Original subtitles

Jest rok 1863, rok powstania styczniowego.

Na tej mapie próżno by szukać granic państwa polskiego.

Na jego dawnym obszarze w południowej części, innymi słowicami Sosnowskim i

Jaworznem, w miejscu gdzie Biała Przemsza wpada do Czarnej Przemszy,

rzekę Przemsze, stykały się granice trzech państw zaborczych, Rosji, Prus i

Austrii. Po prawej stronie Przemszy i Brynicy rozpościerała się rejencja

opolska, do której należał również Górny Śląsk.

W roku, w którym zaczyna się ta filmowa opowieść, obce panowanie trwało tu już

ponad pięć wieków.

Na ziemiach etnicznie polskich, od czasów panowania króla Torus Kryderyka

nasila się niemiecki osadnik.

Bogactwa naturalne Górnego Śląska ściągają tu przemysłowców, kupców,

i rzemieślników z całych Niemiec.

Głównie jednak z obszaru prób.

Koloniści osiedlali się głównie w miastach i fabrycznych osadach.

Tylko wieś trwała niestrudzenie przy wszystkim, co polskie. Przy języku,

ojców i obyczajach.

Takiej to wsi, położonej na pograniczu niedaleko dużego ośrodka przemysłowego.

Wsi jeszcze polskiej, ale już odczuwającej ucisk germanizacyjny.

Żyli bohaterowie tej filmowej serii.

W takiej wsi poszli potem w świat.

DŻBIK -KLUGE którzy zamierzają wesprzeć naszych braci walczących o wolność ludu

polskiego. Uczymy żonego od lat.

Nie radzimy udawać się do kongresówki gromadnie.

Mamy w tym względzie informacje, które przekażę później.

A iżby nie było między nami takich, którzy by jakąkolwiek szkodę tej świętej

sprawie przynieść chcieli.

Na mękę pańską przysięgniecie bracia, że nie ma takiej przeciwności.

która by nas od spełnienia naszej woli odwieźć mogła.

Przysięgam.

Przysięgam. Przysięgam.

Przysięgam.

Pójdę tam.

Nie.

Tak.

Tylko tobie to mówię.

Nie rób tego.

Zostanę tu sama.

Nie zostaniesz.

Cały czas będę myślał o tobie. To tak, jakbym był tutaj.

Wrócę, przyrzekam.

Musisz.

Trzeba im pomóc.

Na ciebie też by się obeszło.

Możliwe.

Ale muszę tam iść, rozumiesz?

Muszę raz w życiu zrobić coś, co nie zostało mi naruszone.

Wiesz, dlaczego chodzę do gimnazjum?

Bo mam być księdzem.

Boże, dlaczego mi nie powiedziałeś? To nie ma znaczenia. Taka jest wola ojca,

nie moja.

Dla mnie tylko ty się liczysz w życiu.

Jutro rano wyruszę.

Po drodze wstąpię do domu.

Będę czekała na ciebie.

Będę się modliła.

Wspomnijmy sobie na przykład Mieczysław I.

Przyjąwszy chrzest święty w gnieźnie i ożyniewszy

się z Dąbrówką, księżniczką czeską, dbały o swój

naród, pragnąc, aby całej Polsce zaprowadzona

była wiara chrześcijańska, kazał bałwany pogańskie

kruszyć, topić.

I palić. On więc otworzył prawdziwemu Bogu bramę

ku czci jego na Śląsku. I wystawił pierwszy

kościół chrześcijański w Smogorzewie roku 966.

Następca jego król waleczny Bolesław.

Chrobrym zbany.

Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.

Na wiecie wielu.

Tadzik.

Nie spodziewaliśmy się.

Jeszcze niewielkanoc.

Stało się co?

Nie, ojciec. Wszystko w porządku.

No to może numpo czy toż. Ale wy lepiej to poradzicie.

No to siadaj.

Wyciepli się?

Jeszcze nie.

Nie widzisz, że głodny?

No po co mu słuchać?

Młodość czy tanio w szkole?

Co im kszego oni?

Wiecznie w chliwie albo na polu?

Tacy to mogą posłuchać czegoś mądrego.

A na, zrób mu coś.

Dajmy do staneli.

Tadek.

Synek.

Niech ja cię też uściskam.

Ciotka Zewka.

Synku.

Przeca, żech cię do chrztu trzymała.

Rośniesz jak na drożdżach.

Aż strach patrzeć.

Mamo, on głodny.

Przecież widzę, zaraz mu dam.

Siadaj.

Rozprawiaj, co w milku.

Tobie cześć i dzięki za posiłek w Twoje ręki. Dobry Boże, dzięki Was za to,

co służyłeś nasz. Amen.

Może o szkole, może o czymś innym.

Czemuś tak nagle przyjechał.

Wiecie, że tam jest powstanie?

Wiem.

I co, nic was to nie obchodzi?

A co by miało obchodzić?

Godają na was polski król.

Słyszałem.

I nic?

Ludzie jak to ludzie. Każdemu jakoś łatka przylepią.

Obrazili was?

Ty mi tu takich rozmaitych byle chwastów nie fanzol.

No powiedz, czemuś tak wcześnie przyszło Dudą?

Pożegnać.

Z kim?

No z wami. Z mamą, ze wszystkimi.

Pożegnać.

Pedziołek chce, że trzeba tam iść.

I pójdę.

Nikaj nie pójdziesz, synek.

Bydesz się uczył.

Bydę, ale... Ale co?

Potem się będę uczył.

Dużo naszych tam idzie.

No niech idą.

I tak go do Polski król?

Co? Co on tak?

Dodaj czas, pokrój ojciec do naszej strony.

O, Polekuśku!

Polekuśku!

Twój syn?

Ale mój wnuk.

Ja też mam do niego prawo.

Ale i no wtedy, jak ja o swojej zaniedbą.

Za dużo czytasz, mądralo.

Siłą nic nie zrobisz.

A czym?

No i ty się mnie pytali, czy chcesz zostać kowalem?

A prawda.

Nie pytał ich się.

Ale jak jeść doł w pysk Józkowi Kalabasowi, to zaraz poznał, że ta

nadaje się ino do kowalstwa.

Francek, nie ma co.

Pójść go, niech idzie.

Nie, ojciec. Wtedy by go wolał widzieć w tronie.

Ty, żebyś się ino nie przeżegł.

Jezusiczku, złoty.

Nie patrz.

Ja wiem, to jest pierońskie świństwo.

Jeszcze gorsze od tego, co tobie dali te hachary.

Proszę!

Nie stój tak we drzwiżach, bo cię wiatr porwie.

Siadaj.

Siadaj i osprawiaj.

Co tam w mieście?

Tam fajniejsze dziełuszki, co?

Wiesz...

Jakby ja się jeszcze raz urodził na tym świecie, to posząłbym za pastora.

Tyż ksiądz, a mo, baba i dzieci.

Pan Buczek nie jest taki głupi. On wie, że świat bez baby

to by wyglądał jak pusto stodoła.

Podobacie mi się, dziadek.

Ale ten wasz syn, to bym się nic, a nic nie udał.

Tego bych nie powiedział.

Żandarma ani amtowego się nie boi.

Ludzie go szanują.

To jest coś.

Ale ja tam muszę iść.

Przysięglimy. Niby kto?

Tacy jak ja.

Wiesz... Ja na twoim miejscu nie pytałbym się żadnego.

Dawnoś tu nie był.

No co, bo bym tu nie brakł?

Mi się zdarzy, że twój ojciec chce mi coś ważnego powiedzieć.

Ojciec.

Nie buntujcie mi go.

Ja?

Ja mu czytał książki, jak był bajtlem?

Ja mu osprawiał o koścuszce, o rostomajtych takich?

I po coś to robił?

Żeby zaraz mu wszystkim zapomniał, jak podrośnie?

Coś zasiął to teraz mąż.

Gadał wam co?

Jeszcze wiele.

No i co?

No spytaj go.

Przecież to twój syn.

Pójdzie.

Tu cię, momy.

Poznałeś swojego syna.

Ty wiesz, że jak powie, że idzie, to pójdzie.

W takim razie niech to więcej nie wraca. Na coś takiego musiałbyś dostać ode

mnie popytku.

No dajcie.

Przecież cię no mnie żałowali.

Prawda, prawda.

Dostaliście nierozpożyci.

Od takiego bicio gówna twardną.

Ale dorosłemu synowi, żech nie doł po gębie.

A jo doł. No i co?

Od takiego bicio rozum twardnie.

Bitymu i bijącemu.

Jutro pojedziesz nas od do szkoły.

Dobrze.

Paweł cię odwierzy.

Dziękuję pięknie.

No teraz ci coś powiem.

Na mnie tu gadają polski król.

Źle.

Do tego potrzeba ludzi szkolonych. To jest za głupie.

Ty nim możesz zostać.

Nasi ludzie potrzebują światłych przewodników.

Bez to tam nie możesz jechać.

Musisz się uczyć. Dobranoc.

Wczoraj tu mu rano trochę odwędzonej szpyrki, masła i jajek.

Jutro jedzie na rzod do szkoły.

Chwała Szczipanie.

Dosyć powiedzę ci.

Sebuwej Szczewiki, bierz buty.

Na co?

Cyganka mi wróżyła, że lepiej się chodzi w butach niż w szczewikach.

Cyganka? Co?

Nie godaj.

Wszystko wiem.

Dziadek mi powiedział.

Dziadek? A czemu takiego mógł ci powiedzieć?

Czekaj.

Nie wiedziałeś, że dziadek taki pleciuga?

Żaden pleciuga.

Dobrze wie, komu powiedział.

Prosił, żebym ci wszystko przerychtowała.

Sukienne galoty, ciepło koszula, spodniaki.

A to jego.

Mocne, wytrzymają.

Dziadek mi zawsze wszystko powie, ja mu też.

Ojcu nie powiem, a ja mu tak.

Kaj się tak uwidziosz?

Tak ci pilno do ty bitki?

Zrobić co zrobić i nazot.

Do szkoły. Do szkoły, może nie.

Może na twoje wesele.

Jeszcze niło młodego pana.

Ale ją druchnę.

Zgłupiołeś, ty?

To ino nikomu nie godaj.

Tak o samo prawie gryfno jak ty.

Ciebie to się tylko bozne trzymają.

Już idę, Anuś.

Nie weź.

Jak nie możesz wierzyć do kawalera, to ci może tamtą kogo przywiedę.

Nie ma go?

Nie widziałem go.

Jego ręka bosko broni. A może obroni?

Tadeusz doma?

A bo co?

Bo mi się zdawało, że to był on.

Tak. W nocy szedł jak po akuszerka, bo z moją było już tak daleko.

Jak my szli za akuszerką, to tak jakby twój Tadeusz szła ku traktowi.

Padł już ku traktowi?

Tak mi się zdawało.

Dziadku, prawda to, że Tadek uciekł?

A co ty tu za głupoty go dostrzegasz?

Nie ma go.

No to co?

Czemu w nocy wyszedł z chałupy? Widziałaś go.

Co tu robisz?

Do mnie przyszedł. Nie miał prawa.

Kiedy poszedł?

No nie słyszałem.

Zawsze go dotyczy na telewizji.

Ale coś idźmy się...

Ostatnio poprawiło. Troszkę i śpię, jak za młodych lot.

Nie byłeś się z wami pożegnał?

A był tu.

Nie powiedziałbym, żeby to było pożegnanie.

I nic nie gadał, że chce tam iść.

Dopieroście się teraz dowiedzieli.

Kiedyś uczyliście mnie, że słowo ojca to rzecz święta.

Tak tu zawsze wyłogodaliście. Bez tego nie ma porządku na świecie. A teraz to

co?

Wy już swoich dzieci nie musicie pilnować.

Już ich nie zmienicie. Nie musicie się o nich starać.

A ja muszę.

Muszę dbać o to, żeby wyszli na ludzi.

A wy stoicie po ich stronie, przeciw mnie.

Przeciw ojcu.

Jest to w porządku?

Moż prawie, Francek.

A skąd wiesz, że nie poszedł do szkoły i no tam?

Paweł go miał odwieźć. Nie Paweł i no twoja bryczka i twoje konie.

Pogardził tym.

Dołeś mu po pysku, to poszedł piechty.

I no patrzeć, jak na Wielkanoc wyjdzie w domach.

Może być tak.

Może inaczej.

Poczekać trzeba.

Chciałbym rozmawiać z dyrektorem.

Pierwsze piętro.

Dziękuję.

Dzień dobry, panie dyrektorze. Dzień dobry.

Czego pan sobie życzy?

Jestem ojcem ucznia Tadeusza Pasternika.

Tadeusza. Jakie imię, takie zachowanie.

Przyjechał pan usprawiedliwić syna?

Powiedzieć, że jest chory?

Nie, proszę pana.

W szkole jest znana przyczyna nieobecności pańskiego syna.

Zamiast być wdzięczny prudkiej zwierzchności za to, że dała mu szansę

nie tylko wiedzy, ale także pozycji, on się wydaje w te śmieszne polskie

mrzonki.

Niech pan przyjmie do wiadomości, że na mocy decyzji ciała pedagogicznego pański

syn został usunięty ze szkoły bez prawa podjęcia nauki w jakiejkolwiek innej

szkole na terenie Prus.

Potwierdzenie tej uchwały otrzyma pan na piśmie.

Panie dyrektorze, to przecież ostatnia klasa. Krótce ma stanąć do matury.

Mój syn ma zostać księdzem.

Księdzem?

Księdzem.

On ma tu dziewczynę.

Niemożliwe. Takie samo ziółko jak on, z polskiej rodziny.

Niemożliwe. Możliwe.

Jak on może być taki dwulicowy?

W domu udaje świętorka, a tu gzi się z pannicą. Skąd to wyniósł? Z naszej

szkoły?

Niech się pan nad tym zastanowi.

Wszyscy jesteście tacy sami.

Przed władzą udajecie lojalnych obywateli, a po domach spiskujecie

przeciwko nam.

A jeżeli wróci?

To już nie należy do szkoły.

Kto inny będzie go sądził?

Myślę, że nie mamy sobie nic więcej do powiedzenia.

Nie widziałaś dziadka?

Połednie, potem dni.

Trzeba sobie dać pozor, bo wszyscy mogły mu odberwać.

Kaj poszedł.

I co do kuźni?

Miejsca Seboru go znojść nie może.

Przejdzie mu.

Przypilnuj, co by się nie przypoliło.

Francek, pójdź.

Jeszcze śnij od.

Przyjmuj.

Stracili.

Wszystko w rękach Boga.

Stracili. Nie mam.

Nie był.

Nie mam!

I nie będzie!

Nie będzie!

Francek, co ty gadasz? Bój się Boga. To dobry synek.

Dobrze, dobrze.

Pójdź.

Czarul!

Miłego Ojca i Syna i Ducha Świętego.

Boże, dzięki Ci składamy za to, co podziwiać mamy.

Gdy nadżywić nie przestałeś, pobłogosławca nam dajesz.

Słyszałem, żeś mnie szukał.

Chciałem wam powiedzieć, coście chyba wiedzieli.

Nie wrócił do szkoły.

Nie ma go.

Od dziś ogodomy o nim ostatni raz.

Jak mi ktoś choć słowem wspomni o nim, pożałuję.

Padosz.

A może oni wszyscy jego będą lepiej wspominać, aniżeli ciebie?

Matka może zapomnieć o dziecku, siostra o bracie, bo ty tak chcesz.

Ojciec, nie wtykajcie mi się, proszę was.

Oleku!

Nie tak głupko z tym ojciecem.

Wszyscyście go klepali, a gdyby nigdy nic.

A tu siedzi jakiś faryzeusz.

Albo i co więcej.

Ktoś mu musiał pomóc.

Ktoś mu przyrychtował jedzenie na drogę. Łachy.

Koszula.

Ktoś mu dał pieniądze.

Kto to zrobił?

Nie chcę cię wodać.

Dożę.

Skoroście tacy pobożni, to będziecie żykać, ale trochę inaczej.

Będziecie przysięgać.

A za krzywo przysięstwo nie ma odpuszczeniu.

Będziecie przysięgać na to, żeście mu nie pomogli uciec.

Od najmłodszego.

To musisz zacząć od kolebki.

Od stanika.

Ojciec, nie wtykajcie mi się.

Tadek. Przysięgam.

Jadwiga. Przysięgam.

Marysia. Przysięgam.

Antek. Przysięgam.

Panek. Przysięgam.

Paweł. Przysięgam.

Anna.

No!

Nie będę przysięgać.

Co chcesz od tej dziołchy?

A coś ty to jest, żeby ci przysięgać.

Ojciec Rzek jest.

No to co?

Choćbyś był i wójt, to do przysięgi nie masz prawa.

A jak chcesz wiedzieć, kto to był, to ci mogę powiedzieć.

Ja mu pomógł.

O tym jak wiedział od samego początku.

Ale nie byliście sami.

Wieczerzu skończono. Anna tu zostanie.

Po coś to zrobiła?

Prosił.

Przecież brat.

I nic cię nie obchodziło, że prosił przeciwko mnie.

Wiedziałaś, że chmur zabronił tam iść. Nie wiedziałam.

I teraz, Cyganisz, nie wiedziałaś, że mógł zostać księdzem?

Że po to się szkolił?

To wiedziałam, ale żeście mu zabronili tam iść, tego mi żaden nie powiedział.

Trzeba było przyjść z tym do mnie, to bych ci był powiedział.

Wszystko mamy się was pytać.

Zestarzejemy się i dalej będziemy się o wszystko was pytać, bo wy wiecie lepiej.

Czyście się spytali Pawła, czy chce być kowalem?

Albo tatka, czy chce zostać księdzem?

Jak no w niedzielę coś poczytacie z książek, to już myślicie, że zawsze

po waszemu.

Będzie!

Teraz ty jesteś noś starszą i pierwszą się przekonasz, że będzie po mojemu.

Jeszcze raz ci godum, źle zrobiłaś.

Miałaś przyjść z tym do ojca.

I obych wiedział, jak go zatrzymać.

Nie przyszłaś. Tego ci nie zapomnę. Nie musicie. No obijcie.

Wy i no to umiecie.

Rypnął cię.

Niech by spróbował.

No, no, no.

Szumar kulo.

No i co, umiesz już przelać, Prusaku?

Metra do stodoły trafię. Chwała Bogu, może się przydać.

Jutro ruszamy do boju.

Możemy iść, czemu nie?

Mam solidne buty po dziadku, z pruskiego wojska, same chodzą.

Ale tam może być gorąco.

Raczej?

Nie, tylko mówię.

Tadek, powiedz mi, ale tak uczciwie.

Po coś ty tu właściwie przylazł?

Komu jak komu, ale tobie mogę powiedzieć.

Nie mów tego nikomu.

U was w kongresówce lepsza kiełbasa. A ja bardzo lubię kiełbasę.

Rozumiem.

U was rzeczywiście kiełbasa podła.

Co u was, Kaziu?

Polak do Polaka mówi.

U was, u nas, u nich.

Jaka właściwie ma być ta Polska?

Ile jej ma być?

Jedna Austriacka, druga Pruska, trzecia Ruska.

Jak się wszyscy do tego weźmiemy, to będzie jedna.

Już prawie 70 lat, jak jej nie ma.

Widzisz, mój ojciec się urodził w niewoli.

Ja się urodziłem w niewoli.

Chciałbym, żeby moje dzieci urodziły się już w wolnej Polsce.

Dzieci? A masz żonę?

Najpierw trzeba, żeby była Polska.

A potem będę się żenił.

Będzie.

Skoro ty tak mówisz, Prutaku, to na pewno będzie.

Duj!

Pruskich we wsi nie ma i nie było.

Da Bóg, to i nie będzie.

Ile jeszcze wiosk przed nami? Dwanaście.

Niby niewiele, ale... Ludzie umordowani. I konie też.

Zatrzymamy się we wsi do świtu. Potem ruszymy dalej.

Opatrzyć rannych.

Nakarmić koni.

Konie, ludzi.

Muszę pełnić furaż, wystawić czaty. Rozkaz.

Ktoś ty?

Martin od Kubatu.

Dokąd to na noc?

Do dziewuchy w Dzieby.

Co mu będziesz żałował?

Niech jedzie do tej słodkości.

Melduj. Cisza, spokój.

Ludzie byli zmęczeni, to już śpią.

Dobra, chodź do hełku.

Trzeba się trochę przespać, bo świdzie czeka nas dalsza droga.

Stój!

Ruscy od Dębowej Łąki, tu niedaleko.

Dużo ich? Noc, nic nie widać, ale mało wiele było.

Przedać rzecz w tym we wsi.

To mało, tam są ranni, tabor.

Musimy ich tu zatrzymać, a nasi w tym czasie wycofają się do latu. Sami nie

rady.

Marcin, leć do dowódcy. Powiedz, żeby podesłał tu paru strzelców.

Ruscy od Dębowej Łąki! Pan dowódca czasy prosi o podesłanie paru strzelców.

Trzeba budzić wszystkich.

Naduwać ramu.

Biegnie do dowódcy i powiedz, że Borucki prosi o ludzi.

Trafiłeś w krucaku.

Wcześniej się Polaczki zjawili.

Nikolaju Siemionowiczu, przyjrzyjcie Polaczkom granatami.

Rozkaz.

Jesteśmy na rozkaz. Zabierz woń kozakom. Prędzej.

A wy, Iwanie Pietrowiczu, weźcie sotnie kozaków i obejdźcie wioskę Slanki.

Rozkaz.

Ładunki się skończyły.

Wysopujemy się!

Żyjemy, Prusaku.

Przeczekamy tutaj do wieczora, a potem ruszymy.

Na razie cię tu zostawię i pójdę się rozejrzeć.

Co tam jest w bitole?

Mamy tylko jeden.

Mnie może być bardziej potrzebny.

Ale ty możesz uciekać, a ja nie.

Ale ja muszę tutaj wrócić po ciebie.

A jakby ktoś próbował mnie zatrzymać, to muszę go przekonać.

Zapamiętaj adres.

Ewa Koperna, Rynek 12.

Napisz do niej.

Sam napiszę, sprusaku.

Kiełbasy nie obiecuję, ale coś do zjedzenia przyniosę.

Jest po co żyć.

Nareszcie raczyłeś się obudzić, kawalerze.

Dzień dobry.

Gdzie jestem?

W dobrym miejscu.

Gdzie Kazik?

Dama przyszła do niego, a on pytał Kazika.

Najgorszy już za tobą i za nami. Bogu dzięki.

Wszystko o tobie wiem.

Dziękuję ci, kawalerze.

Jestem stara, dlatego wiem, co znaczy ofiara młodości.

Jeszcze jedna ofiara.

A teraz trzeba spać dużo i jeść.

I znowu żyjemy, Prusaku.

A już myślałem, że będę musiał napisać ten list.

Kajmy są.

Tam, gdzie nie możemy dłużej zostać.

Nasi wycofali się w krakowskie na teren Austrii.

Nam też trzeba stąd iść.

Tu się wciąż kręcą kozacy.

Węszą.

Podziękujemy za gościnę i pójdziemy.

Bóg z wami.

I niech was szczęście nie omija. Jeszcze raz dziękujemy za wszystko. Niech was

Bóg prowadzi.

Jedziemy.

Zapłaty ci nie damy, dobry człowieku.

Ale z serca dziękujemy.

No i wciąż żyjemy, plusaku.

Jesteśmy bezpieczni.

Bezpieczni? I co z tego jestem nieprzydatny?

Głupca pleciesz.

Zostałeś ranny, na wojnie to się zdarza.

Chorowałeś przed miesiąc.

Wy dobrze jesz.

A Polska?

Nie ma jej.

Ale będzie.

Nie wiedziałem, że to takie trudne.

Ale piękne.

Oj, plusaku, plusaku.

No, idziemy.

Tadzik. O Boże.

Boże.

Boże.

Nie pójdźcie, matko.

Proszę was.

Anna, na ręce mi poda.

Gdyby nie Kazik, już byście mnie nie oglądali.

U Abrahama byśmy się spotkali.

Co on tu robi?

Tato, Tadzik był raniony.

Kto go tu puścił?

Ja go przyprowadziłem.

Ja się pytam, kto go tu puścił, a nie kto go sam przywiódł.

Nie widzisz, że chory?

Nie widzę.

Przybądźcie, ojciec.

Wszystko naprawię.

Wynocha.

Panie panu, jest chory. Zostaw, Kasiu.

Pomóż mi się ubrać.

Idziemy.

Ujdę z wami.

Idźcie.

Możecie wszyscy iść.

Po coś ty się rodził na tym świecie.

Tadzik!

Jezusiczku, co się stało?

Dostałeś ciotkę Zewkę.

Jezus...

Przedłem aresztować Tadeusza Pasternika.

Wbrew zakazowi udał się na teren Rosji i tam walczył przeciwko władzy.

Proszę, niech go pan aresztuje, ale w domu go nie ma.

Niech go pan szuka.

Pan jest ojcem, pan musi mi udzielić pomocy w wykonaniu czynności urzędowej.

Przecież pomagam.

Mówię, niech go pan szuka.

Gdzie przebywa Tadeusz Paternik?

Nie wiem.

I tak go znajdziemy.

Jaki piękny wieczór.

Czujesz zapach świeżego siana?

Nie tak prędko, Prusaku.

Siły wracają powoli.

Jak Tadzik?

Dziołcho, teraz siano kosy, nie ma czasu.

Jest tam ten drugi, też dobry synek. A robotny?

Robi za dwóch, a w nocy jeszcze piluje.

Do mnie inni chodziłeś do karczmy.

Do mnie było wiele rzeczy. Teraz nie ma.

I też do mnie byłaś młodsza.

Ja wiem, co cię gryzie.

Co chcesz zaloć.

Ale nie zalejesz.

Chciałeś go widzieć w trumnie.

Może i obejrzysz.

Ale jak mu już tak pisane, że ma umrzeć.

Niech to się stanie tutaj.

Kajrzech go urodziła.

Nie!

No to moż!

Pij dalej!

Przyjacielu, mam do ciebie prośbę.

Co takiego?

Chciałem jeszcze popatrzeć na kuźnię i dom.

Póki chcesz, narcza siłą.

Tadziu, co ty?

Tylko popatrzeć.

Jest wieczór.

A w dzień nie chcę.

Nie chcę, żeby ludzie widzieli.

No dobrze, chodźmy.

Dzisiaj matka piecze chleb. Skąd wiesz?

Zawsze w piątek piecze chleb.

I robi masło.

W sobotę na wieczerza jest świeży chleb i świeże masło.

Źle jest, proszę pani.

Jemu trzeba lekarza.

Może go pani sprowadzić?

Choć jest niedopinięty.

Ja też nie mam.

Mam tylko to.

Jeśli się go uda spieniarzyć, starczy i na lekarstwo, i na lekarza.

Szkoda zygarka.

Tatka szkoda.

Zostawcie sobie ten zygarek.

Postarą się o pieniądze. I pojadą po doktora.

Panie doktorze.

Jemu jeszcze może pomóc tylko jeden doktor.

Jest młody. W tym cała nadzieja.

Na razie trzeba mu podawać lekarstwa.

Przyrazi dziennie dużą łyżkę.

Idę do domu, ciotko Zewko.

Z Bogiem, dziołcho. Z Bogiem.

Jak Tadzik?

Bardzo słaby.

Jutro nie mogę być przy nim.

Muszę jechać.

Kaj!

Muszę.

Już tu nie przyjedziesz?

Nie, wrócę.

Tadzikowi bardzoś potrzebny.

Masz dzielnego brata.

Idę już.

Odprowadzę cię.

Czego się po nocy smykasz?

Do domu, ale już.

Właśnie odprowadza mamę do domu.

A ty tu zostań, pogodumy.

Tresować to pan może wszystkich, ale nie mnie.

Nie trzeba grzecznie poprosić, panie pasternik.

Słuchaj no, Karlusie, grzecznie to ja cię prosił, nie byda.

Zasmarkatysz na to.

Być może, ale łaski pańskie mi nie trzeba.

Po lekku chcę się o coś spytać.

Bielorusów zabił Tadek?

Nie wiem, tego nikt nie liczy.

Sto, dwiesta i co z tego?

Z tego Polski nie będzie.

On miał zostać księdzem.

Polskim księdzem tu w Pruszach, ale na polskiej ziemi.

On by tu ratował dla Polski dziesięć albo i sto razy tyle.

I dlatego wyrzucił go pan z domu.

Chorego.

Jeszcze niewyleczonego po ranie.

I o panu tutaj mówią polski król.

Polski. Nas tylko kozacy dobijali rannych.

Łonkuna.

Idź do niego.

Renuś, pójdź tam ze mną.

Boże, za co mnie tak korzyści?

Ocal mi syna.

Nie daj mu umrzeć.

Zmiłuj się.

Musimy go zabrać.