Would you like to inspect the original subtitles? These are the user uploaded subtitles that are being translated:
1
00:00:00,040 --> 00:00:05,039
dit programma bevat naaktheid
en legt de cultuur van stammen vast
2
00:00:05,040 --> 00:00:09,920
waaronder het doden en eten
van wilde dieren
3
00:00:30,840 --> 00:00:33,000
Kijk, daar is hij.
4
00:00:35,600 --> 00:00:39,759
Ze zitten verscholen tussen
de bladeren. Dat is het probleem.
5
00:00:39,760 --> 00:00:42,960
Geef me de blaaspijp,
dan probeer ik het.
6
00:00:55,680 --> 00:00:58,880
Zo gaat dat
als je in de jungle filmt.
7
00:01:00,240 --> 00:01:04,719
Ik ben Ed Stafford. Als
ontdekkingsreiziger en survivalist...
8
00:01:04,720 --> 00:01:08,159
is het mijn werk
om me door de wildernis te banen.
9
00:01:08,160 --> 00:01:11,399
Ik ben nooit echt volwassen geworden.
Kijk eens.
10
00:01:11,400 --> 00:01:13,959
Dus nu...
11
00:01:13,960 --> 00:01:16,279
Klaar, jongens?
12
00:01:16,280 --> 00:01:19,119
...heb ik mezelf de missie gegeven...
13
00:01:19,120 --> 00:01:22,039
om te ontdekken
hoe andere culturen...
14
00:01:22,040 --> 00:01:26,520
omgaan met het rommelige concept
van volwassen worden.
15
00:01:28,600 --> 00:01:33,519
In de moderne wereld zijn velen
hun identiteitsbesef kwijtgeraakt.
16
00:01:33,520 --> 00:01:38,959
Door mezelf onder te dompelen
in vaak heftige overgangsrites...
17
00:01:38,960 --> 00:01:44,479
wil ik ontdekken hoe ze ons betere
leden van de gemeenschap maken.
18
00:01:44,480 --> 00:01:49,919
Ik heb nog nooit in m'n leven
zo ontzettend veel pijn geleden.
19
00:01:49,920 --> 00:01:54,399
Door met ze mee te doen,
hoop ik een beter mens te worden.
20
00:01:54,400 --> 00:01:56,879
Het is geweldig dat je er bent.
21
00:01:56,880 --> 00:01:59,839
Misschien word ik wel volwassen.
Expelliarmus.
22
00:01:59,840 --> 00:02:01,799
Hij wil dat ik nu ga.
23
00:02:01,800 --> 00:02:06,880
Ik hoop zo m'n eigen
overgangsrite te voltooien.
24
00:02:13,840 --> 00:02:15,800
Klaar, jongens?
25
00:02:18,800 --> 00:02:20,800
Daar gaan we.
26
00:02:25,360 --> 00:02:31,199
Ik ben op weg naar het Waorani-volk.
Ik ben enorm gefascineerd door ze.
27
00:02:31,200 --> 00:02:34,399
Ze hebben vrijwel
geen enkel besef van tijd.
28
00:02:34,400 --> 00:02:37,560
Ze leven volledig in het hier en nu.
29
00:02:39,160 --> 00:02:44,119
Het Waorani-dorp Bameno ligt
diep in het regenwoud in Ecuador.
30
00:02:44,120 --> 00:02:48,719
Ik ben al twee dagen onderweg en dit
is het laatste deel van m'n reis.
31
00:02:48,720 --> 00:02:53,159
Een vlucht van twee uur
naar het hart van het Amazonewoud.
32
00:02:53,160 --> 00:02:58,879
Je komt er alleen per vliegtuig
of na een boottocht van drie dagen.
33
00:02:58,880 --> 00:03:01,280
Ik hou het wel bij een vliegtuig.
34
00:03:02,320 --> 00:03:07,920
Voor hun overgangsrite worden
hun vaardigheden als jager getest.
35
00:03:09,240 --> 00:03:13,919
Ze gebruiken twee wapens:
de blaaspijp en de speer.
36
00:03:13,920 --> 00:03:17,000
Ik heb een week
om ze onder de knie te krijgen.
37
00:03:27,240 --> 00:03:29,880
Wat een hobbelige landingsbaan.
38
00:03:30,720 --> 00:03:37,640
Jemig. De dorpelingen zijn naar
buiten gekomen om me te begroeten.
39
00:03:40,880 --> 00:03:43,720
Goed, laten we gedag zeggen.
40
00:03:45,200 --> 00:03:49,400
het is een eer om je te verwelkomen
wat een genot
41
00:03:51,080 --> 00:03:53,119
Spreek je Spaans? Ja?
42
00:03:53,120 --> 00:03:58,399
Ben jij Penti? Mijn naam is Ed.
43
00:03:58,400 --> 00:04:00,919
Penti - dorpshoofd en krijger
44
00:04:00,920 --> 00:04:06,399
Penti verwachtte me al. Ik had niet
verwacht dat hij naakt zou zijn...
45
00:04:06,400 --> 00:04:10,279
maar gezien de hitte
is het gebrek aan kleding logisch.
46
00:04:10,280 --> 00:04:13,679
Dit is Tepeña.
- Tepeña.
47
00:04:13,680 --> 00:04:17,039
Tepeña - zoon van het dorpshoofd
en krijgerstrainer
48
00:04:17,040 --> 00:04:19,799
Leuk je te ontmoeten. Ed.
- Davoto.
49
00:04:19,800 --> 00:04:21,559
Davoto?
50
00:04:21,560 --> 00:04:24,799
Davoto - vrouw van het dorpshoofd
baas van de vrouwen
51
00:04:24,800 --> 00:04:28,280
Leuk je te ontmoeten. Oké, we gaan.
52
00:04:31,920 --> 00:04:37,239
Sommige Waorani schijnen geen fan
te zijn van bezoekers van buitenaf.
53
00:04:37,240 --> 00:04:42,440
Hopelijk schieten ze geen pijltjes op
me, maar tot nu toe gaat alles goed.
54
00:04:52,440 --> 00:04:58,400
Ik begrijp dat jullie overgangsrite
een jacht is, nietwaar?
55
00:05:03,800 --> 00:05:07,079
Ik word zo
op de proef gesteld in de jungle.
56
00:05:07,080 --> 00:05:12,800
Dan kan ik ze wat beter leren kennen
en ontdekken hoe belangrijk jagen is.
57
00:05:17,400 --> 00:05:20,599
Als een kind negen jaar oud is...
58
00:05:20,600 --> 00:05:24,560
leren we hem al jagen.
59
00:05:25,720 --> 00:05:29,119
Hij moet later jagen
om voor z'n vrouw te zorgen.
60
00:05:29,120 --> 00:05:32,159
Hij zal voor vlees moeten zorgen.
61
00:05:32,160 --> 00:05:37,079
We jagen om aan het eten te komen
dat ons in leven houdt.
62
00:05:37,080 --> 00:05:42,199
We kopen geen dingen,
zoals ze in de stad doen.
63
00:05:42,200 --> 00:05:45,560
Als je niet jaagt,
heb je niets te eten.
64
00:05:46,760 --> 00:05:52,039
Kan ik met de jongens gaan trainen?
65
00:05:52,040 --> 00:05:55,200
Ja.
- Geweldig, bedankt.
66
00:05:59,440 --> 00:06:04,440
Zo begin ik mijn reis
om te leren jagen.
67
00:06:07,440 --> 00:06:09,360
Ik heb er zin in.
68
00:06:11,920 --> 00:06:16,920
dag één
69
00:06:19,080 --> 00:06:24,559
De jongens beginnen met blaaspijpen
en later pas met speren.
70
00:06:24,560 --> 00:06:27,999
Ze moeten bewijzen
dat ze bekwame jagers zijn...
71
00:06:28,000 --> 00:06:31,119
door een indrukwekkende prooi
mee te nemen.
72
00:06:31,120 --> 00:06:33,839
Deze jongens worden nog getraind.
73
00:06:33,840 --> 00:06:37,959
De training van Sivo
zit er al bijna op.
74
00:06:37,960 --> 00:06:40,919
Sivo - lacht veel
75
00:06:40,920 --> 00:06:44,799
Twee van de drie
hebben nog nooit een aap gedood.
76
00:06:44,800 --> 00:06:46,679
Silba - stil
Adrián - druk
77
00:06:46,680 --> 00:06:52,159
Ze hebben enkel vogeltjes gedood en
zitten in hetzelfde schuitje als ik.
78
00:06:52,160 --> 00:06:56,399
Krijgen de beste jagers ook
de beste vrouwen?
79
00:06:56,400 --> 00:06:59,039
Ja.
- Werkt het zo?
80
00:06:59,040 --> 00:07:00,840
Ja.
81
00:07:18,440 --> 00:07:22,599
Deze jongens doorkruisen de jungle
met het grootste gemak.
82
00:07:22,600 --> 00:07:28,120
Ik heb het gevoel dat ik me er met
veel lawaai een weg doorheen baan.
83
00:07:32,240 --> 00:07:37,159
Door de jungle lopen
met een blaaspijp is niet makkelijk.
84
00:07:37,160 --> 00:07:43,919
Ze laten het er simpel uitzien, maar
al die ranken maken het erg moeilijk.
85
00:07:43,920 --> 00:07:47,000
Die van mij
blijft werkelijk overal aan haken.
86
00:07:56,480 --> 00:08:02,160
Ik dacht eerst dat het een aap was,
maar ze proberen ze te lokken.
87
00:08:03,440 --> 00:08:06,759
Bahi - ervaren jager
88
00:08:06,760 --> 00:08:09,399
Ik hoor iets.
- Ja, kijk boven je.
89
00:08:09,400 --> 00:08:12,640
Er zijn hier zeker apen geweest.
90
00:08:14,440 --> 00:08:19,759
Ze jagen al duizenden jaren
op apen en het is duurzaam.
91
00:08:19,760 --> 00:08:25,160
Het stikt hier van de apen.
Daarom heeft het jagen geen impact.
92
00:08:28,600 --> 00:08:32,240
Sivo, kun je een aap nadoen?
93
00:08:35,320 --> 00:08:38,760
Adrián, kun jij een aap nadoen?
94
00:08:41,280 --> 00:08:43,080
Kun je me dat leren?
95
00:08:45,760 --> 00:08:47,880
Adem je in?
- Ja.
96
00:08:59,440 --> 00:09:04,279
Ze zijn niet allemaal even ervaren.
Leeftijd lijkt er niet toe te doen.
97
00:09:04,280 --> 00:09:10,159
Adrián kan heel goed apen nadoen. Hij
schaamt zich niet, want hij is jong.
98
00:09:10,160 --> 00:09:13,039
Silba schaamt zich er ietwat voor.
99
00:09:13,040 --> 00:09:18,279
Sivo heeft de meeste ervaring
en is er heel bedreven in.
100
00:09:18,280 --> 00:09:23,320
Ik ben 49 en bak er helemaal niks
van. Het is beschamend.
101
00:09:36,680 --> 00:09:40,559
Je moet met
een blaaspijp leren schieten.
102
00:09:40,560 --> 00:09:44,919
Schiet een pijltje omhoog.
We gaan oefenen.
103
00:09:44,920 --> 00:09:49,599
De Waorani-jongens leren al vroeg
blaaspijpen te gebruiken.
104
00:09:49,600 --> 00:09:53,079
Ik heb nog heel wat in te halen.
105
00:09:53,080 --> 00:09:58,719
Het is echt een enorm ding, hè?
106
00:09:58,720 --> 00:10:03,120
M'n tubakunsten komen nu vast
goed van pas.
107
00:10:05,680 --> 00:10:09,200
Niet slecht. Je kunt wel
een grote brulaap doden.
108
00:10:15,480 --> 00:10:21,959
Dat is een curare-rank.
- Die gebruiken we als gif.
109
00:10:21,960 --> 00:10:26,199
Deze rank produceert het gif
voor hun pijltjes.
110
00:10:26,200 --> 00:10:29,759
Daardoor vallen de apen uit de bomen.
111
00:10:29,760 --> 00:10:34,199
Als het gif in het lichaam
van de aap komt...
112
00:10:34,200 --> 00:10:37,399
wordt het verspreid
door de bloedvaten.
113
00:10:37,400 --> 00:10:42,559
Als het het hart van het dier
bereikt, gaat het dood.
114
00:10:42,560 --> 00:10:44,639
Prachtig, nietwaar?
115
00:10:44,640 --> 00:10:47,039
Deze jungle kan verdwijnen...
116
00:10:47,040 --> 00:10:51,800
dus ik zorg er goed voor,
zoals onze voorouders ooit ook deden.
117
00:10:55,880 --> 00:11:01,080
We nemen de rank mee naar het dorp.
Morgen gaan we dodelijk gif maken.
118
00:11:04,680 --> 00:11:10,320
Het is top dat hun overgangsrite
verweven is met hun levensstijl.
119
00:11:11,600 --> 00:11:14,239
Ze zijn opgegroeid in de jungle.
120
00:11:14,240 --> 00:11:19,799
Ze hebben al deze informatie elke dag
van hun leven te horen gekregen.
121
00:11:19,800 --> 00:11:26,040
Ze ontwikkelen vaardigheden die
van waarde zijn voor de gemeenschap.
122
00:11:36,040 --> 00:11:41,040
Het is m'n eerste avond hier en het
dorp wil me officieel verwelkomen.
123
00:11:42,480 --> 00:11:46,440
Ga maar in de hangmat liggen.
- Bedankt.
124
00:11:47,840 --> 00:11:50,680
Gegroet.
- Gegroet.
125
00:11:52,800 --> 00:11:54,319
Bedankt.
126
00:11:54,320 --> 00:11:57,280
Alles? Drinken, oké.
127
00:12:02,160 --> 00:12:05,560
Zo zongen onze voorouders ook.
128
00:12:09,000 --> 00:12:11,319
onze broeders zijn gearriveerd
129
00:12:11,320 --> 00:12:15,600
ze komen van ver en zijn gearriveerd
verwelkom ze
130
00:12:17,800 --> 00:12:20,199
Ik doe wel mee, ja.
131
00:12:20,200 --> 00:12:21,559
's Lands wijs...
132
00:12:21,560 --> 00:12:26,759
in de takken fluit de manakin
133
00:12:26,760 --> 00:12:32,439
Ik snap het niet helemaal,
want ik begrijp niet wat ze zeggen.
134
00:12:32,440 --> 00:12:34,719
Ik voel me vooral welkom.
135
00:12:34,720 --> 00:12:37,120
mooi zingen
136
00:12:40,000 --> 00:12:43,119
Oké, we gaan naast elkaar zitten.
137
00:12:43,120 --> 00:12:46,759
Bedankt voor jullie warme welkom.
138
00:12:46,760 --> 00:12:50,759
Veel mensen
willen dit gebied innemen.
139
00:12:50,760 --> 00:12:56,160
Daarom willen we dit oerwoud
en deze dieren verdedigen.
140
00:12:58,120 --> 00:13:01,199
We leiden een vredig leven.
141
00:13:01,200 --> 00:13:05,079
We leren onze kinderen
door de jungle te navigeren...
142
00:13:05,080 --> 00:13:10,319
welke dieren ze kunnen vangen
en wat ze in leven kan houden.
143
00:13:10,320 --> 00:13:14,199
Penti wilde vooral overbrengen...
144
00:13:14,200 --> 00:13:18,399
dat hij in de voetsporen
van z'n voorouders wil treden.
145
00:13:18,400 --> 00:13:21,600
Ze willen hun levenswijze behouden.
146
00:13:22,960 --> 00:13:27,519
M'n zoon is ook aan het leren
voor de toekomst.
147
00:13:27,520 --> 00:13:31,239
Heb jij ook kinderen?
- Nee, nog niet.
148
00:13:31,240 --> 00:13:34,639
Heb je een vrouw? Nog niet.
149
00:13:34,640 --> 00:13:38,119
Hoe oud ben je?
- Ik ben 36.
150
00:13:38,120 --> 00:13:43,879
Ik heb m'n vrouw ontmoet
toen ik 40 was, dus er is nog tijd.
151
00:13:43,880 --> 00:13:46,159
Ja.
- Er is nog tijd.
152
00:13:46,160 --> 00:13:48,879
Ik ben op zoek.
153
00:13:48,880 --> 00:13:52,559
Het blijft lastig.
Met hoeveel man zijn jullie?
154
00:13:52,560 --> 00:13:55,119
Ongeveer 150.
155
00:13:55,120 --> 00:13:59,160
150? Er is dus niet veel keus.
- Nee.
156
00:14:08,960 --> 00:14:11,279
Hier staat een traditioneel huis...
157
00:14:11,280 --> 00:14:17,119
en recht voor me zie ik
een basketbalveld gemaakt van beton.
158
00:14:17,120 --> 00:14:21,880
Het is een enorm contrast,
maar we leven in de moderne wereld.
159
00:14:24,080 --> 00:14:27,999
Veel mannen hebben ondertussen
een broek aangetrokken...
160
00:14:28,000 --> 00:14:31,559
en de vrouwen hebben nu topjes aan.
161
00:14:31,560 --> 00:14:35,399
Ze wilden gewoon laten zien
dat ze tradities hebben...
162
00:14:35,400 --> 00:14:38,479
maar ze zijn op zoek naar een balans.
163
00:14:38,480 --> 00:14:43,560
Ze willen hun gewoontes behouden,
maar toch de moderne wereld omarmen.
164
00:14:55,600 --> 00:14:57,840
Het is nu 5.45 uur.
165
00:14:59,320 --> 00:15:03,240
Iedereen begint langzaam
wakker te worden.
166
00:15:07,640 --> 00:15:09,440
Dat was me het nachtje wel.
167
00:15:10,640 --> 00:15:15,640
Ik heb nog nooit zo veel scheten,
gespuug en gehoest gehoord.
168
00:15:16,880 --> 00:15:19,840
Volgens mij heb ik
zo'n vier uur geslapen.
169
00:15:21,120 --> 00:15:24,000
Doet me denken aan de kostschool.
170
00:15:30,400 --> 00:15:33,880
dag drie
171
00:15:35,280 --> 00:15:38,639
Mijn hemel. Moet je zien.
172
00:15:38,640 --> 00:15:40,880
Het is een tapir.
173
00:15:41,880 --> 00:15:46,240
Dat had ik niet verwacht.
Een tamme tapir.
174
00:15:49,320 --> 00:15:54,719
O, nee. De camera beslaat helemaal.
175
00:15:54,720 --> 00:15:56,840
Het regent pijpenstelen.
176
00:15:57,840 --> 00:16:01,720
Zo gaat dat
als je in de jungle filmt.
177
00:16:09,840 --> 00:16:13,240
Als het regent, rusten we.
178
00:16:15,120 --> 00:16:18,359
Wat een fijne kijk op het leven, nietwaar?
179
00:16:18,360 --> 00:16:21,719
Er is hier zo veel vrijheid.
180
00:16:21,720 --> 00:16:25,679
Hierdoor hebben ze meer tijd
met hun vrouw en kinderen.
181
00:16:25,680 --> 00:16:32,759
Tijd om te kletsen, grappen te maken
en voor elkaar te zorgen.
182
00:16:32,760 --> 00:16:36,559
Voor zover ik kan zien,
wordt er overal gelachen.
183
00:16:36,560 --> 00:16:42,400
Dat zie je gewoon niet meer vaak
in de westerse maatschappij.
184
00:16:48,520 --> 00:16:54,760
Penti, wat doe je?
- Ik rook de pijltjes met zwarte rook.
185
00:16:55,760 --> 00:16:57,880
Zo worden ze heel sterk.
186
00:17:00,120 --> 00:17:03,399
Ik ben de pijltjes aan het harden
met vuur.
187
00:17:03,400 --> 00:17:07,319
Ik ben doodsbang
dat alles zo in de hens vliegt.
188
00:17:07,320 --> 00:17:12,560
Hij is uren bezig geweest
met het kerven van die pijltjes.
189
00:17:14,200 --> 00:17:17,200
Is dit het gif?
- Ja.
190
00:17:18,080 --> 00:17:22,519
Ik ben de vloeistof aan het vormen.
191
00:17:22,520 --> 00:17:25,519
Zo, in een cirkelbeweging.
192
00:17:25,520 --> 00:17:30,080
Van de ene kant naar de andere,
tot het een romige vloeistof wordt.
193
00:17:31,400 --> 00:17:36,599
Het neurotoxine verlamt z'n
slachtoffers, waardoor ze stikken.
194
00:17:36,600 --> 00:17:40,399
Dit gif wordt gebruikt
om apen te doden.
195
00:17:40,400 --> 00:17:45,680
Als ik zo'n pijltje in m'n arm steek,
ben ik op slag dood.
196
00:17:47,080 --> 00:17:49,280
Ik voel me net Doornroosje.
197
00:17:50,840 --> 00:17:53,280
Prik je vinger niet.
198
00:17:54,520 --> 00:17:59,680
Het is een bizarre gedachte dat
deze stokjes onder het gif zitten.
199
00:18:01,280 --> 00:18:05,359
Ik probeer deze rite in
een paar dagen tijd te voltooien...
200
00:18:05,360 --> 00:18:11,319
terwijl de Waorani daar jaren
aan werken. Dit is behoorlijk link.
201
00:18:11,320 --> 00:18:17,199
Wat als je het drinkt?
- Dan stopt je hart ermee.
202
00:18:17,200 --> 00:18:21,560
Dus als je dit eet, ga je dood?
- Dan ben je op slag dood.
203
00:18:22,720 --> 00:18:28,239
Slechts 0,03 gram van dit gif is
al dodelijk als het in je bloed komt.
204
00:18:28,240 --> 00:18:32,279
Maar een beetje op m'n tong
kan geen kwaad. Hoop ik.
205
00:18:32,280 --> 00:18:36,960
Niet eten,
alleen proeven en dan uitspugen.
206
00:18:44,320 --> 00:18:48,960
Ik heb net een dodelijk gif geproefd.
Het smaakt giftig.
207
00:18:51,520 --> 00:18:56,799
Het heeft een zeer sterke smaak.
Het is net accuzuur.
208
00:18:56,800 --> 00:19:02,440
Dat kleine beetje op je tong
wat je meteen weer uitspuugt...
209
00:19:03,760 --> 00:19:07,320
is niet gevaarlijk.
Dat hoop ik althans.
210
00:19:09,760 --> 00:19:13,879
Als de kinderen gaan jagen...
211
00:19:13,880 --> 00:19:18,600
doen de tienjarigen dit dan ook?
- Ja.
212
00:19:21,160 --> 00:19:24,759
Ze introduceren kinderen van tien...
213
00:19:24,760 --> 00:19:28,519
aan iets wat levensbedreigend is.
214
00:19:28,520 --> 00:19:33,199
Zo leren ze van jongs af aan
al verantwoordelijkheid.
215
00:19:33,200 --> 00:19:39,159
Dat hoort ook
bij deze overgangsrite, nietwaar?
216
00:19:39,160 --> 00:19:44,879
Je neemt afscheid van
de zorgeloosheid van de jeugd...
217
00:19:44,880 --> 00:19:48,719
en accepteert je
nieuwe verantwoordelijkheden.
218
00:19:48,720 --> 00:19:52,279
Kinderen moeten dit leren
om hier te overleven.
219
00:19:52,280 --> 00:19:57,920
Ze moeten deze risico's
dus wel nemen. Bedankt.
220
00:19:59,400 --> 00:20:03,600
De gifpijlen zijn klaar.
Tijd om ze te testen.
221
00:20:19,200 --> 00:20:25,679
Tepeña gebruikt een piranha-kaak
met tanden om de pijl te markeren.
222
00:20:25,680 --> 00:20:29,079
Zo creëert hij een breekpunt.
223
00:20:29,080 --> 00:20:34,079
Als hij nu een aap raakt,
breekt het pijltje af in z'n huid.
224
00:20:34,080 --> 00:20:37,360
Zo komen er meer gifstoffen
in de bloedbaan.
225
00:20:39,400 --> 00:20:43,920
Kijk, daar is er een.
- Het is een aap.
226
00:20:46,080 --> 00:20:50,839
Er zitten een paar apen
helemaal boven in deze boom.
227
00:20:50,840 --> 00:20:53,599
Ze zijn erg moeilijk te zien
vanaf hier.
228
00:20:53,600 --> 00:20:58,040
Ze zitten verscholen tussen
de bladeren. Dat is het probleem.
229
00:21:06,600 --> 00:21:08,160
Toe maar, Sivo.
230
00:21:17,200 --> 00:21:22,599
Daarom maken ze zo veel pijltjes.
Ze hebben nog niet raak geschoten.
231
00:21:22,600 --> 00:21:29,000
Ze zitten zo hoog in de bomen
dat ze heel moeilijk te raken zijn.
232
00:21:35,560 --> 00:21:37,760
Daar zit de aap.
233
00:21:39,040 --> 00:21:43,560
Daar is hij. Zie je hem?
234
00:21:45,320 --> 00:21:47,960
Geef eens, dan probeer ik het.
235
00:22:04,480 --> 00:22:07,599
Heb je hem geraakt?
- Ja, ik heb hem geraakt.
236
00:22:07,600 --> 00:22:10,320
Kom op, Sivo, ga kijken.
237
00:22:15,200 --> 00:22:19,320
Hij heeft er een geraakt.
We wachten tot het gif gaat werken.
238
00:22:31,560 --> 00:22:35,319
Sivo, wat is er gebeurd?
- De aap ligt nog boven.
239
00:22:35,320 --> 00:22:38,600
Wat kunnen we doen? Niets?
240
00:22:42,280 --> 00:22:46,200
Ze kunnen de aap niet
op de grond krijgen.
241
00:22:47,320 --> 00:22:53,079
Het is een patstelling. Ik weet niet
of die aap het gaat overleven.
242
00:22:53,080 --> 00:22:56,559
De Waorani zouden nooit
een leven verspillen.
243
00:22:56,560 --> 00:23:00,919
Ze komen later terug om
te zien of het dan wel lukt.
244
00:23:00,920 --> 00:23:04,599
Voorlopig zijn de jongens en ik
dus gezakt.
245
00:23:04,600 --> 00:23:07,759
Terwijl wij
met die aap bezig waren...
246
00:23:07,760 --> 00:23:12,319
is Tepeña naar een andere groep apen
gegaan die hij kon horen.
247
00:23:12,320 --> 00:23:15,120
Hij is dus niet bij de groep.
248
00:23:16,160 --> 00:23:18,760
We gaan terug naar de boot.
249
00:23:21,320 --> 00:23:24,359
Iedereen lacht, iedereen is blij...
250
00:23:24,360 --> 00:23:28,519
maar we gaan dus weer naar huis
zonder eten.
251
00:23:28,520 --> 00:23:31,879
Het dorp is afhankelijk
van de jagers.
252
00:23:31,880 --> 00:23:35,160
Niet alleen de overgangsrite
staat op het spel.
253
00:23:47,680 --> 00:23:53,200
Tepeña is terug en in tegenstelling
tot ons heeft hij iets gedood.
254
00:23:54,200 --> 00:23:55,840
Etenstijd.
255
00:23:58,960 --> 00:24:01,879
Hoe heb je op die aap gejaagd?
256
00:24:01,880 --> 00:24:06,119
Ik heb een half uur gerend.
- Echt?
257
00:24:06,120 --> 00:24:10,639
Tegen de tijd dat ik een pijltje
kon pakken, was ik al doodmoe.
258
00:24:10,640 --> 00:24:14,399
Ik hield m'n mond en schoot.
259
00:24:14,400 --> 00:24:19,800
Toen had de aap me door
en schoot ik nog eens. Dat was raak.
260
00:24:23,160 --> 00:24:25,320
Eet maar.
261
00:24:28,280 --> 00:24:32,759
Het heeft iedereen samengebracht.
Het is een soort feestje.
262
00:24:32,760 --> 00:24:36,720
Iedereen is nu meer ontspannen.
Je ziet iedereen lachen.
263
00:24:38,080 --> 00:24:44,719
Wat me het meeste opviel,
was hoe trots Tepeña leek te zijn.
264
00:24:44,720 --> 00:24:47,559
Z'n houding was opeens heel anders...
265
00:24:47,560 --> 00:24:51,799
omdat hij voor de gemeenschap
had gezorgd en geslaagd was.
266
00:24:51,800 --> 00:24:55,159
Zo wordt je waarde bepaald
in deze gemeenschap.
267
00:24:55,160 --> 00:25:00,039
Als je een aap kunt vangen,
dan willen ze dat je blijft.
268
00:25:00,040 --> 00:25:02,520
Ik eet het nu, goed?
269
00:25:07,880 --> 00:25:11,079
Het is een heel aparte smaak.
270
00:25:11,080 --> 00:25:15,399
Het is meer het concept
dat ik een aap aan het eten ben.
271
00:25:15,400 --> 00:25:18,879
Daar heb ik nog
het meeste moeite mee.
272
00:25:18,880 --> 00:25:23,240
Het is controversieel om iets te eten
wat op een mens lijkt.
273
00:25:26,040 --> 00:25:31,159
Is aap het vlees
dat jullie het meeste eten?
274
00:25:31,160 --> 00:25:37,199
Ja, mijn grootouders aten het
vroeger, dus wij nu ook.
275
00:25:37,200 --> 00:25:41,359
Voor deze jongens is vlees vlees.
Eten is eten.
276
00:25:41,360 --> 00:25:44,399
Het is gewoon noodzakelijk voor ze.
277
00:25:44,400 --> 00:25:48,080
Meer is er hier niet
en ze doen het al eeuwen.
278
00:25:49,280 --> 00:25:54,639
Laat hem de kop maar eens proeven.
- Bedankt.
279
00:25:54,640 --> 00:25:57,999
Ik snij het wel
zodat het makkelijker te eten is.
280
00:25:58,000 --> 00:26:03,720
Er wordt hier niks verspild. Davoto
maakt de kop klaar. Bedankt.
281
00:26:10,040 --> 00:26:13,760
Dat is al beter, zeg.
- Hij lijkt het lekker te vinden.
282
00:26:15,680 --> 00:26:18,280
Eten jullie de ogen?
- Ja.
283
00:26:19,600 --> 00:26:23,999
Ze willen graag
dat ik alle delen van de aap probeer.
284
00:26:24,000 --> 00:26:27,959
Hoe krijg ik hem eruit?
- Laat mij maar.
285
00:26:27,960 --> 00:26:31,000
Jij mag het andere oog.
Eén, twee, drie.
286
00:26:33,360 --> 00:26:35,519
Kijk hem eens. Zo doe je dat.
287
00:26:35,520 --> 00:26:40,800
Alsof je een stuiterbal eet.
Ik kom er maar niet doorheen.
288
00:26:46,160 --> 00:26:49,759
Een ontploffende stuiterbal. Oogsap.
289
00:26:49,760 --> 00:26:52,559
Laat hem de hersens proeven.
290
00:26:52,560 --> 00:26:54,840
Gekoelde apenhersens.
291
00:27:00,440 --> 00:27:04,839
Het is alsof je paté eet.
Het is rijk van smaak en vettig.
292
00:27:04,840 --> 00:27:10,959
Dat is een delicatesse. Dat is veruit
het lekkerste stukje aap.
293
00:27:10,960 --> 00:27:14,439
Heerlijk?
- Heerlijk.
294
00:27:14,440 --> 00:27:16,759
Hij vindt het lekker.
295
00:27:16,760 --> 00:27:20,080
Dat was heerlijk. Ik zit vol.
296
00:27:21,360 --> 00:27:25,080
dag vijf
297
00:27:36,280 --> 00:27:38,679
De blaaspijp was een mislukking...
298
00:27:38,680 --> 00:27:42,999
maar als we iets met de speer doden,
zijn we alsnog geslaagd.
299
00:27:43,000 --> 00:27:47,959
Deze speer is specifiek ontworpen
om krokodillen te doden.
300
00:27:47,960 --> 00:27:53,679
Hiermee moet je wel in de buurt komen
van een dodelijk roofdier.
301
00:27:53,680 --> 00:27:57,679
Adrián, heb je dit al eerder gedaan?
- Nee.
302
00:27:57,680 --> 00:28:00,159
Hij heeft
een grijns op z'n gezicht...
303
00:28:00,160 --> 00:28:04,399
en is heel blij dat hij mag meewerken
aan een speer.
304
00:28:04,400 --> 00:28:07,999
Dit is geen speeltje.
Het kan dodelijk zijn.
305
00:28:08,000 --> 00:28:10,799
Dit hoort er natuurlijk
ook gewoon bij.
306
00:28:10,800 --> 00:28:17,680
Ze proberen hem te leren
hoe hij een goede jager kan worden.
307
00:28:21,280 --> 00:28:27,640
Als de jagers geen prooi meenemen,
moeten de vrouwen het eten verzorgen.
308
00:28:28,560 --> 00:28:32,279
Hallo. Hoe heet jij?
- Atinkare.
309
00:28:32,280 --> 00:28:35,960
Atinkare - het zonnestraaltje
310
00:28:38,240 --> 00:28:41,759
Wat ben je aan het bereiden?
- Yucca.
311
00:28:41,760 --> 00:28:44,640
Gaan jullie chicha maken?
- Ja.
312
00:28:53,800 --> 00:28:56,879
Moet je hem zien pellen.
313
00:28:56,880 --> 00:29:02,080
Het is leuk om hem te zien worstelen.
Hij verspilt alle yucca.
314
00:29:05,160 --> 00:29:10,639
Ik voel me een beetje ontmoedigd.
- Ze lacht om hoe je het pelt.
315
00:29:10,640 --> 00:29:13,679
Volgens mij ben ik het
aan het verknallen.
316
00:29:13,680 --> 00:29:17,720
Ik kook thuis ook niet vaak.
317
00:29:29,160 --> 00:29:33,200
Wat nu? Kauwen jullie erop?
318
00:29:35,840 --> 00:29:41,079
In een wereld zonder blenders
kun je de yucca het beste pureren...
319
00:29:41,080 --> 00:29:47,320
en er drank van maken
door erop te kauwen.
320
00:30:01,960 --> 00:30:04,720
Ik heb zo veel yucca gegeten.
321
00:30:11,240 --> 00:30:14,639
Doen mannen dit nooit? Nooit?
322
00:30:14,640 --> 00:30:18,999
Daarom lachen ze me uit.
Ze vinden het vrouwenwerk.
323
00:30:19,000 --> 00:30:23,479
Wat zijn de taken van de vrouwen
in het dagelijks leven?
324
00:30:23,480 --> 00:30:27,439
Ik vis en kook. Ik oogst ook yucca.
325
00:30:27,440 --> 00:30:30,520
Dat doe ik vaak,
zodra de chicha op is.
326
00:30:32,400 --> 00:30:37,359
Het is hier nooit zeker
of een jacht vlees zal opleveren...
327
00:30:37,360 --> 00:30:42,520
dus de rol van de vrouw is hier
net zo belangrijk als die van de man.
328
00:30:44,480 --> 00:30:48,480
Het raakt m'n huig steeds
en dan moet ik kokhalzen.
329
00:30:51,000 --> 00:30:53,040
Pardon.
330
00:31:05,240 --> 00:31:08,160
Bedankt. Laten we drinken.
331
00:31:11,520 --> 00:31:13,480
Ja, lekker.
332
00:31:15,920 --> 00:31:18,240
Hoor je te slurpen?
333
00:31:19,600 --> 00:31:24,359
Ik heb dit gemaakt.
Dit is de drank van Ed.
334
00:31:24,360 --> 00:31:28,640
Mijn speeksel zit erin.
Chicha van de witte man.
335
00:31:31,400 --> 00:31:36,399
Je moet meer drinken
om klaar te zijn voor de jacht.
336
00:31:36,400 --> 00:31:39,759
Dat helpt, want we krijgen dorst.
337
00:31:39,760 --> 00:31:44,800
Deze drank geeft ons genoeg energie
om te blijven lopen.
338
00:31:51,120 --> 00:31:55,920
dag zeven
339
00:31:57,880 --> 00:32:00,119
We varen stroomopwaarts.
340
00:32:00,120 --> 00:32:06,559
We gaan naar een plek waar Tepeña
denkt dat we kaaimans zullen vinden.
341
00:32:06,560 --> 00:32:12,719
Dit is een belangrijke avond voor
Sivo. Als hij een kaaiman vangt...
342
00:32:12,720 --> 00:32:16,479
zou dat belangrijk bewijs zijn...
343
00:32:16,480 --> 00:32:22,040
dat hij genoeg ervaring heeft
en klaar is om volwassen te worden.
344
00:32:23,080 --> 00:32:25,479
Ook voor mij is het
een belangrijke avond.
345
00:32:25,480 --> 00:32:30,760
Het is m'n laatste avond hier en
m'n laatste kans om me te bewijzen.
346
00:32:32,720 --> 00:32:36,079
Het begint nu heel donker te worden.
347
00:32:36,080 --> 00:32:39,560
Om een kaaiman te vangen,
moet je 's nachts op pad.
348
00:32:45,600 --> 00:32:48,399
Heb je er zin in?
- Ja.
349
00:32:48,400 --> 00:32:52,279
We moeten onszelf
nu echt bewijzen als jagers.
350
00:32:52,280 --> 00:32:58,359
De twee jongens achter me zitten
te dollen en maken zich niet druk.
351
00:32:58,360 --> 00:33:01,360
Ze hebben
al veel meer ervaring dan ik.
352
00:33:02,960 --> 00:33:07,399
We gebruiken zaklampen, omdat
hun ogen veel licht weerkaatsen.
353
00:33:07,400 --> 00:33:11,359
Dankzij de zaklamp
kunnen we de kaaiman zien...
354
00:33:11,360 --> 00:33:17,439
en fixeren ze zich op het licht,
waardoor ze rustig blijven liggen.
355
00:33:17,440 --> 00:33:23,799
Als ze hem weten te raken, moeten ze
op de rug van de kaaiman springen...
356
00:33:23,800 --> 00:33:25,799
en hem in de boot trekken.
357
00:33:25,800 --> 00:33:29,679
Het lijkt roekeloos
om in het water te springen...
358
00:33:29,680 --> 00:33:33,560
met iets wat zulke sterke kaken
en scherpe tanden heeft.
359
00:33:34,560 --> 00:33:39,400
Het staat buiten kijf
dat een kaaiman je kan doden.
360
00:33:40,840 --> 00:33:46,839
Een kaaiman kan hier vijf meter lang
worden en mensen opeten.
361
00:33:46,840 --> 00:33:51,479
Dit is dus wel degelijk gevaarlijk.
362
00:33:51,480 --> 00:33:54,439
Vooral voor onervaren jagers.
363
00:33:54,440 --> 00:33:57,439
Kaaimans staan bekend
om hun snelle reflexen.
364
00:33:57,440 --> 00:34:00,879
Ze kunnen binnen
een mum van tijd reageren...
365
00:34:00,880 --> 00:34:04,040
en je botten verbrijzelen.
366
00:34:07,000 --> 00:34:11,119
Zie je de kaaiman daar?
- Daarzo.
367
00:34:11,120 --> 00:34:13,320
Hij is uit het water, hè?
368
00:34:14,880 --> 00:34:18,080
Zie je hem? Z'n hele kop is eruit.
369
00:34:19,240 --> 00:34:23,800
Het wordt tijd
dat Sivo een kaaiman vangt.
370
00:34:37,160 --> 00:34:40,879
Je hebt niet goed gemikt.
- Je hebt gemist.
371
00:34:40,880 --> 00:34:43,239
Breng de kano dichterbij.
372
00:34:43,240 --> 00:34:47,159
Dichterbij. Nog ietsje dichterbij.
373
00:34:47,160 --> 00:34:49,119
Hij is al ondergedoken.
374
00:34:49,120 --> 00:34:53,959
Het moet in één keer goed gaan.
Hij is ontsnapt.
375
00:34:53,960 --> 00:34:58,439
Wat is er gebeurd?
- Hij is helaas ontsnapt.
376
00:34:58,440 --> 00:35:01,999
Ik zeg het niet graag,
maar dat was een gouden kans.
377
00:35:02,000 --> 00:35:07,599
Sivo had een kaaiman kunnen doden
die z'n kop uit het water had.
378
00:35:07,600 --> 00:35:11,439
Je kon
de onderkant van z'n nek zelfs zien.
379
00:35:11,440 --> 00:35:14,359
Hij bevond zich
in een kwetsbare positie.
380
00:35:14,360 --> 00:35:18,360
Helaas ging de aanval mis
en is het niet gelukt.
381
00:35:20,760 --> 00:35:22,760
Arme stakker.
382
00:35:23,560 --> 00:35:28,799
Sivo, hoe voel je je?
- Een beetje verdrietig.
383
00:35:28,800 --> 00:35:31,760
Sivo heeft helaas z'n kans gemist.
384
00:35:33,480 --> 00:35:36,959
Een kaaiman.
- Daarzo.
385
00:35:36,960 --> 00:35:39,200
Kom op, ga erin.
386
00:35:40,240 --> 00:35:43,040
Vooruit.
387
00:36:05,400 --> 00:36:09,639
Dat is frustrerend. De achterkant
van de speer bleef haken.
388
00:36:09,640 --> 00:36:16,520
Ik kon hem niet hierheen trekken. Hij
gleed van het uiteinde van de speer.
389
00:36:17,480 --> 00:36:19,959
Daar heb ik gemengde gevoelens bij.
390
00:36:19,960 --> 00:36:23,760
Ik was ontzettend blij
dat ik hem geraakt had.
391
00:36:25,840 --> 00:36:31,600
Dit gaat niet zoals gepland,
maar we geven het nog niet op.
392
00:36:36,720 --> 00:36:41,479
Daarzo?
- Daar zit iets.
393
00:36:41,480 --> 00:36:44,640
Goed steken.
394
00:36:45,920 --> 00:36:49,159
Ja, daarzo.
395
00:36:49,160 --> 00:36:52,080
Steek hem er diep in.
396
00:36:55,360 --> 00:36:57,320
Is het gelukt? Sivo?
397
00:37:02,600 --> 00:37:06,159
Hij heeft hem geraakt.
- Goed gedaan.
398
00:37:06,160 --> 00:37:10,719
Hij is niet groot,
maar het is een begin.
399
00:37:10,720 --> 00:37:13,320
Leg hem voorzichtig in de kano.
400
00:37:14,440 --> 00:37:18,079
Hij raakte verstrikt,
dus ik was hem bijna kwijt.
401
00:37:18,080 --> 00:37:24,119
Dat haalt de druk er een beetje af.
Je ziet wel dat hij blij is.
402
00:37:24,120 --> 00:37:27,079
Zelfs zo'n kleine kaaiman
kan hard bijten.
403
00:37:27,080 --> 00:37:29,439
Pak hem stevig vast,
want hij leeft nog.
404
00:37:29,440 --> 00:37:32,080
Je moet hem op z'n kop raken.
405
00:37:36,720 --> 00:37:39,359
Nu is hij dood.
- Een heel snelle dood.
406
00:37:39,360 --> 00:37:43,400
Hij verzet zich niet
en heeft niet geleden.
407
00:37:46,880 --> 00:37:51,959
Sivo heeft een kaaiman gevangen,
dus nu is het mijn beurt.
408
00:37:51,960 --> 00:37:55,200
De druk is hoog, Stafford.
Het is nu of nooit.
409
00:37:57,880 --> 00:38:02,120
Daar.
- Er zit daar iets.
410
00:38:06,840 --> 00:38:08,240
Een kaaiman.
411
00:38:09,200 --> 00:38:10,999
Boven het water.
412
00:38:11,000 --> 00:38:15,880
Z'n ogen zijn echt feloranje.
413
00:38:29,920 --> 00:38:34,560
Ik heb hem.
414
00:38:35,920 --> 00:38:38,559
Pas op. Laat hem niet ontsnappen.
415
00:38:38,560 --> 00:38:40,600
Pas op voor je voeten.
416
00:38:44,160 --> 00:38:47,119
Het is hem eindelijk gelukt.
417
00:38:47,120 --> 00:38:52,959
Een kaaiman. Het is niet de grootste
kaaiman die ik ooit heb gevangen...
418
00:38:52,960 --> 00:38:54,559
maar het is er wel een.
419
00:38:54,560 --> 00:38:59,959
Wees blij dat je iets hebt gevangen.
Het is eten.
420
00:38:59,960 --> 00:39:01,279
Gefeliciteerd.
421
00:39:01,280 --> 00:39:05,319
Dit hoort erbij voor mij.
Ik begrijp het proces nu.
422
00:39:05,320 --> 00:39:08,080
Ik voel me vereerd
dat ik heb meegedaan.
423
00:39:13,440 --> 00:39:16,560
dag acht
424
00:39:25,640 --> 00:39:29,120
Laat het goed koken.
425
00:39:32,480 --> 00:39:36,719
Is deze vangst belangrijk
voor de gemeenschap?
426
00:39:36,720 --> 00:39:38,559
Ja, heel belangrijk.
427
00:39:38,560 --> 00:39:42,679
Ik wilde een grote vangen,
maar deze is klein.
428
00:39:42,680 --> 00:39:46,359
Maar je wordt met de dag beter.
429
00:39:46,360 --> 00:39:51,919
Tepeña, is Sivo er klaar voor
om jager te worden?
430
00:39:51,920 --> 00:39:56,239
Hij wordt een geweldige jager
als hij groter is.
431
00:39:56,240 --> 00:39:59,679
Hij zal steeds meer oefenen
en steeds meer leren.
432
00:39:59,680 --> 00:40:04,639
Dus hij is nog niet klaar met leren?
- Nee.
433
00:40:04,640 --> 00:40:08,040
Hij moet nog wat leren?
- Nog iets meer, ja.
434
00:40:09,200 --> 00:40:12,000
Oké, de kop gaat eraf.
435
00:40:14,080 --> 00:40:15,640
Eten maar.
436
00:40:23,880 --> 00:40:28,920
Is het lekker?
- Heel lekker.
437
00:40:32,320 --> 00:40:38,159
Ik ben hierheen gekomen om te leren.
438
00:40:38,160 --> 00:40:45,039
Om te zien hoe jullie je kinderen
leren om volwassen te worden...
439
00:40:45,040 --> 00:40:49,159
maar wat vond je nou eigenlijk
van mijn vaardigheden?
440
00:40:49,160 --> 00:40:52,639
Kan ik een volwassene zijn
in deze gemeenschap?
441
00:40:52,640 --> 00:40:56,439
Je bent niet slecht.
Je leert de blaaspijp te gebruiken.
442
00:40:56,440 --> 00:41:01,559
En je hebt al op een klein dier
gejaagd met een speer.
443
00:41:01,560 --> 00:41:06,040
Je kunt een jager worden.
- Bedankt.
444
00:41:09,600 --> 00:41:11,319
Er is geen tijdsdruk...
445
00:41:11,320 --> 00:41:15,279
want zoals we hier
heel duidelijk hebben gezien...
446
00:41:15,280 --> 00:41:18,319
is hun relatie met tijd heel anders.
447
00:41:18,320 --> 00:41:24,039
Dit is ook geen gericht examen.
Het is iets voor op de lange termijn.
448
00:41:24,040 --> 00:41:28,359
Het is volledig geïntegreerd
in hun cultuur en levenswijze.
449
00:41:28,360 --> 00:41:32,120
Voor deze gemeenschap
werkt het buitengewoon goed.
450
00:41:39,200 --> 00:41:43,919
Het leven hier is niet makkelijk.
Het is zwaar...
451
00:41:43,920 --> 00:41:47,920
maar het heeft ook
ontzettend veel voordelen.
452
00:41:52,800 --> 00:41:58,239
Mensen hebben meer tijd voor elkaar,
er is veel minder tijdsdruk...
453
00:41:58,240 --> 00:42:03,359
en elke maaltijd wordt hier gegeten
als een familie.
454
00:42:03,360 --> 00:42:07,559
Geluk, vrede, een sterke band
met hun kinderen, liefde...
455
00:42:07,560 --> 00:42:10,880
Drie, twee, één, nu.
456
00:42:16,760 --> 00:42:22,679
Ik heb veel van ze geleerd, dus
ik ben dankbaar voor mijn tijd hier.
457
00:42:22,680 --> 00:42:26,439
Penti. Bedankt.
Dag, heel erg bedankt.
458
00:42:26,440 --> 00:42:30,799
Davoto, heel erg bedankt.
Succes met alles.
459
00:42:30,800 --> 00:42:33,039
Ik hoop dat we elkaar weer zien.
460
00:42:33,040 --> 00:42:35,040
Dag, allemaal. Bedankt.
461
00:42:48,600 --> 00:42:52,240
Hij zuigt, hij blaast niet.
462
00:42:54,320 --> 00:42:57,919
Ik was me steeds in de rivier,
maar er is een douche.
463
00:42:57,920 --> 00:43:02,319
M'n onderbroek is echt zeiknat.
Hij plakt aan m'n kont.
464
00:43:02,320 --> 00:43:07,279
We drijven achterstevoren weg,
dus ideaal is het niet.
465
00:43:07,280 --> 00:43:10,280
Vertaling: Iyuno
38416
Can't find what you're looking for?
Get subtitles in any language from opensubtitles.com, and translate them here.
Afrikaans
Akan
Albanian
Amharic
Arabic
Armenian
Azerbaijani
Basque
Belarusian
Bemba
Bengali
Bihari
Bosnian
Breton
Bulgarian
Cambodian
Catalan
Cebuano
Cherokee
Chichewa
Chinese (Simplified)
Chinese (Traditional)
Corsican
Croatian
Czech
Danish
Dutch
Esperanto
Estonian
Faroese
Finnish
Galician
Georgian
German
Greek
Guarani
Haitian Creole
Hausa
Hawaiian
Hebrew
Hmong
Hungarian
Icelandic
Indonesian
Irish
Italian
Japanese
Kazakh
Kinyarwanda
Kirundi
Kongo
Korean
Krio (Sierra Leone)
Kurdish
Kyrgyz
Laothian
Latin
Latvian
Lithuanian
Luganda
Luo
Luxembourgish
Macedonian
Malagasy
Malay
Maltese
Maori
Mauritian Creole
Moldavian
Mongolian
Myanmar (Burmese)
Montenegrin
Nepali
Norwegian
Pashto
Persian
Polish
Portuguese (Brazil)
Portuguese (Portugal)
Quechua
Romanian
Romansh
Russian
Samoan
Scots Gaelic
Serbian
Sesotho
Setswana
Seychellois Creole
Shona
Sindhi
Sinhalese
Slovak
Slovenian
Somali
Spanish
Swedish
Tajik
Thai
Tigrinya
Tonga
Turkish
Turkmen
Ukrainian
Uzbek
Vietnamese
Welsh
Wolof