Original subtitles

Dziękuję.

Pozwoli pani, że ją wyręczę.

Ależ proszę bardzo.

Zapomniałem kapelusza.

Istyno, czy już zapomniałeś o przeszłości?

O naszej przeszłości?

Nie będziesz mi już przyjaciółką.

Siostrą.

Odejdź!

Czego ty chcesz ode mnie?

Co dalej sobie będziesz robić ze mnie zabawkę?

Już dosyć wystarczy. Nie odejdę.

Pragnę twojej przyjaźni.

Twojego serca.

Serca i duszy.

Duszy?

Czy ty myślisz, że jestem tym samym dzieckiem, które kiedyś wierzyło w twoje

piękne, poetyczne słowa?

I znowu skłamiesz?

Skłamiesz, bo teraz tylko to jedno wiarować mi możesz.

Najważniejszą przyjaźń. Nie.

Ty dobrze wiesz, jak to w wielkim świecie nazywają.

I tego moja, jak powiedziałeś, dusza.

I tego moja dusza nigdy nie przyjmie.

Dziękuje za uwagę.

Kłaniam pięknie panience.

Pani Nienka, drogę zmyliła aż tutaj zaszedłszy?

Może pokazać, którędy najbliżej do dworu. Dziękuję.

Wyszłam na przechadzkę.

Sama nie wiem, jakim sposobem aż tutaj zaszłam. Dosteczka zaprowadziła. Nic

takiego.

Można wrócić krótszą drogą. O, tamtędy.

Jeżeli panienka życzy, podprowadzę.

Pan Jan Bohatyrowicz.

A jakże?

Skąd panienka wie, kto jestem?

Bo już drugi raz widzę pana.

Pierwszy, kiedy wracałam z ciotką Martą z kościoła.

Mówiła mi o ojcu i stryju pana.

O stryju Anzelmie?

On kiedyś dobrze znał panę Martę, bo często we dworze bywał.

I ojciec mój zabierał mnie nawet czasem do Korczyna.

Tylko już potem, jak ojca zabrakło, nigdy tam nie byłem.

Pokoli czy nie? A jakże? Pod pszenicę?

Panienka, ty się nie wyzna na gospodarstwie?

Trochę.

Bo czasem przepatruję się oraczom. W polu taka ciężka praca. Dla mnie mur

to tak jak na spacer iść.

A panienka tak o spacery lubi, kiedy wyszło od gości.

Wszyscy mówili, że dziś we dworze bal.

Imieniny, cioski, imieniny.

Nie wesoło mi na nich było, wolałam iść w pole daleko. Ja to dawno wiem, że

panience nie zawsze we dworze wesoło.

Aj, pasz człowieka czasem wypowie, co się w sercu kryje.

Pasz?

Ja, panienkę, chodź z daleka, ale widuję.

Dio! Dio!

Może panienka gniewa się, że tak śmiela powiedziałem?

Nie gniewam się.

Dio!

Panienka i o tym wiedzieć nie może, że na panienkę patrzę.

I różne myśli mi przychodzą do głowy. Dio!

Co tam zresztą?

Ja panience powiem, że nie trzeba nadmiar troskać się.

Są na świeciełe ludzie, są i dobre.

Najgorsza rzecz, kiedy człowiek nic nie robi, a tylko o swoich biedach myśli.

To prawda.

A jeżeli kto nic do robienia nie ma?

Nie może to być.

Każdy na świecie ma coś do czynienia. Mój ojciec mówił, że... Pamięta pan

Jakżeby nie. A matka żyje?

Żyje. Chwała Bogu.

Prawdę powiedziawszy, tryanzen był dla mnie ojcem i matką.

Kiedyś kilka lat dłużka podźwignąć się nie mógł.

Na mnie wszystko spadło.

Ale teraz wszystko na dobre się odmieniło.

I tyle mojej biedy, co je we własnych żądaniach wynajdę.

A jakie są te żądania?

Różne.

Potrzebne i takie, co nigdy spełnić się nie mogą.

Ale co tu w taki piękny dzień o smutkach rozprawiać? Podprowadzę lepiej panienkę

do drogi. A skończy pan już swoją pracę? Bo nie chciałabym przeszkadzać.

Skończyłem.

O!

Widać, że pan Jan czasu ma dużo, skoro sobie tak pomału idzie. A pana Jadwiga

tam niesie?

Wiele dla krów pan Jan nie poznał.

Widać, że na słońce spojrzał, to i w oczach pociemniało.

Może pana Jadwiga i zgadła.

Może zgadła.

Zgadnąć wszakże nie mogę, dlaczego to pan Jan nie raczy nigdy nas nawiedzić.

Zdaje się, że na końcu świata nie żyję. Już i dziadunio o panu wspominał. I

czeka.

Kto to?

Panna domotówna.

Najbogatsza w okolicy aktorka.

Aktorka?

Państwo nie rozumiecie naszych nazwań.

Aktorka u nas to tyle samo, co sukcesorka.

Dziadunio panny domontówny, Jakub Bohaterowicz, miał córkę, którą wydał za

domonta.

Córka i zięć pomarli i wnuczkę jemu zostawili.

Całe wtedy gospodarstwo na nią spadnie.

A gadają, że stary Jakub sporo jeszcze pieniędzy ma.

Posażna panna. I bardzo piękna.

Co do urody, to bynajmniej.

Owszem, zdaje się, że nadmiar wielka, ale pracowita i z dobrym sercem.

Dziadunia pielęgnuje.

Przeszłego roku sama nawet kosiła i orała.

Wtedy mnie stryj powiedział, żebym jej pomagał. Bo starego Jakuba bardzo

szanuję. I do tego głowę sobie nabił, że niby ja... A

ten Jakub to 90 lat ma. I razem z dziady pana Benedykta na wojnę chodził.

Gdzie się znowu wyrwać? Fajnie pewnie czują.

To już tu.

Bardzo panu dziękuję i... Chyba trafię. Tędy, prawda?

Owszem.

A może ja bym panienko sprowadził do dworu? Żeby jakiś zły pies albo bydle

nastraszyło. Koni bym tylko zostawił, bo my już właściwie blisko. O tam.

No dobrze.

Ja! Ja!

O tu, niedaleko.

prawa jest, chwała Bogu, podana. I Mucha wyniesie to, co pan Korczyński wygra.

A ja Fabianu powtarzam, że Mucha naje się tym, co my od pana Korczyńskiego

zyskamy. A czemuś to?

Ha!

Po cudze nie sięgaj.

A jeśli pokaże się, że zagon nie cudzy, tylko nasz? Fabiana adwokat zbałamucił i

Fabian wierzy.

Jeszcze się taki nie urodził, który by mnie zbałamucił.

Do nikogo po razu iść nie muszę.

I u Anselma go nie poproszę. Chociaż Anselmu jeszcze ta mądrość z głowy nie

wywietrzała. To jej kiedyś od wielkich panów nabrał.

Niechaj mnie Fabian wielkimi panami oczu nie wypieka.

Ja ich dwadzieścia lat nie widziałem.

I do śmierci pewno nie zobaczę.

Bardzo ładnie tutaj.

Śliczna zagroda ta pańska.

Tryja Anzelma i moja.

Jeśli panianka łatkawa, bardzo proszę.

Tryj będzie bardzo content.

Proszę bardzo.

Proszę.

Stryju, to Pana Justyna Skorczyna. Niech try idzie przywitać się, proszę.

Skorczyna?

Na co? Po co? Dla jakiej przyczyny?

Spocząń przyszła.

Kiedy ją tu przywiodłeś, to idzę do niej sam.

Cóż ja?

Konie muszę wyprząc.

Stryju, mój milenki, rodzany.

Proszę.

Jestem Anselm Bohatyrowicz.

Przepraszam, że w czapce ostanę, ale taką mam głowę, która lęka

się przeziębienia.

Zobaczyć chciałam z bliska.

Pięknie tu.

Naprawdę. Bardzo dziękuję.

A pan Jan uprzejmie zapraszał.

Proszę siednąć. Dziękuję.

Przepraszam, może przeszkadzam.

Już i nie spodziewałem się takiej promocji, ażeby ktoś z Korczyna moją

chatę nawiedził.

A jakże miewa się panna Marta Korczyńska.

Często przyjaźnie o panu wspomina.

Wiesz, nie może.

Pani tylko tak z łaski swojej.

Tyle lat.

W kościele ją niekiedy widuję.

Uuu, zmieniła się.

Wujowi Benedyktowi pomaga i ciężko pracuje.

A lękała się pracy.

Od nich wszystko jedno pracować wypadło. Poranek widział kwitnącą, a wieczór

babą obaczył.

Pan chorował?

A kto mówił?

Pan Korczyński? Nie poznał przecież.

Nie poznał.

Do mnie mały, sad, świrom.

Naszego własnego starania.

Wszystko to jest doczesność i znikomość.

Nie na takie roboty człowiek patrzył, a w niwecz poszły.

Nie takimi nadijami karmił się, a najadł się truciznę.

Wszystko na tym świecie jak woda przepływa, jak liść nadżyje, żółknie.

A teraz... Teraz człowiek prawie

pogodzony ze wszystkim i cieszy się, że chociaż tego sadu doczeka.

Gniazdo nasze.

Wszystko nasze.

I dla tej przyczyny my się tego trzymamy zębami i pazurami.

Wuj Benedykt też.

Korczyna jak gniazda pilnuje.

Wiem.

To Antolka, przyrodnio Janka.

Kobiety i ręki każdy dom potrzebuje.

Dzień dobry państwu. Wszystkim państwu dzień dobry. Proszę wam wody pożyczyć.

A w co wody nabierzesz? W garść?

Bardzo słusznie. W garść nie nabiorę, bo chciałam tylko panienkę z Kortyna

zobaczyć. To Elżunia Bohaturowiczówna.

Najpuściejsza panna w całej okolicy.

Bardzo słusznie. I pan Andzen pewno nie był taki smętny, kiedy był młody.

Zaręczony jednak panience troszkę powagi przystoi.

Ależunia, a ty dlaczego?

Czy tobie roboty w chacie nie stało?

Niechże i mnie będzie wolno przywitać anzelmowego gościa.

Dawne to już czasy, kiedy w nasze ubogie wrogi wstępowały takie znakomite nogi.

A cóż by to było, gdyby pan Korczyński zobaczył, że jego siestrzenica znajduje

się w samym gnieździe jego największych wrogów.

My nikomu wrogami nie jesteśmy.

Co Fabianu tak język świeżbi, że przyszedł tu o takich rzeczach gadać?

Że anzelm żadnego żalu do pana Korczyńskiego w sercu nie chowa?

Czy Anżelm nie pamięta, że złodziejami nas nazwał? To ja o panu Korczyńskim

pamiętam, tego Fabian ze swoimi synami na plecach by nie poniósł.

Niech pan Korczyński żyje zdrów długie lata.

Ja jemu przekleństwa nie posyłam.

I nigdy nie pośle.

Anżelm zawsze taki, jakby wczorajszego dnia z panem Bogiem gadał. Ale ja nie

zlęknę się przed własną siestrzenicą pana Korczyńskiego powiedzieć, że do

procesu o pastwisko ja ramawiałem i ja adwokata znalazłem.

Bo do śmierci jemu nie daruję.

Niech pan Fabian upamięta się.

A cóż to?

Mówić nie wolno? Niech pan Fabian do upamiętniania przyjdzie. Jest panienka.

A co ja takiego powiedziałem? Głupstwo cię zagadał i lepiej już chodźmy.

Jeżeli co naplotło mi się w gębie, to przepraszam. Do widzenia wszystkim

państwom.

Nagadał głupstwa.

Jeszcze raz prosimy ze stryjem, żeby pani raczyła nie gniewać się na nas.

Wygon nigdy nie był nasz i święcie do pana Korczyńskiego przynależy.

Fabian to gorączka.

Raptus.

Niech pani wybaczy.

I dobre wspomnienie zachowa.

To prosta droga do Korczyna.

A nam trzeba tam krzyż kończyć.

Była pani tam kiedy u Jana i Cecylii? Nie.

Pewnie, pewnie.

Co państwa takie rzeczy obchodzić mogą?

Weźcie mnie z sobą.

A dla jakiej przyczyny?

Owszem.

Proszę.

Stryj wie wszystko o Janie i Cecylii.

Opowie, prawda Stryju?

Czasu mało.

Źle będzie, jeżeli do jesiennej pory krzyża nie skończymy.

Na nas przypadło postawić nowy.

Bo Jan i Cecylia to nasi przodkowie.

Przybyli tu kilkaset lat temu.

I w głuchym borze założyli osadę.

A bór ten sam.

Te same drzewa.

Pobudowali młyny.

Ule. Las wykarczowali.

Już grzyznę pola zamienili.

Ojczyźnie bogactwa przymnażają.

A kiedy król Zygmunt August, ostatni z Jagiellonów, polował w

pobliskiej knie i zobaczył to w dostatki i szczęśliwości bogate ludzkie

siedlisko, nadał potomkom Jana i Cycylii klejnot

szlachecki. Womian i nazwisko Bohatyrowicze.

Jako po bohatersku puszczę zawojowali.

Nie krwią i mieczem, ale pracą i potem.

O taki nasz tutaj zaczątek.

I oto dla jakiej przyczyny my na tej ziemi siedzimy.

Choć szlachetstwo pradziadów zdjęte z nas zostało.

Ale oto bynajmniej.

Wszyscy my kołki z jednego płota.

Chłopami być, czy panami, to za jedno.

Ale w bydło obrócić się, to smętnie i taskno.

Ot, i koniec.

Dziękuję.

Dobra, dobra, dobra.

A kto tu przyjdzie?

Albo przyjedzie?

Pomyślisz sobie, złączona para, złączona para leży w tym grobie.

Pan Dubrodzi może być spokojny. To to migrena, migrena.

Dziękuję, dziękuję panie burmistrzu. Podjeżdżaj, podjeżdżaj.

Dla mnie córa, którą dałem, to pomoże.

Dziękuję.

Dobranoc, panie.

Ciociu, otwórz!

to felki wyszyję. Tylko odpuść, ciociu, kochana. Co tu się dzieje, Leoniu?

Justysiu, czy doktor już odjechał?

Tak, przed chwilą, ale co ty tam robisz?

Musiałam zamknąć się w twarzarni. Bo cię nie boi pana doktora, to dlatego.

Robaczku, daj mi spokój z twoim panem doktorem.

Idź.

A to co, odkąd ty wracasz?

Gdzie byłaś?

Niech ciocia zgadnie.

W Bohatyrowiczach? Tak.

Po coś tam chodziła?

Ścieżka mnie zaprowadziła.

Ścieżka.

Sama zrywałaś te kwiaty?

Nie. Dał mi je Jan Bohatyrowicz.

Wspaniale pachną. Przyniosę im wody.

Justyno! Co, ciociu?

Czy ty myślisz, moja panno, że jednym ludziom Pan Bóg daje serce, a drugim

kamienie?

U ciebie serce, bo ty panienka ze dworu.

A u niego kamień, bo to chłop, tak?

Pobaw się, kamuszkie, pobaw.

Z nudy, z melancholii?

Czy ja wiem, że nie z czego?

Tymczasem, póki nie, bo znowu jakiego pani Cza nie ześlę.

Dlaczego tak do mnie mówisz?

I na jakiego to ja pani Cza tykam?

A chociażby na tego wybladłego różyca.

Widziałam, jak na ciebie patrzy, dobrze widziałam.

Ty chyba też ślepa nie jesteś.

Ciociu.

Wielki Boże, Teofil.

Ruziu, Ruziu.

Zabieraj to i wynoś stąd szybko. Dobrze, proszę pani. Jezus Maria.

Prędko.

Zabieraj to szybko. Tak, proszę pani.

Wynoś to szybko.

Witam. Co za niespodzianka.

Witam cię serdecznie, kuzynie. Bardzo się cieszę.

Wreszcie konfiturów moich spróbujesz. Mnie również ogromnie jest miło, że cię

widzę, kuzynko. Mam nadzieję, że nie przeszkadzam. Ależ skąd?

Proszę, proszę bardzo, proszę do środka.

Jak to dobrze, że jesteś właśnie taką, Maryniu.

Jaką?

Inną od tych wszystkich kobiet, które znałem w Paryżu czy w Wiedniu.

Lubisz rozmaitość, kuzynku?

Lubię, lubię.

Choruję już od tych ciągłych marcepanów i z uwielbieniem patrzę w stronę

radowego chleba.

Obejrzałeś już twoje majątki?

Oksama myśl o tym przeprawia mnie o rozpacz. Ja nie mogę znieść tych

rachunków, tych ekonomów czy rządców.

Przymuś się trochę.

Nie potrafię, a poza tym moja apatia... I apatię przezwyciężyć można, bo to

zwyczajna fanaberia.

Mylisz się, moja kuzynko.

To jest poważna i ciężka choroba.

Chociaż... chociaż ostatnio znalazłem coś, co...

Zaczęło trochę mnie podniecać.

Cóż to takiego?

O, ty wiesz dobrze.

Ja? Tak.

Wspomniałem ci o tym na imieninach pani Emilii w Korczynie.

Justyn! Panna Orzelska.

Bardzo mi się podoba.

Dam ci trochę konfiturów, Teosiu.

Mówiłeś, że je lubisz.

A może zwiesz malin z cukrem?

Ruzia!

Ruzia! Malin przynieś, a chyżo!

A toż co?

A pójdzie.

A sią.

A sią.

A poszła.

A sią. Sią.

Sią.

Ruziu! Pomóż, a chyżo! Dobrze, proszę pani.

Wszystko tu na mojej głowie, Teosiu, więc trudno dopilnować porządku.

Wybacz mi i chodź na werandę. Tam jest czyste powietrze.

Nie myśl, że narzekam.

Bolesław po prostu nie ma głowy do gospodarka, więc muszę sobie radzić

Ależ widzę i podziwiam.

Mówiliśmy jednak o czymś innym, kuzynko.

O pannie Orzelskiej.

To dla ciebie taki ciekawy temat, ta dziewczyna?

Zostaw ją w spokoju, Teociu.

Przystojna, to prawda.

Ale tych piękniejszych widziałeś pewnie w tych twoich Londynach, Paryżach,

Wiedniach. Więc czego od niej chcesz? Kokietką nie jest. Otóż to.

Szczególnie od tej swojej historii z Zygmuntem Korczyńskim zrobiła się bardzo

poważna.

Nie stroi się, nie lubi bawić.

Otóż to.

A wy tam przecież w wielkim świecie do innych przywykliście kobiet.

Dla innych głowy traciliście. Masz słuszność, kuzynko, ale zapominasz o

O czym?

Że podobne tobie kryształowe osoby zupełnie się na takich sprawach nie

My tylko nic po nie wiemy dobrze, dlaczego do tej...

lub innej kobiety czujemy pociąg. Mamy ten instynkt, że z tą właśnie

kobietą, a nie inną, wychylić możemy prawdziwkie ich rozkoszy.

Teosiu! Chyba się nie zarumienisz.

Jakież wy tutaj w tym dziwnym kraju jesteście?

Staroświeckie. Otóż to.

Nic nie szkodzi.

Nawet takiej staroświeckiej kobiecie możesz powiedzieć wszystko.

To znaczy?

Czego chcesz od Justyny?

Masz słuszność mówiąc, że wiele piękniejszych znałem na świecie, ale w

Panny Justyny, w jej ruchach jest coś takiego... Ty tego nie możesz zrozumieć,

ale Panna Urzelska ma, upewniam cię, wiele temperamentu. Pas są. I cóż

dalej? Dalej jest to, że szczebiotek, historyczek, prawdziwych i udawanych

miałem już dosyć.

Na to toujours de peudrie nigdy nie było moją dowidzą.

Dla zmiany, widać, zacząłem przepadać za zdrowiem ciała i duszy.

A taką jest właśnie Panna Orzelska.

Tylko, że szturmem się jej nie weźmie.

Teofilu.

Ona jest lekarstwem na moją apatię.

Czuję, że kiedy patrzę na nią, kiedy jestem blisko niej, moja apatia znika.

Czy ty mnie rozumiesz, Maryń?

Rozumiem. Dlatego dam ci pewną radę. Jeśli przy Justynie znika twoja fatalna

apatia, to orzyń się.

Co? Co ty powiedziałeś?

Orzyń się z panną Orzelską.

Wyborny pomysł, kuzynko. Znakomity.

Świadczy o dobroci twojego serca i o...

Całkowitej nieznajomości świata.

Takie amfibia jak panna Orzelska. Można się kochać do szaleństwa, ale żenić się

z nimi? Impossible.

Amfibia? Kobietę do żaby przyrównujesz? Nie no, Maryniu, sama pomyśl. Przecież

ona zupełnie nie wiedzieć kto.

Urodzona i nieurodzona.

Wychowana i niewychowana. Uboga i nieuboga.

Przecież gdybym ją przedstawił mojej księżnej ciotce, to ta zostałaby

śmiertelnego ataku spazmu.

A poza tym, francuszczyzna Panny Orzelskiej jest entre nous, nieco

Toż bym dopiero sobie i światu zrobił niespodziankę.

Nie, to niepodobieństwo.

Po cóż więc jedziesz do Korczyna?

Bo mnie samego ta niespodziewana dla mnie sympatia ożyja i podnieca.

Zjawiła się doprawdy w ostatniej chwili, kiedy mi już wątpić poczyna o wszelkich

urokach życia.

A jaki z tego koniec?

O, droga kuzynko, za mało jestem filozofem, abym myślał o końcu każdej

A dwie noceki to ra.

I chwila rozpoczyń nie jest do pogardzenia.

Nic z tego nie będzie, drogi Teo.

Justyna nie da się zwała mówić.

Jesteś tego pewna?

Najpewniejsza.

Będę cię namawiała do orzenku.

I namówię.

Cyklofon we.

Die le we.

pod prąd też. Koniec.

Wy mnie wszyscy do ruiny doprowadzili.

Tagem się zmęczył moja Emilciu, że trochę odpocząć przy tobie muszę.

Ja także czuję się bardzo zmęczona upałem.

Ale co tam upał?

Fizyczną przykrość każdy znieść może.

Byle tylko był spokój.

A cóż cię znowu tak niepokoi?

Zawsze mnie o to pytasz. Ja ci opowiadam i potem pytasz znowu.

Tak.

Niezdolna jestem do zapamiętania i zrozumienia.

Wszystkich twoich kłopotów.

A jednak rzeczy te są zrozumiałe.

I do zapamiętania.

Łatwe.

Chora jestem.

Sama w domu.

Jak pustelnica.

A bodajże by lepiej żyć na pustyni niż w okolicznościach takich, z którymi ja

się ciągle ubijać muszę.

A przecież człowiek nie urodził się na te rana i ludożerce.

No co mam robić?

No co mam robić? Jak mi chłopi las rąbią, zboże spasają, w paczciska włażą.

załatasz tam dziura, tu zaszyjesz, tam się rozporze.

Chciałbym móc czasem odetchnąć swobodnie i nie martwić się, że wam wszystkim

kiedykolwiek chleba zabraknie.

Chleb, chleb, chleb.

Ty bez perfumitych swoich szlafroczków obejść się nie możesz, a tak ironicznie

mówisz o chlebie?

Ja obchodzę się bez wielu rzeczy, które są tym dla duszy, czym chleb

dla ciała.

Dlaczego tyle milciu bywasz od jakiegoś czasu dla mnie tak obojętną?

Czy masz mi co do wyrzucenia?

Zmieniłeś się, Benedykcie.

Zanurzyłeś się w samych interesach materialnych, a wyrzekłeś się wszelkiego

piękna, poezji.

A no dobrze.

Więc oboje zanurzać się będziemy w poezji, a tymczasem bank lub lichwiarze

sprzedadzą nam korczyn i pójdziemy z dziećmi w świat o kiju.

Nie rozumiemy się, Benedykcie.

I zrozumieć się już nie zdołamy.

Każde z nas ma już teraz świat osobny.

Prawdę powiedziałaś.

Zapewne się już nigdy nie zrozumiemy.

Cóż robić, niech jeszcze i to.

Niech jeszcze i to.

Chciałem już tu dawniej przyjść, ale bałem się, bo ludzie mówili, że pan...

Byłem dziwak. Właśnie.

I odludek, tak?

Zasmęciłem się raz w życiu moim tak, że na zawsze już smętny ustałem, to i

prawda.

Oryle.

Oryle.

Dwa lata ich nie widziałem.

Czy Witoldu ciężko w tej szkole?

Nie.

Ale chciałbym już ją skończyć i wziąć się do roboty.

Tu jest dużo do pracy.

O, chociażby z tą wodą, co ją kobiety z rzeki dźwigają.

Słyszałem od ludzi...

że pan radzi wykopanie wspólne kilku studzien i zbudowanie młyna, żeby na

żarnach mleć już potrzeby nie było.

I tak pomyślałem, dobre to rady.

Tylko stąd się wzięły u syna pana Korczyńskiego, który dla naszych spraw

jest obojętny, jakby nas na świecie nie było.

Niech pan przede mną nic nie mówi przeciwko ojcu, bo ojca mojego, bo

mnie to... O wybaczenie, proszę.

Ale pana Korczyńskiego innego znałem. Nie taki był kiedyś.

I brata jego, Andrzeja, stryja pańskiego.

Już się go nie wspomina.

Jednym słowem nawet.

Witoldu widzę wstydno i przykro. A przecież nie znał pan Andrzeja, bo

wtedy na świecie nie było.

Nie wie Witold, jak to ze wszystkim było inaczej. Jaka spójność była pomiędzy

ludźmi. jakie zbratanie, plany, zamiary, a teraz, teraz pochmurność na nas

zeszła.

Jesteśmy jak ten groch rozsypany, każdy zianko osobno się toczy i po osobno

gnije, plonu nie wydają.

Pan zwątpił we wszelkie dobro, panie Anzelmie?

Każda rzecz przed oczami upływa, jak cioryle z tratwami, jak liść zwiędnięty

żółknie.

I tylko czasami, kiedy na mojego Janka patrzę,

A teraz Ina Witolda. To co wtedy?

To tak myślę, że jak młoda latorość nowy las zwiastuje, tak i wy podejmiecie

pracę, co przerwana została.

Podejmiemy. Najpierw tam, gdzie jest najwięcej zaniedbania. I gdzie krzywdy

ludzkie najwięcej.

Lud w poniżeniu żyje. Nie korzysta z owocu swojego trudu.

Ale zmienimy to, panie Anselmie.

Połączymy się w jedno z naszym ludem.

Tylko wtedy staniemy się narodem zdolnym do walki.

Nie spodziewałem się drugi raz takich słów słyszeć.

Podobny do struja, chrysta.

Jakie podobne.

A wie pan, jak to się jeszcze nazywa?

Męska stałość.

Albo niewieścia płochość.

Pani doprawdy jutro popłynie na kurhan?

Bo to trochę i wstyd.

Że pani nigdy tam nie była?

Popłynę.

Jeżeli tylko pogoda dopisze.

Dobrze byłoby wypłynąć wcześnie rano, kiedy nie jest jeszcze gorąco.

Czy pani mogłaby stać troszkę wcześniej i przyjść nad rzekę koło dziewiątej?

To nie będzie takie proste.

No ale spróbuję.

Znalazłszy się przed królem, zrobiłam dyk aż do ziemi głęboki. I długo nie

śmiałam spojrzeć na tyle uwielbiane oblicze wielkiego Ludwika.

Ale uśmiech króla słońce powiedział mi, że na niebie jego dworu wkrótce

gwiazdą pierwszej wielkości zostanę.

Doświadczałam boskich uczuć.

Myślałam, że wstępuję do raju wielkości, blasku, elegancji.

I rozkoszy.

Czy możesz sobie wystawić podobnie piękną, podobnie promienną egzystencję

tej Margrabiny?

Ach, takiego życia nawet wyobrazić sobie niepodobna.

Być gwiazdą pierwszej wielkości na dworze takiego króla.

Bawić się, jaśnieć.

I przez kogusz.

Przez margrabiego de crequi.

Jakąż musiała być miłość tych pięknych, wykwintnych i poetycznych ludzi.

Wśród nich nawet ja byłabym zdrową, wesołą.

Mogłabym tańczyć, żyć.

Jak nierówno pomiędzy ludzi rozdzielone jest szczęście.

Tatuń.

Przyszedłem powiedzieć ci dobranoc.

Mam nadzieję, że będziesz miała noc spokojną.

Czy Witold był już u ciebie?

Jeszcze nie.

No tak.

Nic nie mówi, znika na całe dnie.

A to nie jest w porządku. Marta coś mówiła, że miał iść na ryby.

Albo do jakiegoś Anselma.

Błazen. Z rybakami po nie mnie pływa. Chodzi do chłopów, a w domu go nigdy nie

ma. Przy mnie nigdy jak dawniej to tamto ten tego ten... Może jego przestałeś

rozumieć.

Jak mnie.

Ja przestałem rozumieć mojego syna?

No co ty, Emilio.

Pójdę do koni, może tam jest.

Dobranoc. Dobranoc.

Dobranoc.

Jutysia też wybierała się do bohaterowicz?

Zupełnie nie wiem po co.

A chciałabyś wiedzieć?

Czytaj dalej, Tereniu.

Wszyscy oczy swe mieli utkwione we mnie.

I we wszystkich tych oczach wyraźnie wyczytałam podziw i uwielbienie.

Jeszcze na ludzkie języki się dostanie.

Kto? Książe Małmoresy czy hrabina?

Nasza Jutysia.

przecież pan Różyc.

Co pan Różyc? Może i dla Justysi przyjeżdżę do Korczyna.

Bo tak na nią patrzę.

Tak patrzę. Pan Różyc? Dla Justysi?

Poradna jesteś moja, Tyreniu.

Dla Justysi.

No czytaj, czytaj.

Wygodnie? Wygodnie.

Pięknie tutaj.

Pani nigdy nie była na nie mnie? Nie. No to niepodobna. Mieszkać tutaj i nie

znać rzeki.

Teraz to ja tak myślę.

I tym bardziej jestem panu wdzięczna. Pani mnie?

To ja jestem wdzięczny. Bo przecież, bo ja... No bo... O, a tam za tymi drzewami

zaraz będą pianki. A tamtąd już tylko dwie wiorsty do mogiły.

Proszę spojrzeć.

Dla mojej pamięci to bardzo ważne miejsce.

Tutaj ostatni raz ojca swego widziałem.

Wszystko zostało przed moimi oczami.

Tak, zostało na zawsze.

Ludzie zbierali się nad rzeką, którą krat płynęła.

A dzień był mroźny.

Matka mnie też ze sobą zabrała.

Ósmy rok i w Michę.

Wszystko zapamiętałem.

I panią Andrzejową Korczyńską jak ptała tu pomiędzy nami, jakbyśmy wszyscy tanem

byli równi.

Bo pod ten czas takie zrównanie nastało, że czy chłop, czy pan, to jedno było.

Wszyscy przeprawiali się przez rzekę.

I zapamiętałem też pannę Martę.

Jak Rynngraf stryjowi Anselmowi na szyi wieszała.

Długo na siebie patrzyli.

A potem, kiedy stryj Anselm z ojcem moim do nas podeszli żegnać się, to ojciec

cisnął mnie do siebie tak mocno, że aż bolał.

Mało tysiąc rady nie pocałował.

Lecz mi się zbierało.

Ale nie chciałem, żeby ojciec widział te łzy.

Wreszcie koni ruszyli.

A za nimi hasynierzy poszli.

Tak było.

No i w tym lesie z oczu moich zniknęli.

A potem?

Co było potem?

Całą zimę walczyli.

Przez wiosnę do lata i jesieni.

Czasem wiadomość jakaś przyszła.

Żyd list przywiózł do Korczyna.

A czasem strzały się do nas donosiły aż zza rzeki. A później?

Od dłuższego czasu.

Żadnej wiadomości nie było.

Aż nadszedł dzień i w tym lesie ozwały się strzały.

Bitwa tu się zaczęła.

Ludzie wychodzili z domów.

Patrzyli.

A my z matką przyszliśmy nad rzekę.

Staliśmy tam i nasłuchiwaliśmy, chociaż hurkotania i grzmoty umilkły już.

Cisza naddała.

Straszna cisza.

Aż usłyszeli pluski jakieś, a po nim szybkie pluskanie. Ktoś do wody skoczył

płynął ku nam.

Matka poznała go, chociaż poczerniały, był i zmieniony.

Krzyknęła, Anzelm i zaraz, gdzie Jerzy?

Jezu, gdzie Jerzy?

Astryj dźwignął się z ziemi.

Cały ociekał wodą.

Chciał coś mówić, ale nie mógł dobyć głosu.

Więc tylko zakrypiał jakoś jeży tu

i na pierś sobie pokazał.

Potem odsunął mnie od siebie i powiedział, pan Andrzej Korczyński nie

To Korczyna kazał mi iść, powiedzieć, że zginął w tym lesie.

Tu leży.

W tej mogili.

Ilu?

Czterdziestu.

Dziękuję.