden met kernwapens.

Aan de andere kant was Gorbatsjov gearriveerd.

Er werd gepraat over transparantie.

De relatie tussen Gorbatsjov en Mrs Thatcher werd sterker...

en daar wilden we op voortbouwen.

Ik respecteer hem. Hij is zeer bekwaam.

Op basis daarvan kunnen we zeker zakendoen.

We zeiden steeds: Als je open wilt zijn, vertel ons dan wat je weet.

Maar we kregen geen reactie.

De Sovjets waren vreselijk toondoof...

en vertelden de wereld niet wat er echt gaande was.

Dat is nog steeds...

de meest verbazingwekkende daad van geheimzinnigheid...

in dat tijdperk van glasnost, op die maandagavond.

Ze waren in paniek.

Ze wisten niet hoe ze ermee om moesten gaan.

De reactie van de Sovjets op elk probleem...

en dan vooral een beschamend probleem als een enorme ramp...

was het proberen te verdoezelen tot ze een oplossing hadden.

Het was de automatische reactie van Sovjetbureaucraten.

Zeker in het geval van Tsjernobyl.

Het stralingslek was iets wat de wereld nog nooit had gezien.

Elke kerngeleerde die we konden bereiken...

speculeerde dat we de mogelijkheid moesten overwegen...

dat het een kernsmelting betrof.

Brandstof in de kern wordt zo heet dat het smelt...

en naar de bodem van de reactorkern stroomt...

waar het uiteindelijk door de vloer kan smelten.

Dat heet een kernsmelting.

Dat is gevaarlijk, want het radioactieve materiaal...

dat in de kern zat, lekt eruit.

29 APRIL 1986 DAG 4 VAN HET ONGELUK

Mensen in de directe omgeving...

ervaren nu gevaarlijke hoeveelheden radioactiviteit.

De zogenaamde 'fall-out' is niet anders dan van een atoombom.

De deeltjes kunnen duizenden jaren gevaarlijk blijven.

Betreft het een explosie of een lek? - Dat is moeilijk te zeggen.

De Sovjets hebben altijd gesteld dat kerncentrales veilig zijn...

en daarom niet extra beveiligd hoeven te worden.

Ze hadden het mis.

Miljoenen Europeanen waren bang dat het water en eten onveilig waren...

en dat hun kinderen en vee gevaar liepen.

In Brussel roept de Europese Commissie om een Europees verbod...

op producten als melk en verse groenten...

uit de Oostbloklanden in de buurt van het kernongeluk.

Nieuws over hogere stralingsniveaus zorgt voor onrust in Groot-Brittannië.

Zowel het ministerie van Landbouw als de BBC wordt erover gebeld.

Mensen willen meer weten over de gevaren van straling.

Er waren lugubere krantenkoppen over wat er kon gebeuren.

De mensen waren bezorgd.

Je wist de eerste twee dagen niet of het gevaar onder controle was.

De mensen waren bezorgd en boos.

Ze wisten dat radioactieve fall-out schadelijk was voor de gezondheid.

Het is een schande dat de Sovjet-Unie niets loslaat...

over iets dat meer dan de helft van de wereldbevolking treft.

Lee Thomas is bij ons vanuit Washington.

Hij is hoofd van de speciale eenheid die Tsjernobyl in de gaten houdt.

Wat is uw reactie op de Sovjets die zeggen...

dat het Westen de omvang van de schade overdrijft?

Dit is het ergste kernongeluk in de geschiedenis.

Ik zou geen enkele reactie als overdreven omschrijven.

Het is nog steeds van belang dat we meer informatie krijgen.

We kregen nooit informatie van de Sovjet-Unie.

Het leek de taak van de overheid om ervoor te zorgen...

dat er een beeld werd geschetst dat hen aanstond...

en dat totaal in strijd was met wat er echt gebeurde.

De CIA-vertegenwoordiger in de speciale eenheid...

was een relatief jonge man.

Wat de eenheid betrof, wist hij goede informatie te leveren.

Mr Thomas' eenheid wilde elke dag horen...

hoever ze waren met het blussen van de brand.

De Sovjets zeiden dat alles onder controle was.

Maar op satellietbeelden was te zien dat de brand nog woedde.

Er vlogen helikopters rond om het vuur te doven.

KERNCENTRALE TSJERNOBYL

Naast zand werden er ladingen borium, lood en dolomiet gedropt.

Dolomiet stoot kooldioxide uit als het wordt verhit.

Iedereen maakte zich zorgen.

Er werd uit heel Oekraïne borium gehaald, voor de reactor.

Stel je voor, zes helikopters tegelijk.

Een helikopter stijgt op, een andere landt en een derde laadt.

Een vierde dumpt.

We waren vooral bezorgd om de brand in de kern...

omdat daar het meeste radioactieve materiaal zat.

Waar gaat dat radioactieve materiaal heen?

Het gaat de atmosfeer in, maar waar komt het neer?

29 APRIL 1986 DAG 4 VAN HET ONGELUK

Lawrence Livermore Laboratories voert continu stralingsmetingen uit.

Logisch dat de aandacht hierop was gericht...

na het nieuws van het Sovjet-ongeluk.

We hebben weerdata verzameld van dat deel van de wereld...

gedurende de afgelopen vier tot vijf dagen.

Ik ben Marv Dickerson.

In 1986 werkte ik in het Lawrence Livermore National Laboratory...

toen het ongeluk in Tsjernobyl plaatsvond.

Het is de meest geavanceerde faciliteit ter wereld.

Een kamer vol computers ontvangt data...

van meetstations in Europa, Japan en de VS.

Men zei dat er bij kerncentrales nooit ongelukken gebeurden.

En anders zou de uitstoot slechts plaatselijk zijn.

Dat geloofden we niet.

Er konden ook ongelukken gebeuren met grotere gevolgen.

Het engste aan het concept van een radioactieve wolk...

van achter het IJzeren Gordijn dat langzaam je land omhult...

is de onzichtbare aard van radioactiviteit.

En de potentiële effecten op jou en iedereen die je kent.

De radioactieve wolk van Tsjernobyl...

werd gevormd door twee verschillende dingen.

Door de eerste explosies steeg de radioactiviteit honderden meters...

en daarna kwam het vuur. Waar vuur is, is rook.

Als radioactief materiaal verbrandt...

komen er radionucliden in de atmosfeer.

Die blijven een paar honderd meter boven de grond hangen.

De wind kan op verschillende hoogtes verschillende kanten op gaan.

De bovenste wolk trok over Noord-China, over Japan.

Boven de staat Washington werd een kleine hoeveelheid gemeten.

Het onderste deel van de wolk, gecreëerd door het vuur...

trok over Europa.

Op 30 april draaide de wind.

Hij waaide in noordelijke richting en draaide bijna 180 graden.

Toen werd de radioactiviteit richting Kiev geblazen.

Ik had niet ten zuiden van de reactor willen zijn, rond Kiev.

Als CIA-eenheid probeerden we het leven in de Sovjet-Unie te volgen.

Hoewel er een kernongeluk gaande was net ten noorden van Tsjernobyl...

werd de situatie door de Sovjetleiders weergegeven...

als normaal en onder controle.

Het leven in Kiev ging gewoon door.

In een tijd waarin het volk in bunkers had moet zitten...

werd er zelfs een optocht gehouden.

Er vond elk jaar in mei een optocht plaats.

Het was een grote demonstratie van hun militaire macht.

Ik kan me de tanks, de raketten en het marcherende leger herinneren.

Dat was altijd op tv.

De grote optocht in de hele Sovjet-Unie.

30 APRIL 1986 DAG 5 VAN HET ONGELUK

GALINA MENZHERES VOORMALIG LOCOBURGEMEESTER VAN KIEV

De optocht stond al gepland.

Toen kregen we informatie over de wind die richting Kiev kwam...

waardoor het heel gevaarlijk werd in de stad.

Tegen de avond op 30 april...

was het stralingsniveau in het centrum honderden keren hoger dan normaal.

Sjtsjerbytsky belde continu met Gorbatsjov. Continu.

'Jullie zijn een stelletje paniekzaaiers.'

Dat zei Gorbatsjov aan de telefoon.

Dat zei hij ook tegen de feestcommissie.

Een lid daarvan belde op en vroeg: 'Hoe kunnen we dit doorzetten?

Er is een ongeluk gebeurd.

Zo kunnen we toch geen optocht houden.'

Het ongeluk was een week daarvoor gebeurd.

De Sovjets hadden nog geen gedetailleerde verklaring gegeven...

die strookte met wat ze wisten over de omvang van de ramp.

De inwoners van Kiev kregen te horen dat ze niet in gevaar waren.

1 MEI 1986 DAG 6 VAN HET ONGELUK

Het werd 1 mei.

Sjtsjerbytsky zei: Ik sta in de wacht, maar Gorbatsjov neemt niet op.

We beseften dat onze situatie nijpend was.

De optocht moest doorgaan.

De sfeer was gespannen.

Ze stonden te lachen.

Ze konden daar niet staan met een frons op hun gezicht.

Ze vroegen me naar de optocht te komen...

omdat er geruchten gingen dat ik was overleden.

'Je moet de mensen laten zien dat je niet dood bent.'

Ik stond op het overheidspodium.

Iedereen wist al dat kinderen binnen moesten blijven.

Dus we moesten kinderen gebruiken waar niemand het voor zou opnemen.

Daarom haalden we kinderen uit speciale weeshuizen.

Ze stonden in een rij. De kinderen liepen snel voorbij.

Daarna gingen ze weer naar huis.

Ik ben en blijf van mening dat die kinderen daar niet hoefden te zijn.

Deze dag werd gevierd met een kleurrijke optocht in Kiev.

Voor de Sovjets was het een feestelijke dag.

Alsof het kernongeluk achter de rug was.

Ik heb met verbijstering naar dat verslag zitten kijken.

Burgers dansten op straat.

Dit was de boodschap: Het is feest. Er is niets aan de hand.

Ze woonden 130 kilometer van de centrale...

maar de overheid zei geen woord.

Later waren de mensen natuurlijk woedend.

Hoe kun je een optocht houden bij dergelijke straling?

Ik begrijp nog steeds niet waarom dat nodig was.

KERNCENTRALE TSJERNOBYL

Aanvankelijk leek de operatie om de reactor te smoren...

met helikopters die van bovenaf materiaal stortten te werken.

Het stralingsniveau boven de reactor leek af te nemen.

Maar op 1 mei merkten ze tot hun grote schrik...

dat zowel de hoeveelheid straling als de temperatuur begon te stijgen.

De wetenschappers ter plaatse vreesden voor een nieuwe kettingreactie...

in wat er over was van het reactorgebouw.

Ze vreesden voor nog een explosie.

Tsjernobyl is Tsjernobyl.

En het zal ons nog vaak achtervolgen.

3 MEI 1986

DAG 8 VAN HET ONGELUK

ZIEKENHUIS NUMMER ZES, MOSKOU

Ik maakte deze foto in ziekenhuis nummer zes in Moskou.

Het is een brandweerman in een beschermde omgeving...

om een levensbedreigende infectie te voorkomen.

Ten tijde van het ongeluk in Tsjernobyl...

was ik hoogleraar geneeskunde...

aan de universiteit van California in Los Angeles.

We hadden veel ervaring met grote hoeveelheden straling...

door onze pogingen om kanker te bestrijden.

Ik wilde m'n hulp aanbieden.

Ik wist niet hoe dat ontvangen zou worden.

Maar de Russische ambassadeur in Washington...

belde me en zei: Mr Gorbatsjov wil dat u naar Moskou komt.

Ik pakte m'n koffers en nam het vliegtuig.

Ik en de twee piloten waren de enigen die naar Moskou vlogen.

De rest vertrok juist uit Moskou.

De volgende dag begonnen we met de triage...

van de technici en brandweerlieden die naar Moskou waren gevlogen.

In Pripjat hadden ze niet de middelen...

om verwondingen te behandelen van de aard en ernst...

die ze bij de eerste patiënten zagen.

Zwaargewonde patiënten werden naar Moskou gevlogen.

Meer dan 200 medewerkers van de centrale, brandweerlieden...

en andere slachtoffers werden naar ziekenhuis nummer zes gevlogen.

Dat gespecialiseerde ziekenhuis was gebouwd en uitgerust...

om mensen uit de kernindustrie te behandelen.

PETRO KHMEL BRANDWEERMAN

Ik werd naar de achtste verdieping gebracht.

Toen kwam de KGB.

'Doe de kamer op slot.' Ik vroeg hoe ik m'n gezin kon schrijven.

De verpleegster kwam en ik vroeg haar om papier.

Ik schreef waar ik was.

Er gingen vier dagen voorbij, maar ik zag haar niet meer.

Ik vroeg een andere verpleegster: 'Waar is de andere?' Ze was ontslagen.

Ze wilden het stilhouden.

De Sovjetreflex tot geheimhouding bij dit soort gebeurtenissen...

was overweldigend.

PATIËNT VAN TSJERNOBYL ZIEKENHUIS NUMMER ZES, MOSKOU

We kregen allerlei controles.

Gastroscopisch, neurologisch. De artsen controleerden alles.

Ik telde de vloertegels, de muren.

De tijd verstreek.

Toen ik in de spiegel kijk, zag ik dat m'n haar uitviel.

Ik wilde m'n snor in model brengen. Die heb ik als sinds de derde.

Hij was altijd m'n grote trots.

Als ik m'n snor zo vastpakte, trok ik hem er zo uit.

Ik moest huilen.

De schade door de straling is niet meteen zichtbaar.

Na een week of tien dagen...

begon het haar van de brandweerlieden uit te vallen.

De beenmergfunctie werd verstoord.

Ook waren de huid en het maagdarmkanaal beschadigd.

In extreme gevallen was er schade aan het hart- en vaatstelsel...

en aan het centrale zenuwstelsel.

Mensen die zijn blootgesteld aan zeer hoge doses straling...

kunnen niet geholpen worden.

Die gaan dood.

Er zat altijd een KGB-agent voor m'n deur.

Altijd.

Een optometrist kwam bij me langs.

Ze keek om zich heen.

'Ik heb een krant voor je. Lees maar.'

Ze liet me foto's zien.

Zes brandweerlieden die waren omgekomen.

De zwaarst getroffen brandweerlieden...

waren op het dak van het reactorgebouw vlak na de explosie.

Daarom waren ze het meest blootgesteld...

aan ioniserende straling.

Ik zag zes brandweermannen.

Ignatenko, Kibernok, Pravyk.

We waren vrienden. We gingen samen naar de disco.

Ik had nooit verwacht dat zoiets zou gebeuren.

Dat ik ze nooit meer zou zien.

Ik vroeg of ik de krant mocht houden, maar dat mocht niet.

'Vertel dit niet aan je KGB-agenten.'

Ze pakte de krant en wenste me beterschap.

Van de ruim 200 hulpverleners in ziekenhuis nummer zes...

zouden er 28 overlijden in de weken en maanden na het ongeluk.

De brandweer en hulpverleners waren ongelooflijk heldhaftig.

Op de avond van 26 april...

heb ik af en toe in m'n eentje zitten huilen.

Twaalf leden van dit korps werden naar Moskou gebracht.

Slechts zes overleefden het.

De rest zal voor altijd herinnerd worden.

8 MEI 1986 DAG 13 VAN HET ONGELUK

Na zo'n tien dagen non-stop vliegen...

om de brand in de reactorkern te blussen, ging hij eindelijk uit.

Een paar dagen nadat de temperatuur van de kern begon te stijgen...

begon hij weer te dalen.

Geen enkele wetenschapper begreep waarom.

Al twee weken zijn er meer vragen dan antwoorden over de kernramp.

Maar nu wordt er meer onthuld door een inspectieteam...

van het Internationaal Atoomenergieagentschap.

De Russische ambassadeur van de IAEA belde me op...

en zei dat we waren uitgenodigd om naar Rusland te komen...

om geïnformeerd te worden over het ongeluk.

Hij vroeg of we naar Tsjernobyl wilden.

Natuurlijk wilden we dat.

We cirkelden boven de verwoeste centrale.

We keken uit de ramen van de helikopter.

Het was een trieste en tragische aanblik.

We zagen de enorme verwoesting die had plaatsgevonden.

De eerste westerlingen die de rampplek bezoeken...

melden dat de brand in reactor vier eindelijk is gedoofd.

Er komt nog wat rook omhoog van de beschadigde centrale.

Hans Blix was slim, hij wist dat het gevaarlijk was.

Maar toch kwam hij met de bevestiging...

dat in ieder geval de eerste brand gedoofd was.

Ik denk dat het belangrijk was.

Wij waren de eerste onpartijdige getuigen van de ramp...

en de wereld smachtte naar die informatie.

De eerste onafhankelijke bevestiging dat het ergste voorbij is...

kwam tijdens een persconferentie in Moskou met Westerse journalisten.

De sfeer in die zaal was gespannen. Beladen.

Hij was de eerste neutrale wetenschapper...

die waarschijnlijk de ergste kernramp in de geschiedenis had gezien.

We hebben open en eerlijke gesprekken gevoerd...

met ministers en experts.

De afvaardiging zei tevreden te zijn met de verstrekte informatie.

Het hoofd van de Autoriteit Nucleaire Veiligheid zei...

dat de reactor automatisch is uitgeschakeld en zo zal blijven.

De kettingreactie is na het ongeluk meteen gestopt...

en ook niet meer begonnen.

Uit huidige metingen van de brandstoftemperatuur blijkt...

dat die onder het smeltpunt zit en verder afneemt.

De VN zei dat de meeste details door de Sovjets zijn gegeven.

We kunnen alleen vertellen wat we tot nu toe weten.

De Sovjets vertelden de wereld en Hans Blix van de IAEA...

dat alles in orde was.

Toch maakten de Sovjetfunctionarissen zich ernstig zorgen...

zonder het openlijk toe te geven, dat de kern nog aan het smelten was.

Een van de grootste dreigingen nadat de kernbrand was gedoofd...

was de mogelijkheid dat de hete brandstof...

gesmolten uraandioxide met een temperatuur van 2000 graden...

door de bodem van het reactorvat in de betonnen fundering zou smelten...

en uiteindelijk de grond in zou lekken.

Achter de schermen waren de Sovjets doodsbang...

dat de kern zou doorbranden en het grondwater zou raken.

De drinkwatervoorraad zou vergiftigd kunnen worden, niet alleen van Kiev...

maar van een groot deel van de Oekraïense bevolking.

Ze waren verwoed bezig met de vraag hoe ze konden voorkomen dat de kern...

verder de aarde in zou smelten.

Een van de initiatieven was de bouw van een enorme warmtewisselaar...

om de aarde direct onder het reactorgebouw te koelen.

Er werd een leger van mijnwerkers en arbeiders samengesteld...

die hun angst voor stralingsziekte opzij moesten zetten...

en onder de brandende reactorkern moesten gaan...

om catastrofale schade aan de aarde te voorkomen.

Ze vroegen deze mijnwerkers om zichzelf op te offeren.

Hun verkooppraatje was dat de Sovjet-Unie dit nodig had.

De reactie van de mijnwerkers was: Waar staan de scheppen?

Ondertiteld door: Marleen Kerssens-Gimpel