Original subtitles

'Heb ik u, Maker, verzocht om mij, de mens, te boetseren uit klei?

Heb ik u gevraagd om mij uit het duister in het licht te brengen?'

Mpumalanga, Zuid Afrika, 1955.

Glimlachen.

Goed zo.

Vandaag ga ik je een verhaal vertellen...

over een heks, die Nomahamde werd genoemd.

En terwijl ze kookte in een grote pot zong de heks...

Piet.

Dat is m'n pa.

Maak je geen zorgen, ik ga met hem praten.

Ik had toch gezegd dat je hier niet mag komen.

Kaapstad, Zuid Afrika, 1993.

Mijn God. - Weg, jij.

Waar is mijn dochter? Ze is niet thuis gekomen.

Maak dat je wegkomt. Wegwezen. - Wacht nou, mijn dochter.

Weg hier, schiet op.

Het einde van Apartheid in Zuid-Afrika, de eerste vrije verkiezingen.

Nelson Mandela werd president. Om wraak en geweld te voorkomen...

richtte hij de Waarheids- en Verzoeningscommissie op.

Zij die politiek geweld bekenden kregen amnestie en vergeving.

Voorzitter was aartsbisschop Desmond Tutu.

Kaapstad, 1996.

Aartsbisschop.

Ik kom er zo aan.

U heeft gelijk, ze is erg mooi. - Dat is ze zeker.

Wanneer is uw dochter verdwenen?

Drie jaar geleden, eerwaarde.

Vertelt u verder.

Ze ging 's avonds weg. Ze zei dat ze erg bang was.

Ze ging naar haar vriendje Siswe.

Ze zei dat hij problemen had met de veiligheidspolitie.

Eerwaarde, ze komen nooit meer terug. Zij niet en Siswe ook niet. Nietwaar?

Ik ga het uitzoeken. Dat beloof ik.

Blomfeld. Hier komen.

Komen, Blomfeld.

Blommie, ik bescherm je, broer.

Beul. Moordenaar.

Stop.

Ik ben al tien keer gefouilleerd, Kruger. - En nu doen we het nog een keer.

Je wilt zeker het ziekenhuis in en een claim indienen?

Kom. Lopen.

Wat sta jij te kijken, kaffer?

Niet in mijn kantoor. Of moet ik dit in de prullenbak gooien?

Gevangene Blomfeld, denkt u echt dat de aartsbisschop dit zal lezen?

Laat staan dat hij helemaal hier komt voor een doodseskader-moordenaar?

Ingerukt. Weg met hem.

Ik zie jou nog wel, poes.

De tumor groeit niet meer, eerwaarde. Maar het is te vroeg...

om van remissie te spreken. De tijd zal het leren.

Dus als ik morgen door een bus overreden word...

sterf ik als een gezonde man.

Ik hoorde uw interview op de radio.

Waarheid en verzoening tussen alle partijen zou mooi zijn.

Maar het is te vroeg om van remissie te spreken?

Mag ik u even spreken, dokter? Zonder deze oude bok erbij?

Ze gaat u vragen om mij te vragen om te rusten.

Ik ga hem zeggen dat hij je beveelt om te rusten.

Toen Mandela mij vroeg om voorzitter van De Commissie te worden...

gaf hij me de keuze. Omdat hij wist dat ik geen keuze had.

Wanneer de president spreekt hebben wij geen keus, nietwaar dokter?

Dat lijkt me niet. - Precies. Zie je nou wel?

Weg jij.

Als we amnestie verlenen aan een zwarte, zijn we partijdig.

Als we amnestie verlenen aan een blanke, zijn we verraders.

Het is onmogelijk. - Moeilijk is niet hetzelfde als onmogelijk.

Twee politici zijn in een patstelling beland.

Uiteindelijk zegt de ene tegen de andere:

Oké, ik geef toe dat ik fout zit, als jij toegeeft dat ik gelijk heb.

Afgesproken, maar dan moet jij als eerste gaan.

'Ik zit fout', zegt de eerste politicus.

En de tweede politicus schreeuwt het uit:

Je hebt helemaal gelijk. Je zit fout.

Bis, het is voor jou.

Goede mensen over de hele wereld bidden voor ons succes.

Misschien moeten ze een beetje harder bidden.

Alex toch.

U heeft uithoudingsvermogen nodig om dat zootje te leiden.

Maar als De Commissie zich enigszins kan verenigen tot eensgezinde groep...

dan is er hoop voor de natie.

Is dat de brief van Blomfeld?

Inderdaad. - Die had versnipperd moeten worden.

Ik kan het niet uit mijn hoofd krijgen, Vinnie. Hij is zo welbespraakt.

Hij citeert de Republiek van Plato.

En John Milton.

Het is erg boeiend.

Ga niet naar Pollsmoor, dat is mijn advies.

Hij is er op uit om u kwaad te doen. Hij wil u vernietigen.

Niet overdrijven. Niet doen.

Hij is een psychopaat en een moordenaar.

Ik weet wat hij is. - Nou dan?

Iedereen heeft recht op verlossing, Vinnie.

Gevangene Blomfeld naar C-Blok, je hebt een bezoeker.

Jeetje, hij viel ineens.

Dank u, sergeant.

De klootzak zei dat je niet zou komen. Geen enkele kans, zei hij.

Maar ik wist dat je zou komen. Dat je het niet kon weerstaan.

Wat een genie.

Nou, u wist zeker dat ik zou komen, dus weet ik zeker dat u bereid bent.

Maak jezelf maar niets wijs, broer. - Wat bedoelt u?

Dat je hier binnen kan komen.

Laten we dan stoppen met spelletjes spelen.

Dit is geen spel, kaffer.

Eerwaarde.

Je mag wel eerwaarde zeggen.

Denk maar niet dat ik zomaar wat doe. Ik heb alles over je gelezen.

Ik heb je bestudeerd. Ik heb hier tijd zat.

Meneer Blomfeld, wat wilt u eigenlijk?

Wilt u amnestie?

En wat als dat zo is?

Ik zeg niet dat ik uw aanvraag zelfs maar overweeg.

Maar als u uw vrijheid wilt, moet u weten dat amnestie alleen verleend wordt...

Als ik een volledige en openhartige bekentenis afleg. Ik kan lezen.

En u zult vergiffenis moeten zoeken. U moet erom vragen.

Waarvoor dan wel? Voor het afmaken van één of andere zwarte schoft...

die mijn land wil stelen? - Ons land.

Wat hebben jullie ooit gedaan om het op te bouwen?

Twee jaar geleden hadden we vrije verkiezingen.

Iedereen die wilde stemmen mocht dat doen.

Zonder geweld.

Dat is nog eens een prestatie.

Slaap je daar beter van? Voldoening over je prestatie?

Luister, knul.

Eerwaarde. Dat hebben we afgesproken.

Hoe voelt dat?

Samenspannen met je blanke meesters? - Hoe bedoelt u dat?

Eens een slaaf, altijd een slaaf.

Je blanke meesters zijn er nog steeds, hè?

Je dient ze nog steeds. Het is dezelfde kak. Maar nu heet het verzoening.

Je beschermt ze, daar komt het op neer.

Wees eerlijk, je zult zien dat het niet moeilijk is.

We moeten leren om samen te leven in dit land.

Anders zullen we samen sterven in dit land.

Goed gedaan, kaffer. Je bent nogal slim. Je weet waar het om gaat.

'Leven is één dier dat het ander opeet. Dood is één dier dat wordt opgegeten.

Je hebt een volle buik of je zit in een volle buik.' Darwin.

De rest is slechts versiering.

Ze zijn allen kinderen van God.

Wij allen zijn verbonden door gemeenschappelijke menselijkheid.

Ik kan je wel wat vertellen over menselijkheid.

Over wat er begraven is in de rode aarde van dit land.

Over verdwijningen, eliminaties...

onconventionele operationele methoden...

doodseskaders, Operatie IJzerzaag.

En jij denkt dat wij gemeenschappelijke menselijkheid delen, kaffer?

We zijn allemaal in staat om daden van verdorvenheid te plegen.

Zelfs jij, hè? - Zeker, zelfs ik.

Brave jongen. En nu de waarheid.

Zeg me niet dat je geen woede voelt in die commissie.

Natuurlijk wel.

En dan vraag je jezelf af, hè?

Waarom God niet elk spoor van z'n tweebenige schepping uitwist.

Soms vraag ik me dat af, ja.

Ik heb medelijden met je, missionarisje.

Keer de andere wang toe, hè?

Vergeven is een keuze die is gemaakt door andere, gewone mensen...

die veel moediger zijn dan ik ooit... - Hou toch op.

Wees een kerel. Erken het vuur in je buik. Ga ervoor.

Ik weiger uw versie van de mensheid te accepteren.

En ik ben van plan me ertegen te blijven verzetten.

Hoeveel priesters? In die commissie?

Vier. - Slim, hè? Onze leiders?

Vergeving is in de taart meegebakken.

De burgeroorlog die u lijkt te willen...

is in niemands belang.

Een bloedbad is onvermijdelijk, het is puur en eerlijk.

Uit het bloedbad komt de overwinnaar.

De sterkere, de superieur waarvoor de inferieuren knielen.

Als je vandaag niet faalt, dan morgen wel.

Ik heb gelijk, hè kaffer? Ik zie het in je gezicht.

Ik wil dat deze oorlog ons allen de bloedige wervelwind insleept.

Want de winnaar die naar voren komt, luister goed, zal blank zijn.

Bezoek is voorbij.

Bezoek is voorbij.

Waarom heeft u me gevraagd om te komen, Mr Blomfeld?

Om je dat aan te bieden wat jij mij dacht aan te kunnen bieden: Verlichting.

We hebben de hele dag onze beperkingen gedemonstreerd.

Dus ik hoop dat we wat verlichting vinden. Later.

Ik heb heel veel mensen gedood.

Ik heb kaffers gedood uit vrije wil, omdat ik er zin in had.

Ik heb ervan genoten.

Dus kom niet aan met je klote kruis en doe alsof je van me kan houden.

U vloekt te veel.

Dat klopt, mijn broer. Maar nu zit ik in je hoofd.

Ik staar je recht in de ogen als je in de spiegel kijkt.

Haat. Vanaf nu zit het altijd in je.

Ik heb gelijk, hè kaffer?

Wreedheid is de afwijking, Mr Blomfeld, liefde is dat niet.

Denk daar eens over na, ook al voelt u zich er ongemakkelijk bij.

Dank u, sergeant.

Voorzichtig. Hij was veiligheidspolitie. Sommige bewakers waren dat.

Amandla.

Ik zie nu wat je plan is. Mooi gedaan, bandiet.

Fok jou, Schmidt. - Open.

Open.

Daar gaat onze vakantie in Namibië.

Je zei dat alle dossiers vernietigd waren. - Er was te veel.

Niemand zal iets ontdekken als je je bek houdt.

En dat geldt ook voor jou.

Wat een kak.

Ik ga het regelen.

Hoe is het, vriend? Dat is lang geleden. Ik zie dat je nieuwe vrienden hebt.

Het gaat lekker, hè? - Kan ik u helpen?

Breng hem naar de WC, zo te zien moet hij pissen.

Waar is de aartsbisschop? - Waarom?

Omdat hij niet in het zand speelt. - Hij heeft het druk.

Dit is zwaar werk. Je hebt zonnebrandcrème nodig.

Het kan lang duren, hij heeft een afspraak.

Wachten is onze specialiteit, dame.

Ms Morobe, er moet iets meer zijn dat u me kunt vertellen.

Niemand heeft haar gezien sinds ze vertrok. Niemand weet iets.

Maar Mpho vertelde me wel dat Siswe bang was.

Dus zij was ook bang?

Ik zei haar: Blijf toch thuis.

Mpho zei: Dat doe ik niet. Ik ga niet als gevangene leven.

Eerwaarde, Mpho vertelde me dat Siswe problemen had met de veiligheidspolitie.

Hij was bang voor Operatie IJzerzaag of zoiets.

Operatie IJzerzaag?

Ik smeek u, eerwaarde. Alstublieft.

Al vindt u maar een stukje bot.

Zodat ik mijn meisje fatsoenlijk kan begraven.

Dat beloof ik, Ms Morobe.

Dat beloof ik u. - Dank u.

Agent. - Goedemorgen, aartsbisschop.

Ik wil hem alleen wat vragen. - Het is oké.

Mag ik u wat vragen over loyaliteit?

Stel, u dient uw land 30 jaar lang trouw. Daarna wordt u het slachtoffer...

van een heksenjacht. Dat is toch kak?

Dit is geen heksenjacht.

Dank u, agent.

Pardon, meneer... eerwaarde.

Wat ik me afvroeg. Denken jullie dat jullie beter zijn dan wij?

Ik vraag dat hierom: Stel dat we in de toekomst een kak president krijgen.

En dat onze lichamen daar begraven liggen.

Graaft u ons dan ook op, schreeuwend om verzoening?

Ik bid dat dat zo is. Ik geloof dat dat zo is.

Maar u kunt dat niet garanderen. - Dank u.

Ik ben politieagent. Ik mag hem vragen wat ik wil.

Nog één vraag alstublieft.

Wat heeft dit allemaal voor zin?

Wat begraven is, moet begraven blijven.

Het enige dat begraven blijft is woede en wrok.

Denk maar niet dat u ons niet nodig hebt aan uw kant.

Er zijn geen kanten. Wij zijn nu één natie.

Eén natie? Ja ja, en we worden allemaal bedolven onder het goud...

aan het eind van deze regenboog. - Goedemiddag, agent.

Het spijt me. - Het geeft niet.

Ze kunnen ons niets maken. Als we onze mond maar dicht houden.

Mosi, kom.

Zoveel geheimen. Het is als een kankergezwel.

Is het dat vreselijke monster in Pollsmoor?

Laat hem niet binnen, hoort u me?

Als ik de enige was die hem binnen liet, dan zou ik me niet zo slecht voelen.

Memo aan mezelf en de aartsbisschop: Ga niet terug naar Pollsmoor. Hoort u?

Vinnie, wil je Oliver of één van onze onderzoekers vragen...

om informatie te vergaren over een geheime operatie genaamd IJzerzaag?

Hé, nieuwe. Wil je lid worden van de 28? Wil je soldaat worden?

Dan moeten we je testen, snap je? Hoe heet je, knul?

Benjamin, meneer.

En hoe kom je aan die naam?

Ik ging naar een missieschool in de buurt van Nelspruit, meneer.

Missieschool, hè? - Ja, meneer.

Heb je Ubuntu, Benjamin? Nou?

Ja, ik heb Ubuntu. Ik eer mijn voorouders...

Dikke lul met je voorouders, man. Hoor je me?

Antwoord deze vraag. Wat is de 28? - Het is de macht, meneer.

Hardop praten. Doe je mond open. - Het is de macht, meneer.

Nou en of, verdomme. Het is de macht.

Beantwoord nu nog een vraag van de 28.

Je bent in een grote storm. En je bent de enige met een paraplu.

Wat zeg je tegen mij?

Voordat je antwoord geeft...

Ik ben een rechter. Een generaal van de 28.

Wat zeg je mij?

Ik zeg jullie uit de regen te komen en m'n paraplu te delen.

Ben je gek? De paraplu delen? Hoor je dat, Mogamat?

Ja, Benjamin is een teef. - Hij is geen soldaat, hij is een meisje.

Zie je wat er met hem gebeurt? Dat gaat ook met jou gebeuren.

Je moet sterk zijn. Je bent niet bij je moeder thuis.

Denk daar eens over na.

Vrouw.

Zie je nou? Nu ben je een vrouw. De vrouw van de generaal.

Legt u ons alstublieft uit wat de taak van de SSA is.

De SSA, de veiligheidspolitie. Het doel was om informatie te vergaren.

We hadden orders om netjes te werken. Maar...

Ga verder, Mr Xhosa.

Er werd gemarteld, onder meer door genitaliën te verbrijzelen.

Totdat er bloed en pus uitkwam. - De klootzak, niet te geloven.

Elektrische staven in vagina's.

Zegt de naam Mpho Morobe u iets?

En Operatie IJzerzaag?

Mijnheer de Voorzitter, ik moet deze getuige onderbreken.

Ik heb hier een hoog gerechtelijk bevel dat verdere getuigenis verbiedt.

Je meent het.

Kolonel.

Heeft u niets te zeggen tegen deze families?

Tegen de familie van David Lyon of de familie van Simba Goniwe?

Families die niets gehoord hebben over hun geliefde zoon.

Of hun aanbeden echtgenoot. Al jarenlang niet.

Wilt u ze niets zeggen dat hun pijn kan verlichten?

Zodat ze dit kunnen afsluiten?

Ik kan alleen dit zeggen, aartsbisschop.

We vochten een oorlog tegen het communisme.

Tegen een bedreiging voor ons allen. Communistische regimes.

Harde en repressieve regimes, die zich Afrika wilden toe-eigenen.

Kijk naar de gezichten van deze families.

Zij zijn uw eigen mensen.

U kunt niet veranderen...

wat voorbij is, of waar u geweest bent.

Maar u kunt wel veranderen waar u nu naartoe gaat.

Mijnheer de Voorzitter, ik heb een klacht ingediend bij de Openbare Beschermer.

Deze procedure is politiek gemotiveerde smaad...

tegen de eer en integriteit van mijn cliënt en het leger.

Meen je dat, knul?

Dit ratjetoe vervreemdt een grote sector van blank Zuid-Afrika.

Als dat uw doel is, dan heeft u het bereikt.

Maar ik zie niet in hoe dit vrede en verzoening bevordert.

Attentie, we nemen vijf minuten pauze. Alstublieft.

Ms Morobe, Kefilwe, wat doet u hier nog?

Gewoon zitten.

Ziet u? Mpho wordt morgen 20 jaar. Ik heb kaarsen om aan te steken.

Twintig.

Gaat u toch naar huis.

Als ik nieuws over Mpho hoor laat ik het direct weten. Beloofd.

Ze wilde altijd studeren. Misschien om arts te worden.

Ze spaarde altijd voor boeken. Echt waar, Kefilwe weet het.

Hoe kan ik voor haar bidden als ik niet weet wat er gebeurd is?

Goedenavond. En? Hoe was het?

Interessant.

Je komt je chocomelk niet halen, dus kom ik het maar brengen.

Goedenavond.

Deze muziek doet me altijd denken aan de inauguratie van president Mandela.

Ik speelde het voor hen. Omdat ze naar die dag vroegen.

Maar hoe breng je het over? Dat gevoel van vrijheid?

Dat eerste moment? De smaak ervan? Die zoete, zoete nectar.

Hoe kan je dat overbrengen aan iemand die in vrijheid werd geboren?

Dat kun je niet.

Liefje, drink je chocomelk. Die wordt koud.

Weet je nog?

Die jets die overvlogen.

Met rook in de kleuren van de nieuwe nationale vlag.

En iedereen juichte.

En jij danste met die dikke blanke zakenman. Als twee zeehonden.

Hij was geen zakenman, dat was een smoesje dat ik hen vertelde.

Hij was de gevangenisbewaker van Nelson Mandela.

En wij dansten.

Vanwege die jets die overvlogen. Ze waren van ons.

Niet van iemand anders.

Van ons.

We waren vrij.

Ik hoop dat we dat niet laten wegglippen. - Nee.

Waar zat je echt over te piekeren, mijn lieve workaholic?

Ms Morobe en haar nichtje wachten bij De Commissie.

Elke dag, de hele week.

Ik heb het ze beloofd.

Mpilo, met jouw ziekte heb ik gemengde gevoelens over het voorzitterschap.

Wat? Waarom heb je me dat niet eerder verteld?

Desmond Mpilo Tutu, je bent onverbeterlijk.

Er zit nog wat leven in die oude bok.

En ik weet dat het belangrijk is voor Ms Morobe, voor ons allemaal.

Die Blomfeld man.

Lavinia wil dat je hem niet meer ziet. Ze zegt dat hij erg gevaarlijk is.

Ze liet me zijn brief zien. God weet wat er in zijn hoofd omgaat.

Hij is heel slim.

Dan hoeft hij nog niet het laatste woord te hebben.

En daarom heb ik haar om zijn dossier gevraagd. Ken uw tegenstander.

Heb je dit gelezen? - Twee keer.

Leah Nomalizo Shenxane.

We zijn al zo lang getrouwd, ik weet niet eens meer hoe lang.

Maar elke dag verbaas je me meer en meer.

Kom, kom eens bij de oude bok.

Er is een storm. Je staat in de regen onder een paraplu.

Ik kom naar je toe, een broeder. Wat zeg je tegen mij?

Spreek.

Ik kom onder de paraplu vandaan.

En ik sta met jullie, mijn broeders.

Saluut.

Hiermee zal je bloed nemen.

En met dat bloed wordt je toegelaten in het kamp van de 28.

Er worden gedichten en liederen gemaakt over je daden.

Want vanaf nu ben je lid van de 28.

Saluut.

Doctor, geef die broer zijn inkt.

Ja, meneer.

Vergeet nooit je rang, soldaat.

Jouw 28 is niet groter dan mijn 28.

Verraad ons niet, wees niet ongehoorzaam.

Lieg nooit en te nimmer tegen mij.

Als je dat doet, ruk ik je hart eruit.

En dat zullen wij allemaal opeten.

Saluut.

Maaltijd.

Vind je m'n muur mooi, Kruger? - Inderdaad.

De kaffers zijn iets van plan. Laat ze eens een toontje lager zingen.

Weet je wat Paradise Lost is, Kruger? - Een nachtclub?

Het is een gedicht, bleekscheet Het gaat over mij.

Liggen. Op de grond, stelletje klootzakken.

Dit klotehuis is van mij. - Liggen.

Mijn huis.

Liggen.

Liggen, nu.

Willen jullie een lockdown, beesten? - Nee, meneer.

Zijn er regels hier, schoften? - Ja, meneer.

Wiens regels? - Die van u, meneer.

Wiens regels? - Die van u, meneer.

Vergeet het niet. - Nee, meneer.

Saluut, broeder.

Nu is Idukwe een man.

Ex-president de Klerk begon met wat Desmond Tutu...

'een mooie verontschuldiging' noemde. - Apartheid was fout.

Ik bied mijn verontschuldigingen aan als leider van de Nationale Partij.

Aan de miljoenen Zuid-Afrikanen die gedwongen werden te vertrekken.

En hun huizen, bedrijven en land moesten achterlaten.

Die door de jaren heen werden opgepakt voor overtreding van de Pasjeswetten.

Hansi?

Het schoolfeest van Melissa. Waarom ga je niet mee?

Ze zullen vragen waarom je er niet bent. Sanette en Jan komen ook.

Ik zei hen dat we allemaal gaan barbecueën met de kinderen.

Fijn. Ja, laten we allemaal lekker gaan barbecueën.

De leiders van die zwarten komen wel op voor hun mannen.

Aan de miljoenen Zuid-Afrikanen die gedwongen werden te vertrekken.

En hun huizen, bedrijven en land moesten achterlaten.

Die door de jaren heen werden opgepakt voor overtreding van de Pasjeswetten.

Die decennia, nee, eeuwenlang...

de vernedering van rassendiscriminatie ondergingen.

Matthews Phosa van het ANC merkte op dat De Klerk in Pretoria alles wist...

over het ANC kamp in Angola, maar niets over het Vlakplaas Doodseskader.

Dus je bent terug. Je kan er geen genoeg van krijgen, hè?

Je hebt dat zwijn De Klerk op z'n nummer gezet. Nou en?

We leven nu in Technicolor.

Men zegt dat het tijd is voor de regenboognatie om zich te verenigen.

Zegt men dat? Jij gezellig chillen met een bleekscheet in Houtbaai?

Ik zie je al aankomen bij Terre'Blanche en de AWB met je groen en goud.

Wat een gelul.

Weet u, Mr Blomfeld?

Toen ik de vorige keer vertrok...

dacht ik niet: Nou, dat was het dan. Dat is voorbij.

Ik heb diepgaand onderzoek gedaan naar uw zaak.

En?

Amnestie voor uw misdaden is hoogst onwaarschijnlijk.

U toonde uw slachtoffers geen genade.

En naast de extreme wreedheid van uw misdaden...

onthullen ze geen enkele politieke context.

Geen politieke context?

Mijn context, zoals jij het noemt, gaat zo'n 300 jaar terug in de tijd.

Toen mijn voorouders hier landbouw pleegden en steden bouwden...

slopen die van jou uit de rimboe om ze te vermoorden. Dat is context.

Mijn volk werd vermoord door dat van jou.

In Zimbabwe. Dat weet ik. - Zimbabwe, Zuid-Afrika, dat is het zelfde.

Is dat hetzelfde? - Jij weet alles van context, zeg het maar.

Uw volk...

geloofde in dit kleine staatsgevaarlijke boek.

Het is een prachtig boekje, het is mijn favoriet.

Dat ons leert om 'aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken...

en aan blinden, dat zij zullen zien...

om verdrukten te laten gaan in vrijheid.'

Dat staat in Lucas 4:18.

Uw volk vond dat ze werden onderdrukt door de Britten.

Ze vochten terug en werden vrij.

Dus u moet leren van uw eigen geschiedenis.

Wanneer een volk besluit om vrij te zijn...

mijn lieve vriend, niets...

helemaal niets, is dan in staat om hun vrijheid te voorkomen.

Heel goed. Zeer verheven van je.

Maar er is iets dat je gewoon niet begrijpt, kaffer.

Iemand vermoorden is nooit politiek, wat een ander ook mag zeggen.

Iemand vermoorden is persoonlijk.

Het is altijd persoonlijk.

Zo simpel is het.

Je houdt van lezen, hè? Denk hier maar eens over na.

'Onbreekbare wil. Studie van wraak. Onsterfelijke haat.

Moed om je nooit te onderwerpen, wat kan de overwinning anders zijn?

Beter om te heersen in de hel dan te dienen in de hemel.'

Lucifer.

U citeerde dat gedicht in uw brief.

Z'n papa was leraar, dus hij weet vast dat het Paradise Lost is.

En zo niet, dan ben je weer zo'n half geschoolde oudere in mijn ogen.

Je bent een dromer, oude Hottentot. Dat moet ik je nageven.

Inderdaad.

Ik heb er 40 jaar lang van gedroomd om te stemmen.

Vrije verkiezingen, in een vrij land, het land waar ik geboren ben.

Ik heb 40 jaar lang in de wildernis geleefd.

En nu is het eindelijk gebeurd.

We hadden eens een neutralisatie. Ik stond daar op het portaal.

Bedekt met kaffer hersenen, bloed en stront.

M'n oude kop klopte alsof ik een kater had.

Na het moorden staken we het vuur aan.

En ik hoorde een stem in mijn hoofd. Zo duidelijk als jij me nu hoort.

Het vertelde me dat ik geen dromen had, geen passie, geen hoop.

'Wat is het leven zonder die dingen?', vroeg de stem me.

'Ik heb passie, ik heb dromen'. Ik weet nog dat ik dat terug schreeuwde.

En alle jongens waren erbij. Francois, Hansi, alle IJzerzaag jongens.

Ze keken naar me door de vlammen. En die stem riep maar: Welke dromen dan?

Ik had dromen.

Ik had ooit dromen, echt waar. Maar jouw klotevolk heeft ze van me gestolen.

Hoe oud was u toen u lid bent geworden van de AWB?

Wat heeft dat er mee te maken?

Hoe oud?

Zeventien.

En wat heeft het u opgeleverd?

Drieëndertig jaar van haat.

Het wordt je te veel, hè? Die commissie? Dat is wel duidelijk.

Ik ben hier niet om De Commissie te bespreken.

Jij kan iemand als ik niet vergeven. En dat is een overtreding van je geloof, hè?

Ik heb het licht zien doven in de ogen van zovelen die ik vermoord heb.

Daar krijg je een stijve van, geloof me.

Ik heb stervenden verzorgd, de dood is mij niet vreemd.

Eerst, wanneer het mes erin gaat geloven ze het niet. Ze zijn in shock.

Dan komt de acceptatie.

Ze zijn dankbaar, nietwaar?

Soms is het net alsof ik ze bijna hoor fluisteren:

Dank u.

Dus kom hier niet de vrome priester uithangen.

De Commissie heeft je gebroken en een schijnvertoning van je geloof gemaakt.

Je kan de beesten niet vergeven waar je elke dag mee confronteert wordt.

Die kanker verslindt je van binnenuit. Je bent gebroken, knul.

Noem me nooit meer knul, Blomfeld.

Of wat dan?

Onder uw masker...

Staat u bol van de zelfverachting.

Het is makkelijker om boos te zijn op de wereld dan op uzelf.

Ik begrijp het.

Toen u gearresteerd werd, had u dit bij zich.

U heeft dit 40 jaar lang bij u gehouden.

Waarom?

Bezoek is voorbij.

Wat is er gebeurd?

En verschuilt u zich niet achter Aristoteles, Plato of Milton.

U heeft helemaal gelijk.

Ik heb moeite om mezelf aan te kijken in de spiegel elke ochtend.

En dat heeft u ook.

Maar u bent geen gevallen engel en ik ben God niet.

We zijn allebei gewoon mensen.

Ik heb een vraag.

Wat weet u over die operatie? Operatie IJzerzaag?

Ik zei, bezoek is voorbij.

U bent opgesloten in twee gevangenissen, Blomfeld.

De één is gemaakt van beton en prikkeldraad.

De andere is erger.

Want die zit in uw hoofd.

'De geest kan op eigen kracht en geheel zelfstandig...

een hemel van de hel maken, of een hel van de hemel.'

Dat is Milton.

Als u hem gaat lezen, wees dan niet zo selectief.

Dan moet u hem goed lezen.

Wat is dat nou weer?

Dat is de weg uit uw gevangenis.

Dat zou een uitweg kunnen zijn uit uw persoonlijke hel.

Kom eruit, Blomfeld.

Kom eruit. Blijf daar toch niet.

God wacht op u.

Kom eruit.

Hij sloeg me met Milton om de oren. Ik verloor m'n zelfbeheersing.

Maar hij weet iets over IJzerzaag. En wat IJzerzaag ook mag zijn...

het heeft iets te maken met de dood van de Mpho Morobe.

Ik ga een biertje pakken na m'n dienst.

En misschien een lekker mokkel voor 100 rand.

Kom op, broer. Wat moet je toch met die kaffer?

Ga je ons verraden om je eigen vege lijf te redden?

Noem mij geen informant, verdomme. Verstaan?

Wat ik die kaffer geef is een medicijn van mijn keuze, poes.

En luister goed, niemand noemt mij een informant.

Rot op, Francois. Ga wiet verkopen aan de 28.

Ik vind het onmogelijk te geloven, president de Klerk...

dat volgens tenminste één minister en twee politiecommissarissen...

de schendingen van mensenrechten een misstap zijn van enkele vrijbuiters.

Er zijn veel door de staat ondersteunde moorden bekend.

Maar de staat heeft geen enkele hogere minister vervolgd.

Wat is die kaffer van plan?

Echt niet, mijn gehaaide kaffer. Dat gaat je echt niet lukken.

Tante is erg ziek. Ik weet niet wat ik moet.

Wat is antimoon of zoiets? Dat hoorde ik de artsen zeggen.

Het is gif, het spijt me om te zeggen. - Gif?

Je moet niet opgeven.

God wil niet dat je op deze manier naar Hem komt. Blijf hoop houden.

Waarom?

Mijn ziel is verdord als een dood blad. Ik zal haar nooit kunnen begraven.

Wat kunt u doen? Eén man alleen?

Ik heb een aanwijzing.

Ik ben hoopvol dat het iets oplevert. Dus alstublieft, geef de hoop niet op.

En wij zullen u ook niet opgeven.

Ik heb iets ergs gedaan.

Welnee, mijn liefste.

Je hebt alleen een foutje gemaakt.

Een kleintje.

Mijn excuses. Ik kan er niets aan doen, helaas.

Als uw naam hier niet op staat mag u er niet in, wie u ook bent.

Dat slaat nergens op, bel de gouverneur.

Ik moet absoluut Mr Blomfeld spreken.

Ik heb mijn bevel van het Ministerie van Correctionele Diensten.

Ik kan er niets aan doen. Goedendag. - Ik begrijp het.

Goedendag.

Voor niets gekomen, hè?

Welnee, ik heb u toch ontmoet?

Goedendag.

Howard, neem onmiddellijk contact op met Correctionele Diensten.

Ik heb slecht nieuws, Bis. Inkatha heeft een persverklaring gegeven.

Ze zeggen dat de Commissie niet onpartijdig is.

Dat we lakeien zijn van het ANC. - Op welke grond?

Geen verband tussen bewijsmateriaal en onze conclusies.

Beseffen ze niet wat een schade ze ons allemaal toebrengen?

Aan hun eigen volk?

Mag ik uw aandacht?

Er is een bommelding bij de Commissie.

Op last van de politie moeten we de zitting van vandaag annuleren.

Alex, de aartsbisschop wil je spreken. Ik heb hem nog nooit zo depri gezien.

U hoort spoedig van me.

Bis? Een bommelding? Mijn God, dat is wel het toppunt.

Dacht je dat? Dan moet je dit horen. Inkatha heeft publiekelijk...

een aanval gedaan op de integriteit van president Mandela zelf.

Dat kan er ook nog wel bij, een stammenconflict.

Deze hele onderneming staat op instorten, hè?

Ik weet het niet, Alex.

Zeg jij het maar.

Ik weet het gewoon niet.

Mijn God, waarom zwijgt U?

Geef me een teken, alstublieft.

Mpilo...

O, mijn lief.

Weet je nog? De kinderen wilden op dit strand spelen.

Maar het was alleen voor blanken.

Ze wilden zo graag zwemmen. Hun gezichtsuitdrukking...

Ik was zo kwaad.

Ja, en vernederd. Zo voelde ik me laatst weer.

Bij Pollsmoor. - Juist, ja. Pollsmoor.

Het deed me eraan denken toen ik als kind naar school liep met mijn vader.

We moesten door die blanke wijk. Ik keek naar het gezicht van m'n vader.

Hij moest zijn pas laten zien aan de politie.

En zij schreeuwden tegen hem en scholden hem uit.

En hij verdroeg het, voor mijn bestwil.

En ik stond daar maar.

Ik kon de vernedering die hij voelde niet wegnemen.

Ik heb hem laten zakken, Leah.

Misschien heeft die verloren ziel in Pollsmoor gelijk.

Misschien ben ik niets anders dan een oude bedrieger.

Met waanvoorstellingen.

En onwaardig.

Mpilo, je bent gek.

Waar heb je het over?

Je verdedigt je hele leven de waardigheid van anderen.

En je hebt nog nooit opgegeven. Nooit. En dat ga je nu ook niet doen. Echt niet.

Zo veel haat.

En waarvoor? Een mentale fantasie. Of eigenlijk, een pigmentale fantasie.

Zie je wel? Meneer Pollsmoor heeft je volledig onderschat.

Deze rol geld plus dit, als je Blomfeld afmaakt.

We laten je jongens een maand met rust. - Waarom wil je hem dood hebben?

Hij is een boer en een pedo. En jij bent beter af zonder hem.

Hij wil jouw territorium.

Laat het snel gebeuren.

Benjy. Sodemieter op. Schiet op. Je laat me wachten.

Saluut.

Ik draag twee glimmende gouden sterren. Een streep.

Een jas, groen en rood.

Ten slotte, mijn zwarte laarzen.

Alstublieft, generaal.

Weet je wat dit is? - Een doodslemmet, generaal.

Jij moet die klootzak Blomfeld voor me doden.

Wanneer moet ik het doen?

Ik ga terug naar het kamp. Ik laat het je weten.

Saluut.

Wegwezen.

Jij luistert verdomme nooit. Altijd het zelfde.

Eruit. Jullie allemaal eruit.

Vind je het soms leuk om genaaid te worden? Nou?

Denk je soms dat ik dit leuk vind? Om je elke keer te naaien?

Stomme zak.

Kan ik je helpen, kaffer?

Jij bent Blomfeld.

Wat moet je?

Ik zei, wat moet je?

Dit is een doodsmes.

Je weet wat er met je gaat gebeuren, hè?

Wat zei je? - Ja meneer, ik weet het.

Je hebt wel lef, om het tegen me op te nemen.

Wat heb ik jou aangedaan?

Iets uit het verleden? Met je gezin of zo?

Waarom doe je dit? - Ik krijg betaald om u te doden.

Laat je teken zien. Schiet op, shirt uit. - Ik heb geen teken.

Waarom niet? Waarom geen 28 tattoo? - Ik ben nog geen soldaat.

Dat dacht ik al. Hoe oud ben je? - Zeventien, meneer.

Zo jong? Waarom sturen ze jou dan?

Niemand heeft me gestuurd.

Je wilt een man worden, een broeder, hè?

Hoe lang moet je zitten? - Vier jaar.

Als je me vermoordt wordt het twintig. Wil je dat soms?

Je bent Mogomats vrouwtje, is dat het?

Je hebt jezelf flink genaaid? Als een rat in een doolhof.

Hoe heet je? - Mboweni, Benjamin.

Mboweni? Ben je Tsonga? - Mijn vader. Hij komt uit Mpumalanga.

Wat gaan ze nu met je doen? - Ze zullen me vermoorden, meneer.

Dat zullen ze zeker.

Nou en of.

Ik breng één van jullie terug. - Blomfeld, pak jij onze vrouwen af?

Hij heeft me verwond. Helemaal alleen.

Jullie kunnen me hebben.

Maar ik ruk hier een flink aantal neuzen, oren en pikken af voor je klaar bent.

Jullie haten mij voor wat ik je volk heb aangedaan. Maar ik absorbeer die haat.

Het voedt me.

En jij, Francois? Haat jij me voor al die dingen die we samen hebben gedaan?

Discipline.

Heeft deze jongen een vader?

Is er iemand die garant staat voor hem? - Niemand.

Jawel.

Ik sta garant voor hem.

Discipline, mannen.

Wij hebben geen probleem met hem. Hij is een dorpsjongen.

Maar jij, bewaarder. Jouw kak moet stoppen, hoor je?

Ik heb je al eens gewaarschuwd. De deal gaat niet door, hoor je?

Doe het zelf maar.

Geef Blomfeld een borrel.

Blomfeld. Ik bied u een borrel aan.

Dat had je gedroomd, kaffer.

Is Howard weg?

Ik hoop niet dat u Howard op pad heeft gestuurd voor meneer Pollsmoor.

Nee, hoor.

Ik leer mijn vijand kennen, Leah heeft het me geleerd hoe.

Is er nieuws over Ms Morobe? - Kefilwe belde, ze is uit het ziekenhuis.

Mooi.

Voelt u zich beter?

Ja. Laatst was ik zo boos op God. Ik was zo vreselijk boos op Hem.

Ik zei: Hoe kunt U dit laten gebeuren en hoe kunt U dat laten gebeuren?

Ik vermaande Hem omdat Hij de wereld niet liet zien wie de baas is.

Ik zei: Bent U de baas, God? Maar toen besefte ik dat dat Zijn manier was...

om m'n dikke achterwerk uit het drek van zelfmedelijden te trekken.

Mrs van den Bergh?

U bent zeer punctueel, Mr Varny.

Ze zeiden dat u om elf uur zou komen en het is precies elf uur.

Herinnert u zich ene Piet Blomfeld?

U kunt wel een kopje thee gebruiken. Kom binnen.

Hou je gemak. Ze denken dat ze waakhonden zijn.

Dat is bloed. Je hebt azijn nodig om bloed te verwijderen.

Azijn, zei ik.

Het zuur bijt het bloed eruit. Boenen.

Je hebt geluk om hier te zijn, Benjamin. De bak is beter dan school.

Eerst leer je wie je bent.

Dan, als je ballen hebt, leer je dat jij alleen jezelf kan veranderen.

Verstaan?

Ik weet dat ik garant sta voor je. Maar verder kan jij me geen poes schelen.

Ik zei dat je hier niet mocht komen. - Alstublieft, vader.

Kruger.

Het is Pollsmoor.

Aartsbisschop.

Ze gaan helemaal door het lint over wat ik ga doen.

Kom naar me toe. Ja, ik ga je vertellen over een barbecue.

En wat we gedaan hebben na een paar biertjes.

Je zal willen dat je nooit geluisterd had.

Daarna kan je mij vergeten. Dan heb je wat je wilt en zijn wij klaar.

Ik kom morgen.

Het is één grote ranzige mesthoop.

Laat Ms Morobe weten dat Blomfeld gaat praten.

Hier zit mijn testament in.

En deze zijn voor het geval dat, als je begrijpt wat ik bedoel.

Wil je die persoonlijk posten, buiten de gevangenis?

Je gaat naar de hoog beveiligde vleugel. Daar ben je veilig.

Geloof je het zelf? Vooruit dan maar.

U bent de persknipsels vergeten. - Dank u.

Er is iets dat ik niet verteld heb.

Nadat de schietpartij voorbij was...

U moet weten dat Piets vader een bekrompen monster was.

Na de schietpartij gaf hij Piet zo'n pak slaag dat hij z'n arm brak.

Het gezin verhuisde naar Zimbabwe. Piet moest naar een blanke kostschool.

Hij was tien jaar oud. Hij was afwezig toen z'n familie werd uitgeroeid.

Uit wraak, zei men. En hij verwijt zichzelf alles.

Ik hoop dat u Piet kunt helpen. Kunt u dat?

Ik hoop het.

Dag Ms van den Bergh, en veel succes.

Dus hij komt hem bezoeken. Morgen.

Wie? Wie komt wie bezoeken?

Die klote kaffer, die aartsbisschop. Hij komt naar Blomfeld.

Hij heeft het ministerie overtuigd.

Blomfeld is me aan het naaien.

Wat is er tussen jullie?

We zaten in hetzelfde doodseskader. Hij werd opgepakt en ik dook onder.

Hij en ik hebben een hoop meegemaakt. Zelfs al voor Vlakplaas.

De baas gaf ons persoonlijk onze orders. De klootzak.

'Hij die met mij zijn hand in de kom steekt, zal mij verraden.'

Zo is het, broer. Als hij gaat praten ben ik de lul.

Nooit gedacht dat hij een verklikker was. Hij zit op de hoog beveiligde vleugel.

Dat zal hem niet redden.

Wat ga je doen? - Ik gooi de hele pokkentent op slot.

Ik heb nog vrienden.

Lockdown.

Ze zijn er snel bij, dat moet ik toegeven.

Tijd voor de rekening. Maar jij gaat mee. We zullen samen branden in de hel.

Geen wens om te leven, geen gebeden of smeekbeden.

Nooit onderwerpen. Nooit opgeven. Laat ze maar komen.

Laat ze godverdomme maar komen.

Nou, nou. Hoe voel je je nu? Genaaid misschien?

Dus jij dacht dat je mij kon verlinken?

Ik ben wat ik ben. Ik zie je in de hel, hypocriete nicht van een holbewoner.

Het was haar tijd van de maand.

Dus kleedden we haar uit.

We lieten haar staan met haar handen boven haar hoofd...

terwijl het bloed langs haar benen liep. Om haar geest te breken.

Haar vriendje, Siswe Nxumalo, lag nog gedrogeerd in de kofferbak.

Sommige jongens, Hansi Coetzee, Francois Schmidt, nog een paar...

gingen banden en hout halen voor het vuur.

En Rensberger ging naar de boerderij om bier en biefstukken te halen.

Ik ging de hut in.

Het meisje had een stuk plastic om haar middel gebonden, uit fatsoen.

Het bedekte niet veel.

Ik liet haar knielen.

Ik had de Makarov met geluiddemper.

Ik zette hem tegen de achterkant van haar schedel.

En schoot de bovenkant van haar hoofd eraf.

Zet uit dat ding.

We hervatten over tien minuten.

Terwijl we wachtten tot de lichamen vlam vatten trokken we...

Trokken we een paar biertjes open en gingen we...

Iemand zei: Laten we... We gingen barbecueën.

Die twee jonge mensen.

Die kinderen.

Ze waren net vermoord.

En jullie, terwijl hun lichamen brandden, hielden jullie een braai?

Een barbecue?

God sta me bij, ik...

Was mijn meisje een staatsvijand?

Waarom dan?

Ik weet dat niets uw dochter terug kan brengen.

Ik wou dat het waar was.

Moge God mijn getuige zijn, Ms Morobe.

Ik zou niets liever willen.

Ik verdien het om gestraft te worden. Ik heb het recht om te leven verloren.

Maar ik kan het niet ongedaan maken, al wil ik het nog zo graag.

Ik kan u niet vragen om het te vergeten.

En ik kan u niet vragen om mij te vergeven. Ik kan het gewoon niet.

Ik kan mezelf niet vergeven.

Het enige wat ik kan zeggen is...

Ik heb zo'n vreselijke spijt van wat ik gedaan heb.

Sta op, Mr Coetzee.

U heeft me beroofd van het mooiste dat ik had in mijn leven.

U heeft mij net zo dood achtergelaten als die twee kinderen.

U heeft niet persoonlijk mijn kind vermoord.

Maar u heeft nooit het mededogen opgebracht om haar te helpen.

Een tienermeisje, aan uw genade overgeleverd.

Maar u heeft het niet eens geprobeerd.

Wat bent u een kleine man.

Kijk me aan, Mr Coetzee.

Als ik u hoor spreken over de dood van mijn kind...

schreeuwt mijn hart om u te vermoorden.

Daar schreeuwt het hart van een moeder om.

Ik wil u vermoorden, net zoals zij werd vermoord.

Kijk eens wat u gedaan heeft.

Maar ik wil niet dat de dood van mijn dochter...

bevuild wordt met wraak en dood.

Omdat ze mooi was. Veel te mooi om met lelijkheid herinnert te worden.

Mijn kind kijkt nu neer op ons.

Ik kan het voelen.

En ze biedt ons de kans om opnieuw te beginnen.

Voor u om zich te verbeteren.

Om een grote man te worden.

En voor mij om weer te leven.

En omwille van haar zal ik dat doen.

Hansi Coetzee.

Laat haar zien dat wij met een schone lei beginnen, omwille van haar.

Benjamin. Aangenaam om kennis te maken. Weet je waarom je hier bent?

Gaat het over Blomfeld?

Inderdaad, het gaat over Blomfeld.

Gouverneur?

Hallo, Benjamin. - Ja, meneer?

Hoe gaat het? - Goed, meneer.

Maak je geen zorgen. Je wordt overgeplaatst uit deze gevangenis.

Maar eerst lees ik je het testament van Piet Blomfeld voor.

'Ik bezit alleen nog wat troep...

met uitzondering van het gedicht Paradise Lost.'

Die moet gegeven worden aan Benjamin Mboweni.

Ik heb een beetje geld op de Witwatersrand Bank.

Dat geld laat ik jou na. Voor eigen gebruik.

Begrijp goed dat dit geen verontschuldiging is, maar compensatie.

Om je te bevrijden van de gevolgen van wat jouw volk is aangedaan.

Ik wilde u graag spreken.

Ga zitten.

Ik ben gekomen om u te bedanken. Voor wat u gedaan heeft.

Een licht schijnen in een donkere plaats.

U bent een moedige vrouw, mevrouw Coetzee.

Ik haatte u eerst.

Natuurlijk. Ik ben net zo makkelijk te haten als om lief te hebben.

Ik heb al die tijd in een zeepbel geleefd.

Maar nu vraag ik mezelf af hoe ik dit nooit eerder heb kunnen zien.

Niet alleen Hansi, maar alles wat er gebeurd is.

Ik deed alsof het niet gebeurde.

Maar ik wist het wel.

Het betekent waarschijnlijk niet veel.

Maar ik wil zeggen dat het spijt me.

Waarom betekent het niet veel om te zeggen dat het u spijt?

Ik denk omdat ik vind dat ik een slecht persoon ben.

En dat u dit slechts blanke tranen vindt.

Gelukkig hebben tranen geen kleur.

En ik denk dat u een persoon bent die een knuffel nodig heeft.

Net als wij allemaal.

Waar was dat voor? - Het spijt me.

De laatste twee jaar zijn moeilijk voor je geweest.

Maar ik heb je nooit als vanzelfsprekend beschouwd.

Nee maar, oude bok. Vraag je mij om vergeving?

Nu je het zegt, inderdaad.

Kijk toch eens. Een prachtig gezicht. - Ja, de zee en al zijn kleuren.

Daar heb ik altijd van gehouden.

Nee, ik bedoel hier. We zijn op het strand. Ons strand.

Vergeving en genezing zijn twee stappen op de weg...

naar de rechtvaardige en barmhartige maatschappij...

waarvoor zo velen geleden hebben en hun leven hebben gegeven.

De Commissie was een begin, niet een eind.

Dit verhaal is gebaseerd op waargebeurde feiten.

Sommige feiten en personages zijn aangepast. Hoewel gebaseerd...

op ware getuigenissen zijn sommige personages samengesteld of fictief.