Original subtitles

Aile, do�adaki en etkili g��lerden biridir.

Aile ya�am� mucizelerle,

...g�zelliklerle ve dramalarla doludur.

Son d�rt senedir d�nya �zerindeki en bilindik...

...ve nesilleri t�kenmekte olan baz� canl� t�rlerinin pe�indeydik.

Buradaki Zimbabve ovalar�ndan...

...Hindistan ormanlar�na,

...Sahra ��l�'n�n k�y�s�ndan...

...Antarktika'n�n donmu� topraklar�na kadar kaderlerinin pe�indeydik.

Her aileye hayatlar�n�n �nemli bir an�nda,

...zorluklarla m�cadele halindeyken kat�l�yoruz.

Hayatta kalabilmek i�in...

...tabiat g��leriyle...

...ve rakiplerle sava��rken.

Daha �nce hi� denemedi�imiz bir �ekilde,

...daha detayl� ve daha uzun bir bi�imde onlar� ve ya�amlar�n� filme ald�k.

G�n�m�z d�nyas�nda gelecek nesillerin hayatta kalmas�n� sa�lamak...

...her zamankinden daha zor hale geliyor.

Bu ailelerin zorluklar�n �stesinden gelmesi hayatlar�ndaki en b�y�k m�cadeleleri olacak.

Bu hanedanlar�n hikayesi.

�eviri: esseye twitter.com/_esseye

�yi seyirler.

Senegal, Bat� Afrika.

Ola�an�st� bir �empanze grubunun yurdu.

�ylesine s�cak ve kurak ki...

...hayatta kalabilecekleri yerler olduk�a s�n�rl�.

Bu b�lge g��l� ve azimli bir lider taraf�ndan y�netiliyor.

David ad�ndaki bir alfa erke�i taraf�ndan.

H�k�mdarl��� ona her �eyin en iyisini sa�l�yor.

Fakat kimseye g�venemez.

Etraf�nda onu tac� i�in �ld�rmeye haz�rlanan pek �ok rakip var.

Bu bir g��,

...siyaset ve hayatta kalma m�cadelesi hikayesi.

David'in y�rt�lm�� kulaklar� konumunu ve ailesini korumak i�in...

...sava��p kazand��� pek �ok sava��n kan�t� niteli�indedir.

�� y�l� a�k�n bir s�redir bu toplulu�a liderlik ediyor.

Buradaki liderler normalde ellerindeki g�c� bundan daha uzun s�re tutamazlar.

Art�k kurak mevsimin ba�lamas�yla...

...David'in rakipleri tekrar bir araya geliyor.

Ba�ar�l� alfa erkekleri normalde kendilerini destekleyecek �ok say�da m�ttefike sahiptir.

Ancak David yapayaln�z.

Daha �nce hi� bu kadar savunmas�z olmam��t�.

Kurak mevsimde bu devasa toprak y���nlar�...

...gruptaki 32 �empanzeyi de buraya �ekiyor.

Toprak y���nlar� ya� ve protein bak�m�ndan zengin yiyeceklerle dolu.

Termitlerle.

Bu �empanzeler bitki saplar�n� kullanarak...

...b�cekleri avlamay� ��renmi�ler.

David lider olarak beslenme noktalar�ndaki yerini al�yor.

Fakat eski d��manlar� ile birlikte beslenmek zorunda oldu�u i�in biraz tedirgin.

�zellikle birbirinden h�rsl� iki rakibi var.

David'in ayak parma�� se�irmeye ba�l�yor, bu gizlemekte zorland��� bir hareket.

Bu Jumkin, epeydir liderlikte g�z� var.

Bu ise Luther...

...�ok daha gen�...

...ve olduk�a agresif.

Grup aylar sonra ilk defa bir araya geliyor...

...ve beslenme alan� i�in ��kan tart��malar kolayca b�y�k �at��malara d�n��ebilir.

David'in d�zeni sa�lamas� ve tansiyonu d���rmesi hayati �neme sahip.

B�t�n g�zler �zerinde.

Y�netimin hala kendisinde oldu�unu g�steriyor.

Fakat �empanzeler aras�nda g�� tek ba��na yeterli bir �ey de�ildir.

David iktidar� elinde tutabilmek i�in ayn� zamanda politik olmal�d�r.

�ttifak kurabilece�i biri laz�m.

O ki�i KL.

G��l� fakat liderlik i�in sava�amayacak kadar ya�l� bir erkek.

David ona do�ru gidiyor.

Birbirlerini temizlemek her iki taraf�n da fayda elde edece�i...

...dostluk ba�lar�n�n kurulmas�n� sa�lar.

Al g�l�m ver g�l�m.

Bu yeni ittifak ba�ar�l� olabilecek mi bunu zaman g�sterecek.

S�cakl�k giderek art�yor.

�oktan 40 dereceye ula�t�.

Kurak topraklar yavrulara g�re dev bir kum havuzu gibi g�r�nebilir...

...fakat yeti�kinlere g�re var olan gerilimi daha da art�ran bir durum.

David'in t�m dikkati ise Jumkin'in �zerinde.

Jumkin ya�l� bir di�iye sald�r�yor.

Bu, iktidar �zleminin d��a yans�mas�ndan ba�ka bir �ey de�il.

David buna m�samaha g�steremez...

...fakat birden KL olaya el at�yor...

...ve Jumkin'e gereken dersi veriyor.

Bizzat David'in kendisi s�ratle Jumkin'in pe�ine d���yor.

�ndirilen son ve b�y�k bir darbe ile...

...Jumkin ala�a�� ediliyor.

Birlikte, David ve KL hafife al�namayacak bir g�� olu�turuyor.

Yang�nlar gruba ait topraklar�n d�rtte ���n� yok etti.

Yiyeceklerinin ve bar�naklar�n�n �o�u k�l oldu...

...ve giderek artan s�cakl�kla birlikte...

...su olduk�a zor bulunur hale geldi.

Grup hayatta kalabilmek i�in bir olmal�.

Kurumu� bir dere yata��nda toplanarak...

...nesilden nesile aktar�lan bir bilgiyi kullan�rlar.

Kavrulmu� yery�z�n�n alt�nda bulunan gizli bir su kayna��.

David i�in bu susuzluk endi�elenilecek �eylerden sadece biri.

Rakiplerinden daha fazla ka�amaz.

KL, David'e kendisinin sad�k bir m�ttefik oldu�unu kan�tl�yor.

David'in ise ona hi� olmad��� kadar ihtiyac� olacak.

Tesad�fen...

...yedi di�iden ��� ayn� zaman zarf�nda �iftle�meye haz�r hale geliyor.

�i�likleri, etraftaki t�m erkeklerin dikkatini �ekiyor.

Di�iler m�mk�n oldu�u kadar �ok erkekle �iftle�meye �al��acak.

David her birini kontrol ederek...

...�iftle�ecek ki�inin yaln�zca kendisi oldu�undan emin olmal�.

Ama gruptaki baz� �yelerin, mesela Luther'in ba�ka bir fikri var.

Di�er t�m erkekler f�rsat�n ayaklar�na geldi�ini d���n�yor.

Bu, David'in iktidarda oldu�unu g�stermek i�in eline ge�en en �nemli an.

�lk hamleyi o yap�yor.

T�m rakipleri g��lerini sergileyerek kar��l�k veriyor...

...ve saflar� s�kla�t�rmaya ba�l�yor.

David ve KL say�ca az�nl�kta.

Kaos ba� g�steriyor.

Gecenin me�hul bir vaktinde gen� erkekler David'e d��man oldu.

Di�iler ve yavrular� destek vermek...

...ve yaralar�yla ilgilenmek i�in onun yan�na geliyor.

Burada kalamazlar.

Kendilerinin ve yavrular�n�n suya ihtiyac� var.

B�t�n grup �yeleri en yak�n su birikintisine gitmek i�in yola koyuluyor.

KL bile David'i ard�nda b�rakmak zorunda kal�yor.

Bu, en yak�n su kayna��na yap�lan 10 kilometrelik bir yolculuk.

David �l�me terk edildi.

Tepede bir g�� bo�lu�u olu�uyor...

...ve Luther bu bo�lu�u g�r�yor.

Grup i�erisinde korku yaratmak lider olman�n yollar�ndan biridir.

Gruptakilerin g�z�n� korkutmaya �al���yor...

...fakat liderlik koltu�una sahip olmak hemen olan bir �ey de�ildir.

Bunu g�nlerce s�rd�rmek zorunda kalacak.

Kimsesiz ve yaral� olan David yiyecek aramak i�in...

...gereken enerjiyi kendinde buluyor.

Temelli olarak s�rg�n edilmeden �nce gruba yeniden kat�lmal�.

Fakat �ncesinde eski g�c�ne kavu�mal�.

Zaman daral�yor.

Sald�r�n�n �zerinden bir hafta ge�mesine ra�men...

...David grubu bulabilmek i�in bu uzun yolculu�un ilk ad�m�n� at�yor.

B�t�n bunlar olup biterken Luther ise liderlik i�in ter�r estirmeye devam ediyor.

David ise nerdeyse ula�t�...

...ancak sava�mak i�in yeteri kadar iyi durumda de�il.

Luther, David'in yakla�t���n� fark ediyor...

...ve kendini sava�a haz�rl�yor.

David'in, Luther'e kar�� kazanmas�n� sa�layabilecek tek �ey...

...kendini olabildi�ince g��l� g�stermektir.

G�z� korkan Luther ka�mak zorunda kal�yor.

Tek bir darbe olmaks�z�n David geri d�nd�!

David en sonunda yolda�� KL ile yeniden bir araya geliyor.

Birbirlerini temizlemeleri eskisi gibi dost olduklar�n� g�steriyor.

Eve d�n�� David i�in sava��n sadece yar�s�d�r.

Yorgun ve yaral�, liderli�i ise pamuk ipli�ine ba�l� halde.

Luther yenilmi� g�r�n�yor.

Ona itaat etti�ini g�steren bir hareketle David'den af diliyor.

Fakat David onu kabul etmek istemiyor.

Takip eden haftalarda Luther kendini d��lanm�� buluyor.

Di�er erkekler art�k David'in yan�nda.

Luther'in ise onlara kat�lmaktan ba�ka se�ene�i yok.

David bir kez daha grup �yelerini etraf�nda topluyor...

...ancak ger�ekte ne kadar g��s�z oldu�unu onlara g�stermiyor.

Yaralar� hen�z iyile�medi...

...ve erkekler her an ona bir kez daha d��man kesilebilir.

�u an i�in hepsini kand�r�yor gibi.

Herhangi bir di�inin �iftle�me d�nemine girmesiyle...

...meydan gelebilecek bir di�er �at��maya girmeden �nce...

...g�c�n� tekrar kazanabilmek i�in biraz zamana sahip oluyor.

Nihayet, ya�mur y�kl� bulutlar bu kurakl��a bir son veriyor.

David'in topraklar� de�i�ti.

Her yerde su ve bol miktarda yiyecek var.

Grubun �zerindeki bask� ortadan kalkt�.

Herkes aylarca s�ren s�k�nt�lardan sonra rahat bir nefes al�yor.

David eski g�c�ne kavu�mu� gibi g�r�n�yor.

Grubun �n�nde yapt��� g�steride hi� olmad��� kadar kendinden emin g�r�n�yor.

Fakat ger�ekte ise di�erlerine g�sterdi�inden daha g��s�z bir halde.

F�rsat bulduk�a fazladan yiyecek toplamak i�in ortadan kayboluyor.

Bulabildi�i her �eyi midesine indiriyor,

...meyveleri, yapraklar�...

...ve hatta kar�ncalar�.

�ok yak�nda sa�l���na tamamen kavu�acak.

Fakat bu, iktidar� elinde tutmas� i�in yeterli olmayabilir.

Pek yak�nda di�ilerden biri �iftle�me d�neminde olacak.

Ge�en sefer tek bir m�ttefik David i�in yeterli de�ildi.

Yeni bir strateji deniyor.

Di�er erkekleri temizlemeye giri�iyor.

�nce birini...

...sonra bir di�erini.

Haftalarca u�ra�arak etraf�na bir grup m�ttefik toplamay� ba�ar�yor.

�nemli ki�ilerden...

...deneyimli sava���lardan ama tac�n� �alamayacak kadar ya�l� olanlardan bir ordu.

Art�k t�m bu �al��malar�n�n tekrar edebilecek bir isyan�...

...engelleyip engelleyemeyece�ini bekleyip g�recek.

Beklenildi�i gibi bir di�i �iftle�me d�nemine giriyor.

�i�li�i herkes�e fark ediliyor.

Ge�en sefer, David savunmas�zd�.

�imdi ise yan�nda m�ttefikleri var...

...ve onun i�in can al�p can vermeye haz�rlar.

Sergiledi�i g�� rakiplerine uzak durmalar� gerekti�ini hat�rlat�yor.

E�er David alfal���n� tamamen sa�lama alabildiyse...

...di�iyle �iftle�ecek olan o olacak.

Di�i, David'e kendini g�steriyor.

Grupta yer alan pek �ok m�ttefiki sayesinde...

...hi�bir rakibi ona meydan okumaya cesaret edemez.

�iftle�me s�ras� David'de.

Dokuz ay sonra...

...yeni bir erkek bebek.

David'e iktidar�n� korumas� �zerine verilen bir �d�l.

Y�netiminin ve soyunun gelece�i g�vende.

Alfa olarak David...

...gruptakilerin sahip oldu�undan iki kat daha fazla �ocu�a baba olacak...

...ve g�n�n birinde o�ullar�ndan biri...

...gelecekteki lider olabilmek i�in gereken her �eye sahip olabilecek.

David, bu grubun �imdiye kadar g�rd���...

...en g��l� ve en uzun s�re h�k�m s�ren alfa oldu.

Fakat her zaman bir ba�ka kurak mevsim...

...ve her zaman haz�rda bekleyen rakipleri olacak.

Ekip, bu �empanzelerin hikayesini iki senedir filme almaya �al���yordu.

Her g�ne bu �ekilde ba�l�yoruz.

Toplamda 2,400 kilometre yol alarak.

�empanzeler dikkat kesilmi�ken zor oluyor.

Her g�n 80 kilo ekipman ta��mak...

...ve bunu D�nya �zerindeki en s�cak yerlerden birinde yapmak zor.

�u anda s�cakl�k 46, 47 derece san�r�m.

A��k konu�mak gerekirse devam eden bir yang�n� filme almak...

...hele de 40 derece alt�nda, kesinlikle iyi bir fikir de�ildi.

Bu �ok sa�ma, bu sabahtan beri ikinci kez ar�lardan ka�maya �al���yoruz.

Ar� soktu ve sizin de g�rebildi�iniz gibi birazc�k �i�ti.

Aman tanr�m.

- Ne kadar k�t�? - Epey.

Ama en zor �ey bu �empanzelerin ya�amlar�n�n ne kadar karma��k oldu�unu anlamakt�.

Bu mesele ise yakla��k 20 y�ld�r bu topluluk hakk�nda �al��malar y�r�ten...

...bilim insan� Jill Pruetz ve ekibi sayesinde halledildi.

�nsanlar�n �empanzeleri g�rmesini istememdeki sebeplerden biri...

...pembe dizi gibi olmalar�d�r.

Ger�ekten de bu... Bu sosyal grubun insanlardan pek de fark� yok.

Yani sizin de ili�kileriniz de�i�iyor ve farkl� ki�ilikleriniz var.

Jill'in y�llar i�inde yapt��� �al��malar...

...ekibin her bir �empanzenin karakterini anlamas�na yard�mc� oluyor.

Fakat ilk andan itibaren David ad�ndaki bir �empanze...

...herkesin dikkatini �ekiyor.

Sadece birka� g�nd�r buraday�z ancak David direkt olarak kendini g�sterdi.

Ger�ekten ay�rt edilebilir bir karakter.

Bazen di�erlerine kat�l�yor fakat �o�u zaman tek ba��na duruyor.

Olduk�a karizmatik. Son derece haval� biri gibi.

Bana Marlon Brando'yu an�msat�yor, duru�u t�pk� ona benziyor.

David en sevdi�im �empanzelerden birisi. Biraz yanl� olacak...

...ama bence olduk�a zeki ve son derece g��l�.

Sizin de bildi�iniz gibi g��l� �empanze bask�n oland�r...

...ve olduk�a h�rsl�, yeti�kinli�e eri�ir eri�mez...

...ya��na g�re grup i�erisinde olduk�a h�zl� bir �ekilde y�kseldi.

Yani alfa oldu�unda epey gen�ti.

S�rekli olarak di�er gen� erkeklerle m�cadele edip...

...onlar� savu�turmak zorunda kal�yor...

...ve t�m bunlar alfa olman�n, en tepede olman�n zor oldu�unu g�steriyor.

David'le ge�irilen pek �ok ay ekibin onu aileden biri gibi g�rmesine neden oldu.

Hal b�yleyken u�rad��� �iddetli sald�r� ekipteki herkesi deh�ete d���rd�.

Bu sabah buraya geldi�imizde b�yle bir manzarayla kar��la�t�k.

B�ylesine g��l� bir �empanzeyi bu halde g�rmek son derece �z�c�.

Hi� iyi g�r�nm�yor, her yan�n� sinekler kaplam��.

�ok ama �ok k�t� g�r�n�yor.

Birdenbire g��s�z, ya�l� biri haline geldi. Sanki...

Sanki �l�m d��e�indeki biri gibi.

Ertesi g�nlerde endi�eleri giderek artt�.

Bu sabah be�te geldik fakat hi�bir �empanzeyle kar��la�mad�k.

Bu y�zden David'in nas�l oldu�unu bilmiyoruz zaten durumu �ok iyi de�ildi.

Umar�z ba�ar�r.

Durumu hakk�nda olduk�a endi�eliyim.

Umar�m iyi durumdad�r.

Hala ar�yoruz.

David'in su i�meye gelmi� olabilece�ini d���nerek...

...su kayna��n�n yan�na kurduklar� kameray� kontrol ediyorlar.

Kayd�n en ba��ndan itibaren inceledim...

...ancak g�r�nen o ki David buraya hi� u�ramam��.

Michelle baz� izler buldu.

Bunlar� nas�l fark etti bilmiyorum ama umar�m ona yeti�ebiliriz.

�yi buldun. Hadi gidelim.

�anslar�na izler ger�ekten de David'e aitmi�.

Yaralar�n�n durumu konusunda ger�ekten endi�eliydik.

Hayatta olup olmad���n� ya da geri d�n�p d�nemeyece�ini bilmiyorduk.

Geri d�nd� ve liderli�i tekrar eline ald�.

David, di�er alfalar�n liderlik s�resinin neredeyse iki kat� kadar bir zamand�r lider.

Birka� kere meydan okundu fakat g�c� elinde tutmay� ba�ard�.

Sadece gruptaki pozisyonunu kaybedi�ine de�il,

...neredeyse �l�m�ne �ahit olacakt�k.

Son darbede ald��� yaralar� ben alm�� olsam muhtemelen �lm�� olurdum.

David i�eriden gelen pek �ok zorlu�un �stesinden gelebildi...

...ama kendisinin ve grubunun kar��la�t��� daha b�y�k bir tehdit var.

�u anda Senegal'de �empanzelere y�nelik en b�y�k tehdit...

...devasa alanlar� yok eden alt�n arama �al��malar�d�r.

On y�ldan k�sa bir s�re �nce alt�n fiyat� epey y�kseldi...

...bu da pek �ok insan�n alt�n madenlerine ak�n etmesine...

...ve buradaki n�fusun artmas�na neden oldu.

Buradaki �empanzeler binlerce y�ld�r insanlarla yan yana ya��yor.

David'in grubu �imdiye kadar...

...insanlarla yan yana olan ya�amlar�na olduk�a iyi bir �ekilde uyum sa�lam��t�.

Fakat bu mineraller i�in b�ylesine bir aray�� mevcutken...

...ve alt�n aramak i�in buraya gelecek daha �ok say�da insan d���n�ld���nde...

...do�al ya�am�n tahrip edilmesi ve ka�ak avc�l�k ka��n�lmaz hale gelecektir.

Geriye �ok fazla �empanze kalmad�.

Burada, Senegal'de bulunan Bat� Afrika �empanzesinin...

...ve Afrika'n�n bat�s� genelindekilerin...

...�ok fazla kay�p oldu�u i�in nesilleri ciddi �ekilde tehlike alt�nda.

�u anda Senegal'de ya�ayan �empanze say�s� ancak y�zlerle ifade edilebilir.

Son 25 y�lda...

...Bat� Afrika �empanzelerinin %80'i ortadan kayboldu.

Gelecekte ise Jill'inki gibi �al��malar giderek �nemli bir hale gelip...

...�evrecilerin ve yerel y�netimlerin...

...hayatta kalan �empanzeleri korumas�na yard�mc� olacak...

...ve bunu sadece Senegal'de de�il t�m Afrika �ap�nda m�mk�n k�lacak.

Gelecek b�l�mde binlerce �yesi bulunan bir hanedan.

Antarktika'n�n donmu� topraklar�nda yap�lan devasa bir y�r�y��.

Yery�z�ndeki en so�uk ve en ac�mas�z k��a kar�� verilen m�cadele.

�eviri: esseye twitter.com/_esseye