Would you like to inspect the original subtitles? These are the user uploaded subtitles that are being translated:
1
00:00:07,530 --> 00:00:34,110
(Transcribed by TurboScribe.ai. Go Unlimited to remove this message.) GALICIA
2
00:00:35,710 --> 00:00:41,830
1195 kilómetros de costa, 6400 embarcacións pesqueiras, 30
3
00:00:41,830 --> 00:00:43,670
.000 familias vivindo do mar.
4
00:00:45,150 --> 00:00:47,150
A pesca e a agricultura son os dous
5
00:00:47,150 --> 00:00:49,670
pernos que tradicionalmente se asentou a economía galega,
6
00:00:49,910 --> 00:00:51,990
aínda que hoxe a maioria dos galegos traballemos
7
00:00:51,990 --> 00:00:52,930
no sector servizos.
8
00:00:53,910 --> 00:00:57,330
Se houvese un arquetipo de mans galegas, nelas
9
00:00:57,330 --> 00:00:59,810
habría restos de terra e de sal.
10
00:01:00,170 --> 00:01:02,410
O sal dun mar que de sempre formou
11
00:01:02,410 --> 00:01:03,569
parte da nosa historia.
12
00:01:03,569 --> 00:01:06,970
Nos bindeiros, 30 minutos, ímos navegar no noso
13
00:01:06,970 --> 00:01:09,890
pasado pesqueiro e descubrir de que maneira o
14
00:01:09,890 --> 00:01:12,450
mar se converteu na nosa particular despensa.
15
00:01:22,630 --> 00:01:24,730
Desde moi antigo, o home usou o mar
16
00:01:24,730 --> 00:01:26,010
como fornecedor de alimentos.
17
00:01:26,590 --> 00:01:28,850
Así como hoxe mariscamos nas nosas praias, como
18
00:01:28,850 --> 00:01:31,130
están a fazer nesta de Conbarro, o home,
19
00:01:31,370 --> 00:01:33,590
cando índa non dominabas técnicas de navegación, xa
20
00:01:33,590 --> 00:01:36,010
recollía mariscos nas praias ao baixar a marea.
21
00:01:37,110 --> 00:01:40,190
De sempre, o peixe e o marisco formou
22
00:01:40,190 --> 00:01:41,250
parte da nosa dieta.
23
00:01:42,530 --> 00:01:44,870
A aparición do comercio vai converter estes alimentos
24
00:01:44,870 --> 00:01:46,390
en producto pro intercambio.
25
00:01:46,750 --> 00:01:49,410
E ese comercio vai posibilitar a explotación dos
26
00:01:49,410 --> 00:01:50,730
abundantes caladoiros galegos.
27
00:01:51,790 --> 00:01:53,990
Despois chegaría a industria ligada ao mar.
28
00:01:55,970 --> 00:01:58,590
Hoxe adoitamos pensar na pesca como unha actividade
29
00:01:58,590 --> 00:02:01,270
realizada desde un barco por un número reducido
30
00:02:01,270 --> 00:02:03,410
de mariñeiros, pero non sempre foi así.
31
00:02:05,110 --> 00:02:07,330
Para chegarnos ao tempo no que a pesca
32
00:02:07,330 --> 00:02:10,290
era un labor colectivo e un traballo solidario,
33
00:02:10,830 --> 00:02:12,210
temos que viaxar ata Pontevedra.
34
00:02:16,290 --> 00:02:18,530
Esta é a igrexia de Santa María Mayor
35
00:02:18,530 --> 00:02:21,550
de Pontevedra, declarada Monumento Nacional e que foi
36
00:02:21,550 --> 00:02:24,030
construída, entre outros, polo gremio de mareantes, coa
37
00:02:24,030 --> 00:02:25,370
chega de 30.000 ducados.
38
00:02:26,010 --> 00:02:27,830
Unha auténtica fortuna no século XVI.
39
00:02:28,790 --> 00:02:30,290
O seu pé, o longo da beira da
40
00:02:30,290 --> 00:02:33,010
ría, extendía seu barrio da Moureira, situado fora
41
00:02:33,010 --> 00:02:33,950
das murellas da cidade.
42
00:02:34,910 --> 00:02:38,090
A construcción desta impresionante igrexia reflicte a importancia
43
00:02:38,090 --> 00:02:39,490
e o poder que tiña o gremio de
44
00:02:39,490 --> 00:02:41,130
mariñeiros na cidade de Pontevedra.
45
00:02:41,670 --> 00:02:44,110
De feito, o gremio de mareantes tiña os
46
00:02:44,110 --> 00:02:47,130
privilexios de organizar cercos e avenda e salga
47
00:02:47,130 --> 00:02:47,590
do peixe.
48
00:02:48,970 --> 00:02:51,050
Este é o actual estado do barrio da
49
00:02:51,050 --> 00:02:53,050
Moureira, un lugar no que na idade de
50
00:02:53,050 --> 00:02:54,890
Medellín se estaba prohibido vivir a todos os
51
00:02:54,890 --> 00:02:56,290
que non foran traballadores do mar.
52
00:02:57,970 --> 00:02:59,910
O pasado pesqueiro de Pontevedra hai séculos que
53
00:02:59,910 --> 00:03:02,790
quedou esquecido e hoxe é difícil atopar entre
54
00:03:02,790 --> 00:03:05,330
estas rúas o ambiente pesqueiro do pasado.
55
00:03:06,370 --> 00:03:08,670
Na nosa primeira historia imos viaxar máis de
56
00:03:08,670 --> 00:03:11,590
400 anos para saber como se pescaba e
57
00:03:11,590 --> 00:03:14,310
como vivían os mariñeiros que pertencian ao gremio
58
00:03:14,310 --> 00:03:14,950
de mareantes.
59
00:03:25,240 --> 00:03:28,120
Hoxe, derradeiro día de agosto, é tempo de
60
00:03:28,120 --> 00:03:29,880
revisar a rede feita con cánabo.
61
00:03:30,740 --> 00:03:33,980
Francisco ten 40 anos e é un pescador
62
00:03:33,980 --> 00:03:36,440
da Moureira, o barrio pesqueiro da cidade de
63
00:03:36,440 --> 00:03:37,000
Pontevedra.
64
00:03:37,920 --> 00:03:40,900
Forma parte do Corpo Santo, a confraría cabeceira
65
00:03:40,900 --> 00:03:42,760
do gremio de mareantes pontevedres.
66
00:03:44,200 --> 00:03:46,660
Chegou a temporada da pesca da sardinha e
67
00:03:46,660 --> 00:03:49,320
o aparello estaba guardado desde o pasado dezembro,
68
00:03:49,700 --> 00:03:51,140
que foi cando rematou anterior.
69
00:03:52,160 --> 00:03:54,240
A rede herdou na do seu pai que
70
00:03:54,240 --> 00:03:55,720
a súa vez a recibira do seu.
71
00:03:56,900 --> 00:03:59,680
Ese pano é a súa contribución como membro
72
00:03:59,680 --> 00:04:02,300
do gremio de mareantes á arte de pesca
73
00:04:02,300 --> 00:04:05,720
empregada nese tempo na ría de Pontevedra, o
74
00:04:05,720 --> 00:04:06,640
cerco real.
75
00:04:08,040 --> 00:04:10,240
É un arte diseñada para atrapar os grandes
76
00:04:10,240 --> 00:04:12,460
e densos bancos de sardinha que entran na
77
00:04:12,460 --> 00:04:12,720
ría.
78
00:04:13,740 --> 00:04:16,800
Consiste nunha gran rede que é imanexable en
79
00:04:16,800 --> 00:04:19,480
terra senón se reparte en centenares de panos
80
00:04:19,480 --> 00:04:22,440
de rede que proporcionan os membros da confraría.
81
00:04:23,820 --> 00:04:26,900
Cada parte coñécese como o Quiñón e no
82
00:04:26,900 --> 00:04:30,300
inicio da temporada todos os Quiñóns particulares coxense
83
00:04:30,300 --> 00:04:32,800
entre sí para formar a gran rede colectiva
84
00:04:32,800 --> 00:04:35,260
que constitúe o cerco real.
85
00:04:42,420 --> 00:04:45,000
O xeito de construir un cerco real lembra
86
00:04:45,000 --> 00:04:46,700
moito a maneira que teñen as palilleiras de
87
00:04:46,700 --> 00:04:48,920
elaborar as pezas máis grandes e compleixas, como
88
00:04:48,920 --> 00:04:50,020
a colchas ou mantéis.
89
00:04:50,660 --> 00:04:53,520
Cada unha fai un anaco.
90
00:04:53,520 --> 00:04:56,840
Unha parte igual a das demais pero de
91
00:04:56,840 --> 00:04:57,560
xeito individual.
92
00:04:58,040 --> 00:05:00,040
E, cando a súa parte está feita, únese
93
00:05:00,040 --> 00:05:02,040
a parte das demais para coñé la peza
94
00:05:02,040 --> 00:05:02,520
completa.
95
00:05:03,380 --> 00:05:07,020
Da mesma forma, coxíanse as redes, os Quiñóns,
96
00:05:07,380 --> 00:05:09,820
que habían dar forma a gran rede, o
97
00:05:09,820 --> 00:05:12,340
cerco real da Pontevedra do século XVI.
98
00:05:13,460 --> 00:05:15,600
A espera da aprobación do Quiñón é un
99
00:05:15,600 --> 00:05:17,780
momento de maior tensión para os mariñeiros.
100
00:05:18,400 --> 00:05:20,280
Francisco e os seus saben o ben.
101
00:05:20,280 --> 00:05:24,020
A supervivencia da familia depende da participación nesta
102
00:05:24,020 --> 00:05:24,380
arte.
103
00:05:25,480 --> 00:05:27,760
A consistencia e o bo estado de cada
104
00:05:27,760 --> 00:05:30,340
unha das redes é fundamental, xa que o
105
00:05:30,340 --> 00:05:33,140
gremio non pode permitirse a rotura da arte
106
00:05:33,140 --> 00:05:36,060
de pesca non momento crítico da captura do
107
00:05:36,060 --> 00:05:39,400
Banco de Sardiña, porque iso podría supoñela perda
108
00:05:39,400 --> 00:05:39,920
da pesca.
109
00:05:41,020 --> 00:05:43,540
Arredor de 300 familias, coma a de Francisco,
110
00:05:44,080 --> 00:05:46,380
teñen o seu sustento naquel cerco real.
111
00:05:47,480 --> 00:05:49,820
O atalieiro do gremio é quem ordena as
112
00:05:49,820 --> 00:05:50,680
tarefas da pesca.
113
00:05:51,020 --> 00:05:54,520
Por iso, supervisa e é responsable do cosido
114
00:05:54,520 --> 00:05:57,080
dos Quiñóns e do estado final do cerco.
115
00:05:59,480 --> 00:06:02,480
Agora, a rede resultante ten centenares de metros
116
00:06:02,480 --> 00:06:04,140
e xa pode ser cargada a bordo.
117
00:06:05,080 --> 00:06:07,580
Esta forma de pesca precisa do traballo de
118
00:06:07,580 --> 00:06:10,680
100 homens e dunha importante flota de embarcacións
119
00:06:10,680 --> 00:06:11,900
para poder levála a cabo.
120
00:06:12,880 --> 00:06:15,940
Esta arte pesqueira foi dominante na Costa Galega
121
00:06:15,940 --> 00:06:17,120
durante séculos.
122
00:06:18,120 --> 00:06:20,960
Imaxinen o complicado que devía ser a manipulación
123
00:06:20,960 --> 00:06:23,560
dunha rede do cerco real que podía chegar
124
00:06:23,560 --> 00:06:25,460
a medir máis dun kilómetro de longo.
125
00:06:26,120 --> 00:06:29,880
Era un trabalho que precisaba de moita man
126
00:06:29,880 --> 00:06:30,260
de obra.
127
00:06:31,160 --> 00:06:33,620
Pensen que os socios que participaban nun cerco
128
00:06:33,620 --> 00:06:37,120
podían ir desde os 40 ata os mil
129
00:06:37,120 --> 00:06:37,760
asociados.
130
00:06:42,580 --> 00:06:45,280
Os gremios de mar, ademais de organizar e
131
00:06:45,280 --> 00:06:48,440
regular a pesca, recibían un percentage das capturas
132
00:06:48,440 --> 00:06:52,220
para necesidades religiosas da confraría ou para desenvolver
133
00:06:52,220 --> 00:06:54,480
o labor asistencial entre os seus agremiados.
134
00:06:55,540 --> 00:06:58,360
Desa maneira, dan cobertura as necesidades das familias
135
00:06:58,360 --> 00:07:00,100
mariñeiras máis desfavorecidas.
136
00:07:01,360 --> 00:07:04,240
A actividade de pesqueira contribuiu a aparición e
137
00:07:04,240 --> 00:07:07,940
desenvolvemento de aldeas e pequenas vilas no litoral.
138
00:07:08,220 --> 00:07:12,020
Asentamentos que dependían dos recursos naturais que capturaban,
139
00:07:12,620 --> 00:07:15,200
pero iso non significaba que non tivesen cargas
140
00:07:15,200 --> 00:07:17,880
señoriais, xa que elles tiñan que pagar tributos
141
00:07:17,880 --> 00:07:20,620
aos propitarios da terra onde se establecían e
142
00:07:20,620 --> 00:07:23,960
era norma xeral que ofixesen cuno a parte
143
00:07:23,960 --> 00:07:24,780
da súa pesca.
144
00:07:25,700 --> 00:07:29,000
Pero ademais, existían outros tributos a maior escala.
145
00:07:29,960 --> 00:07:32,120
Nas aldeas e vilas mariñeiras da terra de
146
00:07:32,120 --> 00:07:35,020
Santiago, a actividade de pesqueira estaba gravada por
147
00:07:35,020 --> 00:07:36,220
tres tipos de impostos.
148
00:07:37,240 --> 00:07:39,560
O primeiro, o coñecido como o dézimo do
149
00:07:39,560 --> 00:07:41,620
mar, que devían pagar todos os barcos que
150
00:07:41,620 --> 00:07:44,160
comerciaban desde Portos Galegos ou Arcebispo.
151
00:07:45,260 --> 00:07:48,660
O segundo, o portádego, que gravaba toda a
152
00:07:48,660 --> 00:07:50,520
actividade de pesqueira e que se pagaba en
153
00:07:50,520 --> 00:07:51,000
especie.
154
00:07:52,020 --> 00:07:54,840
E o terceiro, o chamado dézimo de pescado,
155
00:07:55,280 --> 00:07:57,740
que consistía no pago de parte da pesca
156
00:07:57,740 --> 00:07:59,060
por cada embarcación.
157
00:08:01,000 --> 00:08:03,420
O que quedaba era pros mariñeiros.
158
00:08:04,820 --> 00:08:06,700
Polo que se ve, hai cousas que non
159
00:08:06,700 --> 00:08:08,500
cambiaron moito nos últimos 400 anos.
160
00:08:11,460 --> 00:08:13,860
Pontevedra era a cidade galega máis importante do
161
00:08:13,860 --> 00:08:14,600
século XVI.
162
00:08:14,780 --> 00:08:16,800
Chegou a ter alrededor de 7.000 habitantes
163
00:08:16,800 --> 00:08:17,360
nese tempo.
164
00:08:18,260 --> 00:08:20,940
Este esplendor veu marcado pola importancia da actividade
165
00:08:20,940 --> 00:08:23,540
de pesqueira que provocou un gran auxe económico
166
00:08:23,540 --> 00:08:24,300
na vida da cidade.
167
00:08:25,480 --> 00:08:27,820
A través do arquivo do Gremio de Mareantes
168
00:08:27,820 --> 00:08:30,940
depositado aquí no Museo de Pontevedra podemos achegarnos
169
00:08:30,940 --> 00:08:31,559
a esa época.
170
00:08:33,580 --> 00:08:35,559
O Gremio de Mareantes e o Cerco Real
171
00:08:35,559 --> 00:08:37,280
feron apoiados pola monarquía española.
172
00:08:38,140 --> 00:08:42,500
Colaboración, máis ben interese, porque outorgando a exclusividade
173
00:08:42,500 --> 00:08:44,960
da pesca a ese gremio a coroa podía
174
00:08:44,960 --> 00:08:46,780
controlar o uso do sal necesario para a
175
00:08:46,780 --> 00:08:49,380
salga do peixe, xa que a monarquía cobraba
176
00:08:49,380 --> 00:08:51,100
un imposto polo comercio do sal.
177
00:08:51,940 --> 00:08:55,440
Cun só usuario, a facenda podía intervir mellor
178
00:08:55,440 --> 00:08:56,660
e cobrar ese imposto.
179
00:08:57,700 --> 00:09:01,080
Por medio deste documento de 1588 e da
180
00:09:01,080 --> 00:09:04,700
súa transcripción feita pola arquiveira do museo podemos
181
00:09:04,700 --> 00:09:07,280
comprobar o poder e a influencia social do
182
00:09:07,280 --> 00:09:10,020
Gremio de Mareantes, que tiña, entre outros dereitos,
183
00:09:10,220 --> 00:09:12,600
o de prender a outros mareantes cuando quier
184
00:09:12,600 --> 00:09:15,300
que pesquen en os límites e demarcaciones desta
185
00:09:15,300 --> 00:09:17,940
villa hasta as estelas de Bayona con redes
186
00:09:17,940 --> 00:09:21,300
e aparejos vedados conforme a las dichas ordenanzas
187
00:09:21,300 --> 00:09:22,020
e sentencias.
188
00:09:23,200 --> 00:09:25,420
Xa vimos que daquela época a pesca realizábase
189
00:09:25,420 --> 00:09:27,640
de forma conxunta e solidaria entre os membros
190
00:09:27,640 --> 00:09:31,700
do Gremio de Mariñeiros, pero esas asociacións foron
191
00:09:31,700 --> 00:09:34,420
perdendo funcións porque a monarquía borbónica e os
192
00:09:34,420 --> 00:09:36,720
concellos foron asumindo facultades.
193
00:09:37,680 --> 00:09:40,900
A pesca veuse abocada a subsistencia.
194
00:09:41,980 --> 00:09:43,940
Pero, entón, que pasou despois?
195
00:09:44,500 --> 00:09:46,100
Que foi o que fixo mudar ese xeito
196
00:09:46,100 --> 00:09:48,080
de traballar que estivo en vigor durante séculos?
197
00:09:48,920 --> 00:09:51,720
A resposta temola 200 anos máis tarde na
198
00:09:51,720 --> 00:09:52,560
nosa seguinte historia.
199
00:10:06,590 --> 00:10:10,810
Arredor de 1750 na Rías Baixas realizábase a
200
00:10:10,810 --> 00:10:12,990
pesca da Sardinha en embarcacións como a esta
201
00:10:12,990 --> 00:10:16,530
da Dorna Xeiteira, hoxe unha das moitas embarcacións
202
00:10:16,530 --> 00:10:18,710
tradicionais que está a ser recuperada no noso
203
00:10:18,710 --> 00:10:19,150
litoral.
204
00:10:19,950 --> 00:10:21,550
As artes de pesca que se empregaban eran
205
00:10:21,550 --> 00:10:24,150
consideradas de baixo rendimento como a esta do
206
00:10:24,150 --> 00:10:24,530
xeito.
207
00:10:25,770 --> 00:10:28,330
Un feito vai cambiar a vida dos pescadores
208
00:10:28,330 --> 00:10:29,190
do noso litoral.
209
00:10:30,150 --> 00:10:32,990
A chegada de empresarios catalans procedentes na súa
210
00:10:32,990 --> 00:10:35,730
maioria da Costa Brava e que serán coñecidos
211
00:10:35,730 --> 00:10:36,410
como os fomentadores.
212
00:10:37,550 --> 00:10:40,490
Eles van traer unha nova arte de pesca
213
00:10:40,490 --> 00:10:43,450
de orixe árabe enormemente eficaz a coñecida como
214
00:10:43,450 --> 00:10:45,790
xábega e unhas formas de producción que van
215
00:10:45,790 --> 00:10:48,130
chocar e alterar o noso mundo pesqueiro.
216
00:10:50,270 --> 00:10:51,910
Por que chegaron os catalans a Galicia?
217
00:10:51,990 --> 00:10:52,590
Preguntaranse.
218
00:10:52,990 --> 00:10:54,950
Pois, por varios motivos.
219
00:10:59,280 --> 00:11:02,600
Os catalans empezaban a controlar o comercio do
220
00:11:02,600 --> 00:11:05,540
peixe no Levante e ese comercio estaba en
221
00:11:05,540 --> 00:11:07,440
expansión e xeraba unha enorme demanda.
222
00:11:08,380 --> 00:11:12,660
Galicia era rica en caladoiros abundantes en peixe
223
00:11:12,660 --> 00:11:14,920
e ademais aquí non houbo a visión para
224
00:11:14,920 --> 00:11:16,820
investir no sector productivo pesqueiro.
225
00:11:18,000 --> 00:11:20,880
Non só chegaron catalans, tamén vascos e castelans
226
00:11:20,880 --> 00:11:22,360
se asentaron nas nosas costas.
227
00:11:23,060 --> 00:11:26,340
Por exemplo, aquí na Illa de Sálvora un
228
00:11:26,340 --> 00:11:29,300
castelán vai fundar a primeira industria de salga
229
00:11:29,300 --> 00:11:30,080
na nosa costa.
230
00:11:30,080 --> 00:11:31,080
Estas.
231
00:11:36,780 --> 00:11:38,620
A lancha volve de pesca.
232
00:11:39,480 --> 00:11:41,400
Non foi un bo día e as capturas
233
00:11:41,400 --> 00:11:42,360
escasean a bordo.
234
00:11:43,260 --> 00:11:44,940
Hai enquedanza entre os mariñeiros.
235
00:11:46,340 --> 00:11:49,480
Prácticamente todos levantes de nenos trabalhando no mar
236
00:11:49,920 --> 00:11:52,140
e o único que os distingue son os
237
00:11:52,140 --> 00:11:54,660
sanos e as marcas deixadas polo traballo.
238
00:11:55,940 --> 00:11:57,140
Alguns teñen medo.
239
00:11:59,220 --> 00:12:01,620
O chegar en a terra deben facerlle fronte
240
00:12:01,620 --> 00:12:02,700
o pago de débedas.
241
00:12:03,600 --> 00:12:06,780
Precisan cartos para devolver los préstamos que tiveron
242
00:12:06,780 --> 00:12:09,040
que pedir para arranxala as súas casas.
243
00:12:09,720 --> 00:12:11,860
E os que teñen aforrados non lles chegan.
244
00:12:12,720 --> 00:12:15,480
O futuro das súas familias depende dos cartos
245
00:12:15,480 --> 00:12:17,800
que lles correspondan pola pesca que levan a
246
00:12:17,800 --> 00:12:18,180
porto.
247
00:12:19,880 --> 00:12:23,620
Dous empresarios catalans agardan a chegada das embarcacións.
248
00:12:23,620 --> 00:12:26,280
É temporada da Sardinha e, como fan desde
249
00:12:26,280 --> 00:12:29,560
hai varios anos, desprazanse desde a costa catalá
250
00:12:29,560 --> 00:12:31,000
ata a ría de Pontevedra.
251
00:12:32,220 --> 00:12:34,360
Trán os seus barcos xeos de mercancías que
252
00:12:34,360 --> 00:12:37,420
venden nas súas propias tendas de coloniais e
253
00:12:37,420 --> 00:12:40,440
despois volven coas bodegas xeas de peixe.
254
00:12:41,240 --> 00:12:44,540
Neste tempo, alguns catalans xa se instalaron permanentemente
255
00:12:44,540 --> 00:12:47,440
na costa galega pero hainda é norma que
256
00:12:47,440 --> 00:12:50,160
cheguen pro inicio da campaña da Sardinha e
257
00:12:50,160 --> 00:12:51,720
regresen a Cataluña o remato.
258
00:12:51,720 --> 00:12:55,480
Como todos os días, os fomentadores catalans acompañan
259
00:12:55,480 --> 00:12:57,300
o traslado da pesca ata a súa fábrica
260
00:12:57,300 --> 00:13:00,200
de salga situada pré todo a real na
261
00:13:00,200 --> 00:13:01,080
liña de costa.
262
00:13:01,500 --> 00:13:04,100
Está próximo o momento no que os catalans
263
00:13:04,100 --> 00:13:08,220
queden plenamente asentados nunha sociedade pesqueira galega que
264
00:13:08,220 --> 00:13:12,540
van conseguir cambiar introducindo sistemas e técnicas de
265
00:13:12,540 --> 00:13:16,360
producción que romperán cos métodos tradicionais de pesca
266
00:13:16,360 --> 00:13:16,740
galega.
267
00:13:17,480 --> 00:13:20,100
A chegada dos catalans provocou tensións na sociedade
268
00:13:20,100 --> 00:13:22,460
galega e xurdía un sentimento anticatalán.
269
00:13:23,500 --> 00:13:25,140
Non é de extrañar que a burguesía galega
270
00:13:25,140 --> 00:13:27,560
e os ilustrados alentásen a rebelión dos pescadores
271
00:13:27,560 --> 00:13:30,440
contra aquela situación e os invitásen a tirar
272
00:13:30,440 --> 00:13:32,860
a pesca feita con xábega ou a queimar
273
00:13:32,860 --> 00:13:34,700
as artes de pesca que estaban na praia.
274
00:13:36,760 --> 00:13:39,400
Esta é a maqueta dun bote empregado na
275
00:13:39,400 --> 00:13:43,400
xábega pero que tiña a xábega que tanto
276
00:13:43,400 --> 00:13:44,480
irritaba os ilustrados?
277
00:13:45,440 --> 00:13:48,060
A xábega era unha arte de pesca de
278
00:13:48,060 --> 00:13:50,580
arrastre que tiña a gran tradición no Mediterráneo
279
00:13:50,580 --> 00:13:53,560
e que consistía nunha longa rede composta por
280
00:13:53,560 --> 00:13:56,120
un copo e dúas bandas que se arrastraban
281
00:13:56,120 --> 00:13:58,980
desde terra por medio de cabos moi longos.
282
00:14:00,400 --> 00:14:04,160
Introducirona os fomentadores catalans e foi considerada polos
283
00:14:04,160 --> 00:14:06,960
pescadores galegos como a unha arte de pesca
284
00:14:06,960 --> 00:14:08,920
depredadora que arrasaba o litoral.
285
00:14:09,020 --> 00:14:10,960
O ilustrado galego José Corní de Saavedra que
286
00:14:10,960 --> 00:14:13,120
vivía nesta casa da ciudad de Bella Coruñesa
287
00:14:13,120 --> 00:14:15,940
atacou con dureza os fomentadores catalans.
288
00:14:17,080 --> 00:14:20,100
Eses homens especuladores coas súas operacións só dirigidas
289
00:14:20,100 --> 00:14:23,380
polo interese e espallándose en varias colónias de
290
00:14:23,380 --> 00:14:26,720
pescadores e traficantes pola costa ocupando ata a
291
00:14:26,720 --> 00:14:29,820
máis pequena enseada emprenden a ruína da súa
292
00:14:29,820 --> 00:14:32,880
pesca e trastornan o comercio dos seus naturais
293
00:14:32,880 --> 00:14:34,920
deixándos nunha situación precaria.
294
00:14:36,380 --> 00:14:39,900
Abusan da xentileza dos coitados pescadores empeñándose en
295
00:14:39,900 --> 00:14:43,960
contratos que causan a súa ruína anticipandolle se
296
00:14:43,960 --> 00:14:45,960
en viño se augardente a súa valor do
297
00:14:45,960 --> 00:14:49,380
seu futuro traballo vivían os seus costumes e
298
00:14:49,380 --> 00:14:50,980
fomentan a súa folganza.
299
00:14:52,260 --> 00:14:54,400
Así de contundente e direta era a posición
300
00:14:54,400 --> 00:14:56,460
de Corní de Saavedra nos tempos dos fomentadores
301
00:14:56,460 --> 00:14:57,000
catalans.
302
00:14:57,560 --> 00:15:00,540
Pero, que foi dos pescadores da nosa historia
303
00:15:00,540 --> 00:15:01,240
ao chegar a terra?
304
00:15:07,870 --> 00:15:11,270
Os nosos mariñeiros formaban parte da tripulación do
305
00:15:11,270 --> 00:15:14,230
barco propiedade do patrón que era quem negociaba
306
00:15:14,230 --> 00:15:15,270
o prezo da pesca.
307
00:15:15,710 --> 00:15:19,730
Pero os fomentadores nalgúnas ocasións adiantaban o dinheiro
308
00:15:19,730 --> 00:15:20,910
para a compra do aparello.
309
00:15:21,470 --> 00:15:24,890
Os mariñeiros ianlles descontando eses cartos da captura
310
00:15:24,890 --> 00:15:25,730
que realizaban.
311
00:15:26,370 --> 00:15:29,010
No momento do préstamo xa quedaba fixado o
312
00:15:29,010 --> 00:15:30,630
que lleían pagar polas sardiñas.
313
00:15:31,310 --> 00:15:34,730
De feito, o sistema empresarial dos fomentadores fai
314
00:15:34,730 --> 00:15:37,290
que os pescadores dependan cada vez máis dos
315
00:15:37,290 --> 00:15:38,030
empresarios.
316
00:15:38,730 --> 00:15:41,950
Os catalans introduciron o salario como forma de
317
00:15:41,950 --> 00:15:43,850
remuneración do trabalho mariñeiro.
318
00:15:44,890 --> 00:15:48,390
Pero este sistema levaba aparellada unha perversión empresarial.
319
00:15:49,110 --> 00:15:52,450
O salario foi sustituído moitas veces por obrigas
320
00:15:52,450 --> 00:15:55,650
de pagamento que podían ser trocadas nas propias
321
00:15:55,650 --> 00:15:58,550
tendas de coloniais que os empresarios tiñan nos
322
00:15:58,550 --> 00:15:59,430
portos galegos.
323
00:16:00,170 --> 00:16:02,870
Os mariñeiros tiñan que mercar nas tendas dos
324
00:16:02,870 --> 00:16:06,430
catalans, o único lugar onde eran válidos aqueles
325
00:16:06,430 --> 00:16:07,510
cheques ao portador.
326
00:16:07,510 --> 00:16:11,030
Xa vimos que dende os séculos finais da
327
00:16:11,030 --> 00:16:14,050
Idade Media os mariñeiros se agrupaban en gremios
328
00:16:14,050 --> 00:16:15,810
e que a pesca se realizaba de xeito
329
00:16:15,810 --> 00:16:16,370
colectivo.
330
00:16:17,110 --> 00:16:18,910
E que ese xeito de traballar se foi
331
00:16:18,910 --> 00:16:22,250
abandonando para pasar paulatinamente a pescar dun xeito
332
00:16:22,250 --> 00:16:24,110
máis familiar desde embarcacións pequenas.
333
00:16:24,950 --> 00:16:27,770
Modelo que rematou coa chegada dos fomentadores catalans
334
00:16:27,770 --> 00:16:30,750
que introduciron novas formas no proceso industrial de
335
00:16:30,750 --> 00:16:31,070
salga.
336
00:16:33,070 --> 00:16:36,110
A importancia da inmigración catalá a Galicia por
337
00:16:36,110 --> 00:16:38,850
motivacións pesqueiras durante os anos que van desde
338
00:16:38,850 --> 00:16:45,250
1750 ata 1820, reflíctese nos 15.000 catalans
339
00:16:45,250 --> 00:16:48,130
que se trasladaron a Galicia e que converteron
340
00:16:48,130 --> 00:16:51,230
a salga na primeira industria pesqueira das costas
341
00:16:51,230 --> 00:16:51,570
galegas.
342
00:16:52,550 --> 00:16:55,090
Significaron a fin a penetración do modo de
343
00:16:55,090 --> 00:16:57,590
produción capitalista na actividade pesqueira, o que tamén
344
00:16:57,590 --> 00:17:00,210
provocou cambios na forma de traballo tradicional.
345
00:17:01,390 --> 00:17:03,930
O impacto da chegada dos fomentadores catalans é
346
00:17:03,930 --> 00:17:05,829
semellante ao que está a pasar hoxe na
347
00:17:05,829 --> 00:17:09,490
industria do leite, coa chegada das grandes multinacionais
348
00:17:09,490 --> 00:17:11,770
leiteiras que se están a sentar no noso
349
00:17:11,770 --> 00:17:12,130
país.
350
00:17:13,050 --> 00:17:15,630
Os seus intereses non teñen porque coincidir cos
351
00:17:15,630 --> 00:17:18,270
dos productores do leite nin cos de Galicia.
352
00:17:24,650 --> 00:17:26,390
Este é o Museo do Mar de Bueu,
353
00:17:26,490 --> 00:17:28,010
situado na antiga fábrica de Masó.
354
00:17:28,530 --> 00:17:31,570
Masó, Barreras, Colomer, Ferrer son só algus dos
355
00:17:31,570 --> 00:17:33,870
exemplos de apelidos catalans que xa forman parte
356
00:17:33,870 --> 00:17:36,690
da onomástica galega e que tiberon moita importancia
357
00:17:36,690 --> 00:17:37,430
na nosa historia.
358
00:17:44,690 --> 00:17:47,370
Estamos na Casa d'Aldán, un establecemento de
359
00:17:47,370 --> 00:17:50,150
turismo rural situado nun antigo almacén de Salga.
360
00:17:51,150 --> 00:17:54,010
Ata aparición do envase en lata, a Salga
361
00:17:54,010 --> 00:17:55,810
foi o xeito de conservar o peixe, como
362
00:17:55,810 --> 00:17:56,950
xa vimos na última historia.
363
00:17:57,950 --> 00:18:00,070
E, ainda que pareza incrible, podese dicir que
364
00:18:00,070 --> 00:18:02,530
o pai da conserva foi Napoleón Bonaparte.
365
00:18:02,530 --> 00:18:05,030
Algo que sempre xa tenemos que agradecer.
366
00:18:06,710 --> 00:18:09,170
O emperador francés estaba en plena política de
367
00:18:09,170 --> 00:18:12,150
conquista e os seus exércitos tiñan necesidade de
368
00:18:12,150 --> 00:18:14,750
alimentos que non se alterasen durante as longas
369
00:18:14,750 --> 00:18:15,790
campañas bélicas.
370
00:18:16,490 --> 00:18:18,870
Para iso, estableceu un premio de 12.000
371
00:18:18,870 --> 00:18:22,310
francos para quem encontrase un procedimento de conservación
372
00:18:22,310 --> 00:18:22,910
de alimentos.
373
00:18:24,290 --> 00:18:25,990
Así, naceu a conserva.
374
00:18:26,710 --> 00:18:29,410
O principio, os envases eran de cristal e
375
00:18:29,410 --> 00:18:31,510
despois xegaría o tempo do envase en lata
376
00:18:31,510 --> 00:18:32,930
que é o que predomina hoxe.
377
00:18:34,230 --> 00:18:36,950
Tanto na industria conserveira como nas súas derivadas,
378
00:18:37,050 --> 00:18:39,550
incluída a fabricación de latas, o traballo da
379
00:18:39,550 --> 00:18:41,970
muller foi moi importante e ainda segue sendo.
380
00:18:42,930 --> 00:18:47,250
Tras varios intentos pioneiros, no ano 1861, o
381
00:18:47,250 --> 00:18:51,350
empresario fillo de catalans, Víctor Curbera Puig, monta
382
00:18:51,350 --> 00:18:53,550
en Chapela unha fábrica que importa o sistema
383
00:18:53,550 --> 00:18:57,190
francés de conserva, que se chama Estilo Nantes,
384
00:18:57,190 --> 00:19:00,030
pola técnica de envase e a maquinaria que
385
00:19:00,030 --> 00:19:02,650
era importada da Bretaña Francesa.
386
00:19:03,010 --> 00:19:06,550
O esgotamento dos caladoiros de Sardinha-Bretons propiciou
387
00:19:06,550 --> 00:19:10,030
un desparzamento do tecido empresarial conserveiro cara as
388
00:19:10,030 --> 00:19:13,530
costas de Galicia, onde había uns caladoiros sardineiros
389
00:19:13,530 --> 00:19:14,390
abundantes.
390
00:19:18,570 --> 00:19:20,710
Acabamos de ver como de nova abundancia de
391
00:19:20,710 --> 00:19:23,150
peixe nas nosas costas supuxo unha nova revolución
392
00:19:23,150 --> 00:19:24,090
no sector pesqueiro.
393
00:19:24,850 --> 00:19:27,130
Estamos no oxe céntrico Paseo do Areal, na
394
00:19:27,130 --> 00:19:27,850
cidade de Vigo.
395
00:19:32,850 --> 00:19:36,150
125 anos atrás, este lugar estaba situado a
396
00:19:36,150 --> 00:19:38,690
Carondo Mar e era coñecido como Barrio dos
397
00:19:38,690 --> 00:19:42,470
Catalans, xa que aquí estaban situadas as conserveiras
398
00:19:42,470 --> 00:19:44,050
a finais do século XIX.
399
00:19:45,290 --> 00:19:47,610
Seguindo a bella tradición dos industriais da salga,
400
00:19:48,010 --> 00:19:51,290
os conserveiros construían a súa vivenda na mesma
401
00:19:51,290 --> 00:19:52,530
planta de procesado.
402
00:19:53,450 --> 00:19:56,130
Tal foi a importancia dos conserveiros na historia
403
00:19:56,130 --> 00:19:59,190
de Vigo que ainda oxe podemos descubrir a
404
00:19:59,190 --> 00:19:59,850
súa pegada.
405
00:20:00,350 --> 00:20:02,610
Este é o edificio Curvera, máis coñecido na
406
00:20:02,610 --> 00:20:05,130
historia do urbanismo vigués como Rañaceos.
407
00:20:05,530 --> 00:20:08,290
Foi mandado construir no ano 1939 pola familia
408
00:20:08,290 --> 00:20:11,010
Curvera, cando as estirpes conserveiras tiñan unha gran
409
00:20:11,010 --> 00:20:13,930
influencia en unxo económica na cidade de Vigo.
410
00:20:14,750 --> 00:20:16,810
Seguindo un modelo de construcción moi de moda
411
00:20:16,810 --> 00:20:20,590
nas cidades americanas, as primeiras plantas empregábanse para
412
00:20:20,590 --> 00:20:23,810
oficinas e os andares superiores estaban adicados a
413
00:20:23,810 --> 00:20:24,310
vivendas.
414
00:20:25,450 --> 00:20:27,530
Na nosa seguinte historia imos ver como se
415
00:20:27,530 --> 00:20:29,470
creou un gran imperio conserveiro.
416
00:20:33,510 --> 00:20:36,570
José Ramón Curvera Puig era un empresario conserveiro
417
00:20:36,570 --> 00:20:37,730
de orixe catalán.
418
00:20:38,130 --> 00:20:40,770
O pioneiro da saga Curvera fora Zenón Curvera,
419
00:20:40,890 --> 00:20:42,870
que chegara desde Areins de Mar a Galicia
420
00:20:42,870 --> 00:20:44,390
en 1780.
421
00:20:45,430 --> 00:20:48,230
El fora un dos fomentadores cataláns que desenvolveran
422
00:20:48,230 --> 00:20:49,990
a industria da salga no seu momento.
423
00:20:51,010 --> 00:20:54,030
Desde esta oficina da súa fábrica Viguesa dirixía
424
00:20:54,030 --> 00:20:56,590
as factorías que a súa empresa tiña espalladas
425
00:20:56,590 --> 00:20:58,190
polo litoral das Rías Baixas.
426
00:20:59,350 --> 00:21:01,590
José Ramón Curvera xa nacera en Galicia e
427
00:21:01,590 --> 00:21:04,230
formaba parte da sociedade Viguesa por dereito propio.
428
00:21:05,910 --> 00:21:09,350
En 1873 xa fora tenente alcalde do Concello
429
00:21:09,350 --> 00:21:12,350
Vigués e formaba parte da elite pesqueira da
430
00:21:12,350 --> 00:21:12,670
cidade.
431
00:21:14,230 --> 00:21:16,550
A conserva mudara o aspecto de Vigo e
432
00:21:16,550 --> 00:21:17,430
da súa comarca.
433
00:21:18,130 --> 00:21:20,510
Decenas de fábricas erguíanse mirando a ría.
434
00:21:21,290 --> 00:21:24,390
Miles de persoas traballaban daquela nas conserveiras ou
435
00:21:24,390 --> 00:21:29,650
nas industrias auxiliares serradoiros, fábricas de envase, litografías...
436
00:21:29,650 --> 00:21:32,270
Vigo xa era o primeiro centro pesqueiro e
437
00:21:32,270 --> 00:21:33,530
conserveiro da península.
438
00:21:40,320 --> 00:21:42,780
A principios do século XX na costa galega
439
00:21:42,780 --> 00:21:44,780
había decenas de fábricas de conserva.
440
00:21:45,680 --> 00:21:49,460
En 1921 a economía europea recuperaba-se dos
441
00:21:49,460 --> 00:21:52,460
efectos da Primeira Guerra Mundial e reabríanse os
442
00:21:52,460 --> 00:21:53,460
mercados mundiais.
443
00:21:54,380 --> 00:21:58,560
Deste xeito as fábricas produciron 1.140.000
444
00:21:58,560 --> 00:22:01,760
caixas de conserva e as de salga facturaron
445
00:22:01,760 --> 00:22:04,300
120.000 toneladas de peixe.
446
00:22:05,360 --> 00:22:08,020
Todo iso nun sector no que traballaban 5
447
00:22:08,020 --> 00:22:11,340
.000 persoas, na súa maior parte, mulleres.
448
00:22:12,720 --> 00:22:15,100
A muller foi o recurso máis barato como
449
00:22:15,100 --> 00:22:17,780
man de obra que atoparon os fabricantes conserveiros
450
00:22:17,780 --> 00:22:19,700
e as industrias derivadas da pesca.
451
00:22:20,920 --> 00:22:24,160
O traballo das obreiras tiña baixa cualificación desde
452
00:22:24,160 --> 00:22:25,460
o nacimento da industria.
453
00:22:26,480 --> 00:22:28,980
A temporalidade da pesca da sardinha, a principal
454
00:22:28,980 --> 00:22:32,760
especie enlatada, provocaba unha eventualidade grande no traballo
455
00:22:32,760 --> 00:22:34,040
feminino da conserva.
456
00:22:35,160 --> 00:22:39,680
Esa inestabilidade laboral compensábase porque as mulleres complementaban
457
00:22:39,680 --> 00:22:42,520
a actividade na fábrica co traballo na casa
458
00:22:42,520 --> 00:22:45,940
ou na horta, ajudando deste xeito a economía
459
00:22:45,940 --> 00:22:46,480
familiar.
460
00:22:49,180 --> 00:22:51,860
Chegada a época da pesca, abandonaban as súas
461
00:22:51,860 --> 00:22:54,600
ocupacións e presentábanse a traballar na fábrica.
462
00:22:55,520 --> 00:22:58,760
Polo traballo diario de nove horas cobraban unha
463
00:22:58,760 --> 00:23:01,980
peseta e dous céntimos, o que equivalería hoxe
464
00:23:01,980 --> 00:23:05,600
en día aproximadamente a 3 euros con 25
465
00:23:05,600 --> 00:23:09,460
céntimos diarios e que era, además, menos da
466
00:23:09,460 --> 00:23:11,480
metade do que cobraban os homens polo mesmo
467
00:23:11,480 --> 00:23:12,040
traballo.
468
00:23:14,600 --> 00:23:17,460
A pesca, primeiro coa industria da salga e,
469
00:23:17,700 --> 00:23:20,380
posteriormente, coa da conserva, vai servir de motor
470
00:23:20,380 --> 00:23:23,400
doutras actividades económicas que terán moita importancia no
471
00:23:23,400 --> 00:23:24,680
futuro industrial de Galicia.
472
00:23:25,360 --> 00:23:27,740
Por exemplo, xa vimos como a conserva vai
473
00:23:27,740 --> 00:23:30,760
provocar o desenvolvemento dos herradoiros, da industria da
474
00:23:30,760 --> 00:23:33,760
toeira que elaboraba os embases ou das litografías.
475
00:23:34,420 --> 00:23:36,740
Pero, sobre todo, a pesca vai provocar un
476
00:23:36,740 --> 00:23:38,440
boom na industria naval galega.
477
00:23:38,440 --> 00:23:42,020
O paso dos pequenos herradoiros da carpintería de
478
00:23:42,020 --> 00:23:45,160
Ribeira aos grandes estaleiros navais industriais.
479
00:23:47,140 --> 00:23:51,080
A situación económica internacional exixiulle ao sector pesqueiro
480
00:23:51,080 --> 00:23:54,100
galego unha resposta ao reto da competitividade.
481
00:23:55,120 --> 00:23:58,460
A sobrepesca e o esgotamento nos caladoiros tradicionais
482
00:23:58,460 --> 00:24:01,520
obrigaron a parte da nosa flota pesqueira a
483
00:24:01,520 --> 00:24:04,740
emigración na procura de mares cada vez máis
484
00:24:04,740 --> 00:24:06,300
afastados do seu porto base.
485
00:24:10,720 --> 00:24:13,460
Unha das grandes revolucións no sector pesqueiro e
486
00:24:13,460 --> 00:24:15,700
que tivo grandes consecuencias no mundo da pesca
487
00:24:15,700 --> 00:24:17,740
foi capitaneada por unha empresa galega.
488
00:24:18,660 --> 00:24:22,220
Pescanova nace freito da iniciativa do empresario Xosé
489
00:24:22,220 --> 00:24:24,740
Fernández, que pensaba que o mar tiña unhas
490
00:24:24,740 --> 00:24:27,860
posibilidades infindas xa que existían caladoiros afastados que
491
00:24:27,860 --> 00:24:28,840
ninguén aproveitaba.
492
00:24:29,860 --> 00:24:32,160
Debido a falta de barcos apropiados para mareas
493
00:24:32,160 --> 00:24:35,000
prolongadas e os conseguintes problemas de conservación do
494
00:24:35,000 --> 00:24:37,760
peixe eses caladoiros permanecían virxes.
495
00:24:37,760 --> 00:24:41,520
Pero Fernández e un grupo de colaboradores deron
496
00:24:41,520 --> 00:24:42,500
comiólo do asunto.
497
00:24:44,420 --> 00:24:46,860
Unha boa solución sería conxelar as capturas a
498
00:24:46,860 --> 00:24:47,060
bordo.
499
00:24:47,700 --> 00:24:51,400
Así naceu Pescanova en 1960 e no ano
500
00:24:51,400 --> 00:24:55,340
seguinte os dous primeiros buques conxeladores o Lemos
501
00:24:55,340 --> 00:24:56,220
e o Andrade.
502
00:24:57,300 --> 00:24:59,740
A bordo deles principió unha longa campaña de
503
00:24:59,740 --> 00:25:03,000
exploración dos caladoiros en augas da Argentina e
504
00:25:03,000 --> 00:25:03,620
Sudáfrica.
505
00:25:04,260 --> 00:25:07,120
Grazas a esa iniciativa empresarial Galicia foi pionera
506
00:25:07,120 --> 00:25:09,920
na pesca en caladoiros afastados, na conxelación no
507
00:25:09,920 --> 00:25:13,220
propio buque e na comercialización dese peixe conxelado.
508
00:25:13,880 --> 00:25:16,360
Comezaba así unha nova era pro sector pesqueiro.
509
00:25:17,020 --> 00:25:19,140
Agora os nosos barcos van na busca do
510
00:25:19,140 --> 00:25:20,860
peixe a calquera caladoiro do mundo.
511
00:25:21,580 --> 00:25:24,700
Os modernos buques pescan e procesan o peixe
512
00:25:24,700 --> 00:25:26,900
para incorporálo de contado aos mercados.
513
00:25:27,700 --> 00:25:31,140
Pero nestes tempos de avances tecnolóxicos varias ameazas
514
00:25:31,140 --> 00:25:33,220
penden sobre o noso futuro pesqueiro.
515
00:25:33,220 --> 00:25:36,120
O problema das licencias que dan dereito de
516
00:25:36,120 --> 00:25:39,460
captura e o esgotamento dos caladoiros que poden
517
00:25:39,460 --> 00:25:41,960
levar ao sector o colapso económico.
518
00:25:42,500 --> 00:25:45,700
Conseguir o mellor aproveitamento dos nosos recursos marítimos
519
00:25:45,700 --> 00:25:49,760
e profundar na investigación semella determinante pro futuro
520
00:25:49,760 --> 00:25:50,820
pesqueiro de Galicia.
521
00:25:56,200 --> 00:25:59,040
Estamos na piscifactoría de Cabo Vilán noso momento
522
00:25:59,040 --> 00:26:01,460
a maior planta de cultivo de rodaballo do
523
00:26:01,460 --> 00:26:01,740
mundo.
524
00:26:02,420 --> 00:26:03,660
A alimentación que proven do mar o mar
525
00:26:03,660 --> 00:26:05,040
segue a ser de gran importancia para a
526
00:26:05,040 --> 00:26:08,420
nosa vida pero os recursos mariños son limitados.
527
00:26:09,040 --> 00:26:11,560
A pesca atopas en unha encrucillada.
528
00:26:13,160 --> 00:26:15,380
É esta a única solución que nos queda
529
00:26:15,380 --> 00:26:17,300
para a sobreexplotación dos caladoiros.
530
00:26:18,200 --> 00:26:20,420
Teremos que aprenderno o futuro a ser mariñeiros
531
00:26:20,420 --> 00:26:20,840
en terra.
40478
Can't find what you're looking for?
Get subtitles in any language from opensubtitles.com, and translate them here.
Afrikaans
Akan
Albanian
Amharic
Arabic
Armenian
Azerbaijani
Basque
Belarusian
Bemba
Bengali
Bihari
Bosnian
Breton
Bulgarian
Cambodian
Catalan
Cebuano
Cherokee
Chichewa
Chinese (Simplified)
Chinese (Traditional)
Corsican
Croatian
Czech
Danish
Dutch
Esperanto
Estonian
Faroese
Finnish
Galician
Georgian
German
Greek
Guarani
Haitian Creole
Hausa
Hawaiian
Hebrew
Hmong
Hungarian
Icelandic
Indonesian
Irish
Italian
Japanese
Kazakh
Kinyarwanda
Kirundi
Kongo
Korean
Krio (Sierra Leone)
Kurdish
Kyrgyz
Laothian
Latin
Latvian
Lithuanian
Luganda
Luo
Luxembourgish
Macedonian
Malagasy
Malay
Maltese
Maori
Mauritian Creole
Moldavian
Mongolian
Myanmar (Burmese)
Montenegrin
Nepali
Norwegian
Pashto
Persian
Polish
Portuguese (Brazil)
Portuguese (Portugal)
Quechua
Romanian
Romansh
Russian
Samoan
Scots Gaelic
Serbian
Sesotho
Setswana
Seychellois Creole
Shona
Sindhi
Sinhalese
Slovak
Slovenian
Somali
Spanish
Swedish
Tajik
Thai
Tigrinya
Tonga
Turkish
Turkmen
Ukrainian
Uzbek
Vietnamese
Welsh
Wolof