Original subtitles

Ze smutkiem od kilku lat uważam, że na świecie jest coraz mniej

dobrych subiektów i rozumnych polityków.

Bo wszyscy stosują się do mody.

Już widać zapomniano, że w sklepie nie można stroić się w modne kołnierzyki,

tylko je sprzedawać.

Zaś polityki nie należy opierać na szczęśliwych osobach, tylko na

wielkich dynastiach.

Metternich był tak sławny jak Bismarck, a Palmerson sławniejszy od Baconsfielda.

I któż dziś o nich pamięta?

Tymczasem ród Bonapartych...

trząs Europą za Napoleona I, potem za Napoleona III, a

zobaczycie, co jeszcze zrobi Napoleonek IV, który uczy się sztuki wojennej u

Anglików.

Ale o to mniejsza.

W tej bowiem pisaninie chcę mówić nie o Bonapartych, ale o sobie.

A żeby wiedziano, jak tworzyli się...

Dobrzy subiekci i choć nie uczeni, ale rozsądni politycy.

Ojciec mój był za młodu żołnierzem, a na starość woźnym w Komisji Spraw

Wewnętrznych. Mieszkaliśmy na starym mieście z ciotką, która urzędnikom prała

łatała bieliznę. Na ścianach u ciotki wisieli sami święci, ale jakkolwiek było

ich sporo...

Nie dorównali jednak liczbą Napoleonom, którymi ojciec przyozdawiał swój pokój.

Był tam jeden Napoleon w Egipcie, drugi pod Wagram, trzeci pod Austerlitz,

czwarty pod Moskwą, piąty w Dniu Koronacji, szósty w Apoteoli.

Zobaczysz, zobaczysz, że za te sztuki będą cię pławić w smole.

Nie da mi cesarz krzywdy zrobić.

Nie, nie.

Jak ci nie da.

Kiedy umarł w niewoli. Nic to. Po pierwszym Napoleonie znajdzie się jakiś

A jakby i ten źle skończył, idzie następny.

Dopóki jeden po drugim nie uporządkują tego świata.

Trzeba być zawsze gotowym. Na pierwszy odgłos.

My już tego nie doczekamy.

O, ja doczekam.

A Ignaś doczeka jeszcze lepiej.

A jednak ojciec nie doczekał.

Około 1840 roku zaczął niedomagać, a potem umarł.

W parę miesięcy po śmierci ojca jego przyjaciele, pan Raczek i pan

Domański, zebrali się na naradę, co ze mną począć.

Pan Domański chciał mnie zabrać do swoich biur.

Ciotka zalecała wyniosło, a pan Raczek zielarstwo.

Lecz kiedy mnie zapytano, do czego mam ochotę, odpowiedziałem, że do sklepu.

Kto wie, czy to nie będzie najlepsze.

A do jakiegoż byś chciał kupca?

Do tego na podwalu, co ma w drzwiach pałasz, a w okniu kozaka.

Wiem, on chce do Mincla.

O, no można spróbować. Przecież wszyscy znamy Mincla, no.

Puu, na szczęście.

Boże miłosierny, ten drap już chyba na mnie pluć zacznie, skoro brata nie

Cóż to za chamy te, grenadierzycka.

Och, nieszczęśliwa ja.

Wielka rzecz.

Wyjdzie jej mość Rzamosz, to nie będziesz sierotą.

A gdzie ja znajdę takiego głupiego, co by mnie wziął?

Może ja bym się z jej mością żenił, bo mnie nie ma kto smarować.

O, no po co duże ceregiele?

Jej mość nie masz opieki, on nie ma gospodyni.

Pobierzcie się i przygarniecie Ignasia, no.

No, to pierwej zaprowadźcie chłopca do terminu, a

potem może się odważe.

No, to jadna do minczła.

No to idziemy.

Tylko jej mość, nie zrób mi zawodu.

Gwiazda. Może w półtorej godziny wrócili, mocno zarumienieni. Pan raczej

oddychał, a pan Domański z trudem trzymał się na nogach.

Podobno z tego, że nasze schody były bardzo niewygodne.

Idą w nas.

I ty.

Świat. I co do Bożego, nikt coraz droższy za kwaterę zabraliby ci całą

pensję. A tu się tyczy anyrzówki i w tym jest szachrajstwo. No dawniej wypiłeś

kieliszek i czułeś się rozweselony. A dziś wypijesz całą szklankę i jesteś

się napił wody.

Ale z chłopcem to!

A z chłopcem musi iść jutro do...

Mincla z odzieniem i bielizną.

Powariowaliście, pijaki? Tylko bez poufałości.

Poufałość będzie po ślubie.

A teraz ma przyjść jutro to Mincla z bielizną i odzieniem.

Takie to wypadki poprzedziły moje wejście

do zawodu kupieckiego.

Sklep nasz był kolonialno -galanterino -mydlarzny.

Właścicielem był Jan Mintzel, który w każdej porze dnia siedział pod oknem na

fotelu, skąd z niepojętą uwagą czuwał nad biegiem handlu w całym sklepie.

Niech pan da ryżu i migdałów.

I jeszcze krochmalu.

Ile była?

Preci za grosz, proszę.

Proszę mi pokazać jeszcze tamte.

Dobry wieczór, moje dzieci.

Kafé już jest gotowe.

Dobry

wieczór,

moja matka.

Dobry wieczór, córka.

Dziękuję. Dziękuję.

Stary mincel i w niedzielę bywał we sklepie. Rano modlił się, a około

kazał mi przychodzić do siebie na pewien rodzaj lekcji.

Zagmia, powiedz mi, was ist das?

Co to jest?

Das ist szublade.

To jest szublada.

Zobacz, co jest w tej szublade.

To jest cynamon.

Do czego potrzebuje się cynamon? Do zupy, do

leguminy potrzebuje się cynamon.

Co to jest cynamon?

Jest taki kora z jeden drzewo.

Gdzie mieszka taki drzewo cynamon?

W Indii mieszka takie drzewo.

Patrz na globusy.

Tu leży Indii.

Daj mi za dziesiątkę dynamon.

Odu, Spitzbub.

Jak tobie dam dziesięć razy dyscyplin, to ty będziesz wiedział, ile dać za

dziesięć groszy cynamon.

Bardzo zrechną.

Będziesz teraz rachować.

Powoli w ciągu paru lat...

Tak przywykliśmy do siebie, że stary Mincel nie mógł obejść się beze mnie, a

nawet jego dyscypliny począłem uważać za coś, co należało do familijnych

stosunków. W tym otoczeniu upływały mi lata, w których każdy dzień był podobny

do wszystkich innych dni, jak kropla jesiennego deszczu do innych kropli

jesiennego deszczu.

Nochmal, Napoleon!

Dizner, szpików!

Sierwasz!

Rozbój ich!

Baje, stary, baje. Napoleon był chwat, choćby za to samo, że przepędził hytlów,

szwabów. Nieprawda, Kat?

A ty co jesteś, jak nie szwab?

Oba jesteśmy szwaby jaką.

Ja? Szwab? Ja?

Ja czuję w sobie stałożytną polską krew.

Niemka nie mogła mnie urodzić.

Słuchaj, Kac, ja ci uroczyście oświadczam, że Minclowie pochodzą ze

polskiego rodu Miętusów.

Ignacy, oni za Jagiellonów, a może za wybieralnych królów, osiedlili się

Niemcami. Mam na to dokumenta. Wierzysz w te dokumenta?

Ignacy, nie rozmawiaj z tym durniem, który jest zakałą rodu Minclów. Oj, oj,

oj, oj, co mi to za ród? Nasz ojciec przyjechał taczkami we dwa psy. Nie

panem. Ja też nie do pana mówię, tylko do Ignacego.

Bojo!

Wizbu! Szerema!

Do roboty!

Tylko August Kac, pracujący przy mydle, nie ulegał żadnym surowym upomnieniom.

Najraniej przychodził do roboty i ostatni wychodził...

A w ogóle jakby wstydził się tego, że doświadcza ludzkich potrzeb.

W roku 1846 ruch w naszym sklepie nieco osłabnął.

Już to z racji ogólnych niepokojów, już to z tej, że pryncypał za często i za

głośno wymyślał na Ludwika Napoleona, który był bardzo popularny po swojej

ucieczce z więzienia.

Ludzie poczęli zniechęcać się do nas, a nawet ktoś...

Może kac, który był zagorzałym bonapartystą, jednego dnia wybił nam

oknie.

Otóż wypadek ten zamiast całkiem odkręcić publiczność, zwabił ją do

przez tydzień mieliśmy obroty tak duże jak nigdy.

Po tygodniu jednakże sztuczny ruch na nowo osłabnął i w sklepie znowu były

pustki.

Na próżno Staruszek wypierał się, zaprowadzono go do ratusza. Po wielu

tłumaczeniach sprawa naturalnie ucichła, ale od tej chwili stary zupełnie

stracił humor, zaczął chudnąć.

Pewnego dnia, usiadłszy na swym fotelu przy oknie, już nie podniósł się z

Od powrotu Stacha z Bułgarii w naszym sklepie ruch jak na odpuście. A

płyną do kasy nie gorzej od plew.

Kto by Stasia nie znał, powiedziałby, że to genialny kupiec.

Ale że ja go znam, więc coraz częściej pytam się, na co to wszystko?

A znam go długo.

Pamiętam, był rok 57, może 58.

Zaszedłem raz do Hopfera, u którego pracował mój przyjaciel, Jaś Machal.

Witam, witam.

gdzie jest pan Jan?

w piwnicy

Co to wydawać pieniądze na książki?

Mnie dawaj.

Bo jak będę musiał przerwać proces, wszystko zmarnieje.

W zeszłym miesiącu wydaleś 200 złotych na książki. Akurat tyle, ile mi

na adwokata. Książki.

Zawsze książki.

Żebyś był mądry jak kalomon. Póki będziesz w sklepie, wszyscy tobą będą

pomiatali. Chociaż i szlachcic.

A dziadek twój z matki był kasztelanem.

Ale jak wygramy proces i kiedy... i kiedy

wyjedziemy na wiek... Chodźmy stąd, ojcze.

O, Ignat!

Co to za odwieńcy?

Stary ma pomieszane klepki, ale chłopak zdatny nazywa się Stanisław Okulski.

Bystra bestia.

A skąd on? Wiesz, ani do sklepu, ani do piwnicy to nie za bardzo. Ale mechanik.

Chodź popatrz.

O, patrz.

Taką, wiesz, maszynę zbudował.

Patrz tu.

Pompuje wodę do góry. Patrz.

Potem ją wlewa na koło. O.

I który właśnie porusza tę pompę.

Taka maszyna może się obracać i pompować do końca świata.

Tylko się w niej coś wstrzymiło.

Przesłyszała się tylko przez kwadrat.

O cóż jaki.

No jeszcze nie taki bardzo.

Wiesz, był tutaj taki jeden profesor w gimnazjum.

Realnego. Obejrzał to.

No i powiedział, że na nic się nie zda. Ale że chłopak zdolny i powinien się

uczyć. No.

I od tej chwili mamy w sklepie sądny dzień.

Wokulski schardział, gościom odbrukuje, w dzień drzemie, po nocach się uczy. Ja

mu tam nie przeszkadzam, ale na górze mu dokuczają subiekci i goście. A co

Hopfer na to?

Nic, nie chcę go odstraszać od siebie.

Bo Kasia Hopferów na pokresie duży w Wokulskim.

A chłopak może odzyskać majątek po dziadku.

A on duży się w Kasi? A skąd?

Nawet na nią nie spojrzy. Ta dzika bestia.

Chłopak z tak otwartą głową, który kupuje książki i nie dba o dziewczęta,

być dobrym politykiem.

Mówię ci, pracuj i wierz.

Bo silna wiara może zatrzymać słońce w biegu.

A to dopiero polepszy stosunki ludzkie.

A może mnie wysłać do uniwersytetu?

Jestem pewien, że gdybyś miał taką wiarę jak pierwsi apostołowie, już dziś

znalazłbyś się na uniwersytecie.

Albo u wariatów.

Co za lud w tych sercach.

Co za upodlenie.

No przypomnij sobie, coś już zrobił w tak krótkim czasie.

No tyle umiesz, że mógłbyś dzisiaj stawać... To ja sam zrobię!

Ty?

Jeden?

Niewiele. Ale kilkudziesięciu.

Kilkuset. Takich jak ty i ja.

Chrystus motą poświęcenia sam jeden zbawił ludzkość.

O ileż więc świat by się udoskonalił, gdyby na nim ciągle były jednostki

do piary życia.

Mam oddawać życie za gości, którzy wymyślają mi jak chcą?

Za subiektów, którzy drwią ze mnie?

Nie wykręcaj się.

Chrystus zginął nawet za swoich katów.

Musimy stworzyć doskonalszy świat, gdzie nie będzie już różnic między ludźmi.

Szlachta i mieszczanie.

Chłopi, Żydzi, wszyscy będą braćmi. A subiekci?

Abyś uwierzył nam, że jesteś nam równy, że cię kochamy jak brata.

Oto ja klękam przed tobą i w imieniu ludzkości błagam cię o przebaczenie

W początkach roku 1861 Stach podziękował Hopferowi za miejsce.

Dziwne było jego pożegnanie ze sklepem.

Pamiętam to, bo sam po niego przyszedłem.

No nie, już!

Widzisz, jak trudno wyjść bez schodów z piwnicy?

A, tobie zachrzeba się od razu schodzić do uniwersytetu?

Daj sobie radę sam.

A cóż to? Z gośćmi się pan nie żegnasz, panie doktor?

Już wówczas przyszło mi na myśl, że to wydobywanie się z piwnicy jest symbolem

jego życia.

Bo i do dziś dnia stach ciągle wydobywa się na wierzch.

Wziąłem go wtedy do siebie, a od czasu jak osiedlił się u mnie, przybyła nam

nowa klientka.

Tasia Hopfer.

Dzień dobry panu Kasiu.

Poproszę igieł za dziesięć.

Igieł za dziesięć.

Proszę bardzo.

A dlaczego to panowie nie przychodzą do nas razem z panem Stanisławem?

Ojciec tak panów kocha i my wszyscy.

Ja panu Kasiu zbyt mało znam, ojca pani, ja bym umiał składać wizyty.

O co też pan mówi?

A pan Stanisław to musi gniewać się na nas.

Nie wiem za co, bo przynajmniej tatko i my wszyscy jesteśmy bardzo życzliwi.

A pan Stanisław przecież nie może się skarżyć, ażeby z naszej strony... Chyba

nie spotkał go zawód.

Chyba nie zaznał przykrości.

A pan Stanisław nigdy nie zachodzi tu do sklepu?

Owszem, bardzo rzadko.

Dziękuję.

Masz tu klucze. Idę do moich Żydów na korepetycję.

Zajdź kiedyś do Hopfera.

Stary ma duże pieniądze.

Po cóż ja mam do niego chodzić? Byłem już chyba dosyć.

A po to masz chodzić, że Kasia jest w tobie zakochana.

Dajże mi pokój z Kasią. Ona nie dla mnie, a ja nie dla niej.

Gołąbek nie dziecko.

W tym całe nieszczęście, bo ja nie jestem gołąbek.

Mnie przywiązać by mogła tylko taka kobieta jak ja sam.

A takiej...

Jeszcze mnie spotkał.

Powoli Kasia przestała bywać w sklepie.

Natomiast stary Hopfer złożył wizytę obojgu państwu Minclom.

Musiał im coś mówić o stachu, bo na drugi dzień... Cóż to za lokatora ma pan

Ignacy, na którym panny szaleją? Cóż to za jakiś pokulski? Jasiu, dlaczego ten

pan jeszcze u nas nie był? My musimy go wysfatać. Niech on zaraz przyjdzie na

górę. A niech sobie idzie na górę. Ale swatać to ja już nie będę.

Ja jestem uczciwy kupiec i nie będę się zajmował stręczycielstwem.

Hej,

heca z tymi babami. Chcą koniecznie człowieka w nieszczęście wciągnąć. A

sobie, swataj! Nawet hopfera!

Tylko pamiętaj, ja nie myślę za to wszystko płacić.

Od tej pory ile razy Jaś Mincel

poszedł na piwo albo do resursy.

Pani Małgorzata zapraszała na wieczór mnie i Wokulskiego.

I już za trzecią wizytą przyjęła nas w szlawrodku.

Ty podobna, panie Wokulski. Żeby pan nigdy nie

zakochał się?

Ma pan...

Ze dwadzieścia osiem lat.

Prawie tyle.

To ja.

I podczas gdy ja już dawno uważam się za starą babę.

Pan wciąż jest niewiniątki. No czy to nie zabawne?

O!

Panna Katarzyna.

Smaczny koncept.

Oko ładne.

Ten, że ma bardzo analgę.

Albo prawy.

Za to figurka? Niczego.

Musi mieć chyba jedną łopatkę nieco wyjrzenia, ale to dodaje wdzięku.

Nosek nie w moim guście, wprawdzie. I usta trochę za duże.

Ale panie Stanisławie, cóż to za dobra dziewczyna. Można jedną?

Gdyby tak jeszcze...

troszkę rozumu.

Ale rozum, panie Wokulski, przychodzi kobiecie dopiero koło trzydziestego

Ja sama, ja sama, kiedy byłam w wieku Kasi, to była

głupiutka jak kanarek.

Jak kanarek.

Co to?

Pan mnie już opuszcza?

Muszę już.

Zmęczyła cię, co? Mam ważną sprawę na mieście.

Pracuj nad nim.

Pracuj.

Bo szkoda dziewczyny.

No i Wokulskiego.

Strach pomyśleć. Taki porządny chłopak. Tyle lat był subiektem.

A teraz chce się zmarnować w uniwersytecie.

Nie zmarnował się w uniwersytecie.

A nadzieją podniecany, woła do nas ze

wszech stron.

Powstań Polsko, stróż kajlany, dziś twój

tryum.

Tak,

śpiewać umieć.

Nawet bardzo głośno.

Ale ducha...

Prawdziwego ducha nie ma między wami.

Przypomnijcie sobie, co mówi Trteusz.

O, Sparto!

Ruń!

Nim pomnik twojej wielkości nad dziadów grób na cońcu skruszy młot.

I na zerp są rozrzucić święte kości.

I przodków w cień.

Odegna od twych wrót.

Ty, ludu, nim wróg w pętach cię powlecze, ojców twych broń na progach

złam.

I przepaść rzuć.

Niech nie wie świat, że miecze były wśród was.

Lecz serca zabrakło wam.

Na mnie zabraknie serca, ani krwi.

Więc wypróbujcie swoją gotowość do czynu.

Jest okazja.

Wielka, nieprawdopodobna szansa dla śmiałych.

Przybył do Warszawy specjalny wysłannik, Czar.

Człowiek, którego specjalnym zadaniem jest zniszczyć naszą ruch w narodku.

Człowiek, który ma wiele krwi na rękach.

Czy chcecie się z nim zmierzyć?

Mierzyć?

Ale jak?

Tu jest ładunek, którego siła przewyższa moc artyleryjskiego pocisku.

Wystarczy ten ładunek wziąć w rękę, podejść.

I rzucić.

Więc nikt?

Nikt?

Nikt nie zdecyduje się na tę próbę.

Ja. Stału, nie wariuj.

Zbliżał się styczeń 1863 roku.

Stach rzucił książki i niekiedy po parę dni nie bywał w domu na nocleg.

Zresztą wszyscy wtedy czuli, że w Warszawie zrobiło się jakby ciaśniej.

I wszyscy chodzili jak odurzeni.

Nareszcie pewnego dnia Stach całkiem zniknął mi.

Dopiero we dwa lata napisał do mnie list Wilkuczka, prosząc, aby mu przysłał

jego książki.

Ale nie widziałem go jeszcze dalszych pięć lat, aż do jesieni roku

1870.

Niech mnie diabli wezmą.

Jeżelicki Niewokulski.

On tam.

W imię ojca i syna.

Chcesz czy o drogę pytasz?

Skąd żeś się wziął?

Chyba, że jesteś duszą zmarłą.

Jestem żywy.

Wróciłeś?

Czyś tylko przyjechał. Wróciłem.

A cóż, kraj tamtejszy?

A niczego.

A ludzie?

Nie z gorsi.

Z czego żyłeś?

Z lekcji.

Przywiozłem jeszcze ze sześciu trubli.

A co myślisz robić?

No, do Hopfera nie wrócę. Chyba nie wierzę, że jestem uczonym. Mam różne

podziękowania od petersburskich towarzystw naukowych.

Subiekt od Hopfera? Uczonym?

Ale wiesz, Stachu, że...

Niełatwo się będzie znaleźć tutaj robotę. Wiem.

Poszukano mnie.

W tym czasie umarł Jaśmincel.

Wdowa pogrzebała go po chrześcijańsku.

A po tygodniu zawołała mnie na

konferencję.

Kiedy zgasł mój anioł, myślałam, że tylko ja jestem taka nieczynśliwa.

Taki anioł? Może jaś, Mintel?

Pozwoli pani, że choć byłem szczerym przyjacielem Nieboszczyka, nie myślę

nazywać aniołem osoby, która nawet po śmierci ważyła ze 200 funtów. Za życia

ważył 300.

Pan nigdy nie będziesz miał taktu, panie Rzecki.

Co za wiosn.

Prawda, że Nieboszczyk, dokładnie mówiąc, nigdy aniołem nie był.

Osobliwie w ostatnich czasach.

Ale zawsze to strata, nieszczęście.

Nie powytuwam.

No, przez ostatnie pół roku.

Co pan mówisz? Pół roku?

Nieszczęśliwy Jaś mój zetwy lata chorował.

A z osiem? Ach, panie Rzecki.

Iluż nieszczęść w małżeństwie źródłem. Jest to okropne piwo.

Przez osiem lat.

Jakbym nie miała męża.

Ale cóż to był za człowiek?

Dziś dopiero rozumiem ogrom mojego nieszczęścia.

Bywają większe.

O tak.

Na przykład ten Wokulski. Czy prawda, że dotychczas nie znalazł żadnego zajęcia?

Najmniejszego. A gdzież jada? Gdzie mieszka?

Gdzie jada? Nawet nie wiem, czy w ogóle jada. A gdzie mieszka?

Nigdzie. Okropność.

Panie Ignacy.

Myślę, że spełnię ostatnią wolę mojego ukochanego męża, jeżeli poproszę, ażebyś

pan... Słucham, paniu?

Dał mu mieszkanie u siebie.

A ja będę wam przysyłać na dół po dwa śniadania, dwa obiady.

W okultki nigdy tego nie przyjmie.

Dalej nie do łęga!

Podwór! Idź pan pręd!

Tego dnia bardzo rzadko widywałem się z naszą pryncypałową.

W pół roku zaś później...

Chcę, żebyś wiedział pierwszy.

Żenię się z panią Małgorzatą.

No wiem, wiem.

Wiem, że jestem chwili, ale jestem najmniejszy od tych, jakie tu u was

się publicznym szacunkiem.

Po hucznym weselu, na którym nie wiadomo skąd pojawiło się mnóstwo przyjaciół

wokulskiego. A jedni bez się, a pili zdrowie państwa młodych garncami.

Stach wprowadził się na górę do swojej żony.

Subiekci naturalnie śmieli się po kątach z nowego pryncypała.

Mnie zaś było przykro, że Stach tak od ręki zerwał ze swoją bohaterską

przeszłością i niedostatkiem.

Dziwna bowiem jest natura ludzka.

Im mniej sami mamy skłonności do męczeństwa, tym natarczywiej żądamy go.

Od innych.

No i co?

Śmiejesz się ze mnie.

Ja?

Stasiulku, zamyślasz.

No to

inni się śmieją i wiem, co mówią.

Sprzedał się starej bawie, ten niby brutus.

Uczył się, awanturował się i klapł.

O, sklep postawiłeś na nogi. A, tam sklep.

Tak, strzeż się.

Masz 43 lata.

W tym wieku Bismarck dopiero zaczynał karierę.

Stać w ziółku.

Znów się zamyslić.

To bardzo źle. A tam panowie nie mają wina. No chodź.

Kiedy

Kochanowski

pisał, na lwa drogiego bezobrazy chędziesz i na ogromnym smoku jeździć

Z pewnością miał na myśli kobietę.

To są ujeżdżacze i pogromcy rodu męskiego.

Tymczasem w piątym roku pożycia pani Małgorzata usłyszała o jakimś likworze,

który damom w wieku miał przywracać świeżość i wdzięk młodości.

Pewnego wieczoru wytarła się nim tak staranny od słup do głów, że tej samej

wezwani na pomoc lekarze nie mogli już jej odratować.

Ja rozumiem twoje nieszczęście, ale tak nie modla żyć.

Weź między ludzi zabaw się.

Jesteś przecie młody, możecie jeszcze drugi raz ożenić się.

A ty ty co?

Nie zajmujesz się handlem, zerwałeś przyjaciółmi i żyjesz jak pustelik.

Idź do teatru.

Grają dziś Violette.

Przeczytułeś ostatnio na niej z nieboszczką.

Wiesz, że maseratki.

Zobacz, jak to dziś wygląda.

Poszedł do teatru.

A na drugi dzień nie poznałem go.

W tarcu ocknął się mój stach w okulisku. Od tej pory chodził na wszystkie

przedstawienia, koncerty i odczyty. A wkrótce potem pojechał do Bułgarii.

Ale na kilka dni przed wyjazdem odwiedził znajomego lekarza, doktora

A ten stary dziwak ledwie mnie spotkał. Zaraz mi o tej wizycie opowiedział.

Jak myślisz, co znaczy taki stan umysłu, w którym człowiek obojętnieje dla

śmierci, a za to zaczyna?

tęsknić do legend o życiu wiecznym.

Obojętność dla śmierci jest cechą umysłów dojrzałych.

A pociąg do życia wiecznego zapowiedzią nadchodzącej starości.

A jak myślisz, czy można kochać kobietę idealnie, nie pożądając jej?

Naturalnie. Jest to jedna z masek, w którą lubi się przebierać instynkt

utrwalania gatunku.

Instynkt, gatunek, utrwalanie.

Trzy słowa, cztery główstwa.

Lub szóste.

I orzeń się. Szóste, a gdzież piąte? Piąte już zrobiłeś, zakochałeś się. Ja?

moim wieku?

45 lat.

To epoka ostatniej miłości.

Najgorsza. Nasi twierdzą, że pierwsza miłość jest najgorsza. Nieprawda.

Bo po pierwszej czeka cię sto innych.

Ale po 101 już nic.

Żen się, jest to jedyny ratunek na twoją chorobę.

No a dlaczego ty się nie ożeniłeś?

Bo mi narzeczona umarła.

Więc zrobiłem co mógł.

Otrułem się chloroformem.

Było to na prowincji.

Ale Pan Bóg zesłał mi dobrego kolegę, który wysadził drzwi i uratował mnie.

Najpodlejszy rodzaj miłosierdzia.

Ja musiałam zapłacić za zepsute dwie, a kolega odziedziczył po mnie praktykę,

ogłosiwszy przedtem, że mwariat.

Jakich tego morał dla ostatniej miłości?

Ten, że samobójcom nie należy przeszkadzać.

Bądź zdrow, Michale.

O! Jadę na front turecki. Po co?

Będę dostawcą wojskowym, muszę zrobić duży majątek.

Albo? Albo nie wrócę.

Słuchaj, ale gdybyś jednak wrócił, nie zapomnij przywieźć mi włosów.

Bułgarskich, tureckich, obok ci.

I pamiętaj, w oddzielnych pakietach, z notatkami. Wiesz przecież, jak to robić.

Nie wiem, czy tak przywiózł Szumanowi obiecane włosy, za to przywiózł majątek.

Ale ostatnio wydaje mi się jakiś dziwny.

Przy tym jest roztargniony, rozdrażniony, jakby na coś czekał albo

obawiał.

Trzeba pójść na kwesty i coś dać.

Chociaż już im posłałem dywany, ptaszki śpiewające, nawet fontanny. To chyba

wystarczy na zbawienie jednej duszy.

Nie pójdę.

Co prawda będzie tam panna Izabela, a tej nie można ofiarować dziesięciu

półimperiołom.

Rzucić stos złota.

Takie to imponujące, jak dorób kieliczowski.

No ale co robić, kiedy one właśnie na pieniądze czekają?

Iść, czy nie iść?

Nie.

Nie będę należał do tej jarmarcznej dobroczynności.

Jeżeli nie pójdę do kościoła, to gdzież ją spotkam?

Tracę rozsądek.

Co to jest za ogromny gmach, który zamiast kominów ma wieże?

W którym nikt nie mieszka, tylko śpią prochy dawno zmarłych.

Na co ta strata miejsca i murów?

Komu dniemi nocą pali się światło? W jakim celu schodzą się tłumy ludzi?

Na targi idą po żywność, do sklepów po towary, do teatru po zabawę.

Ale po co tutaj?

Witam cię, panie Wokulski.

Myślałam, że już nie przyjdziesz i powiem ci, że nawet było mi trochę

Proszę cię, panie Wokulski, siądź tu na chwilę, bo delegowany nas opuścił.

Pozwolisz, że ułożę twoje imperiały na wierzchu dla zawstydzenia tych panów,

którzy wolą wydawać pieniądze na szampana.

Proszę cię, Bellu.

Pan Wokulski, który tak hojną ofiarę złożył na naszą ochronę.

Pani hrabina chce mnie pozbawić zasługi w życiu przyszłym, chwaląc postępki,

które mogłem spełnić w widokach zysku.

Możesz, panie Wokulski, łatwo zdobyć tobie zasługę w życiu przyszłym, choćby

przebaczając urazy.

Zawsze je przebaczam.

Pozwól sobie powiedzieć, że nie zawsze.

Jestem stara kobieta i twoja przyjaciółka, panie Bokulski.

A więc zrobisz mi pewne ustępstwo?

Czekam na pani Rodkę.

Przedwczoraj dałeś dymisję jednemu z twoich urzędników, niejakiemu

Mraczewskiemu. A cóż to?

Nie wiem.

Podobno chodziło o różnicę przekonań politycznych czy coś w tym guście. A

ten młody człowiek ma przekonania. Co ciekawe.

Nie o przekonania chodziło, pani hrabinu.

Ale o nietaktowne uwagi o osobach, które odwiedzają nasz magazyn.

A może to osoby same postępują nietaktownie?

Im wolno. One za to płacą.

Nam nie.

Ale swoją drogą, dasz się ubłagać, panie Wokulski?

Znam jego biedną matkę.

Dobrze.

Załatwię mu pracę, ale w Moskwie.

A jego biedna matka?

No więc podwyższe mu o dwieście.

Trzysta równie tęsie.

Pan nigdy nie cofa swoich postanowień?

Nie.

A jeżeli poprosiłabym za tym człowiekiem?

W takim razie odpowiedziałbym, że pan Mraczewski stracił pracę, ponieważ

niestosownie odzywał się o osobach, które zaszczyciły go łaskawszym tonem w

rozmowie.

Jeżeli jednak pani każe... Wszystko jedno. Niech sobie jedzie do Moskwy.

Tam też pojedzie.

Moje uszanowanie, panie.

Dziękuję ci, panie Wokulski, za pamięć. I proszę cię, żebyś przyszedł do mnie na

świętonę.

Bardzo cię proszę, panie Wokulski. A więc do jutra.

Cioteczka kokietuje tego pana. To zaczyna być podejrzane.

Twój ojciec ma słuszność.

Ten człowiek może być użytecznym.

Zresztą za granicą podobne stosunki należą do dobrego tonu. A jeżeli te

przewrócą mu w głowie?

W takim razie dowiódłby, że ma słabą głowę.

Źle to jednak nie umieć po angielsku.

Dziś wiedziałbym, co o mnie myśli, bo jestem pewny, że o mnie mówiła do swojej

ciotki.

Trzeba nauczyć się.

Idź, Helusiu, połóż to na taty i pocałuj Pana Jezusa.

Gdzie proszę u mamy pocałować?

Prączkę i wnuszkę.

Czy oni kochają się?

Więc dlaczego już by się nie pobrali?

Może on nie ma pieniędzy?

Lecz w takim razie, co znaczą jej spojrzenia?

Podobne rzuciła dziś na mnie. A prawda, że pan...

Na wydaniu musi mieć kilku albo kilkunastu wielbicieli i bawić

sprzedać się najwięcej ofiarującemu.

Błogosławieni, którzy płaczą, niechże przynajmniej Tobie zmarły Chrystus

dotrzyma obietnicy.

Dokąd idziesz?

Mogę pójść z panem.

Tak mówisz.

No więc chodź.

Proszę. Bóg?

Czy możesz wejść na kilka minut?

Dopiero odmyłaś w kościele, prawda?

Pan mnie widział?

Modliłaś się i płakałaś. Z jakiego powodu?

A co pan jest ksiądz, że się o to pyta?

Zawracanie głowy.

Do wcipny.

Poczekaj, poczekaj.

Jegoś płakała w kościele.

Co?

Bo jestem w okropnej sytuacji.

Byłam na grobach.

Myślałam, że się trochę rozerwę, ale gdzie tam?

To pomyślałam o starej, chociaż u mnie łzy pociechły z ciekłości.

Prosiłam Pana Boga, żeby albo starą chorobę zatwukła, albo żebym ja od niej

odeszła.

Ile masz lat?

Mówię, że szesnaście.

Ale naprawdę, kto miał dziewiętnaście?

Chcesz stamtąd odejść?

No, choćby do piekła.

Ale nic z tego nie będzie, bo mam dług.

Duży?

Pięćdziesiąt rubli.

Nie wiem tam, skąd się wziął.

Bo za coś tylko płacę podwójnie.

A jak się dowiedzą, że pan jest bogaty, to mi powiedzą, że ich okradłam i

porachują, jak mi się podoba.

Chcesz pracować?

No co miałabym robić?

Nauczysz się szyć.

Nie, to na nic.

Byłam w szpalni. Za ośmiu rubli na miesiąc nikt nie wyżyje.

A w rejestrze jestem jeszcze tyle warta, że mogę nikogo nie obszywać.

A więc nie chcesz.

Decyduj się. Albo weźmiesz się do roboty, jak to nikt na świecie darmo

nie jadł. I to nieprawda. Są tacy, co nic nie robią, a pieniądze mają.

Pójdziesz do Magdalenek ubierać się.

Nie przyjmą mnie.

Mam mieć poręcenie i płacić dług.

Wszystko będzie załatwione.

Dam ci list, który tam zaraz zaniesiesz i tam zostaniesz.

No, chcesz czy nie?

No dobrze, niech pan da mi.

Zobaczę, jak mi tam będzie.

Masz wóz i przewóz. Możesz iść.

A to starej zrobię. A to się stara wścieknie.

Cóż to za znajomość?

Prawda, prawda.

Nigdy jeszcze nie spotkałem podobnego bydlęcia, chociaż znam dużo bydląt.

W samej Warszawie jest ich tysiące.

Wiem, ale tępienie ich do niczego nie doprowadzi, bo się ciągle odradzają.

Więc wniosek?

Prędzej czy później społeczeństwo musi się przebudować od fundamentów, aż do

szczytu.

Albo zgniję.

Błagaj, niech do was wnosi żołnierz wierny dla

ojczyzny. O jałmu, mężonku prosi.

Biegłem, kiedy bój był trwawy.

Walczyć pod ojczyzny znakiem. Krew przelałem w

polu sławy.

A dziś mu serdecznie brakiem.

Kiedy wrzała wojna mściwa, kiedy my z wrogiem staczał

boje, czemuż kula litościwa nie

trafiła w serce moje?

Byłbym ginął z bronią w dłoni, padł jak wolnym

faść przystoi. Dziś... Tuła czas smutek goni, na

ten ciężar nie mam zbroi.

Mnie zawistny los tu gniecie, znoszę nędzę

urągania. I nic nie mam na tym świecie,

prócz tej ręki do żebrania.