Original subtitles

Cześć. Cześć.

Cześć.

Zważcie, panowie, że wszystkiego uczą nas po trochu. To z przyczyny

prowincjonalności naszej wszechnicy, ale podejrzewam, że to celowe działanie

ruskoj władzi.

Kuratore ma Puchtinem na czele.

Nawet Horacego znamy i z odrywką.

Wszystko porozrywane, pocięte, byle tylko nie dopuścić do samodzielnego

myślenia, do wyciągania wniosków.

Prawdziwa wartość tego dzieła, jakim jest historia cywilizacji Anglii, to

syntezy.

Ale żeby coś z tej książki dotarło i zwinicie do waszych zakutych pał, trzeba

się ostro wziąć do pracy.

Aby zapobiec dalszemu ogłupianiu i nadrobić stracony czas, musimy pracować

systematycznie. To są tematy, które trzeba opracować i zreferować kolegom.

Ekonomię biorę na siebie.

Ja historię, zakłamaną niemiłosiernie przez naszych uczycieli, i to głównie

polską. Ja biologię, fizykę, filozofię. Ja geografię.

Dajcie mi astronomię. Dobra, ty weź Europę, on weźmi Azję. Weźmiesz mnie,

kolega, do współpracy?

Żartujesz w Alenrodzie?

A pan Slawin?

Daj, kolega, spokój.

Ja w kwestii formalnej. Cisza!

Wyliczyłem, że jak do tej pory w dyskusji padło około tysiąca słów

Proszę, do czego doszło?

Jak trzeba poważnie pogadać, to polskiego języka nie starcza. A jak ma

Połowa tych słów to ja.

Ciebie nikt nie liczy, masz prawo.

Gontala ma rację.

Od dziś za każde ruskie słowo poza szkołą płacimy pięć kopiejek.

Dziesięć? Dobra, będzie na wino.

Woroncew nie płaci sztrafu.

Tematy rozdane. Spotykamy się za tydzień. Panowie, mordy w kubeł.

To już nie są żarty. I w razie prawałki, to jest wsypy.

W razie wsypy mogą nas wszystkich wylać.

Do diabła z rosyjską władzą.

Panowie! Szybciej!

Politycznych wywożą. Nie umieli zacząć wywodzić o północy. Uważajcie, mogą być

stójkowi. Szybciej, cicho.

Uważajcie na stójkowy. Co się stało?

Co się stało? Dopiero do nas.

I este Polska jest...

Dobrze. Dobrze.

Dobrze. Dobrze. Dobrze. Dobrze. Dobrze. Dobrze. Dobrze.

Temat dobrowolnego przyjęcia prawosławia na Litwie omówimy na następnej lekcji.

Teraz dowiecie się czegoś,

czego nie ma w podręcznikach.

Są to wiadomości i materiały zdobyte przeze mnie.

Znalazłem je w archiwach i mam nadzieję, że przybliżą one panom omawianą epokę.

Kiedy wprowadzano w życie długo oczekiwaną reformę, jeden z żeńskich

niedaleko Wilna został przekazany cerkwi prawosławnej. Gdy wywieziono mniszki,

odkryto tajne przejście do podziemnych lochów.

I tam kłonkowie komisji ujrzeli straszny widok.

Głęboko pod ziemią stały rzędy małych drewnianych trumienek, a

w nich trupy ledwo narodzonych dzieci.

Wiele trumienek rozsypywało się już ze starości, ale były i zupełnie nowe,

lśniące białością sosnowego drzewa.

Panie nauczycielu,

Co takiego?

W imieniu całej klasy.

Całej siódmej klasy.

Wszystkich moich kolegów.

Stanowczo proszę.

Aby nie mówił pan tutaj podobnych rzeczy.

Co? Co takiego?

Jestem katolikiem. Nie mam prawa tego słuchać.

Milczeć!

Smarkacz. Jeszcze i nie będę słuchał tych kalumni. To oszczerstwo.

Mówię w imieniu całej klasy.

Tak?

To ci ognisty katolik.

A tak libertynie.

A teista.

Idą.

A cóż to?

Bunt?

Już ja was nauczę.

Całą klatę wyrzucę.

Myślicie, że się nie ośmielę?

Walecki! Tutaj!

Jeszcze mam leko pod nosem.

Smarkacz.

I takie coś przeciwko mnie.

Panie dyrektorze, ja dla dobra nauki, a ten

chłystek... Ja w imieniu

całej klasy.

Mamy naszą religię.

Niech on przeczyta te swoje odkrycia.

To bluźnierstwo.

A któż to ten on?

Ten nauczyciel.

Kostriulew.

Słyszy pan?

Sam pan słyszy.

Upoważniliście Walewskiego do składania protestu?

Upoważniłeś Waleckiego?

Nie rozmawiałem z nim.

Boli mnie dzisiaj głowa.

Tak czy nie?

Jestem starozakonny.

A ty, Borowicz, byłeś z Waleckim w zmowie?

Skąd mogłem wiedzieć, o czym będzie mówił dziś na lekcji pan Kostrubiew?

Zgadzam się z Borowiczem.

Ja też.

Waletzki ma rację.

Ciekawe. Może jeszcze ktoś uważa, że Waletzki słusznie protestował.

Podżegaczy wyprowadzić.

Reszta niech czeka na decyzję Rady Pedagogicznej.

No, to zachowaliśmy się jak te świni.

Mówisz z kim?

Zostawiliśmy go.

No a ty co?

Co?

Ja też jestem z kwinia.

Wyrzucą małego.

Co?

Inaczej byłby bunt całej klasy i błąd w gimnazjum. Nie było wyjścia.

Nie no, bo robić miał rację.

Odczep się.

A niech by i ględził o tych mniszkach.

Stój prysk.

Ja jestem ateista. Ale Kostrujulew obraził nas wszystkich.

A my co?

Nic.

Swobodź.

Walet.

Wylali? Nie.

Matka wyprosiła.

Na kolanach się czołgała.

I co?

Wyprosiła rózgi.

Jezus Maria.

Chłostek? On zwariuje.

Co w sprawie? Bić w gimnazjum nie wolno. A ty?

Miesiąc do wieczora w kozie.

Co tam?

Ale on...

Co robimy, Iwanie Iwanowiczu?

Niech się pan nie denerwuje, w imieniu Moisejewiczu.

Poczekamy, popatrzymy, a kiedy przyjdzie pora, uderzymy.

Co jest?

Puszczaj!

Zadek?

Fajną masz, kolega, stancję.

No.

Do dziś mi się wydaje, że to sen.

A wszystko za pieniądze z korepetycji Płoniewiczów.

Wspaniale.

Wszystko by to diabli wzięli, gdyby nie pan.

Daj spokój z tym panem.

Nie wiem, co bym wtedy z sobą zrobił, gdyby mnie wylali.

Nie wiem.

Jak myślisz?

Ci, co mnie pobili dla pieniędzy.

Ojciec ze panny nasłuchał.

Daj spokój, jej nawet nie znam.

Słuchaj, jeżeli ja cię widziałem codzień pod uchnami, to to dopiero on.

Zdenerwowałeś go, Polaczku.

Fajnie wyglądasz.

Ze wsi jesteś?

Tak. Ja też.

Wieś, a wieś. Różnica duża.

Ty jesteś szlachecki syn, a ja chamski.

No, no, no.

Ty? No.

A pieniądze na szkołę skąd wziąłeś? Znalazł się taki jeden.

Korapetytor przy dworze. Kawka go nazywali, bo ciągle kaszał.

Dokuczaliśmy mu, przezywaliśmy.

Święty człowiek.

Świat przede mną otworzył, zmienił.

A jak umarł, to jeszcze ostatni grosz mi zapisał.

Tylko repetytor przy dworze.

Dzień dobry.

Marcin! Co? Co się stało? To tu nie w kościele?

Gdzie?

Mamy 10 minut, siadaj!

Daj rubla, jazda! Hej!

Skryj!

Szybciej!

Porobię.

Módlmy się za dusze naszych braci, którzy odeszli

do Boga samotni, z dala od ojczyzny.

Niechaj ta samotna trumna będzie symbolem pogrzebu tych,

którym nie było dane spocząć w ojczystej ziemi.

Módlmy się za tych, którzy oddali życie za Polskę,

za wolność nas wszystkich.

Módlmy się za pokój duszy pułkownika Federyna Borowicza.

Wieczny odpoczynek raczmy dać Panie.

Módlmy się za spokój duszy brata naszego, Juliana

Niepokójczyckiego.

Wieczny odpoczynek radz mu dać Panie.

Chodźmy się za duszę brata naszego, Stefana

Arciszewskiego.

Wieczny odpoczynek raczom dać Panie.

A może jest ten ruski szpieg? Puszczaj!

Poczekaj!

Przecież to ojciec.

Czasu było dosyć.

Pan dziedzic dosyć wycierpiał.

Starczy, Marcinek.

Starczy.

Nabożeństwo było tajne. Bał się o Ciebie.

Idź, Marcin. Nie wolno ojca tak zostawić.

Ustałeś. Idź.

Co mi cię tak przyglądasz?

Bo nie wiem, czy tatko zdrów, czy mi się tylko tak wydaje.

Bóg ci zaproś.

Napracowałeś się, żniwa za mnie odrobiłeś, a teraz myśl o sobie.

Matura, a później do Warszawy.

A może zostanę? Pomogę w gospodarce.

Po co mi uniwersytet?

Ani mi się waż.

Taka była wola mała.

I moja.

Zostaniesz, to wyjdziesz na takiego jak ja.

Jaśnie pan.

Na gawronkach.

Tatku, przecież wiem jak było.

Ale tam wiesz.

Mogłem studiować, a nie latać po lasach za kozakami.

Skończyło się konfiskatami w więzieniu.

I Sybirem, o co?

Żałuję, tatko, tych czasów?

Panie Boże, wybacz nic ani.

Teraz wierzę, że tatko zdrów.

Ja to bym...

Życie oddał, żeby mi się coś takiego przytrafiło.

Głupiś.

No to jedź, synku.

Z Bogiem. Z Bogiem.

Z Bogiem. Z Bogiem.

Jedź, ale uważaj na konie.

Poukładało się z Marcinkowi w głowie.

Tyle lat ruskie robiły co mogły i nie dały rady.

W las czy do śnie?

Do domu.

Skakuj.

Skakiwało się kiedyś.

Skakiwało.

Już tak kiedyś jechaliśmy.

O, pamiętam.

Kiepsko było z panem dziedzicem.

Dwa postrzawy.

Cześć. Stojka!

Tak, baczność.

Witamy pana Borowicza.

Co to za cyrk? Tresuję ich.

Mówi po rusku?

Wyznaczyli mnie na starszego stanu.

Nowe zarządzenie inspektora.

Nie martw się tacy oni sami jak my.

A, wylali czterech z ósmej. I pieprzo jada.

A Belfegor siedzi.

Za co?

Za miot też.

Bunt dla Bielski poczekał do wakacji i zrobił swoje.

Gdzie jest stara, która jechała? Do gimnazjum ją wezwali.

Wpieszył się gdzieś?

Skąd?

Ej, koniec Marcinku.

Tylko idź.

I powiesię się.

Ja? Nie, ja.

Stancje mi zamykają od przyszłego roku.

Dyrektor mnie wezwał, a inspektor powiedział, żebym nie umawiała uczniów,

patentu nie da.

Polka, katoliczka opowiada.

Internaty jakieś będą, czy jak, ja nie wiem. No nie wiem, naprawdę nie wiem.

Mógłbyś teraz śnić po rusku.

Wszystko będzie dobrze.

Gdzie to leci?

Gdzie?

Jaki ma być carski oficer?

Najedzony, ogolony i wstawiony.

Córeczki się ucieszą, że tatulek wrócił.

Jedziemy.

Co się stało?

Zostawcie mnie.

Zostawcie mnie.

Pochwalony. A, wieki wieków.

To... To ty?

A, niby kto?

No, sutanna.

Wyrzucili. Maturę będę zdawał w seminarium.

A twoje poglądy?

Tylko krowa, Borowicz. Nie zmienia poglądów.

Bóg ci zapłaci.

I co?

Zostaniesz księdzem?

Mam wuja kanonika, tryja prałata.

W co wie?

Ty wiesz, jaka to ulga, jak nie mówią do ciebie po rusku?

Ciekaw jestem, czy Beltegor jeszcze siedzi. No.

No, panowie, to nie styfa.

Wypuścili mnie.

Ale kazali jeszcze dziś opuścić miasto.

Zdam maturę u trusaków w Poznaniu.

Damy sobie radę.

Mam rodzinę w Krakowie.

Jak to uda przeskoczyć granicę, to zdam maturę po polsku. To też chcesz.

A co z tobą?

Wracam na wieś. Pomogę ojcu i bez matury.

Zostałem na lodzie. Nie wiem. Bednarz nawet wyjechał. Z nikim nie chciał

A pieprzojad się nawrócił. Chociaż słabiutki z łaciny.

Amen. Dobry człowieku.

Batiuszka inspektor poczekał na wakacje i zrobił swoje.

I co z tego?

Wyrzucił sześciu, a cała szkoła waliła ławkami.

Zwękło się naczalstwo, co?

Nie patrz na niego.

Przeżył chłopak swoje.

Czas się żegnać, koledzy.

Borowicz, Gontala, Walecki.

Teraz od was zależy, żeby Gontalówka przetrwała tego drania inspektora.

Co jest w Androdzie?

Bez was to już nie będzie tak samo.

Będzie, będzie.

Zmiana warty.

Opiekujcie się Waleckim.

I pamiętajcie, co mówiłem o Zygierze.

Karnie przeniesiony z Warszawy, politycznie.

Pewny, dużo wie.

Warto go przygarnąć.

No to za nasz młyn.

Zdrowie!

Nazwisko? Zygier.

Pan od niedawna w naszym gimnazjum? Od początku

roku szkolnego, ale dopiero teraz pozwolono mi uczęszczać na lekcje

Nic się nie stało. Nauka języka polskiego nie jest obowiązkowa.

A dlaczego starałeś się, pan, o to zezwolenie?

To oczywiste. Przecież to nasz język ojczysty.

Co pan czytałeś z polskiej literatury?

Starałem się przeczytać wszystko, oprócz tego, czego nie można było dostać.

Co się najbardziej panu podobało?

Czy ja wiem?

Może dziady? Ili pan Tadeusz?

Co pan wiesz o życiu i twórczości Adama Mickiewicza?

Trzeba by powiedzieć o filomatach i filaretach, o aresztowaniach,

więzieniach, sztyłkach.

Przestań pan. Nie rozumiem?

Ostradałeś pan rozum?

Miesz na pamięć coś z Mickiewicza?

Umiem to i owo.

Proszę powiedzieć.

Nam strzelać nie kazano.

Wstąpiłem na działo i spojrzałem na pole.

Dwieście harmat grzmiało.

Artylery ruskie ciągną się szeregi.

Prosto, długo, daleko, jako morza brzegi. I widziałem ich wodza.

Przybiegł, mieczem skinął i jak ptak jedno skrydło wojska swego zwinął.

się spod krzydła ściśniona piechota, długą czarną kolumną, jako lawa błota

nasypana iskrami bagnetów. Jak sępy czarne chorągnie na śmierć prowadzą

Przeciw nim terczy biała...

wąska, zaostrzona, jak głaz bodący morze.

Reduta Ordona.

Gdzież jest król, co na rzezie tłumy te wyprawia?

Czy dzieli ich odwagę?

Czy pierś tam nadstawia?

Nie. On siedzi o pięćset mil na swej stolicy.

Król wielki, samowładnik świata połowicy.

Zmarszczył brwi i tysiące kibitek wnet leci.

Podpisał, Tysiąc matek opłakuje dzieci.

Zginął, padają knuty o dniem na dochiwy.

Mocarzu, jak Bóg wielki, jak szatan złośliwy.

Gdy Turków za Bałkanem twoje strachą spiże.

Gdy poselstwo paryskie twoje stopy liże.

Warszawa jedna twojej mocy się urąga.

Podnosi na cię rękę i koronę ściąga.

Koronę Kazimierzów, chrobrych z twojej głowy. Boś ją ukradł i skrwawił.

Synu Wasilowy.

Ale sypią się wojska, których Bóg i wiara jest car.

Car gniewny, umrzem, rozweselim cara.

Ura! Ura!

Patrz, blisko Reduty.

Już wrowy balą się, za faszynę kładą swe tułowy.

Już czernią się na białych palisadach wałów.

Jeszcze Reduta w środku jasna od wystrzałów. Czerwieni się nad czernią,

środek mrowiska wrzucony motyl błyska.

Mrowie go naciska.

Zgasł.

Tak zgasła Reduta.

Gdzież ręce na broń?

dzisiaj pracowała więcej niż na wszystkich przeglądach za władzy chcą

Zgadłem, dlaczego milczy.

Ponieraz widziałem garstkę naszych walczącą z Moskali nawałem.

Gdy godzinę wołano dwa słowa. Pal, nabi.

Gdy dym oddechy tłumi, trud ramiona słabi, a wciąż grzmi rozkaz wozów. Wreżą

nieżaczynność. Na koniec bez rozkazu pełnią swą powinność. Na koniec bez

rozwagi, bez czucia pamięci. Żołnierz jako młyn palny napija, grzmi, kręci

od oka do nogi, od nogi na oko.

Aż ręka w ładownicy długo i głęboko szukała.

Nie znalazła.

I żołnierz pobladnął.

Nie znalazł przy ładunku już bronią niewładną.

I uczył, że go pali strzelba rozogniona.

Upuścił ją i upadł, nim dobiją skona.

Tu blask, dym, chwila cicho i huk jak stu gromów.

Zaćmiło się powietrze od ziemi wyłomów, harmaty podskoczyły i jak wystrzelone

toczyły się na kołach.

Ląty zapalone nie trafiły do swoich panew.

I dym wionął prosto ku nam i w gęstej chmurze nas owionął.

I nie było nic widać prócz granatów blasku.

I powoli dym zedniał.

Opadał dech piasku.

Spojrzałem na redutę.

Wały, palisady, działa i naszych garstka i wrogów gromady. Wszystko jako sen

znikło.

Tylko czarna bryła ziemi niekształtnej leży.

Rozjemcza mogiła.

Tam i ci, co bronili i ci, co się wdarli, pierwszy raz pokój szczery i

zawarli.

Choćby cesarz Moskalom kazał pytać, już dusza moskiewska tam raz pierwszy

cesarza nie słysza.

Tam zagrzewane tylu set ciała, imiona.

Duszę gdzie?

Nie wiem.

Lecz wiem, gdzie dusza Ordona.

On będzie patron szańców, bo dzieło zniszczenia w dobrej sprawie jest święte

dzieło tworzenia.

Bóg wyrzekł słowo stań się.

Bóg i zgiń wyrzecze.

Kiedy od ludzi wiara i wolność uciecze.

Kiedy ziemie despotyzmi duma szalona obleją jak Moskale Redute Ordona.

Każąc plemię zwycięzców zbrodniami zatrte.

Bóg wydać tę ziemię, jak on w Poredutę.