Would you like to inspect the original subtitles? These are the user uploaded subtitles that are being translated:
1
00:00:21,800 --> 00:00:31,299
(Transcribed by TurboScribe.ai. Go Unlimited to remove this message.) TEMA DE LA OPERACIÓN DE MULHER SOLDADO O
2
00:00:36,010 --> 00:00:39,730
soldado galega Idóia Rodríguez Buxán morreu en Afganistán
3
00:00:39,730 --> 00:00:41,470
no 21 de febreiro de 2007.
4
00:00:41,470 --> 00:00:44,250
Como recorda esta placa, ela foi a primeira
5
00:00:44,250 --> 00:00:46,890
muller soldado caída en operacións.
6
00:00:46,950 --> 00:00:49,470
Estamos en Figueirido, na base de Abrilat, a
7
00:00:49,470 --> 00:00:52,590
Brigada Lixeira de Infantería Aerotransportable, onde se formara
8
00:00:52,590 --> 00:00:53,630
Idoia Rodríguez.
9
00:00:58,590 --> 00:01:01,990
Aqui, os soldados, galegos na súa malloría, adestran
10
00:01:01,990 --> 00:01:04,610
duro para despois formar parte de misións internacionais
11
00:01:04,610 --> 00:01:06,250
como en Afganistán ou no Líbano.
12
00:01:06,250 --> 00:01:08,750
Desde a Guerra Civil, Galicia non é escenario
13
00:01:08,750 --> 00:01:10,870
de conflictos bélicos, pero na historia do noso
14
00:01:10,870 --> 00:01:12,910
pobo son moitos os caídos en combate.
15
00:01:13,810 --> 00:01:16,690
Neste capítulo, imos descontar que nos xogamos os
16
00:01:16,690 --> 00:01:18,590
galegos nas guerras que marcaron o curso da
17
00:01:18,590 --> 00:01:20,510
nosa historia, ademais da vida.
18
00:01:27,570 --> 00:01:30,430
Na historia de Galicia, ademais das grandes batallas
19
00:01:30,430 --> 00:01:32,910
dos castreixos contra os romanos, se hai unha
20
00:01:32,910 --> 00:01:35,050
fazaña bélica por excelencia, esa é a dos
21
00:01:35,050 --> 00:01:35,730
Irmandiños.
22
00:01:36,550 --> 00:01:39,130
Eles foram os artífices da primeira gran revolta
23
00:01:39,130 --> 00:01:40,130
social europea.
24
00:01:41,170 --> 00:01:44,470
Hoxe, cinco séculos despois, a memoria dos Irmandiños,
25
00:01:44,770 --> 00:01:46,370
segue viva no que quedou em pé dos
26
00:01:46,370 --> 00:01:49,150
castelos e das torres, como esta de Altamira,
27
00:01:49,690 --> 00:01:50,950
no Concello Coruñés de Brión.
28
00:01:52,330 --> 00:01:53,830
O caso é que todo o mundo escoitou
29
00:01:53,830 --> 00:01:56,870
falar dos Irmandiños, pero, ¿quén foron realmente?
30
00:01:57,630 --> 00:01:59,350
¿Por qué se levantou todo o pobo contra
31
00:01:59,350 --> 00:02:02,230
os señores feudais derrocando os seus castelos e
32
00:02:02,230 --> 00:02:02,990
tomando o poder?
33
00:02:02,990 --> 00:02:06,250
E o que é máis importante, ¿qué significou
34
00:02:06,250 --> 00:02:08,410
para Galicia a derrota dos Irmandiños?
35
00:02:09,110 --> 00:02:11,270
Imoslo ver na nosa primeira historia de Hoxe.
36
00:02:18,890 --> 00:02:21,970
Afonso de Carballido é un destacado comerciante de
37
00:02:21,970 --> 00:02:25,290
Betanzos e Hoxe transporta unha carga de tecidos
38
00:02:25,290 --> 00:02:26,630
con destino á Coruña.
39
00:02:27,650 --> 00:02:30,090
Acompañano varios homens de confianza armados.
40
00:02:30,630 --> 00:02:31,090
O motivo?
41
00:02:31,650 --> 00:02:33,450
O medo á un ataque de algúna banda
42
00:02:33,450 --> 00:02:36,290
de malfeitores das que adoitan andar por esta
43
00:02:36,290 --> 00:02:36,610
zona.
44
00:02:37,810 --> 00:02:39,890
Os asaltos á comerciantes e os roubos de
45
00:02:39,890 --> 00:02:41,110
gando son continuos.
46
00:02:41,710 --> 00:02:44,870
Cada vez é máis perigoso transitar polos camiños
47
00:02:44,870 --> 00:02:47,510
e todo o mundo sabe que detrás dos
48
00:02:47,510 --> 00:02:50,910
bandidos e ladróns agochanse os grandes nobres.
49
00:02:51,850 --> 00:02:55,250
Ninguén esquece que estamos en terras dos Andrade.
50
00:02:57,090 --> 00:02:59,570
Contra aqueles abusos, ¿qué podía fazer a xente
51
00:02:59,570 --> 00:03:00,010
do povo?
52
00:03:00,330 --> 00:03:02,530
Pois, organizarse contra os tiranos.
53
00:03:03,350 --> 00:03:05,450
Deste xeito é como nacen as Irmandades.
54
00:03:05,850 --> 00:03:08,430
Unhas organizacións que xorden as cidades, como nesta
55
00:03:08,430 --> 00:03:11,050
de Betanzos, co objetivo de defender a orde
56
00:03:11,050 --> 00:03:11,550
pública.
57
00:03:12,430 --> 00:03:15,310
As Irmandades contaban cunha vella tradición en Europa.
58
00:03:15,950 --> 00:03:17,970
En Galicia, ademais, xa había precedentes.
59
00:03:17,970 --> 00:03:21,490
O primeiro e máis importante fora a Irmandade
60
00:03:21,490 --> 00:03:25,390
Fusquenya, formada por burgueses e campesinos, que no
61
00:03:25,390 --> 00:03:29,370
1431 se levantaban en armas en Betanzos, en
62
00:03:29,370 --> 00:03:31,870
a zona de Pontedeume e Ferrol, contra o
63
00:03:31,870 --> 00:03:32,790
poder dos Andrade.
64
00:03:34,550 --> 00:03:36,810
O comerciante Afonso de Carvalhido é un dos
65
00:03:36,810 --> 00:03:39,410
burgueses de Betanzos que participa na Asamblea da
66
00:03:39,410 --> 00:03:40,330
Irmandade local.
67
00:03:41,110 --> 00:03:43,370
Acaban a denomear alcalde, que era o cargo
68
00:03:43,370 --> 00:03:44,790
superior de cada Irmandade.
69
00:03:45,790 --> 00:03:50,030
A xuntanza asisten un zapateiro, un xastre, un
70
00:03:50,030 --> 00:03:52,890
bacharel, alguns labregos da comarca e o notario
71
00:03:52,890 --> 00:03:53,690
Xoan Branco.
72
00:03:54,370 --> 00:03:56,930
Este último, deputado nas Cortes de Castela e
73
00:03:56,930 --> 00:04:00,010
León, diríxese aos presentes para lerles unha provisión
74
00:04:00,010 --> 00:04:01,630
do rei, Enrique IV.
75
00:04:02,270 --> 00:04:05,570
Nela, o rei dalles poder ás Irmandades para
76
00:04:05,570 --> 00:04:08,150
que poidan xulgar os malfeitores e os cabaleiros,
77
00:04:08,750 --> 00:04:11,210
e dalles vía libre para que os irmandiños
78
00:04:11,210 --> 00:04:14,210
derroquen as fortalezas onde se agochen os bandidos.
79
00:04:16,110 --> 00:04:18,950
Aquí nesta Praza do Concello, antigamente chamada Praza
80
00:04:18,950 --> 00:04:21,850
do Castro de Betanzos, enviados do rei pregoaron
81
00:04:21,850 --> 00:04:23,390
o seu apoio ás Irmandades.
82
00:04:24,030 --> 00:04:25,810
E como nesta praza, en moitas outras de
83
00:04:25,810 --> 00:04:26,190
Galicia.
84
00:04:26,930 --> 00:04:29,770
Pero, por que o rei Enrique IV lle
85
00:04:29,770 --> 00:04:31,730
deu soporte legal aos irmandiños?
86
00:04:32,530 --> 00:04:35,390
O rei estaba en guerra coaspirante ao trono
87
00:04:35,390 --> 00:04:37,850
de Castela e León, o infante don Afonso.
88
00:04:38,470 --> 00:04:40,930
E este infante era apoiado pola maior parte
89
00:04:40,930 --> 00:04:43,890
dos nobres galegos, enfrontados portanto co rei.
90
00:04:43,890 --> 00:04:48,150
Así, Enrique IV encontrou nas Irmandades uns aliados
91
00:04:48,150 --> 00:04:50,870
valiosísimos para frear o poder do aspirante ao
92
00:04:50,870 --> 00:04:51,130
trono.
93
00:04:54,470 --> 00:04:56,810
Para uniren as súas forzas os irmandiños celebraron
94
00:04:56,810 --> 00:05:00,270
aquí en Melide, en 1427, unha xunta xeralda
95
00:05:00,270 --> 00:05:02,250
que saiu á Santa Irmandade de Galicia.
96
00:05:03,070 --> 00:05:06,150
Ali estaban labregos e burgueses, pero tamén grandes
97
00:05:06,150 --> 00:05:06,670
señores.
98
00:05:07,410 --> 00:05:10,470
A eles exixiuselles que entregasen todas as fortalezas
99
00:05:10,470 --> 00:05:12,630
aos irmandiños, o novo poder de Galicia.
100
00:05:12,630 --> 00:05:15,790
Foran moi poucos os que aceptaron, e a
101
00:05:15,790 --> 00:05:17,770
maioria fuxiu para Castela ou para Portugal.
102
00:05:18,630 --> 00:05:21,490
Nese momento foi cando realmente comezou a revolta
103
00:05:21,490 --> 00:05:23,190
armada dos irmandiños contra eles.
104
00:05:24,150 --> 00:05:27,310
Xa como alcalde irmandiño de Betanzos, Afonso de
105
00:05:27,310 --> 00:05:30,670
Carvallido supervisa o reparto de armas aos campesiños
106
00:05:30,670 --> 00:05:31,990
e artesáns da Bisbarra.
107
00:05:32,550 --> 00:05:36,230
Algunhas lanzas, espadas e grandes coitelos que fabricaran
108
00:05:36,230 --> 00:05:37,670
os mestres armeiros da vila.
109
00:05:38,670 --> 00:05:41,810
Son para tomar o castelo dos Andrade, a
110
00:05:41,810 --> 00:05:43,450
principal fortaleza da zona.
111
00:05:44,530 --> 00:05:46,970
De todos os xeitos, a maioria dos labregos
112
00:05:46,970 --> 00:05:49,290
e artesáns van utilizar na toma do castelo
113
00:05:49,290 --> 00:05:52,230
os aveños que tiñan na casa, ou seja,
114
00:05:52,850 --> 00:05:55,770
fouces, gadañas, eixadas e forcadas.
115
00:05:56,590 --> 00:05:59,510
Con estas armas formouse un exército de 80
116
00:05:59,510 --> 00:06:02,870
.000 homens que xergueron por toda Galicia contra
117
00:06:02,870 --> 00:06:03,940
os señores dos castelos.
118
00:06:05,200 --> 00:06:08,920
A primeira noticia do derrocamento dunha fortaleza data
119
00:06:08,920 --> 00:06:13,520
do 25 de abril de 1467, dous meses
120
00:06:13,520 --> 00:06:15,040
despois da Xunta de Melide.
121
00:06:15,760 --> 00:06:18,360
Tratase do castelo Ramiro nas aforas de Ourense,
122
00:06:18,700 --> 00:06:20,420
que pertencía ao bispo da cidade.
123
00:06:21,380 --> 00:06:23,960
A partir dai, a furia irmandiña contra o
124
00:06:23,960 --> 00:06:26,980
máximo símbolo do poder feudal non cesa durante
125
00:06:26,980 --> 00:06:27,620
dous anos.
126
00:06:27,620 --> 00:06:32,040
Derrocanse en total 140 torres e castelos dos
127
00:06:32,040 --> 00:06:34,080
máis importantes señores de Galicia.
128
00:06:34,760 --> 00:06:39,200
Lemos, Altamira, Andrade, Souto Mayor, Pardo de Cela
129
00:06:39,200 --> 00:06:41,240
e ato Arzobispo de Santiago.
130
00:06:42,420 --> 00:06:44,100
Esto é o que queda do castelo de
131
00:06:44,100 --> 00:06:46,280
Naraío, que pertencía á casa de Andrade e
132
00:06:46,280 --> 00:06:48,400
que foi derruído por unha partida de irmandiños
133
00:06:48,400 --> 00:06:50,140
dirixida por Alonso de Lanzós.
134
00:06:51,320 --> 00:06:53,420
O objetivo dos irmandiños non era só tomar
135
00:06:53,420 --> 00:06:56,580
os castelos dos señores, senón derruí-los completamente.
136
00:06:56,580 --> 00:06:59,940
Non podía quedar pedra sobre pedra.
137
00:07:00,980 --> 00:07:03,080
O sistema máis habitual para botar abaixo os
138
00:07:03,080 --> 00:07:05,980
castelos era facer buratos na parte inferior dos
139
00:07:05,980 --> 00:07:08,880
muros, enchelos de madeira e trapos aos que
140
00:07:08,880 --> 00:07:10,100
logo se desprendía a lume.
141
00:07:10,900 --> 00:07:14,480
Outras veces, con maior dificultade, procedíase desde arriba
142
00:07:14,480 --> 00:07:16,320
a derrubar pedra por pedra.
143
00:07:18,440 --> 00:07:20,240
E dín as fontes daquela época, que foi
144
00:07:20,240 --> 00:07:22,340
precisamente este castelo do Pambre o único que
145
00:07:22,340 --> 00:07:24,060
quedou en petra a revolta irmandiña.
146
00:07:24,060 --> 00:07:26,880
Unha revolta que durou dous anos, porque na
147
00:07:26,880 --> 00:07:31,160
primavera de 1469, os grandes señores vanse reorganizar
148
00:07:31,160 --> 00:07:32,960
e iniciar a contraofensiva nobiliar.
149
00:07:34,060 --> 00:07:36,920
Desde o norte de Portugal, Pedro Álvares de
150
00:07:36,920 --> 00:07:40,700
Souto Mayor, Pedro Madruga, avanza apoyado pola cabalería
151
00:07:40,700 --> 00:07:43,080
daquel país ata as proximidades de Santiago.
152
00:07:43,880 --> 00:07:47,120
Ali, reúne o seu exército codo Arzobispo Fonseca,
153
00:07:47,500 --> 00:07:50,240
que avanza con obre Juan Pimentel desde Salamanca.
154
00:07:50,940 --> 00:07:54,440
Mentres, desde Ponferrada, o Conde de Lemos, a
155
00:07:54,440 --> 00:07:56,820
quem se lleúne Pardo de Cela, dirixe as
156
00:07:56,820 --> 00:07:58,220
súas tropas ata Monforte.
157
00:07:59,160 --> 00:08:02,960
Fanlle es fronte os exércitos irmandiños capitaneados por
158
00:08:02,960 --> 00:08:05,640
homens da baixa nobreza, como Diego de Lemos,
159
00:08:06,060 --> 00:08:08,500
Alonso de Lanzós ou Pedro Osorio.
160
00:08:10,280 --> 00:08:12,860
Contan que a batalla decisiva contra os irmandiños
161
00:08:12,860 --> 00:08:14,900
tivo lugar aquí, no Monte da Almáziga, que
162
00:08:14,900 --> 00:08:16,820
daquela estaban as aforas de Santiago.
163
00:08:17,460 --> 00:08:20,140
Tamén din que a cidade resistiu tres meses,
164
00:08:20,400 --> 00:08:22,680
pero que o final os irmandiños foron derrotados.
165
00:08:23,480 --> 00:08:25,920
Pero, que final tivo aquel alcalde irmandiño de
166
00:08:25,920 --> 00:08:26,440
Betanzos?
167
00:08:27,240 --> 00:08:29,920
Aquí no Museo das Mariñas, en Betanzos, podemos
168
00:08:29,920 --> 00:08:32,539
atopar o sepulcro de Afonso de Carvallido, xusto
169
00:08:32,539 --> 00:08:34,600
ao lado da súa muller, Clara Sánchez.
170
00:08:35,500 --> 00:08:37,080
Afonso de Carvallido era un home rico de
171
00:08:37,080 --> 00:08:39,980
prestixo, que seguramente tras a revolta puido volver
172
00:08:39,980 --> 00:08:40,940
ás súas actividades mercantís.
173
00:08:42,100 --> 00:08:45,220
Polo xeral, os grandes nobres, ou volveren aos
174
00:08:45,220 --> 00:08:47,920
seus feudos, non actuaron contra os dirigentes irmandiños
175
00:08:47,920 --> 00:08:51,340
en forma de represalias violentas, pero puxeron en
176
00:08:51,340 --> 00:08:53,180
marcha outro tipo de vinganza.
177
00:08:54,400 --> 00:08:57,180
A vinganza dos nobres foi obrigar aos campesiños
178
00:08:57,180 --> 00:08:58,820
a reconstruír en os castelos.
179
00:08:59,920 --> 00:09:05,080
Contabilizanse 45 fortalezas reedificadas, entrelas, as dos Andrade,
180
00:09:05,300 --> 00:09:07,280
que os irmandiños de Betanzos e das comarcas
181
00:09:07,280 --> 00:09:08,400
veciñas destruíran.
182
00:09:09,060 --> 00:09:11,600
Pero a victoria dos grandes señores foi pírrica,
183
00:09:12,040 --> 00:09:15,700
porque de seguida comezaron entreles as disensións, e
184
00:09:15,700 --> 00:09:18,860
porque pouco despois, os reis católicos van achicarlle
185
00:09:18,860 --> 00:09:20,460
o poder coa súa política centralista.
186
00:09:22,360 --> 00:09:25,440
Coa derrota dos irmandiños, Galicia deixaba pasar a
187
00:09:25,440 --> 00:09:29,400
oportunidade de ser dirixida pola incipiente clase social
188
00:09:29,400 --> 00:09:33,640
burguesa, unha clase que en Europa impulsaba o
189
00:09:33,640 --> 00:09:34,320
Renacimento.
190
00:09:34,320 --> 00:09:36,700
Terían que pasar máis de 300 anos, tra
191
00:09:36,700 --> 00:09:39,520
la revolta irmandiña, para topar outra fazaña bélica
192
00:09:39,520 --> 00:09:41,880
que implicara, como daquela, a toda a poboación
193
00:09:41,880 --> 00:09:43,040
galega nunha causa comun.
194
00:09:43,820 --> 00:09:46,040
Falamos da Guerra da Independencia ou a guerra
195
00:09:46,040 --> 00:09:49,000
contra o francés, que, de novo, levantou a
196
00:09:49,000 --> 00:09:51,160
todo o povo galego, pero desta volta contra
197
00:09:51,160 --> 00:09:52,280
un inimigo estrancheiro.
198
00:09:59,000 --> 00:10:02,180
O pretexto de invadir Portugal, o exército de
199
00:10:02,180 --> 00:10:05,860
Napoleón entrou no 1808 en España, co beneplácito
200
00:10:05,860 --> 00:10:07,020
do rei Carlos IV.
201
00:10:07,780 --> 00:10:10,160
Pero pouco a pouco as tropas foram ocupando
202
00:10:10,160 --> 00:10:11,200
parte da península.
203
00:10:12,200 --> 00:10:14,740
A toma pacífica rematou o 2 de maio,
204
00:10:15,160 --> 00:10:17,180
cando o povo de Madrid se ergueu contra
205
00:10:17,180 --> 00:10:18,120
os franceses.
206
00:10:19,080 --> 00:10:22,200
En Galicia, o levantamento iniciouse o 30 de
207
00:10:22,200 --> 00:10:24,380
maio, na cidade da Coruña, aquí na Praça
208
00:10:24,380 --> 00:10:26,140
da Fariña, que hoxe lle chama Praça de
209
00:10:26,140 --> 00:10:26,640
Azcarga.
210
00:10:27,480 --> 00:10:29,080
A revolta enseguida se estendeu por todas as
211
00:10:29,080 --> 00:10:31,020
cidades e vilas galegas, e o 7 de
212
00:10:31,020 --> 00:10:33,620
junho constituíuse, tamén aquí na cidade da Coruña,
213
00:10:34,140 --> 00:10:36,240
a Xunta Superior do Reino de Galicia.
214
00:10:37,060 --> 00:10:40,140
Aquela xunta asumiu a plenitude do poder político,
215
00:10:40,600 --> 00:10:43,460
e, sobre todo, tivo como finalidade organizar un
216
00:10:43,460 --> 00:10:46,320
exército propio para impedir o avance das tropas
217
00:10:46,320 --> 00:10:49,420
francesas cando estas se decidísen atacar Galicia.
218
00:10:50,260 --> 00:10:53,280
O certo é que ainda tardaron uns meses,
219
00:10:53,820 --> 00:10:55,500
o que deu tempo a que, ademais de
220
00:10:55,500 --> 00:10:58,580
organizar un exército galego, se puidese contar coa
221
00:10:58,580 --> 00:11:01,720
ajuda dos ingleses, que intentaban frear o avance
222
00:11:01,720 --> 00:11:03,640
de Napoleón en toda a Europa.
223
00:11:05,400 --> 00:11:07,840
De feito, seria o propio Napoleón que emplaneou
224
00:11:07,840 --> 00:11:10,440
desde Astorga a ocupación de Galicia nos primeiros
225
00:11:10,440 --> 00:11:12,360
días de Xaneiro de 1809.
226
00:11:13,620 --> 00:11:15,800
Segundo os plans de Napoleón, a ocupación ia
227
00:11:15,800 --> 00:11:18,640
dirixila o Mariscal Sul, a quense seguiría o
228
00:11:18,640 --> 00:11:19,400
Mariscal Ney.
229
00:11:20,600 --> 00:11:23,100
Desde Astorga, o Exército de Sul comezou a
230
00:11:23,100 --> 00:11:26,160
perseguir o Exército Inglés, que, ao mando de
231
00:11:26,160 --> 00:11:28,500
John Moore, comezou unha retirada caro a un
232
00:11:28,500 --> 00:11:29,160
porto galego.
233
00:11:30,200 --> 00:11:32,680
O Exército de Moore cruzou o porto de
234
00:11:32,680 --> 00:11:35,340
Pedrafita e chegou ata a cidade da Coruña
235
00:11:35,340 --> 00:11:37,860
coo Exército de Sul pisando os talóns.
236
00:11:39,380 --> 00:11:42,440
Ao mesmo tempo, o exército formado e financiado
237
00:11:42,440 --> 00:11:45,380
en Galicia tamén comezou unha retirada caro sur,
238
00:11:45,380 --> 00:11:48,820
quedando acantoado nun lugar entre Monterrey e Oimbra.
239
00:11:49,660 --> 00:11:52,080
Ese exército estaba dirixido polo Marqués da Romana,
240
00:11:52,180 --> 00:11:53,600
que en o pobo deuen chamar Marqués de
241
00:11:53,600 --> 00:11:57,860
Romerías, portero seu exército agochado, mentre os franceses
242
00:11:57,860 --> 00:11:59,120
se paseaban por Galicia.
243
00:12:00,380 --> 00:12:02,060
Finalmente, aquí en el Viña foi onde se
244
00:12:02,060 --> 00:12:05,260
enfrontaron as tropas de Moore e de Sul.
245
00:12:06,260 --> 00:12:08,640
Curiosamente, este lugar, que foi campo de batalla,
246
00:12:08,940 --> 00:12:11,980
hoxe un campo de fútbol, un deporte xenuinamente
247
00:12:11,980 --> 00:12:13,360
inglés.
248
00:12:13,360 --> 00:12:15,680
Aquí, no Museu Militar da Coruña, está exposta
249
00:12:15,680 --> 00:12:17,940
esta maqueta que recrea a famosísima Batalla del
250
00:12:17,940 --> 00:12:18,200
Viña.
251
00:12:18,980 --> 00:12:20,800
En el Viña enfrontaron-se daza 6.000
252
00:12:20,800 --> 00:12:22,600
ingleses contra 20.000 franceses.
253
00:12:23,840 --> 00:12:25,600
O curso da batalla era incerto, ata que
254
00:12:25,600 --> 00:12:27,540
o general Moore caeu gravemente ferido.
255
00:12:28,240 --> 00:12:30,880
Moribundo, Moore ordenou que as súas tropas embarcasen
256
00:12:30,880 --> 00:12:31,780
no porto coruñés.
257
00:12:32,640 --> 00:12:35,400
Coo exército inglés en retirada, os franceses tardaron
258
00:12:35,400 --> 00:12:37,780
en ocupar Galicia tan só 15 días.
259
00:12:39,240 --> 00:12:41,520
Nesta tumba descansa o corpo de John Moore,
260
00:12:41,520 --> 00:12:43,680
aquí nos xardines de San Carlos, na Coruña.
261
00:12:44,760 --> 00:12:46,540
Moore quedou na memoria colectiva como a un
262
00:12:46,540 --> 00:12:49,300
gran militar, pero houbo moitos outros heróis anónimos
263
00:12:49,300 --> 00:12:50,700
na guerra contra o francés.
264
00:12:51,860 --> 00:12:54,120
Sen exército regular que o defendese, o pobo
265
00:12:54,120 --> 00:12:55,420
levantouse contra o invasor.
266
00:12:56,060 --> 00:12:57,940
Foi a través da guerra de guerrillas, coa
267
00:12:57,940 --> 00:13:00,080
que non contaban nin Napoleón nin os seus
268
00:13:00,080 --> 00:13:00,640
xenerais.
269
00:13:01,620 --> 00:13:03,980
Precisamente disso trata a nosa seguinte historia.
270
00:13:05,460 --> 00:13:08,140
Polos camiños da Bisbarra de Valdehorras avanzan tres
271
00:13:08,140 --> 00:13:11,900
soldados franceses, dos denominados dragóns.
272
00:13:12,060 --> 00:13:15,640
Pertencen á división do general Marchand, que acaba
273
00:13:15,640 --> 00:13:16,520
de chegar á zona.
274
00:13:17,620 --> 00:13:19,840
Van en busca dun muiño próximo para conseguir
275
00:13:19,840 --> 00:13:20,980
provisións de fariña.
276
00:13:21,800 --> 00:13:23,480
Necesitase pan para a tropa.
277
00:13:25,000 --> 00:13:27,400
Localizado o seu objetivo, un dos soldados fala
278
00:13:27,400 --> 00:13:30,340
nun elemental castelanco muiñeiro, Xosé da Riba.
279
00:13:31,380 --> 00:13:34,740
Con ameazas, o soldado exixe de unha cantidade
280
00:13:34,740 --> 00:13:36,240
de fariña para o día seguinte.
281
00:13:36,240 --> 00:13:41,060
En total, catro quintais, ou xeixa, uns 200
282
00:13:41,060 --> 00:13:43,860
kilos, que era o que podía moer un
283
00:13:43,860 --> 00:13:46,580
muiño desas características en 24 horas.
284
00:13:47,380 --> 00:13:49,900
Xosé da Riba acepta, e os soldados quedan
285
00:13:49,900 --> 00:13:51,940
en recoller a carga o día seguinte.
286
00:13:52,780 --> 00:13:55,680
O exército movese o ritmo do seu estómago.
287
00:13:56,460 --> 00:13:58,380
Esta é unha célebre frase de Napoleón que
288
00:13:58,380 --> 00:14:00,520
pode aplicarse á campaña das suas tropas en
289
00:14:00,520 --> 00:14:00,920
Galicia.
290
00:14:01,900 --> 00:14:04,540
Os franceses necesitaban comida, e o pobo non
291
00:14:04,540 --> 00:14:05,700
estaba disposto a dárgela.
292
00:14:06,240 --> 00:14:09,060
Puxeron xe os invasores todos os atrancos no
293
00:14:09,060 --> 00:14:11,580
seu abastecemento e nos transportes.
294
00:14:11,780 --> 00:14:13,620
E, a dicir verdade, parece que tiveron un
295
00:14:13,620 --> 00:14:14,520
éxito notable.
296
00:14:15,540 --> 00:14:18,120
Pola noite, pouco despois da visita dos soldados,
297
00:14:18,280 --> 00:14:21,100
o muiño convertese no escenario dunha reunión secreta
298
00:14:21,100 --> 00:14:22,480
convocada polo propio muiñeiro.
299
00:14:23,660 --> 00:14:25,640
Participan nela Xosé da Riba e a súa
300
00:14:25,640 --> 00:14:28,360
muller, un cura, un fidalgo e varios campesinos.
301
00:14:29,600 --> 00:14:32,800
Forman parte dunha partida ou alarma, que, como
302
00:14:32,800 --> 00:14:35,520
xe chama as cuadrillas, que xe están facendo
303
00:14:35,520 --> 00:14:36,900
fronte aos franceses.
304
00:14:54,400 --> 00:15:04,210
A comarca de Valdehorras tive unha
305
00:15:04,210 --> 00:15:06,790
grande actividade guerrilleira desde o inicio da ocupación
306
00:15:06,790 --> 00:15:07,350
francesa.
307
00:15:07,350 --> 00:15:10,410
Este era un lugar estratégico para interceptar as
308
00:15:10,410 --> 00:15:12,550
comunicacións entre Galicia e Castela.
309
00:15:13,530 --> 00:15:16,230
As partidas atacaban continuamente as tropas napoleónicas e
310
00:15:16,230 --> 00:15:18,030
tiñan ao seu favor un factor decisivo.
311
00:15:18,310 --> 00:15:21,530
Coñecían o terreo e as congostras, uns camiños
312
00:15:21,530 --> 00:15:23,790
impracticables para a artillería francesa.
313
00:15:24,370 --> 00:15:28,170
As partidas, tamén chamadas alarmas, xurdiron espontáneamente por
314
00:15:28,170 --> 00:15:30,590
toda Galicia, con máis forza na zona sur,
315
00:15:30,930 --> 00:15:33,330
onde xercían un menor control os soldados dos
316
00:15:33,330 --> 00:15:35,470
mariscais sul-enei.
317
00:15:35,470 --> 00:15:37,890
Os xefes da partida na súa maioria eran
318
00:15:37,890 --> 00:15:43,010
curas, abades, fidalgos e militares retirados, defensores dos
319
00:15:43,010 --> 00:15:46,070
privilexios do antigo réxime, que se vían ameazados
320
00:15:46,070 --> 00:15:47,700
polas ideas reformistas francesas.
321
00:15:49,810 --> 00:15:52,770
Na base estaban os labregos, que loitaban por
322
00:15:52,770 --> 00:15:55,390
defendélos eugando colleitas e propiedades.
323
00:15:56,150 --> 00:16:00,250
En total, orredor de 200.000 persoas integraronse
324
00:16:00,250 --> 00:16:03,010
nas partidas, que sen un principio se formaron
325
00:16:03,010 --> 00:16:06,560
de forma espontánea, despois pasaron a ser coordinadas
326
00:16:06,560 --> 00:16:08,860
polo general Marqués de la Romana.
327
00:16:10,500 --> 00:16:13,420
As mulleres desempeñaron unha importantísima labor de enlace
328
00:16:13,420 --> 00:16:16,240
e auxilio, e tamén loitaron con armas contra
329
00:16:16,240 --> 00:16:18,200
o invasor, como as mulleres desta vila de
330
00:16:18,200 --> 00:16:20,060
Larouco, na mesma comarca de Valdehorras.
331
00:16:24,220 --> 00:16:27,100
Tal e como advertiran, os dragóns do general
332
00:16:27,100 --> 00:16:29,620
Marxán volven cara o moiño para recoller a
333
00:16:29,620 --> 00:16:30,040
fariña.
334
00:16:30,720 --> 00:16:33,500
Nada lhes fai sospeitar que dun momento ao
335
00:16:33,500 --> 00:16:35,180
outro van caer nunha emboscada.
336
00:16:36,340 --> 00:16:38,900
Agochados entre as árbores de Amaleza están os
337
00:16:38,900 --> 00:16:42,560
membros da partida, vos conhecedores do terreo, cada
338
00:16:42,560 --> 00:16:47,160
un coa súa arma, silenciosos, tensos, e a
339
00:16:47,160 --> 00:16:48,540
espera do sinal de ataque.
340
00:17:12,619 --> 00:17:15,599
A guerrilla galega logrou en pocas semanas mermar
341
00:17:15,599 --> 00:17:17,980
e neutralizar o exército francés no rural, o
342
00:17:17,980 --> 00:17:20,819
que obrigou aos franceses a atrincheirarse nas cidades.
343
00:17:21,619 --> 00:17:23,480
Por iso, o seguinte paso da guerrilla foi
344
00:17:23,480 --> 00:17:24,400
asaltar as urbes.
345
00:17:24,680 --> 00:17:26,000
A primeira está de Vigo.
346
00:17:26,960 --> 00:17:29,600
As ordes do militar Bernardo González, al comado
347
00:17:29,600 --> 00:17:33,180
Cachamuíña, o povo reconquistou Vigo o 28 de
348
00:17:33,180 --> 00:17:33,540
marzo.
349
00:17:34,480 --> 00:17:36,960
Vigo foi a cidade de España que menos
350
00:17:36,960 --> 00:17:40,260
tempo estivo en mans das tropas napoleónicas, tan
351
00:17:40,260 --> 00:17:42,060
só 58 días.
352
00:17:43,300 --> 00:17:46,520
A batalla definitiva contra os franceses produciuse aquí,
353
00:17:46,600 --> 00:17:47,400
en Ponte Sampaio.
354
00:17:48,140 --> 00:17:50,260
O 7 de junho de 1809, os homens
355
00:17:50,260 --> 00:17:52,760
do Mariscal Ney sufriron unha grave derrota cando
356
00:17:52,760 --> 00:17:54,200
tentaban cruzar esta ponte.
357
00:17:55,060 --> 00:17:57,540
Aquela derrota fixo que o exército francés deixase
358
00:17:57,540 --> 00:17:58,880
definitivamente Galicia.
359
00:17:59,620 --> 00:18:02,180
Botaron aquí só seis meses, e perderon a
360
00:18:02,180 --> 00:18:04,500
metade dos 58.000 homens cos que entraran.
361
00:18:05,340 --> 00:18:07,800
Unha crua derrota, pro que daquela era considerado
362
00:18:07,800 --> 00:18:09,400
o mellor exército do mundo.
363
00:18:09,680 --> 00:18:11,680
E unha gran victoria pro povo, que pola
364
00:18:11,680 --> 00:18:13,740
contra foi o gran perdedor da nosa seguinte
365
00:18:13,740 --> 00:18:14,220
historia.
366
00:18:21,720 --> 00:18:25,200
Este é un monumento dedicado aos republicanos falecidos
367
00:18:25,200 --> 00:18:27,880
no campo de concentración de Camposancos, na Guarda.
368
00:18:28,620 --> 00:18:32,020
Este monumento lembra nosas atrocidades cometidas durante a
369
00:18:32,020 --> 00:18:33,960
última contenda que se librou no noso país,
370
00:18:33,960 --> 00:18:36,040
e que vivieron moitos dos nosos pais e
371
00:18:36,040 --> 00:18:37,520
abós, a Guerra Civil.
372
00:18:38,400 --> 00:18:40,460
É certo que en Galicia non houbo fronte
373
00:18:40,460 --> 00:18:43,180
bélica, pero que si houbo foi outro tipo
374
00:18:43,180 --> 00:18:45,680
de violencia presente en toda a guerra, a
375
00:18:45,680 --> 00:18:46,320
represión.
376
00:18:47,280 --> 00:18:50,380
A sublevación militar contra a República non precisou
377
00:18:50,380 --> 00:18:52,600
en Galicia máis dunha semana para conseguir o
378
00:18:52,600 --> 00:18:55,920
esmagamento dos núcleos de resistencia máis significativos.
379
00:18:56,980 --> 00:18:59,100
O día 21 de Xullo caeron a Coruña
380
00:18:59,100 --> 00:19:01,940
e Ferrol despois dunha resistencia infructuosa e non
381
00:19:01,940 --> 00:19:02,420
masiva.
382
00:19:03,250 --> 00:19:06,620
Os días seguintes foron desarticulados os grupos de
383
00:19:06,620 --> 00:19:09,860
opositores que trataban de organizarse noutras cidades.
384
00:19:11,360 --> 00:19:14,600
Foi o día 26 de Xullo cando se
385
00:19:14,600 --> 00:19:17,280
someteron os dous últimos núcleos de relevancia que
386
00:19:17,280 --> 00:19:18,260
ainda resistían.
387
00:19:19,280 --> 00:19:23,260
Tui e Lavadores, daquela Concello Independente de Vigo.
388
00:19:24,260 --> 00:19:27,460
En ambos os dous casos houbo intensos enfrentamentos
389
00:19:27,460 --> 00:19:30,260
armados que se saldaron cun alto número de
390
00:19:30,260 --> 00:19:31,240
mortos e de feridos.
391
00:19:32,420 --> 00:19:36,160
A resistencia non tivo tempo para organizarse e
392
00:19:36,160 --> 00:19:39,500
ademais produciuse certa ambigüidade e confusión por parte
393
00:19:39,500 --> 00:19:43,380
dos representantes do goberno republicano que non repartiron
394
00:19:43,380 --> 00:19:45,040
armas entre a pobación.
395
00:19:46,100 --> 00:19:48,620
A partir do trunfo dos sublevados, a represión
396
00:19:48,620 --> 00:19:49,740
foi sistemática.
397
00:19:50,820 --> 00:19:53,180
A carón desta cuneta, na parroquia de Cacheiras,
398
00:19:53,300 --> 00:19:55,660
no Concello de Teo apareceu daza nove de
399
00:19:55,660 --> 00:19:58,360
agosto de 1936 o corpos en vida de
400
00:19:58,360 --> 00:20:02,140
Ángel Casal, un galeguista que daquela era alcalde
401
00:20:02,140 --> 00:20:02,720
de Santiago.
402
00:20:03,720 --> 00:20:06,580
Como a él, moitos outros republicanos de distinto
403
00:20:06,580 --> 00:20:09,480
signo político foron víctimas do golpe militar.
404
00:20:10,820 --> 00:20:14,060
Castelao e Colmeiro retrataron nos seus debuxos o
405
00:20:14,060 --> 00:20:15,200
horror da represión.
406
00:20:16,180 --> 00:20:19,280
Diversas fontes estiman que de Xullo a dezembro
407
00:20:19,280 --> 00:20:23,900
de 1936 foron oitocentas as persoas fusiladas en
408
00:20:23,900 --> 00:20:27,140
Galicia como consecuencia de xuizos sumarísimos.
409
00:20:27,140 --> 00:20:31,260
E máis de cinco mil asasinadas por militares
410
00:20:31,260 --> 00:20:35,100
e falanchistas, nos popularmente conhecidos como paseos.
411
00:20:35,860 --> 00:20:39,200
Os cadáveres das víctimas aparecian tirados nas cunetas
412
00:20:39,200 --> 00:20:40,380
e contra os balados.
413
00:20:41,380 --> 00:20:44,560
Creouse un clima de terror co objetivo político
414
00:20:44,800 --> 00:20:48,060
de parar calquera tentativa de rebeldía ou de
415
00:20:48,060 --> 00:20:49,720
contestación contra o régime.
416
00:20:50,600 --> 00:20:53,980
Naquela situación, moitos virons obrigados a fuxir.
417
00:20:53,980 --> 00:20:57,520
Nos primeiros días do alzamento, centos de persoas
418
00:20:57,520 --> 00:20:59,780
comprometidas coa república votaron seu monte.
419
00:21:00,320 --> 00:21:03,700
Entrelas, o deputado agrarista e republicano Antón Alonso
420
00:21:03,700 --> 00:21:06,600
Ríos, que, cun grupo dunhas oitenta persoas entre
421
00:21:06,600 --> 00:21:08,360
as que estaba o alcalde de Tui, se
422
00:21:08,360 --> 00:21:10,420
refuxaron nas habas deste monte aloia.
423
00:21:11,160 --> 00:21:12,740
Esta é a súa historia.
424
00:21:13,540 --> 00:21:16,680
Natural de Xilleda, Antón Alonso Ríos marchou de
425
00:21:16,680 --> 00:21:17,980
Moinovo para a Arxentina.
426
00:21:18,420 --> 00:21:20,800
Ali foi profesor e fundou a Federación de
427
00:21:20,800 --> 00:21:22,320
Sociedades Galegas Agrarias.
428
00:21:22,320 --> 00:21:26,580
No 1931, volveu a Galicia con Suárez Picayo
429
00:21:26,580 --> 00:21:29,860
para participar na política no ámbito agrarista e
430
00:21:29,860 --> 00:21:30,440
galeguista.
431
00:21:31,300 --> 00:21:34,000
Colaborou activamente na campaña a favor do Estatuto.
432
00:21:34,700 --> 00:21:38,720
En febreiro de 1936, saiu elexido deputado por
433
00:21:38,720 --> 00:21:41,500
Pontevedra na candidatura da Fronte Popular.
434
00:21:42,280 --> 00:21:45,120
Cinco meses despois, convertiuse nun fuxido.
435
00:21:47,520 --> 00:21:50,200
Antón Alonso Ríos anda só polo monte de
436
00:21:50,200 --> 00:21:51,700
Tebra, preto de Tomiño.
437
00:21:52,320 --> 00:21:54,740
Hay xa varios días que se separou dos
438
00:21:54,740 --> 00:21:57,460
seus compañeiros, tamén fuxidos no monte aloia.
439
00:21:58,840 --> 00:22:01,840
O cacique local puxolle prezo de 50.000
440
00:22:01,840 --> 00:22:03,200
pesetas á súa cabeza.
441
00:22:04,180 --> 00:22:07,420
Iso obrigou a marchar longe de Tui e
442
00:22:07,420 --> 00:22:08,400
a facelo el só.
443
00:22:10,080 --> 00:22:12,460
De súpeto, no seu camiño escoita voces.
444
00:22:14,200 --> 00:22:16,720
Instintivamente agachase na maleza e ve pasardo os
445
00:22:16,720 --> 00:22:18,080
homens armados con carabinas.
446
00:22:18,940 --> 00:22:22,060
Podían ser cazadores, pero, en realidade, a presa
447
00:22:22,060 --> 00:22:23,020
buscada é el.
448
00:22:24,720 --> 00:22:25,700
Está asustado.
449
00:22:26,220 --> 00:22:28,260
Tarda en pasarlle o pánico e non se
450
00:22:28,260 --> 00:22:30,100
move ata que os ve afastarse.
451
00:22:41,990 --> 00:22:44,610
Alonso Ríos leva xa uns días durmindo no
452
00:22:44,610 --> 00:22:46,170
monte, deitado nos fentos.
453
00:22:47,110 --> 00:22:49,850
Sabe que non pode seguir así moito tempo
454
00:22:49,850 --> 00:22:50,330
máis.
455
00:22:51,210 --> 00:22:53,610
Aquel día que acabamos de relatar, Alonso Ríos
456
00:22:53,610 --> 00:22:55,870
decidiu que tiña que facer algo para sobrevivir.
457
00:22:56,750 --> 00:22:59,050
Ese foi a súa idea, pois vestirse de
458
00:22:59,050 --> 00:23:01,110
pobre e botarse a pedir polas portas.
459
00:23:01,750 --> 00:23:03,770
Así que un anoite chegou aquí a Torroña,
460
00:23:03,830 --> 00:23:06,090
no Concello de Oia, á casa duns amigos
461
00:23:06,090 --> 00:23:07,510
para pedirlles roupa bella.
462
00:23:08,170 --> 00:23:10,830
Aquel día, Alonso Ríos comezou a vivir como
463
00:23:10,830 --> 00:23:11,490
un esmoleiro.
464
00:23:12,370 --> 00:23:15,370
O fuxido conseguía comida en casas particulares e
465
00:23:15,370 --> 00:23:17,830
durmía as veces en pousadas pra pobres e
466
00:23:17,830 --> 00:23:19,630
outras en palleiras ou alpendres.
467
00:23:20,390 --> 00:23:22,690
Pero eran tempos en que se sospeitaba de
468
00:23:22,690 --> 00:23:23,630
todos e de todo.
469
00:23:24,630 --> 00:23:27,410
Coa súa nova indumentaria e coa barba moi
470
00:23:27,410 --> 00:23:30,230
crecida, a Antón Alonso Ríos non lle foi
471
00:23:30,230 --> 00:23:31,850
moi difícil pasar por pobre.
472
00:23:33,410 --> 00:23:35,350
Despois de andar desde Oia arriba d'Avia,
473
00:23:35,850 --> 00:23:38,150
un día de camiño a Carvalliño, pasou por
474
00:23:38,150 --> 00:23:40,230
diante da porta dunha casa onde falaban varios
475
00:23:40,230 --> 00:23:40,610
homens.
476
00:23:41,330 --> 00:23:44,390
Un deles, coa vestimenta de falanchista, pediulle a
477
00:23:44,390 --> 00:23:45,070
documentación.
478
00:23:45,970 --> 00:23:48,270
Antón Alonso Ríos contestoulle que non a tiña.
479
00:23:48,270 --> 00:23:50,870
O falanchista instou non Antón a que na
480
00:23:50,870 --> 00:23:54,530
próxima alcaldía pedire sin dilación papeis identificativos.
481
00:23:55,010 --> 00:23:58,990
Antón Alonso Ríos abandonou o lugar cabiloso e
482
00:23:58,990 --> 00:24:02,050
matinando en que facer para construir unha identidade
483
00:24:02,050 --> 00:24:02,410
nova.
484
00:24:03,630 --> 00:24:06,750
Afrânio do Amaral era un naturalista brasileiro, o
485
00:24:06,750 --> 00:24:08,690
organizador dos modernos serpentarios.
486
00:24:09,370 --> 00:24:11,370
Eu eleixín ese nome e argallei a miña
487
00:24:11,370 --> 00:24:11,770
historia.
488
00:24:12,810 --> 00:24:15,110
Esto contói o propio Alonso Ríos nas súas
489
00:24:15,110 --> 00:24:17,810
memórias, o Sr. Afrânio, ou como me rispei
490
00:24:17,810 --> 00:24:21,030
das gadopas da morte, memórias dun fuxido, escritas
491
00:24:21,030 --> 00:24:22,710
moitos anos despois da Guerra Civil.
492
00:24:23,850 --> 00:24:26,110
Tra o encontro co falanchista, Alonso Ríos decidiu
493
00:24:26,110 --> 00:24:27,730
cambiar o seu nome polo de Afrânio do
494
00:24:27,730 --> 00:24:31,410
Amaral, e fixose pasar por un esmoleiro portugués.
495
00:24:32,850 --> 00:24:36,050
En outubro de 1936, Alonso Ríos, xa convertido
496
00:24:36,050 --> 00:24:38,430
no Sr. Afrânio, chegou aquí a Sorribas, no
497
00:24:38,430 --> 00:24:40,650
Concello Pontevedrés de Forcarei, a pedir traballo como
498
00:24:40,650 --> 00:24:41,110
criado.
499
00:24:41,810 --> 00:24:43,350
E deron xó nesta casa, na casa da
500
00:24:43,350 --> 00:24:43,610
Sra.
501
00:24:43,610 --> 00:24:44,010
Carmela.
502
00:24:44,010 --> 00:24:46,910
Aquí soubo por un xornal que fusilaran o
503
00:24:46,910 --> 00:24:49,410
seu curmán, Emilio Alonso Paz, e a outros
504
00:24:49,410 --> 00:24:50,450
compañeros e amigos.
505
00:24:51,530 --> 00:24:53,910
Dez meses despois de chegar ao lugar, o
506
00:24:53,910 --> 00:24:56,090
Sr. Afrânio tivo que deixar Sorribas.
507
00:24:57,810 --> 00:25:01,050
Despois de fuxir de Sorribas, Alonso Ríos chegou
508
00:25:01,050 --> 00:25:04,010
á parroquia de Moreiras, no Concello Urensán de
509
00:25:04,010 --> 00:25:06,870
Bovorás, onde eleva xa un ano trabalhando como
510
00:25:06,870 --> 00:25:07,180
xornaleiro.
511
00:25:08,490 --> 00:25:11,270
Aquí, pensa por primeira vez en organizar a
512
00:25:11,270 --> 00:25:12,410
súa saída de Galicia.
513
00:25:13,550 --> 00:25:16,230
Escribe xa un amigo argentino para ver se
514
00:25:16,230 --> 00:25:18,430
lle pode enviar a partida de nacimento dun
515
00:25:18,430 --> 00:25:21,390
curmán para suplantar a súa personalidade.
516
00:25:22,330 --> 00:25:25,490
O objetivo é conseguir os papeis para viaxar
517
00:25:25,490 --> 00:25:26,110
á Argentina.
518
00:25:27,310 --> 00:25:30,310
Para iso, necesita tamén unhas fotos.
519
00:25:32,200 --> 00:25:34,190
Esta é a foto que fixou Alonso Ríos
520
00:25:34,190 --> 00:25:35,510
aquí na Alameda de Urense.
521
00:25:36,230 --> 00:25:38,910
Pero, contrariamente ao que pensaba, non ha podido
522
00:25:38,910 --> 00:25:40,030
utilizar no pasaporte.
523
00:25:40,030 --> 00:25:43,510
As súas xestións para fuxir á Argentina fracasaran.
524
00:25:43,850 --> 00:25:45,510
Así que, na fase final da guerra e
525
00:25:45,510 --> 00:25:48,790
perdida xa a esperanza dunha España republicana, Alonso
526
00:25:48,790 --> 00:25:51,270
Ríos convenceuse de que a única solución que
527
00:25:51,270 --> 00:25:52,870
lle quedaba era pasar a Portugal.
528
00:25:53,530 --> 00:25:55,410
E iso sabendo o perigo que corría.
529
00:25:56,250 --> 00:25:59,210
Unha noite de mediados de xullo do 1938,
530
00:25:59,930 --> 00:26:02,950
Alonso Ríos conseguiu cruzar a fronteira portuguesa e
531
00:26:02,950 --> 00:26:04,210
chegou á Serra da Peneda.
532
00:26:04,850 --> 00:26:07,070
Ali estive un mes agochado nunha cova.
533
00:26:07,070 --> 00:26:10,310
Un pastor local axudoulle a chegar ao Porto
534
00:26:10,310 --> 00:26:11,030
e a Lisboa.
535
00:26:11,730 --> 00:26:14,670
Na capital portuguesa, por medio do cónsul francés,
536
00:26:15,110 --> 00:26:18,090
conseguiu un embarque para Casablanca, en Marrocos.
537
00:26:18,790 --> 00:26:22,330
E ali, por fin, obtivo un pasaporte que
538
00:26:22,330 --> 00:26:25,210
lle permitiu cruzar o Atlántico e chegar á
539
00:26:25,210 --> 00:26:25,830
Argentina.
540
00:26:27,990 --> 00:26:31,390
O 29 de xullo de 1939 chegaba a
541
00:26:31,390 --> 00:26:33,450
este Porto de Bosaires, Alonso Ríos, a bordo
542
00:26:33,450 --> 00:26:34,230
do buque Lipari.
543
00:26:35,230 --> 00:26:38,170
Os exiliados recibirono con alegría porque a súa
544
00:26:38,170 --> 00:26:40,870
proeza foi considerada como un acto simbólico de
545
00:26:40,870 --> 00:26:41,570
resistencia.
546
00:26:42,470 --> 00:26:45,130
Remataban así tres anos de angúrias e deixaba
547
00:26:45,130 --> 00:26:46,670
atrás moitos compañeros mortos.
548
00:26:47,490 --> 00:26:50,230
Pero Alonso era un loitador e aquí en
549
00:26:50,230 --> 00:26:52,690
América seguiu pereixando políticamente polo seu país.
550
00:26:53,390 --> 00:26:56,910
Participou xunto con Castelao en 1944 na fundación
551
00:26:56,910 --> 00:26:58,650
do Consello de Galiza en Montevideo.
552
00:26:58,650 --> 00:27:01,470
E, tras a morte de Castelao, o propio
553
00:27:01,470 --> 00:27:04,370
Alonso Ríos asumiu a presidencia do Consello.
554
00:27:05,690 --> 00:27:07,750
A historia de Alonso Ríos é, sen dúbida,
555
00:27:07,950 --> 00:27:08,870
unha historia de resistencia.
556
00:27:09,810 --> 00:27:11,410
Unha das incontables que houve durante a Guerra
557
00:27:11,410 --> 00:27:11,770
Civil.
558
00:27:13,050 --> 00:27:14,730
Foran moitos os que levaron as feridas da
559
00:27:14,730 --> 00:27:15,790
contenda no Alendo Mar.
560
00:27:16,330 --> 00:27:17,950
Pero seria aquí onde os sonhos de moita
561
00:27:17,950 --> 00:27:19,630
xente morrerían para sempre.
562
00:27:20,570 --> 00:27:23,350
Sonhos como os dos republicanos que morreron fusilados
563
00:27:23,350 --> 00:27:25,470
aquí no campo da Rata ou como os
564
00:27:25,470 --> 00:27:27,970
da guerrilla antifranquista que mantiveron viva a loita
565
00:27:27,970 --> 00:27:29,030
ata os anos 60.
566
00:27:30,130 --> 00:27:32,730
Como vimos, en todas as guerras houbo e
567
00:27:32,730 --> 00:27:34,750
segue habendo unha loita despiadada polo poder.
568
00:27:35,390 --> 00:27:38,290
Pero tamén odio, dogmatismo e ignorancia.
42895
Can't find what you're looking for?
Get subtitles in any language from opensubtitles.com, and translate them here.
Afrikaans
Akan
Albanian
Amharic
Arabic
Armenian
Azerbaijani
Basque
Belarusian
Bemba
Bengali
Bihari
Bosnian
Breton
Bulgarian
Cambodian
Catalan
Cebuano
Cherokee
Chichewa
Chinese (Simplified)
Chinese (Traditional)
Corsican
Croatian
Czech
Danish
Dutch
Esperanto
Estonian
Faroese
Finnish
Galician
Georgian
German
Greek
Guarani
Haitian Creole
Hausa
Hawaiian
Hebrew
Hmong
Hungarian
Icelandic
Indonesian
Irish
Italian
Japanese
Kazakh
Kinyarwanda
Kirundi
Kongo
Korean
Krio (Sierra Leone)
Kurdish
Kyrgyz
Laothian
Latin
Latvian
Lithuanian
Luganda
Luo
Luxembourgish
Macedonian
Malagasy
Malay
Maltese
Maori
Mauritian Creole
Moldavian
Mongolian
Myanmar (Burmese)
Montenegrin
Nepali
Norwegian
Pashto
Persian
Polish
Portuguese (Brazil)
Portuguese (Portugal)
Quechua
Romanian
Romansh
Russian
Samoan
Scots Gaelic
Serbian
Sesotho
Setswana
Seychellois Creole
Shona
Sindhi
Sinhalese
Slovak
Slovenian
Somali
Spanish
Swedish
Tajik
Thai
Tigrinya
Tonga
Turkish
Turkmen
Ukrainian
Uzbek
Vietnamese
Welsh
Wolof