1
00:00:05,000 --> 00:00:06,520
‘I he meimei ta‘u ‘e fā, .

2
00:00:06,680 --> 00:00:09,680
Ko e kau sotia 'Amelika mo e kau Marines .
ʻi he Pasifikí .

3
00:00:09,840 --> 00:00:12,320
kuo nau faingata‘a‘ia ‘i he ngaahi matātahí, .
ʻi he ngaahi vaotaá

4
00:00:12,480 --> 00:00:16,840
pea ‘i he tumutumu ‘o e ngaahi mo‘ungá ke fakavaivai‘i .
ko ha pule‘anga ‘oku fakafisi ke tukulolo.

5
00:00:17,000 --> 00:00:19,400
Kuo fuʻu lahi ʻaupito ʻa e feingá.

6
00:00:19,560 --> 00:00:21,160
ʻOku fie maʻu ha meʻa lahi ange.

7
00:00:22,120 --> 00:00:24,560
‘I he fa‘ahita‘u failau ‘o e 1945, na‘e .

8
00:00:24,720 --> 00:00:27,320
ko e ʻIunaiteti Siteití
'e kamata 'a e teke faka'osi .

9
00:00:27,480 --> 00:00:30,040
ke ikuna‘i ‘a e ‘emipaea ‘o Siapaní.

10
00:00:31,360 --> 00:00:33,240
Naʻe liliu ʻe he ngaahi tau kotoa pē ʻa e māmaní, .

11
00:00:33,400 --> 00:00:36,600
ka naʻe ʻikai ha taha ʻo kinautolu te ne liliu ʻa e māmaní .
hangē ko ia naʻe fai ʻe he Tau Lahi Hono Uá.

12
00:00:36,760 --> 00:00:39,800
Ko Siapani 'i he laka, .
Ko Siamane 'i he laka.

13
00:00:41,000 --> 00:00:44,840
He'ikai lava 'e ha taha 'o fakakaukau ki he misi fakalilifu .
'oku nau teu ke tukuange.

14
00:00:45,000 --> 00:00:47,560
Ko e tau faka'auha lahi taha .
‘i he hisitōlia ‘o e tangatá.

15
00:00:47,720 --> 00:00:50,200
Fakafokifā pē kuo hoko ʻa e māmaní .
‘oku liliu ‘o fakafetongi .

16
00:00:50,360 --> 00:00:51,800
pea kuo tukuange ʻa e heli kotoa pē.

17
00:00:53,320 --> 00:00:56,840
‘Oku mo‘utaufu‘ua ‘a e Hihifó ‘i he .
ko e vave ‘o e laka ki mu‘á.

18
00:00:58,080 --> 00:01:01,040
'Oku ke ma'u 'a e ngaahi kaume'a .
ʻoku taki ʻe he toko tolu lalahí:

19
00:01:01,200 --> 00:01:03,560
Lusipeli, Siasi, Sitalini.

20
00:01:03,720 --> 00:01:08,400
Ko e kau tangata ‘oku nau fehangahangai mo e immensely .
ngaahi fehu‘i faingata‘a.

21
00:01:08,560 --> 00:01:12,080
Ko e sotia lahi taha ia .
fakalele ‘o e hisitōlia ‘o e tangatá.

22
00:01:12,240 --> 00:01:15,440
Kuo pau ke fakatahataha mai ʻa e ngaahi fonua poupoú, .
‘o ‘ikai fakakautau pē, .

23
00:01:15,600 --> 00:01:18,400
ka ko e fua fakangaue'anga.
Ko e fakakaukau fakamāmani lahi ia.

24
00:01:18,560 --> 00:01:20,560
<i>Kuo pau ke nau tau .
‘i he ‘ea kotoa pē,</i>

25
00:01:20,720 --> 00:01:24,080
<i>mei he ‘Ātika .
ki he ngaahi vaotā ʻo e Pasifikí,</i>

26
00:01:24,240 --> 00:01:26,840
<i>ki he ngaahi toafa ʻo ʻAfiliká .
mo e loloto ‘o e ‘oseni.</i>

27
00:01:29,960 --> 00:01:32,800
Ka naʻe ʻikai ha .
ko e pau ‘o e ikuná.

28
00:01:32,960 --> 00:01:35,360
Naʻe ʻamanaki ke hoko ia .
ko ha kaukau toto fakalilifu.

29
00:01:35,520 --> 00:01:37,880
‘Oku tau sio ki he tangatá .
‘i honau kovi tahá, .

30
00:01:38,040 --> 00:01:40,200
‘a e anga ‘o ‘enau tō‘ongafai ki he kakai kehé, .

31
00:01:40,360 --> 00:01:42,200
pea ʻoku tau sio kiate kinautolu .
‘i honau lelei taha faka‘aufuli, .

32
00:01:42,360 --> 00:01:44,560
loto-lelei ke foaki ‘enau mo‘uí .
koeʻuhí ke moʻui ʻa e niʻihi kehé.

33
00:01:44,720 --> 00:01:48,360
Ko e Tau II ʻa Māmaní ko ha faingataʻaʻia .
‘a ia ‘e lava ke ‘i ai ha ikuna ‘e taha .

34
00:01:49,480 --> 00:01:50,480
pea ikunaʻi.

35
00:02:11,080 --> 00:02:13,240
<i>ʻI hono maluʻi ʻo e tafaʻaki fakahihifo ʻo e Rhine,</i>

36
00:02:13,400 --> 00:02:16,880
<i>ʻOku ʻamanaki ʻa Pilitānia ki ha ngaahi kolosi kehe
ʻo e vaitafe ʻo e ikuʻangá ʻi Siamane,</i>

37
00:02:17,040 --> 00:02:19,640
{\an8}<i>hili ha lao ke langa hake .
ko hotau ivi pē ʻatautolu,</i>

38
00:02:19,800 --> 00:02:23,280
{\an8}<i>pea hili iá, ko e ngataʻanga ʻo e .
'Oku 'ikai totonu ke mama'o 'a e tau 'a 'Iulope.</i>

39
00:02:25,680 --> 00:02:29,160
<i>ʻI ʻAmelika .
ʻi he faʻahitaʻu failau ʻo e 1945,</i>

40
00:02:29,320 --> 00:02:32,640
‘oku ‘i ai ‘a e ‘amanaki ‘e hoko ‘a e tau .
‘i ‘Iulope ‘oku ofi ki hono ngata‘angá.</i>

41
00:02:32,800 --> 00:02:34,440
<i>Ngaahi husepāniti mo e ngaahi tamai,</i>

42
00:02:34,600 --> 00:02:36,240
<i>kaumeʻa tangata mo e fanga tokoua</i>

43
00:02:36,400 --> 00:02:38,280
<i>mahalo 'e faifai pea foki mai ki 'api.</i>

44
00:02:38,440 --> 00:02:41,600
ʻOku ʻi muʻa mo lotomālie .
‘i he ‘atamai ‘o ‘Ameliká.

45
00:02:41,760 --> 00:02:46,480
{\an8}Ko e hā hono vave ʻe lava ke tau aʻu ai ki Pealini .

46
00:02:46,640 --> 00:02:48,840
{\an8}pea 'ave 'a e kau sotia ki 'api?

47
00:02:49,920 --> 00:02:52,560
'Oku ma'u 'e he kakai 'a e fa'ahinga ko 'eni 'o e .
ko ha tō‘onga ‘a ia, ‘okú ke ‘ilo‘i, .

48
00:02:52,720 --> 00:02:53,760
hei, kuo meimei 'osi 'a e tau.

49
00:02:53,920 --> 00:02:57,120
Te nau foki mai ki ʻapi, .
ka 'oku meimei hange ha malafoni .

50
00:02:57,280 --> 00:02:59,800
{\an8}pea 'oku ke sio ki he laine 'osi .
ʻi he mamaʻó, .

51
00:02:59,960 --> 00:03:04,760
{\an8}pea ko ia 'oku ke 'ilo'i 'e lava ke ke 'oatu ha taha .
last kick pea toki pehe mai ha taha,

52
00:03:04,920 --> 00:03:07,480
"Ko hono mo'oni 'oku 'i ai ha taha kehe .
maile ʻe tolu ke ʻalu."

53
00:03:07,640 --> 00:03:10,280
<i>Ikuna 'i 'Iulope .
ngali 'oku lava ke a'u ki ai.</i>

54
00:03:12,200 --> 00:03:15,480
<i>Ikuna 'i Tokio .
‘oku kei ‘i he ‘ata mama‘ó.</i>

55
00:03:18,600 --> 00:03:23,200
<i>ʻI ha ngaahi māhina, naʻe lauingeau ʻa e ngaahi vakapuna B-29 .
kuo nau taaʻi ʻa e ngaahi kolo ʻo Siapaní</i>.

56
00:03:23,360 --> 00:03:24,840
<i>ki he ola faka'ata.</i>

57
00:03:26,720 --> 00:03:28,560
Naʻe tui ʻa e kau tau ʻea ʻo e kau taú .

58
00:03:28,720 --> 00:03:32,640
{\an8}ko ha lahi fe'unga 'o e .
pomu fakahangatonu mei he maʻolunga māʻolungá

59
00:03:32,800 --> 00:03:34,800
'e to'o atu 'a e ngaue'anga 'a Siapani .

60
00:03:34,960 --> 00:03:37,360
pea ‘ai ke ta‘emalava kiate kinautolu .
ke hoko atu ‘a e taú.

61
00:03:37,520 --> 00:03:38,680
Naʻe ʻikai ola lelei ia.

62
00:03:41,000 --> 00:03:43,360
Ko e pomu mei he fute ‘e 30,000, .
na‘e fu‘u mālohi ‘a e ngaahi matangí, .

63
00:03:43,520 --> 00:03:45,160
na‘á ne puhi‘i ‘a e ngaahi pomú ‘i he feitu‘ú kotoa.

64
00:03:46,240 --> 00:03:49,200
<i>ʻI he malumalu ʻo e fekau .
ʻo Seniale Kulisi LeMei,</i>

65
00:03:49,360 --> 00:03:52,040
<i>'oku liliu 'e he Tau 'Ea 'ene ngaahi founga ngaue.</i>

66
00:04:01,720 --> 00:04:04,000
<i>ʻI he ʻaho 9 ʻo Māʻasi, 1945,</i>

67
00:04:04,160 --> 00:04:10,160
<i>'E 'ohofi 'e he B-29 'a LeMay 'a Tokyo mei he 10.00.
fute pe 'e 5,000 'o ngaue'aki ha me'atau fo'ou.</i>

68
00:04:11,520 --> 00:04:12,880
<i>Ngaahi pomu kuo fakafonu ‘aki ‘a e napalm.</i>

69
00:04:14,280 --> 00:04:18,600
Ko e Napalm ko e gel ko 'eni 'oku fakataha'i mo e .
penisini 'e pipiki ki he ngaahi me'a .

70
00:04:18,760 --> 00:04:21,880
pea toki vela pea 'oku .
ʻokú ne ʻai ke fuʻu, fuʻu faingataʻa ke tuku ki tuʻa.

71
00:04:22,040 --> 00:04:25,440
{\an8}Ko e kamata ia 'o e ngaahi afi 'oku .
na‘e fa‘u ke ‘alu pē ‘o ‘ikai toe mapule‘i.

72
00:04:26,280 --> 00:04:29,480
Pea ko e 'uhinga 'e hoko ai .
ko ia ʻoku fakaʻauha ʻa Tokiō ʻoku .

73
00:04:29,640 --> 00:04:34,120
{\an8}ko e lahi taha 'oku ngaohi mei he pepa 'akau .
pea 'oku 'alu pe 'eni ke pa.

74
00:04:34,280 --> 00:04:36,560
{\an8}'E fu'u vela 'aupito.

75
00:04:36,720 --> 00:04:38,280
Ko e fakakikihi ko e .

76
00:04:38,440 --> 00:04:41,720
kapau te ke faka'auha 'a e ngaahi 'iuniti fale .
‘o e kau ngāue Siapaní, .

77
00:04:41,880 --> 00:04:44,200
he ʻikai ke nau lava ʻo ʻalu ʻo ngāue
pea langa 'a e ngaahi vakapuna mo e ngaahi tangike.

78
00:04:44,360 --> 00:04:45,960
Naʻe fie maʻu ke nau hoko atu .
ko e fepakipakí.

79
00:04:49,240 --> 00:04:51,720
Ka ko e iku‘angá .
na‘e fakalilifu ‘aupito.

80
00:05:02,560 --> 00:05:05,080
Ko e kakato pe ia .
faka‘auha ‘i Tōkiō.

81
00:05:07,240 --> 00:05:08,800
Na‘e tāmate‘i ai ‘a e kakai ‘e toko 100,000.

82
00:05:11,480 --> 00:05:14,640
ʻOku tau fakakaukau kia Dresden ko e .
ko e momeniti kovi taha ia

83
00:05:14,800 --> 00:05:16,560
‘i he Fale Faiva ‘Iulopé .
‘o e Ngaahi Ngāue.

84
00:05:16,720 --> 00:05:18,160
Ko e matangi afi ‘i Dresden, .

85
00:05:18,320 --> 00:05:20,160
25,000 na‘e mole ai, .

86
00:05:20,320 --> 00:05:21,320
ka ʻi Tokiō .

87
00:05:21,480 --> 00:05:24,560
'Oku 'i ai ha toko 100,000 kuo mate
‘i ha ngāue pē ‘e taha.

88
00:05:24,720 --> 00:05:27,760
Ko e koló kotoa ko ha tahi afi.

89
00:05:29,480 --> 00:05:32,560
Naʻe vela ʻaupito
'oku kamata ke vela 'a e ngaahi kanali

90
00:05:32,720 --> 00:05:35,720
pea ‘oku kai ‘e he ngaahi afí ‘a e lahi ‘o e .
ko e 'osikena 'oku tokolahi 'a e kakai .

91
00:05:35,880 --> 00:05:39,040
ʻa ia ʻoku nau mate ʻi he ʻāfikisiá
he 'oku 'ikai ha toe 'osikena.

92
00:05:39,200 --> 00:05:42,200
Ko ha konga lahi ‘o e koló .
‘oku mole pē ia ‘i ha pō pē ‘e taha.

93
00:05:43,880 --> 00:05:45,440
<i>Ko e faka'auha 'oku lahi 'aupito.</i>

94
00:05:46,560 --> 00:05:50,440
<i>Maile tapafā ʻe 16 ʻo Tokiō
‘oku tamate‘i.</i>

95
00:05:50,600 --> 00:05:54,960
<i>Hili e 'ohofi 'e taha ko 'eni, ko e miliona .
ʻOku ʻikai ke toe ʻi ai ha ʻapi ʻo e kau Siapaní.</i>

96
00:05:56,280 --> 00:05:57,720
ʻOku taʻehanotatau ia.

97
00:05:58,800 --> 00:06:03,520
Seniale LeMay kimui ange ʻoku ou manatuʻi ʻa e .

98
00:06:03,680 --> 00:06:06,640
{\an8}na'e mei 'ahi'ahi'i ia
ko ha tokotaha faihia tau .

99
00:06:06,800 --> 00:06:10,440
{\an8}kapau na'e ikuna 'a e 'Iunaiteti Siteiti 'i he tau.

100
00:06:14,960 --> 00:06:17,000
<i>Ke savea'i 'a e maumau,</i>

101
00:06:17,160 --> 00:06:22,920
<i>ʻOku ʻasi hake ʻa ʻEmipola Hirohito mei hono .
bunker ʻi lalo ʻi he Palasi ʻo e ʻImipelí.</i>

102
00:06:24,120 --> 00:06:29,680
{\an8}Kuo faka'ofo'ofa 'a e 'Emipola Hirohito
na‘e mavahevahe ‘i he lolotonga ‘o e taú, .

103
00:06:29,840 --> 00:06:33,680
ka 'oku ne ma'u ha 'uhinga .
ko e tau 'oku 'ikai ke tonu .

104
00:06:33,840 --> 00:06:37,120
‘alu ko ‘ene kau seniale .
pea 'oku talaange 'e he kau 'admiral kiate ia.

105
00:06:37,280 --> 00:06:39,960
Ko ia ‘i he taimi na‘e pomu‘i ai ‘a e afí .
‘i Tōkiō na‘e hoko, .

106
00:06:40,120 --> 00:06:42,360
‘a ia ‘okú ne fakalahi pē ‘ene holí .

107
00:06:42,520 --> 00:06:44,800
ke kamata kumi ha ngaahi founga .
ke fakangata ‘a e taú.

108
00:06:46,320 --> 00:06:49,040
Mo e ‘Emipola Hirohito, .
ko e hoha'a lahi 'oku 'ikai ko e me'a 'e ala .

109
00:06:49,200 --> 00:06:51,560
hoko ki he angamahení .
Ko e kakai Siapani, .

110
00:06:51,720 --> 00:06:54,240
ka ‘o kapau ko e kau ‘Amelika .
ngaohi ia ki he kelekele ‘o Siapaní, .

111
00:06:54,400 --> 00:06:55,840
ko e hā nai ‘e hoko kiate iá?

112
00:06:56,000 --> 00:06:57,840
Ko e hā nai ʻe hokó .
ki he laine faka'emipolá .

113
00:06:58,000 --> 00:07:00,280
‘a ia ‘oku ‘alu ki mui ‘i he ngaahi senituli ‘i Siapani?

114
00:07:00,440 --> 00:07:03,920
ʻOkú ne pehē, .
"He'ikai ke u lava 'o fehangahangai mo 'eku ngaahi kui

115
00:07:04,080 --> 00:07:05,840
ʻi heʻene feilaulauʻi ʻa e taloní."

116
00:07:06,840 --> 00:07:09,960
<i>Ko e ‘emipola ‘o Siapani .
‘oku lau ia ‘oku faka‘otua</i>.

117
00:07:10,120 --> 00:07:13,120
<i>mo e mafai lahi .
‘i hono kakaí.</i>

118
00:07:13,280 --> 00:07:15,800
<i>Ka ʻoku tātātaha ʻa Hirohito .
‘oku ne fakahoko ‘a e mafai ko ia</i>.

119
00:07:15,960 --> 00:07:18,160
<i>ʻi he ngaahi meʻa fakapolitikalé pe fakakautaú.</i>

120
00:07:18,320 --> 00:07:21,000
'Oku 'i ai 'a e komiti ki he
fakahinohino mā‘olunga taha ‘o e taú, .

121
00:07:21,160 --> 00:07:23,480
‘a ia ko e kakai ‘e toko ono, .
toko ua mei he kau taú, .

122
00:07:23,640 --> 00:07:27,040
toko ua mei he tautahi, ko e palemia .
minisitā mo e minisitā ki muli.

123
00:07:27,200 --> 00:07:30,720
{\an8}Ko e toko ono ko ia ko e toko ono pe ia 'oku .
na‘e ‘i ai ‘ene lea mo‘oni ‘i loto ‘i Siapani.

124
00:07:31,680 --> 00:07:35,400
Naʻe mahino ki he kau taki sivilé .
na‘e ‘ikai te nau lava ‘o ikuna‘i ‘a e taú, .

125
00:07:35,560 --> 00:07:37,920
ka ko e kau sotiá .
‘oku nau fakapapau‘i ke tau‘i atu.

126
00:07:38,080 --> 00:07:40,560
Kau taki fakakautau Siapani .
kuo nau mo‘ui ‘i he kotoa ‘o ‘enau mo‘uí .

127
00:07:40,720 --> 00:07:42,200
‘i he malumalu ‘o ha lao fakapalofesinale.

128
00:07:42,360 --> 00:07:46,200
{\an8}Ko e tukulolo ko ia 'oku fu'u ta'efaka'apa'apa .
‘oku sai ange ke ke mate, .

129
00:07:46,360 --> 00:07:50,520
{\an8}neongo pe ko e ha e mamahi, .
‘oku ‘ikai ke tukulolo ‘a e to‘á.

130
00:07:51,400 --> 00:07:54,040
Mo e ngaahi pomu afi kotoa, .
mo e faka'auha kotoa pe .

131
00:07:54,200 --> 00:07:57,520
kuo ‘osi ‘uha ‘i Siapani, .
'oku 'ikai ha faka'ilonga 'o e tukulolo.

132
00:07:57,680 --> 00:08:00,960
Ko e pule ma'olunga 'o 'Amelika .
‘oku tui he taimí ni ko e kau Siapaní .

133
00:08:01,120 --> 00:08:04,320
he ʻikai ke ne tukulolo
nounou 'i ha 'ohofi .

134
00:08:04,480 --> 00:08:07,000
mo e nofo'i 'e he kau Siapani .
ngaahi motu ‘api.

135
00:08:09,680 --> 00:08:12,280
<i>'Oku fakatahataha 'a 'Amelika .
hono ngaahi malohi ki he konga hoko</i>.

136
00:08:12,440 --> 00:08:14,760
<i>'o 'ene 'ohofi 'a e 'Imipeli 'o Siapani.</i>

137
00:08:19,160 --> 00:08:21,400
<i>Ko hono puke ʻo ʻOkinauá,</i>

138
00:08:21,560 --> 00:08:24,560
<i>ko e motu lahi taha .
ʻi he seini Ryukyu.</i>

139
00:08:24,720 --> 00:08:28,440
Ko ʻOkinauá ʻoku maile pē ʻe 400 .
fakatonga ‘o Kyushu, .

140
00:08:28,600 --> 00:08:30,960
ʻa ia ko e fakatonga taha ia .
‘o e ngaahi motu tupu‘anga ‘o Siapaní, .

141
00:08:31,120 --> 00:08:34,080
pea ko ia ai ‘e lava ke ngāue‘aki .
ke fakahoko ha vaka ‘ohofi.

142
00:08:34,240 --> 00:08:38,240
Ko ia ʻoku ʻosi ʻaupito ʻa ʻOkinaua .
‘oku mahu‘inga ki he kau ‘Ameliká.

143
00:08:45,120 --> 00:08:46,760
ʻE maluʻi ʻa ʻOkinaua .

144
00:08:46,920 --> 00:08:50,080
‘e he toko 100,000 nai .
Ko e kau tau laine muʻa ʻa Siapaní

145
00:08:50,240 --> 00:08:53,360
pea mo e tangata'i fonua 'Okinaua foki .
ngaahi kau tau militia.

146
00:08:53,520 --> 00:08:57,720
'Oku nau 'ilo'i ko e kau 'Amelika .
ma‘u ‘a e mā‘olunga lahi

147
00:08:57,880 --> 00:09:00,240
‘i he ‘eá pea ‘i he tahí.

148
00:09:02,560 --> 00:09:05,400
Ko e palani ki he malu'i .
ʻo ʻOkinauá

149
00:09:05,560 --> 00:09:06,840
is 'oua 'e 'alu ki ha totongi Banzai.

150
00:09:07,000 --> 00:09:10,280
Ka, te nau teuteu .
ko e ngaahi kolotau malu‘i ko ení, .

151
00:09:10,440 --> 00:09:15,040
tuku ke ha'u 'a e kau 'Amelika kiate kinautolu .
pea ʻave ʻakinautolu ʻi he hala ko ia.

152
00:09:16,760 --> 00:09:19,720
<i>Ngaue'aki 'a e lea fakafonua .
Ko e kau ʻOkinauá ko e kau ngāue fakamālohi,</i>

153
00:09:19,880 --> 00:09:23,960
<i>'oku langa 'e he kau Siapani ha netiueka .
'o e ngaahi tanu'anga mo e ngaahi tanuhala.</i>

154
00:09:24,120 --> 00:09:27,280
Pea ko e fakakaukau .
na'e tamate'i 'a e toko fa, toko nima 'Amelika .

155
00:09:27,440 --> 00:09:28,760
kimuʻa pea toki tāmateʻi koe.

156
00:09:29,920 --> 00:09:33,480
Ko e founga fakalukufua 'a Siapani .
ko e 'ai ke totongi 'e he kau 'Amelika .

157
00:09:33,640 --> 00:09:37,240
lahi fau mo Okinawa ko ha 'ohofi .
‘o e ngaahi motu tupu‘anga ‘o Siapaní .

158
00:09:37,400 --> 00:09:39,080
‘e ta‘ealafakakaukau‘i ia.

159
00:09:43,880 --> 00:09:47,120
Ko e kau tau ʻi ʻOkinauá .
ko e vaeua pe ia 'o e founga ngaue 'a Siapani .

160
00:09:47,280 --> 00:09:48,680
mo hono malu'i 'o e motu.

161
00:09:48,840 --> 00:09:51,440
Ko e ʻelemēniti ʻe taha ʻo e palaní .
ko hono ngāue‘aki ‘a e kamikasí, .

162
00:09:51,600 --> 00:09:55,160
ka ‘i he tokolahi mama‘o ange .
‘i ha toe taimi kuo ngāue‘aki ki mu‘a.

163
00:09:55,320 --> 00:09:58,080
‘Oku ‘ilo‘i ‘e he kau Siapaní ‘oku .
‘i he taimi ‘oku fakahoko ai ‘e he kau ‘Ameliká .

164
00:09:58,240 --> 00:10:01,200
ko e ngaahi ngāue tu‘uta ‘a e ngaahi vakapuná ni, .
ko e ngaahi vaka 'i 'uta ko e laine mo'ui .

165
00:10:01,360 --> 00:10:04,760
ko hono tauhi ia 'o e ngaahi kulupu tau 'i 'uta
‘i he tau.

166
00:10:06,160 --> 00:10:09,200
{\an8}Ko ia na'a nau ha'u mo e fakakaukau ko 'eni .
‘o e ngaahi peau fokotu‘utu‘u ko ení .

167
00:10:09,360 --> 00:10:10,640
{\an8}'o e ngaahi 'ohofi 'a e kamikaze.

168
00:10:12,120 --> 00:10:16,920
Pea kapau te ke launch 'a e 300 .
kamikaze 'i he vaka 'Amelika

169
00:10:17,080 --> 00:10:20,040
pea ke to'o mai ha vakapuna 'e fitu .
kau fetuku pe ha me‘a, .

170
00:10:20,200 --> 00:10:22,760
ko e meʻa ia ʻoku liliu tau.

171
00:10:29,240 --> 00:10:32,480
<i>Ko e Tau ʻo ʻOkinauá .
ʻoku kamata ʻaki ʻa e ʻohofi lahi tahá</i>.

172
00:10:32,640 --> 00:10:34,320
<i>‘o e tau ‘i he Pasifikí.</i>

173
00:10:34,480 --> 00:10:38,720
<i>Ko ha feinga lahi 'oku fakataha'i .
poupou tautahi, 'ea mo e kelekele.</i>

174
00:10:39,640 --> 00:10:44,320
<i>Ko e kau sotia mo e kau tau tahi ‘e toko 60,000 ‘oku nau .
'oku fakataumu'a ki he ngaahi matātahi fakahihifo 'o 'Okinaua.</i>

175
00:10:44,480 --> 00:10:48,120
<i>Ko e kau tau 'ohofi .
ʻe tūʻuta ʻi he Pei ʻo Hakusí,</i>

176
00:10:48,280 --> 00:10:51,240
<i>pea 'e tafi fakatokelau 'e he kau Marines, .
pea ko e kau tau ki tonga,</i>.

177
00:10:51,400 --> 00:10:53,640
<i>ke pule ki he .
ko e motu kotoa.</i>

178
00:10:57,960 --> 00:11:00,200
Ko e fakatu'utamaki lahi taha .
'i ha ngaue 'i he tahi

179
00:11:00,360 --> 00:11:04,360
ko e tu'uta mo'oni koe'uhi .
ʻoku mou fuʻu laveangofua ʻaupito.

180
00:11:04,520 --> 00:11:06,200
ʻOkú ke ʻi tuʻa ʻi he ʻataá.

181
00:11:06,360 --> 00:11:08,000
Ko e kau tau tau 'oku nau 'uluaki 'alu hake.

182
00:11:08,160 --> 00:11:12,640
Kuo fakatou 'osi 'a e Marine mo e Army .
talaange ke 'amanaki ke a'u ki he 80% 'o e ngaahi lavea.

183
00:11:14,360 --> 00:11:18,360
Ko ia kapau kuo ke to'o 'a e vao ta'emonuia .
ʻo e hoko ko e taha ʻo e ngaahi ʻuluaki ʻiunití, .

184
00:11:18,520 --> 00:11:21,400
'oku ke fu'u fakapapau'i 'oku 'ikai
tokolahi 'o kimoutolu 'e mo'ui.

185
00:11:23,560 --> 00:11:25,320
ʻOku nau aʻu ki he ngaahi matātahí .
kamata ke lue hake ki ai, .

186
00:11:25,480 --> 00:11:28,880
'oku tense 'a e sino 'i he tatali
mo e ngaahi fana ke ha'u...

187
00:11:29,040 --> 00:11:30,440
...pea 'oku 'ikai ha me'a.

188
00:11:34,120 --> 00:11:36,960
'Oku nau a'usia 'a e .
meimei ‘ikai ha fakafepaki.

189
00:11:37,120 --> 00:11:38,640
Pea ko ia naʻe ʻi ai ha fakakaukau ʻoku .

190
00:11:38,800 --> 00:11:43,040
hei, mahalo 'e 'ikai ke liliu 'a 'Okinaua
out ke hoko ko ha toto lahi hili e me'a kotoa.

191
00:11:44,880 --> 00:11:47,560
Ko e ngaahi 'uluaki 'aho si'i 'oku 'alu .
lelei 'aupito ki he ngaahi kau tau tu'uta.

192
00:11:47,720 --> 00:11:50,600
Naʻa nau motuhi ʻi he hala kotoa pē .
ki he tafaʻaki ʻe taha ʻo e motú .

193
00:11:50,760 --> 00:11:52,880
fakafepaki‘i ‘a e fakafepaki si‘isi‘i tahá.

194
00:11:54,120 --> 00:11:56,840
'Oku fu'u lelei 'ene sio
ke mo'oni 'i he tu'unga ko 'eni.

195
00:12:02,640 --> 00:12:06,600
Na‘e tui ‘a e kau taki fakakautaú .
kuo pau ke tau ‘a Siapani ke malu‘i .

196
00:12:06,760 --> 00:12:09,160
ko e langilangi ‘o e fonua.

197
00:12:09,320 --> 00:12:13,920
Pea ko e kau pailate kamikaze ko eni .
ko e kau fili .

198
00:12:14,080 --> 00:12:17,680
ke ʻalu ki he misiona fakalangi ko ʻení .
ke malu‘i honau fonua tupu‘angá.

199
00:12:18,680 --> 00:12:22,400
‘Oku nau tui mo‘oni ko e me‘a ko iá .
‘e liliu ai ‘a e tafe ‘o e taú.

200
00:12:23,560 --> 00:12:27,200
Ko e kau pailate 'oku nau kei talavou, .
tokolahi ‘o kinautolu ko e kau ta‘u hongofulu tupu, .

201
00:12:27,360 --> 00:12:28,880
'oku nau ako'i kovi.

202
00:12:29,040 --> 00:12:31,440
'Oku 'ikai ke nau ma'u ha me'a fe'unga .
fuel ke foki mai mei he vakapuna ko eni .

203
00:12:31,600 --> 00:12:34,400
kapau na‘a nau loto ki ai.
ʻOku nau ʻiloʻi te nau mate.

204
00:12:36,440 --> 00:12:41,200
Ko ia ‘i he‘enau a‘u ki he ‘uluaki .
Vaka 'Amelika 'oku nau sio ki ai, .

205
00:12:42,840 --> 00:12:44,000
‘oku nau ‘ohofi.

206
00:12:58,000 --> 00:13:01,000
<i>Mo e 'uluaki 'aho 'e nima .
ʻo e ʻohofi ʻo ʻOkinauá,</i>

207
00:13:01,160 --> 00:13:05,440
<i>'oku 'ikai ha fakafepaki ki he massive .
Vakapuna 'Amelika 'oku nau takatakai'i 'a e motu.</i>

208
00:13:07,880 --> 00:13:13,240
<i>Ka 'i he hili pe 'a e ho'ata 'o e 'aho 6 'o 'Epeleli, 2019.
ʻoku aʻu mai ʻa e kau Siapaní ʻi he mālohi.</i>

209
00:13:19,360 --> 00:13:21,840
{\an8}Fakakaukauloto atu 'oku tau 'i he halafakakavakava .
‘o e taha ‘o e kau faka‘auha ko ení .

210
00:13:22,000 --> 00:13:23,520
{\an8}maile ʻe 80 ki he tokelau ʻo ʻOkinauá.

211
00:13:24,720 --> 00:13:28,320
ʻOku haʻu ʻa e kamikaze mei he tafaʻaki toʻomataʻú, .
mei taulanga, mei ma'olunga, mei ma'ulalo.

212
00:13:33,240 --> 00:13:36,440
Ko ia ‘okú ke ongo‘i ‘o hangē ‘okú ke ‘i ha fuhu .
mama mo e kau fuhu kehe ‘e toko nima nai .

213
00:13:36,600 --> 00:13:38,280
‘o ‘ohofi koe mei he tafa‘aki kotoa pē.

214
00:13:43,920 --> 00:13:49,480
{\an8}Ko e ngaahi kamikaze 'e laungeau 'i he taimi 'e taha
‘o lī ki he vakapuna ‘ohofí.

215
00:13:49,640 --> 00:13:51,400
Naʻa nau fakakaukau ʻaki ʻa e ngaahi fika lahi, .

216
00:13:51,560 --> 00:13:53,320
te nau lava ʻo toʻo ki tuʻa
ko e ngaahi vaka kolomu‘á;

217
00:13:53,480 --> 00:13:55,400
ko e ngaahi vaka tau ia
mo e ngaahi vakapuna uta vakapuna .

218
00:13:55,560 --> 00:13:58,000
pea tuli 'a e vakapuna 'a 'Amelika .
‘i hono kakató.

219
00:14:00,320 --> 00:14:03,200
Ko e kamikaze 'oku 'ikai .
mo'oni 'oku lahi 'a e lavame'a

220
00:14:03,360 --> 00:14:05,320
fakafepaki'i 'a e ngaahi vakapuna uta...

221
00:14:09,160 --> 00:14:14,080
...ka ko e vaka 'e 300 .
‘oku tāketi‘i kinautolu ‘e he kau kamikaze.

222
00:14:14,240 --> 00:14:16,680
Laka hake he toko 36 ‘o kinautolu ‘oku nau ngoto.

223
00:14:19,120 --> 00:14:22,840
‘Oku fakatupu maumau lahi ange ia ‘i he .
ha fa'ahinga 'ohofi pomu angamaheni

224
00:14:23,000 --> 00:14:27,560
kuo ‘i he taú ‘o a‘u mai ki he taimí ni, .
ka ʻoku ʻikai ke feʻunga ia.

225
00:14:28,800 --> 00:14:32,960
{\an8}Ko e me'a 'oku talamai 'e he kamikaze kiate au ko e .
naʻe ʻilo ʻe he kau Siapaní kuo mole ʻa e taú, .

226
00:14:33,120 --> 00:14:34,960
‘o ‘ikai toe si‘i hifo ‘i he ngaahi founga anga-mahení.

227
00:14:36,760 --> 00:14:40,240
'Oku 'ikai ha me'a 'e toe fakatu'utamaki ange
‘i he taú ‘i ha fili ‘oku fakatuliki.

228
00:14:40,400 --> 00:14:42,680
Ko e kau Siapaní .
'oku 'alu hifo 'i he ulo

229
00:14:42,840 --> 00:14:45,520
ka he ʻikai ke ne teitei tukulolo, ʻikai ʻaupito.

230
00:14:46,520 --> 00:14:47,840
<i>Mo e Tautahi ʻa ʻAmeliká,</i>

231
00:14:48,000 --> 00:14:50,000
<i>ko e tau mo e kau kamikaze .
ʻi ʻOkinaua</i>

232
00:14:50,160 --> 00:14:53,160
<i>'oku toto lahi ange ia 'i ha toe .
fehangahangai kimuʻa</i>

233
00:14:53,320 --> 00:14:55,720
<i>‘o e Tau Pasifiki kotoa.</i>

234
00:14:57,720 --> 00:14:59,760
<i>Pea mo e kau tau kelekele 'a 'Amelika .
‘oku nau fehangahangai he taimí ni</i>.

235
00:14:59,920 --> 00:15:02,040
<i>fakalahi 'a e fakafepaki foki.</i>

236
00:15:02,200 --> 00:15:06,720
Ko e mālohi naʻe tūʻuta ʻi he .
'oku teke fakatonga 'a e ngaahi matātahi ki he .

237
00:15:06,880 --> 00:15:08,760
ko ha feituʻu ʻoku ui ko e Moʻunga Kakazu .

238
00:15:08,920 --> 00:15:11,800
{\an8}feituʻu ʻoku nau fetaulaki ai .
ko e ʻuluaki laine ʻo e ngaahi maluʻi ʻa Siapaní.

239
00:15:15,240 --> 00:15:18,720
Ko e fuofua taimi ia ke fakahoko ai 'e he
Fehangahangai ʻa e kau ʻAmeliká mo ha fakafepaki mamafa .

240
00:15:18,880 --> 00:15:20,320
pea ‘okú ne ta‘ofi kinautolu ke nau mate.

241
00:15:26,400 --> 00:15:28,760
Kuo fa'u 'e he kau Siapani .
ko ha sisitemi malu‘i ‘oku ‘alu .

242
00:15:28,920 --> 00:15:31,240
tonu 'i he tafa'aki kotoa .
laulahi ‘o e motú, .

243
00:15:31,400 --> 00:15:33,400
ko ia 'oku 'ikai lava ke nau out-flanked.

244
00:15:33,560 --> 00:15:37,720
<i>Kataki 'a e kau tau 'Amelika .
'aho 'e 10 'o e fana ta'etuku 'a e fili.</i>

245
00:15:40,400 --> 00:15:45,080
Ko e attritional eni, .
grizzly, tau 'o e kakano'i manu, .

246
00:15:46,640 --> 00:15:48,600
pea ko e 'uluaki laine pe ia .
‘o e malu‘í.

247
00:15:48,760 --> 00:15:51,160
'Oku 'i ai 'a e gonna
tokolahi ange ʻi he tafaʻaki ʻo e meʻá ni.

248
00:15:51,320 --> 00:15:54,880
Ko e me'a na'a mau fakakaukau 'e gonna .
be a cakewalk ko ha me'a pe ka.

249
00:15:59,040 --> 00:16:00,320
<i>ʻaho 12 ʻo ʻEpelelí.</i>

250
00:16:00,480 --> 00:16:04,120
<i>Ako 'a e kakai 'o 'Amelika .
Falanisesi Telano Lusipelī,</i>

251
00:16:04,280 --> 00:16:07,720
<i>ko e tangata naʻa nau fili tuʻo fā .
kuo mate.</i>

252
00:16:10,680 --> 00:16:15,200
<i>Tokoni palesiteni ko Hēli S. Tolumani, 1999 .
ko ha fakamaau mo ha senatoa kimuʻa</i>.

253
00:16:15,360 --> 00:16:17,960
<i>mei Mīsuli .
'oku fakapapau'i 'i ha ngaahi houa mei ai.</i>

254
00:16:19,360 --> 00:16:22,280
Naʻe taki ʻe Roosevelt ʻa e fonuá .
‘o fakafou ‘i he Pa‘anga Lahi .

255
00:16:22,440 --> 00:16:24,080
pea ʻi he taú.

256
00:16:25,520 --> 00:16:28,480
‘I he ‘aho ‘e 82 na‘e .
naʻá ne hoko ko e tokoni palesiteni, .

257
00:16:28,640 --> 00:16:31,760
{\an8}na'a ne fetaulaki mo Roosevelt kotoa 'o e tu'o ua.

258
00:16:31,920 --> 00:16:35,440
ʻOku ʻikai moʻoni ke ne ʻilo ha meʻa fekauʻaki mo e .
ko e ha e me'a 'oku hoko ki he feinga tau.

259
00:16:35,600 --> 00:16:37,120
{\an8}Naʻe ʻikai ke ne fakakaukau .
naʻá ne ʻi he tuʻunga ʻo e ngāué

260
00:16:37,280 --> 00:16:39,680
{\an8}pea 'oku 'i ai 'a e kakai .
ko hai te ne pehē ʻokú ne moʻoni.

261
00:16:39,840 --> 00:16:42,280
<i>Ko e palesiteni fo'ou .
‘oku fehangahangai leva</i>i mo ia .

262
00:16:42,440 --> 00:16:44,120
<i>mo e ngaahi pole lahi fau.</i>

263
00:16:45,120 --> 00:16:48,040
'Oku mahu'inga ia ki he taimi tau
palesiteni ke faka'ali'ali .

264
00:16:48,200 --> 00:16:51,080
{\an8}'oku 'i ai 'ene palani ki hono 'omi 'o e .
ko e tau ko 'eni ki ha faka'osinga lavame'a .

265
00:16:51,240 --> 00:16:53,200
{\an8}pea 'i he vave taha 'e ala lavá.

266
00:16:53,360 --> 00:16:55,800
Mahino ia ki he 'Amelika .
tokolahi 'o e kakai 'oku Siamane .

267
00:16:55,960 --> 00:16:59,440
‘oku ‘i hono va‘e faka‘osí, .
ka 'oku kei tau fefeka pe 'a Siapani.

268
00:16:59,600 --> 00:17:01,040
Ko e fehu‘i mo‘oní, .

269
00:17:01,200 --> 00:17:04,440
{\an8}ko e mo'ui 'Amelika 'e fiha am
Ko 'eku 'alu 'o mo'ua ke fakangata 'a e tau ko 'eni?

270
00:17:04,600 --> 00:17:07,560
Ko e va'inga polo kotoa ia .
mo Hēli Tolumani.

271
00:17:13,480 --> 00:17:16,360
<i>Fetaulaki 'a Truman mo e .
Sekelitali ʻo e Taú ko Henelī Sitimisoni</i>

272
00:17:16,520 --> 00:17:18,920
<i>mo e Seniale ʻo e Kau Taú ko Lesili Kolovesi.</i>

273
00:17:19,080 --> 00:17:21,360
<i>ʻOku fakakalasi ʻa e ʻasenita.</i>

274
00:17:21,520 --> 00:17:23,920
ʻOkú na ʻoange kia Truman ha tohi.

275
00:17:24,080 --> 00:17:25,640
‘Oku fakaava ia ‘e Truman ‘o ne lau .

276
00:17:25,800 --> 00:17:28,120
pea kamata 'a e memo .
mo e ngaahi lea fakaofo ko ʻení.

277
00:17:28,280 --> 00:17:32,360
"'I loto 'i he mahina 'e fa, te tau,
'i he ngaahi me'a kotoa pe 'oku ngalingali, kuo fakakakato .

278
00:17:32,520 --> 00:17:35,840
ko e me'atau fakalilifu taha .
kuo ‘iloa ‘i he hisitōlia ‘o e tangatá, .

279
00:17:36,000 --> 00:17:40,160
pomu 'e taha 'a ia 'e lava .
fakaʻauha ha kolo kotoa."

280
00:17:41,240 --> 00:17:45,640
<i>Ko e Poloseki Manhattan, 2012 .
ko e polokalama fakapulipuli lahi taha ʻa ʻAmelika</i>

281
00:17:45,800 --> 00:17:48,400
<i>ke fakatupulaki ‘a e .
'uluaki ngaahi pomu 'atomi.</i>

282
00:17:50,120 --> 00:17:53,960
<i>ʻI he taʻu ʻe tolu, ʻe lauiafe .
‘o e kau saienisi mo e kau ‘enisinia</i>.

283
00:17:54,120 --> 00:17:57,520
kuo nau ngaue ki he malohi taha .
meʻatau ʻi he hisitōliá.</i>

284
00:17:57,680 --> 00:18:00,120
<i>'Oku fokotu'utu'u ke sivi'i ia 'i he vaeua'anga 'o e fa'ahita'u mafana.</i>

285
00:18:01,080 --> 00:18:03,880
Truman mo ‘ene kau ‘eikitau .
‘oku nau mateuteu ke totongi ha fa‘ahinga totongi pē .

286
00:18:04,040 --> 00:18:06,080
ke fakangata ‘a e tau ko ení.

287
00:18:06,240 --> 00:18:08,720
Ka ko ha ‘ohofi ‘o e .
ko e ngaahi motu tupuʻanga ʻo Siapaní .

288
00:18:08,880 --> 00:18:10,880
‘e toto .
‘i ha tu‘unga ta‘ealafakakaukau‘i.

289
00:18:11,040 --> 00:18:13,680
Mole lahi ange 'i he 100.
ha kemipeini pē ki mu‘a, .

290
00:18:13,840 --> 00:18:16,720
pe ʻi he Tau ʻo e Pasifikí .
pe ‘i he tau ‘i ‘Iulopé.

291
00:18:17,960 --> 00:18:23,400
Ko e poloseki Manhattan, ko e feinga .
ke fa‘u ‘a e ngaahi me‘atau ‘ātomi.

292
00:18:23,560 --> 00:18:26,040
{\an8}Kapau 'e fakamo'oni'i 'oku lavame'a 'a e me'a ko ia, .

293
00:18:26,200 --> 00:18:30,440
kapau ‘e fakamo‘oni‘i ‘e he ngaahi sivi ko iá, .
pea ko e founga kehe ia.

294
00:18:41,600 --> 00:18:43,920
<i>Kuo ʻosi ʻa e tau ʻi ʻIulopé.</i>

295
00:18:44,080 --> 00:18:46,160
<i>Ko e Puleʻanga Tolu ʻo e Nasí
kuo fakaʻauha.</i>

296
00:18:51,720 --> 00:18:54,440
<i>Ka mo 'Amelika 'oku vaivai 'i he tau .
mo hono ngaahi kaumeʻá,</i>

297
00:18:56,440 --> 00:18:58,640
<i>ʻoku kei hokohoko atu pē ʻa e tau ʻi he Pasifikí,</i>

298
00:18:58,800 --> 00:19:01,640
<i>pea ko e tokolahi 'o e kau tangata .
ʻa ia naʻá ne tokoni ke ikunaʻi ʻa Siamane</i>.

299
00:19:01,800 --> 00:19:05,040
<i>'e ala fiema'u he taimi ni ke tau'i 'a Siapani.</i>

300
00:19:05,200 --> 00:19:07,360
{\an8}'I he taimi ko 'eni, .
na‘e ‘ilo‘i ‘e he kakai ‘i he sōtiá .

301
00:19:07,520 --> 00:19:10,280
{\an8}ko e lahi 'o e ngaahi 'iuniti ko 'eni 'oku .
gonna fie ma'u ke hiki.

302
00:19:10,440 --> 00:19:13,520
Koe‘uhi pē ko e tau ‘i ‘Iulopé .
kuo 'osi, 'oua 'e fiefia.

303
00:19:13,680 --> 00:19:16,040
'Oku tau fie ma'u 'a e kau tau ko ia
‘i he Pasifikí.

304
00:19:21,280 --> 00:19:23,320
<i>Hili ha māhina ʻe ua .
‘o e tau ta‘etuku,</i>

305
00:19:23,480 --> 00:19:25,960
<i>'Oku movete 'a e ngaahi 'iuniti 'o e Tautahi mo e Kau Tau</i>

306
00:19:26,120 --> 00:19:29,080
<i>ko e laine malu'i tefito 'a Siapani .
ʻi ʻOkinauá.</i>

307
00:19:30,320 --> 00:19:32,760
<i>Ko e kau tau Siapani .
‘oku fakamālohi‘i ke nau holomui</i>.

308
00:19:32,920 --> 00:19:36,640
<i>pea feinga ki ha tu'u faka'osi .
ʻi he Peninisula Kiyan.</i>

309
00:19:36,800 --> 00:19:39,320
‘I he taimi ko ení, .
ko e kau sōtia Siapaní ‘i ‘Okinauá .

310
00:19:39,480 --> 00:19:40,680
{\an8}'oku ma'ulalo 'a e ngaahi me'atau,

311
00:19:40,840 --> 00:19:42,840
{\an8}ʻoku nau fiekaia, .
kuo nau helaʻia,

312
00:19:43,000 --> 00:19:46,520
ka ‘oku nau ‘ilo‘i ko e sitepu hokó .
mo e ngaahi fonua poupoú hili ʻa ʻOkinauá .

313
00:19:46,680 --> 00:19:48,000
ko e ngaahi motu tupu‘angá ia.

314
00:19:48,160 --> 00:19:51,240
Ko kinautolu kotoa pe 'oku nau tu'u 'i he vaha'a 'o e .
ko e kau poupoú mo honau ngaahi fāmilí, .

315
00:19:51,400 --> 00:19:52,640
honau ngaahi ‘apí.

316
00:19:52,800 --> 00:19:56,840
Ko kinautolu 'a e laine malu'i faka'osi .
pea 'oku fakafalala 'a e tokotaha kotoa pe kiate kinautolu.

317
00:20:03,080 --> 00:20:05,760
Neongo ko e kau 'Amelika .
kuo nau ma'u ha kelekele...

318
00:20:07,680 --> 00:20:11,320
...ko e lahi ange ho'o teke pea ko e lahi ange ia .
ngaahi kelekele kuo puke, .

319
00:20:11,480 --> 00:20:14,200
{\an8}ko e fakatu'utamaki mo e fakamole lahi ange .
ʻoku hoko ʻa e taú.

320
00:20:16,560 --> 00:20:18,480
Ka 'oku 'ilo 'e he kau 'Amelika .
ʻoku tau fakalakalaka.

321
00:20:18,640 --> 00:20:20,400
{\an8}Kapau ko e tau ko e fepaki 'o e ngaahi loto, .

322
00:20:20,560 --> 00:20:23,400
ko e ʻIunaiteti Siteití ko ha puleʻanga .
loto-lelei ke tau‘i ia ‘o a‘u ki he ngata‘angá.

323
00:20:27,200 --> 00:20:30,680
<i>Fakafepaki fokotu'utu'u 'i 'Okinaua
'oku ngata 'i he 'aho 22 'o Sune.</i>

324
00:20:31,840 --> 00:20:34,000
<i>Ko e kau tau 'a Siapani 'a e .
seniale pule</i>

325
00:20:34,160 --> 00:20:38,880
<i>pea mo ‘ene pule ‘o e kau ngāue fakatou‘osi .
fakapoongi ʻaki ʻa e ouau seppuku.</i>

326
00:20:39,760 --> 00:20:42,280
Ko e kau Siapani ʻe toko 100,000
‘oku tāmate‘i ‘a e kau sōtiá.

327
00:20:44,000 --> 00:20:47,320
{\an8}'I he tafa'aki 'Amelika, ko e ngaahi lavea .
ko e toko 50,000 kuo mate mo lavea.

328
00:20:48,200 --> 00:20:51,840
Ko e ngaahi kovi taha eni 'o e tau .
lavea ʻi he Tau ʻo e Pasifikí

329
00:20:52,000 --> 00:20:53,000
mo e kau ʻAmeliká, .

330
00:20:54,480 --> 00:20:58,040
kovi ange ia ʻi he meʻa kotoa ko iá .
ko e tokolahi ‘o e kakai sivile na‘e tāmate‘í.

331
00:20:58,200 --> 00:21:00,280
A‘u ki he toko 125,000, .

332
00:21:00,440 --> 00:21:04,160
‘a ia ko e vahe tolu ia ‘o e tokolahi ‘o e kakai .
maʻu ʻi he fana kolosí.

333
00:21:04,320 --> 00:21:06,040
Ko ʻOkinaua pē ʻeni.

334
00:21:06,200 --> 00:21:08,400
Ko e hā ‘oku hoko ‘i he taimi ‘oku tau .
a‘u ki honau ngaahi motu tupu‘angá?

335
00:21:08,560 --> 00:21:11,360
Ko e fakamole 'oku gonna ke fu'u lahi.

336
00:21:11,520 --> 00:21:15,440
ʻOku teʻeki ke ʻosi ʻa e tau ko ʻení.
'Oku te'eki ke ofi ke 'osi.

337
00:21:20,360 --> 00:21:23,280
<i>'Oku mahino ki he kau taki 'o 'Amelika .
ko e Tau ʻo ʻOkinauá</i>

338
00:21:23,440 --> 00:21:25,920
<i>ko e tomu'a vakai fakailifia .
‘o e me‘a ke ‘amanekina</i>

339
00:21:26,080 --> 00:21:28,880
<i>'i he taimi 'oku motu tupu'anga ai 'a Siapani .
‘oku ‘ohofi.</i>

340
00:21:29,040 --> 00:21:30,960
{\an8}ʻOku ʻi ai ha fakataha ʻa Truman .
mo Seniale Māsela

341
00:21:31,120 --> 00:21:34,000
{\an8}pea mo e kau pule fakatahataha 'o e kau ngaue .
ʻi he Ngāue Fakahifo;

342
00:21:34,160 --> 00:21:36,880
ko e 'ohofi 'e he kau Siapani .
ngaahi motu ‘api.

343
00:21:37,040 --> 00:21:39,720
Ko e palani ko eni 'oku foki ia ki he 2010.
ko e palesitenisī ʻo Lusipelí.

344
00:21:39,880 --> 00:21:41,360
Ko e palani 'oku 'alu ki mu'a .

345
00:21:42,320 --> 00:21:45,080
mo e tokotaha mahu‘inga‘ia lahi tahá .
ʻi he fakatahá ko Siaosi Māsela.

346
00:21:45,240 --> 00:21:48,040
ʻOkú ne fie maʻu ke fakamoʻoni hingoa ʻa Truman ki ai.

347
00:21:48,200 --> 00:21:50,800
{\an8}Ko e Ngaue Hifo 'e .
ko ha ngāue ‘oku ‘i ai hono ongo tafa‘aki, .

348
00:21:50,960 --> 00:21:52,920
{\an8}ko e 'uluaki 'oku ui ko e Ngaue 'Olimipiki.

349
00:21:54,000 --> 00:21:57,480
Ko e fakakaukau ‘o e Ngaue ‘Olimipiki ko e .
‘ohofi ‘a e motu fakatonga ko Kyushu .

350
00:21:57,640 --> 00:22:02,400
pea puke 'a e ngaahi 'apitanga tautahi mo e ngaahi 'apitanga 'ea .
lolotonga hono tekeʻi ʻo e kau tau ʻa Siapaní ki he tokelaú.

351
00:22:02,560 --> 00:22:04,760
Ko e konga mahu‘ingá, neongo ia, .
'o e Ngaue Hifo .

352
00:22:04,920 --> 00:22:07,000
ko e me'a 'oku fakahingoa-kouti
Ko e Ngaue Koloneti.

353
00:22:07,160 --> 00:22:10,040
Ko e 'ohofi ia 'o Honshu, .
‘a ia ko e feitu‘u ia ‘oku tangutu ai ‘a Tokiō tonu.

354
00:22:10,200 --> 00:22:11,600
Ko ia ‘e ‘ikai ha veiveiua ‘e ngata ‘eni .

355
00:22:11,760 --> 00:22:15,000
‘i he taha ‘o e ongo faka‘auhá .
pe ko hono puke ‘o e kolomu‘a ‘o Siapaní.

356
00:22:16,240 --> 00:22:19,280
Fakakaukau ki he lahi ‘o e .
Ko e Ngaue Downfall fakakatoa.

357
00:22:19,440 --> 00:22:20,760
5 miliona tangata na‘e kau ki ai, .

358
00:22:20,920 --> 00:22:23,280
a'u ki he miliona Pilitania .
mo e kau tau ‘a e Kominiuelí, .

359
00:22:23,440 --> 00:22:26,880
4 miliona ʻo e kau tau ʻAmeliká, .
pea ko e me'a 'eni 'oku 'alu ke dwarf D-Day

360
00:22:27,040 --> 00:22:30,560
'i he ngaahi me'a fakalotofonua mo e tautahi 'o e .
ngaahi malohi 'oku 'alu ke kau mai.

361
00:22:30,720 --> 00:22:33,120
Pea ko e ngaahi mālohi ‘oku .
'oku nau 'alu mo'oni ke tu'uta

362
00:22:33,280 --> 00:22:36,400
pea ko e me'a mahu'inga taha 'i he me'a kotoa pe ko e gonna .
dwarf ‘a e tokolahi ‘o e kau laveá.

363
00:22:38,280 --> 00:22:40,560
Kapau ko e ngaahi fonua poupoú .
na‘e pau ke ‘ohofi ‘a Siapani, .

364
00:22:40,720 --> 00:22:44,120
ko e amphibious lahi taha ia .
‘ohofi kuo ‘osi fakahoko.

365
00:22:45,160 --> 00:22:48,920
Pea na'e 'alu 'a e kau 'Amelika .
fua ‘a e meimei mamafa kotoa ‘o ia, .

366
00:22:50,000 --> 00:22:51,560
pea mahino ki he Palesiteni ko e .

367
00:22:51,720 --> 00:22:53,880
lelei ange ia ʻi he lahi taha ʻo e
naʻe fai ia ʻe he kakai ʻAmeliká.

368
00:22:55,480 --> 00:22:57,960
Truman tautefito .
‘oku ne pehē ki he‘ene kau hou‘eiki tau, .

369
00:22:58,120 --> 00:23:01,080
'Oku 'ikai keu fiema'u ha 'Okinaua mei he .
ko e ngataʻanga ʻe taha ʻo Siapaní ki he ngataʻanga ʻe tahá.

370
00:23:05,520 --> 00:23:08,480
Ko ia ko Truman, ‘i Sune ‘o e ‘45, 1945.

371
00:23:08,640 --> 00:23:12,760
'oku sio ki ha ngaue faka'osi fakamamahi .
ki Siapani.

372
00:23:12,920 --> 00:23:14,920
{\an8}Ka 'oku mahu'inga 'aupito .
kia Hēli Tolumani

373
00:23:15,960 --> 00:23:18,160
{\an8}ke ne hoko ma'u pe .
‘oku vakai ki ai ko e tokotaha tu‘utu‘uní.

374
00:23:18,320 --> 00:23:19,920
ʻOku tuʻu heni ʻa e paʻaké.

375
00:23:21,360 --> 00:23:24,920
{\an8}'Oku mahino kia Truman ko e me'a ni .
‘oku fiema‘u ke ngata ‘a e tau mo Siapaní, .

376
00:23:25,080 --> 00:23:27,120
'oku 'asi fakalilifu 'a e 'ohofi.

377
00:23:27,280 --> 00:23:30,480
Ka ko e hā ʻa e fili B .
‘i he tu‘unga ko ení?

378
00:23:30,640 --> 00:23:32,360
{\an8}Na'a mo e 'aho tomui ko 'eni 'o Sune,

379
00:23:32,520 --> 00:23:35,960
{\an8}'oku 'ikai ha 'uhinga ia 'o e Manhattan .
Ko e poloseki 'oku 'alu ke ngaue.

380
00:23:36,120 --> 00:23:38,320
ʻOku ʻikai ke nau ʻiloʻi moʻoni .
kapau 'oku nau kei ma'u ha pomu.

381
00:23:38,480 --> 00:23:41,440
Pea ko ia ʻoku fakamoʻoni hingoa ai ʻa Truman .
ʻi he Ngāue ʻo e Hifo, 2012 .

382
00:23:41,600 --> 00:23:44,160
ko e ongo ‘ohofi lalahi ‘e ua ‘o Siapaní.

383
00:23:44,320 --> 00:23:48,560
Siteisi 'uluaki, Ngaue 'Olimipiki .
'oku fokotu'u ki he 'aho 1 'o Novema.

384
00:23:48,720 --> 00:23:50,160
ʻOku tō ʻa e houá.

385
00:23:53,480 --> 00:23:59,200
Ko e palani 'a e kau tau 'a Siapani .
ko e tau ki he ngata'anga mamahi .

386
00:23:59,360 --> 00:24:04,120
{\an8}mo ha tau fakapapau mo faka'osi .
‘i he ngaahi motu tupu‘angá.

387
00:24:05,200 --> 00:24:07,720
Mo ha taimi he taimí ni, .
naʻe palani ʻa e kau tau ʻa Siapaní .

388
00:24:07,880 --> 00:24:10,720
ko e me‘a ‘oku nau ui ko e Ngāue Ketsugo, .
‘a ia ‘oku ‘uhinga ki he ngaue fakapapau.

389
00:24:10,880 --> 00:24:13,600
Ko e palani ia ke malu'i 'a Kyushu.
‘Oku nau fakakaukau kuo nau ma‘u .

390
00:24:13,760 --> 00:24:16,520
mahalo ko e kau tangata ‘e toko miliona ‘oku .
te nau lava ʻo ʻai ki he ngoué.

391
00:24:18,040 --> 00:24:20,920
'Oku nau fiema'u foki ke 'ai 'a e kau sivile .
ki he ngoué.

392
00:24:21,080 --> 00:24:24,240
Ko ‘enau fakakaukau te nau .
‘ai ‘a e ngaahi me‘á ke fu‘u fakailifia, .

393
00:24:24,400 --> 00:24:26,160
'e ta'ofi ai 'a e kau 'Amelika .

394
00:24:26,320 --> 00:24:28,760
feinga ke fai ha me'a 'i ha feitu'u kehe .
‘i he ngaahi motu tupu‘angá.

395
00:24:28,920 --> 00:24:33,360
Ko e kakai fefiné mo e fānaú na‘e .
'alu 'i he ngaahi ako fakakautau .

396
00:24:33,520 --> 00:24:35,840
{\an8}'a ia na'e 'i ai 'a e tokotaha kotoa pe
‘oange ha tao ‘akau.

397
00:24:37,840 --> 00:24:42,960
Ko e me'a mahu'inga 'oku nau fakatahataha'i .
ko e tokotaha kotoa pe 'oku motu'a ange 'i he ta'u 12...

398
00:24:45,360 --> 00:24:47,080
...ke tau 'o a'u ki he mate.

399
00:24:59,280 --> 00:25:02,040
<i>I Siulai, ko e fuofua taimi ia, .
Palesiteni Tolumani</i>

400
00:25:02,200 --> 00:25:05,280
<i>fetaulaki mo e ongo Palēmia Pilitānia .
Minisitā Uinisitoni Siasi</i>

401
00:25:05,440 --> 00:25:08,920
<i>mo e Palēmia Sovieti ko Siosefa Sitalini .
ʻi Potisami,</i>

402
00:25:09,080 --> 00:25:12,560
<i>naʻe nofo kimuʻa ʻi he ngaahi tuʻi Pālasí .
mo e Kaisa Siamane.</i>

403
00:25:13,920 --> 00:25:15,560
‘Oku faka‘auha ‘a ‘Iulope.

404
00:25:17,760 --> 00:25:20,360
Ko e fu'u sone fakatamaki lahi ia.

405
00:25:22,200 --> 00:25:23,800
{\an8}Ko e poini 'o e Konifelenisi 'i Potsdam .

406
00:25:23,960 --> 00:25:26,560
{\an8}'oku ma'ae ngaahi pule'anga 'e tolu ko 'eni .
ke ha'u fakataha .

407
00:25:26,720 --> 00:25:29,520
pea fika'i 'a e founga 'oku ngaue ai 'a e ngaahi fonua ko 'eni .
'oku gonna ke toe langa.

408
00:25:30,720 --> 00:25:34,320
{\an8}Ka 'oku 'i ai 'a e mata 'o Truman 'i he .
ko ha palopalema kehe ‘aupito.

409
00:25:34,480 --> 00:25:36,920
‘Okú ne huddled mo e .
Sekelitali ʻo e Taú Stimson, 1999 .

410
00:25:37,080 --> 00:25:38,880
pea ko e ha e me'a 'oku nau talanoa ki ai?

411
00:25:39,040 --> 00:25:40,960
'Oku nau talanoa ki he Pasifiki.

412
00:25:44,280 --> 00:25:46,520
<i>Mo e Ngaue Hifo
māhina ʻe 2 mei ai,</i>

413
00:25:46,680 --> 00:25:49,880
<i>Kumi 'e Palesiteni Truman .
fakapapau'i ko e kau Sovieti</i>.

414
00:25:50,040 --> 00:25:53,760
<i>te nau kau atu ki he tau .
fakafepaki'i 'a Siapani 'o hange ko ia na'e tukupa'i.</i>

415
00:25:53,920 --> 00:25:57,840
{\an8}Ko e taimi kotoa ko 'eni, ko Siapani mo e .
na‘e tu‘u-‘atā ‘a e Sovieti ‘Iunioní.

416
00:25:58,000 --> 00:26:00,000
{\an8}Naʻe teʻeki ke nau ʻi ha tau .
mo e taha mo e taha.

417
00:26:00,160 --> 00:26:04,360
Naʻe palōmesi ʻa Sitalini ʻi loto ʻi ha ʻaho ʻe 90 .
‘o e ngata‘anga ‘o e tau ‘i ‘Iulopé, .

418
00:26:04,520 --> 00:26:06,240
te ne kau atu ki he tau mo Siapani.

419
00:26:06,400 --> 00:26:08,960
Naʻá ne palōmesi pehē kia Lusipeli .
foki ki Yalta.

420
00:26:09,120 --> 00:26:10,960
Ko ia 'oku 'amanaki 'a Truman ko ha 'alu ia.

421
00:26:12,000 --> 00:26:14,000
<i>Ka 'i he kamata'anga .
ʻo e konifelenisí,</i>

422
00:26:14,160 --> 00:26:17,680
<i>'Oku ma'u 'e Stimson ha keipolo kuo fakakouti .
mei he Potungaue Tau.</i>

423
00:26:18,600 --> 00:26:22,680
"Fakalele 'i he pongipongi ni,
'oku te'eki ke kakato 'a e sivi,

424
00:26:22,840 --> 00:26:24,760
ka ‘oku hā ngali fakafiemālie ‘a e olá.

425
00:26:24,920 --> 00:26:27,000
ʻOku fiefia ʻa Toketā Groves."

426
00:26:28,200 --> 00:26:32,640
Na‘e ‘ilo‘i he taimí ni ‘e Truman ko e pomu ‘ātomí .
na‘e lavame‘a hono fakapaku.

427
00:26:35,400 --> 00:26:36,520
ʻI he momeniti ko ʻení, .

428
00:26:36,680 --> 00:26:39,040
'Oku tau ma'u 'a e matapa sio'ata fakaofo ko 'eni
ki he fakakaukau ‘a Truman, .

429
00:26:39,200 --> 00:26:40,720
koeʻuhí he naʻá ne tauhi ha tohi fakamatala.

430
00:26:42,440 --> 00:26:46,680
‘Oku ‘ilo‘i ‘e Truman ‘e lava ke hoko ‘a e pomu ko ení .
ko ha sēketi nounou ki hono fakangata ‘o e taú.

431
00:26:47,880 --> 00:26:52,680
{\an8}ʻI he fanongo ʻa Truman ʻo pehē .
‘oku ngāue mo‘oni ‘a e pomu ‘ātomí, .

432
00:26:52,840 --> 00:26:54,800
{\an8}'oku ne 'ilo'i kuo pau ke nau ngaue'aki ia, .

433
00:26:54,960 --> 00:26:56,640
ka 'oku ne fie 'oatu 'a e kau Siapani .

434
00:26:56,800 --> 00:26:59,320
faingamalie faka'osi 'e taha ke tukulolo .
kimu‘a peá ne fai iá.

435
00:27:00,680 --> 00:27:03,760
<i>Palesiteni Tolumani, fakataha mo .
mo Siasi mo Siang Kai-seki,</i>

436
00:27:03,920 --> 00:27:08,960
<i>ko e taki ʻo e Lepupilika ʻo Siainá, .
tukuange ʻa e Fakahā ʻo Potsdam,</i>

437
00:27:09,120 --> 00:27:10,920
<i>ko e fakatokanga ki Siapani ki he me'a 'oku tatali mai</i>

438
00:27:11,080 --> 00:27:13,320
<i>kapau he'ikai ke nau tukulolo .
ta'efakangatangata.</i>

439
00:27:13,480 --> 00:27:15,440
<i>Ka ʻoku fokotuʻu mai ʻe Sitimisoni</i>

440
00:27:15,600 --> 00:27:19,560
<i>'oku nau fakakaukau ke faka'ata 'a Hirohito .
ke tauhi hono taloni.</i>

441
00:27:19,720 --> 00:27:23,240
‘Oku mahino kia Stimson ‘a e .
tu'unga fakakonisitutone mo fakafonua .

442
00:27:23,400 --> 00:27:27,640
‘oku va‘inga ‘a e ‘emipolá ‘i he lea faka-Siapaní .
mo'ui, ko e fa'ahinga tu'unga demigod ko 'eni.

443
00:27:27,800 --> 00:27:30,960
Ko ia ‘okú ne faka‘ai‘ai ke fakahū .
ki he fakahā, .

444
00:27:31,120 --> 00:27:34,000
fakapapau'i 'e 'ikai te nau feinga
ko e ‘emipolá ki he ngaahi hia fakataú.

445
00:27:34,160 --> 00:27:37,080
Ka ‘i he hili iá, ‘e .
tukulolo taʻefakangatangata, .

446
00:27:37,240 --> 00:27:39,120
pea 'ikai ha toe ngaahi tu'unga kehe .
‘e tali ia.

447
00:27:40,240 --> 00:27:42,920
Foki 'i he tohi ko 'eni 'oku wordage .

448
00:27:43,080 --> 00:27:45,240
'oku 'ikai ke lave ki ai .
ko e pomu ‘ātomi, .

449
00:27:45,400 --> 00:27:48,640
ka ‘oku pehē ai kapau .
tukulolo ta'efakangatangata

450
00:27:48,800 --> 00:27:53,960
‘oku ‘ikai ke hoko mai, ko e faka‘auhá na‘e .
'alu ke fakahisitolia mo lahi.

451
00:27:58,360 --> 00:28:02,560
<i>Ko e 'Ofisi 'o e Fakamatala Tau .
tukuange mai ʻa e Fakahā ʻo Potsdam</i>.

452
00:28:03,480 --> 00:28:06,800
<i>pea 'oku ma'u ia 'e he kau Siapani .
ʻo fakafou ʻi he letiō mei Seni Felenisisikou.</i>

453
00:28:08,360 --> 00:28:12,280
Palēmia Suzuki .
mo ‘Emipola Hirohito .

454
00:28:12,440 --> 00:28:15,280
‘oku nau fakakaukau ko e .

455
00:28:15,440 --> 00:28:21,440
{\an8}ko e Fakahā ʻo Potsdam
‘oku ‘ikai ke tautea mo‘oni.

456
00:28:22,480 --> 00:28:26,080
ʻOku nau sio ki ha ʻamanaki lelei.

457
00:28:27,080 --> 00:28:29,440
Ko ‘Emipola ko Hirohito tonu, .
‘i he taimi ko ení, .

458
00:28:29,600 --> 00:28:32,320
{\an8}oku ne fakaava ke tali ia, ka ko ia .

459
00:28:32,480 --> 00:28:35,800
{\an8}mahino ki hono fatongia ko e 'emipola.

460
00:28:35,960 --> 00:28:39,400
'Oku 'i ai pe 'a e ngaahi taimi pau .
mo ia ke ne fua.

461
00:28:39,560 --> 00:28:41,240
Ko e ‘emipolá .
mo e Paati Melino .

462
00:28:41,400 --> 00:28:43,040
‘oku nau ‘i ha tu‘unga ta‘emalava heni.

463
00:28:43,200 --> 00:28:46,000
Ko 'eku 'uhinga, kapau te nau tali .
lelei ki he fakaʻosi, .

464
00:28:46,160 --> 00:28:47,600
ʻe lava ʻe he kau taú
tafoki kiate kinautolu, .

465
00:28:47,760 --> 00:28:49,120
ka ‘o kapau te nau tukunoa‘i faka‘aufuli ia, .

466
00:28:49,280 --> 00:28:51,760
'oku 'iai e fakatu'utamaki 'oku 'i ai 'a e kau 'Amelika
'oku mo'oni gonna fakahoko

467
00:28:51,920 --> 00:28:53,280
ko e meʻa ʻoku nau fokotuʻu maí.

468
00:28:54,480 --> 00:28:55,760
<i>Hili ha 'aho 'e ua mei ai,</i>

469
00:28:55,920 --> 00:28:59,880
<i>Ko e Palēmia ʻo Siapaní ko Kantaro
Naʻe fakahoko ʻe Suzuki ha konifelenisi faka-nusipepa.</i>

470
00:29:01,280 --> 00:29:04,680
Ka 'eke mai 'e he lomi'i .
fekau‘aki mo e Fakahā ‘o Potsdam, 1999 .

471
00:29:04,840 --> 00:29:07,440
ʻOku fakaʻaongaʻi ʻe Suzuki ʻa e foʻi lea ko e "mokusatsu."

472
00:29:08,520 --> 00:29:11,760
Ko e liliu lelei taha ki he meʻa ko iá .
ko e "'ikai ha fakamatala".

473
00:29:11,920 --> 00:29:15,400
pe 'oku 'ikai teu tali .
ki he fehuʻi ko iá.

474
00:29:16,360 --> 00:29:20,920
Kae kehe, ko e fo‘i lea mokusatsu ‘e lava ke .
'uhinga foki 'oku tau 'alu 'o ta'etokanga'i ia.

475
00:29:21,080 --> 00:29:24,000
'Oku ou pehee ko e mitia Siapani, .
'oku nau vave 'aupito ke faka'uhinga'i ia

476
00:29:24,160 --> 00:29:25,920
ʻi he fakafili lahi tahá .
mo e founga kovi.

477
00:29:27,200 --> 00:29:28,760
Pea 'oku to'o hake ia 'e he mitia 'Amelika, .

478
00:29:28,920 --> 00:29:32,440
{\an8}pea 'oku hoko ia ko e vakai 'a e .
Pule'anga 'Amelika foki .

479
00:29:32,600 --> 00:29:36,320
'oku fakafisinga'i 'e he kau Siapani .
ko e Fakahā ‘o Potsdam.

480
00:29:36,480 --> 00:29:39,920
Pea kia Truman, ko e kau Siapaní .
ʻoku mahino mo mahino ʻa e talí.

481
00:29:40,080 --> 00:29:43,840
‘Okú ne tui ko e kau Siapaní .
na‘á ne tala ange ke ne ‘alu ki heli.

482
00:29:55,320 --> 00:29:57,600
<i>ʻI he kamataʻanga ʻo e 1945,</i>

483
00:29:57,760 --> 00:30:02,360
<i>ʻOtu Motu Tinian ʻi he ʻOtu Motu Malianá .
ko e tuʻuʻanga ʻea lahi taha ia ʻi he Māmaní.</i>

484
00:30:04,160 --> 00:30:06,960
<i>Kuo lele hake 'a e ngaahi vakapuna B-29 'e laungeau</i>

485
00:30:07,120 --> 00:30:09,600
<i>mei hono ngaahi halanga vakapuna lahi .
ke pomuʻi ʻa Siapani.</i>

486
00:30:16,200 --> 00:30:19,800
Ka 'oku 'i ai 'a e me'a fakamisiteli 'aupito .
feitu'u fakangatangata

487
00:30:19,960 --> 00:30:21,720
ʻi ha konga ʻe taha ʻo e tuʻunga.

488
00:30:21,880 --> 00:30:24,600
{\an8}ʻOku ʻikai ʻiloʻi moʻoni ʻe ha taha .
ko e ha e me'a 'oku hoko 'i 'olunga.

489
00:30:24,760 --> 00:30:29,120
{\an8}ʻOku kau ia ki ha ʻiuniti ʻoku ui ko e .
ko e Kulupu Fakatahataha hono 509.

490
00:30:29,280 --> 00:30:33,480
Ko e ngaahi teuteu eni .
mo e a'u mai 'a e pomu 'atomi.

491
00:30:35,360 --> 00:30:39,280
Ngaahi konga ki he 'atomi .
‘oku ‘omai ‘a e ngaahi pomú ‘i he konga ki mui ‘o Siulai 2019.

492
00:30:39,440 --> 00:30:42,720
pea fakatahataha‘i fakalelei .
‘i he ngaahi ‘aho hono hokó.

493
00:30:44,520 --> 00:30:48,040
{\an8}Ko ia ko e Poloseki Manhattan na'e .
lava ke ngaohi ha 'iulaniume fe'unga .

494
00:30:48,200 --> 00:30:49,960
{\an8}mo e pulutoniume ki he pomu 'e tolu.

495
00:30:50,120 --> 00:30:52,200
Pea ʼi te hili ʼo te ʼahiʼahi ʼo te Tahitolu, .

496
00:30:52,360 --> 00:30:55,080
naʻe maʻu pē ʻe he kau ʻAmeliká
ko e ongo pomu ‘i he fale tau‘anga me‘ataú.

497
00:30:55,240 --> 00:30:58,200
ʻOku ngaohi ʻe Truman .
ko e tu‘utu‘uni ke fakatō ‘a e pomú.

498
00:30:58,360 --> 00:31:00,560
‘Okú ne fiema‘u fakalao .
ke fakahaofi 'a e kau lavea 'a 'Amelika

499
00:31:00,720 --> 00:31:03,120
pea 'omi 'a e tau ko 'eni .
ki ha ngata‘anga vave.

500
00:31:03,280 --> 00:31:07,200
{\an8}'I he taimi tatau, 'oku ne fie fakapapau'i .
hono mafai ko e palesitení.

501
00:31:13,560 --> 00:31:16,680
Ko e taha ia ʻo e ngaahi .
ngaahi tu'utu'uni 'oku hoko 'oku...

502
00:31:18,480 --> 00:31:21,120
{\an8}...kuo fai 'e ha pule'anga, .

503
00:31:23,200 --> 00:31:27,120
pea ʻoku ʻikai ʻilo ʻe ha taha .
ko e hā naʻe ʻamanaki ke hokó.

504
00:31:28,160 --> 00:31:30,680
Ka naʻe mahino kia Palesiteni Tolumani .

505
00:31:30,840 --> 00:31:33,600
na‘e kehe ‘a e me‘á ni .
fua mo e lahi.

506
00:31:34,520 --> 00:31:37,480
'Oku ne fakahoa ia ki he lōmaki fakatohitapu .
ʻi heʻene tohi fakamatalá, .

507
00:31:37,640 --> 00:31:41,880
"Hange ko ia na'e faka'auha 'a mamani 'i ha taimi 'e taha .
‘aki ‘a e vai ma‘a Noa, .

508
00:31:42,040 --> 00:31:45,240
mahalo ko eni 'e faka'auha ia .
ʻaki ʻa e afi mo e fakaʻauha."

509
00:31:49,760 --> 00:31:53,080
<i>'I he tisaini, ko e taumu'a .
'o e 'uluaki pomu 'atomi ko ha kolo</i>.

510
00:31:53,240 --> 00:31:55,520
<i>'oku 'ikai ke fu'u lavea 'i he tau.</i>

511
00:31:56,600 --> 00:32:01,240
<i>Kau taki fakakautau ʻAmelika .
fiema'u ke mahino ki he kau Siapani</i>.

512
00:32:01,400 --> 00:32:04,960
<i>ko e mālohi fakaʻauha fakalilifú .
‘o e me‘atau fo‘ou ko ‘ení.</i>

513
00:32:05,120 --> 00:32:08,160
ʻI he pongipongi ko iá ʻi Hilosima .
ko ha pongipongi angamaheni ia.

514
00:32:08,320 --> 00:32:09,760
ʻOku ʻalu ʻa e kakaí .
fekauʻaki mo ʻenau pisinisí.

515
00:32:09,920 --> 00:32:12,000
Ko e kakai 'e ni'ihi 'oku nau 'alu .
ki he ngaahi fale ngaohí ke ngāue.

516
00:32:12,160 --> 00:32:14,520
{\an8}'Oku nau kei fifili pe ko e ha 'oku
'oku te'eki ke pomu'i kinautolu

517
00:32:14,680 --> 00:32:17,280
pea 'oku nau 'amanaki ki ai
lahi ange pe siʻisiʻi ange ʻi ha ʻaho pē.

518
00:32:17,440 --> 00:32:20,280
Pea toki sio leva e kakaí .
ko e maama ko eni 'i he langi, .

519
00:32:20,440 --> 00:32:24,120
la‘ā ‘oku ulo mai mei ha vakapuna ‘e taha.

520
00:32:56,440 --> 00:33:00,280
{\an8}Ko e 'uluaki me'a ko e .
ko e maama ulo

521
00:33:00,440 --> 00:33:02,520
{\an8}hangē ʻoku pa ʻa e laʻaá,

522
00:33:03,480 --> 00:33:06,240
pea ko ha longoaʻa mo ha ʻohovale.

523
00:33:10,520 --> 00:33:15,360
Ko e kakai naʻe ofi .
‘oku ‘evapoate ‘a e senitā ‘o e ‘episenitá.

524
00:33:16,880 --> 00:33:19,560
‘Oku tupulaki ‘a e ngaahi laveá .
kae 'oua kuo ke ma'u 'i he vaha'a 'o e 90,000 .

525
00:33:19,720 --> 00:33:22,240
mo e kakai ‘e toko 160,000 kuo nau mate.

526
00:33:24,200 --> 00:33:27,520
Ko e ‘imisi pule ‘oku .
‘oku foaki ‘e he kau hao ‘o Hiroshima

527
00:33:27,680 --> 00:33:29,920
ko e taha ia ‘o e ngaahi heli faka-Putá.

528
00:33:35,480 --> 00:33:38,040
Me'a 'e taha 'oku faingata'a mo'oni .
mo e kau faihisitōlia ke nau jive mo ia .

529
00:33:38,200 --> 00:33:41,720
ko e fakakaukau ko eni 'oku pehe 'e Truman .
kuo fili ‘a e ngaahi tāketi fakakautaú .

530
00:33:41,880 --> 00:33:45,160
pea ‘okú ne tohi na‘a mo ‘ene tohi fakamatalá, ‘a e .
ngaahi lea, "Pea 'ikai ko e kakai fefine mo e fanau."

531
00:33:46,360 --> 00:33:48,440
He ʻikai ke tau teitei ʻiloʻi moʻoni.

532
00:33:48,600 --> 00:33:51,760
Na‘á ne ongo‘i mo‘oni ‘a e me‘a ko iá .
ko e taumu'a fakakautau 'eni

533
00:33:51,920 --> 00:33:55,120
pe naʻá ne tohi ʻa e meʻa ko iá ʻi heʻene tohi fakamatalá .
mahino ko ia .

534
00:33:55,280 --> 00:33:59,520
hisitōlia ʻi ha ngaahi toʻutangata .
na'e gonna fakamaau'i ia 'i he me'a ni?

535
00:34:02,840 --> 00:34:05,600
ʻOku ʻi tahi ʻa Truman .
ʻoku ou foki mai ki ʻapi mei Potsdam

536
00:34:05,760 --> 00:34:07,920
‘i he‘ene ma‘u ‘a e ongoongó.

537
00:34:08,080 --> 00:34:10,640
Ki mui ai ‘i he ‘aho tatau pē, .
'oku ne 'alu ki he ngaahi peau 'o e 'ea ke lea .

538
00:34:10,800 --> 00:34:13,480
kakai ‘Amelika pea ke tala kiate kinautolu .
ko e me‘a kuo toki hokó.

539
00:34:13,640 --> 00:34:17,600
'Oku ne pehe ko e fa'ahinga pomu fo'ou ia .
kuo ngaue'aki ia 'e 'Amelika .

540
00:34:17,760 --> 00:34:20,640
pea ‘e hokohoko atu hono ngāue‘akí .
kae ʻoua kuo tukulolo ʻa Siapani.

541
00:34:20,800 --> 00:34:23,760
Kapau ʻoku ʻikai ke nau fai ia he taimí ni .
tali 'emau ngaahi tu'utu'uni, .

542
00:34:23,920 --> 00:34:26,720
te nau ‘amanekina nai ha ‘uha ‘o e maumau .
mei he ‘eá, .

543
00:34:26,880 --> 00:34:29,840
ko e me‘a hangē ko iá kuo te‘eki ai .
kuo sio ki ai ʻi he māmani ko ʻení.

544
00:34:36,160 --> 00:34:41,200
<i>Na'a mo e maumau 'a Hiroshima, .
ʻOku ʻikai tukulolo ʻa e kau taki ʻo Siapaní.</i>

545
00:34:41,360 --> 00:34:44,240
Ko e kemi melino .
teke ke tali vave .

546
00:34:44,400 --> 00:34:46,720
‘o e Fakahā ‘o Potsdam, 1999 .

547
00:34:46,880 --> 00:34:50,560
ka 'oku faka'ai'ai 'e he tafa'aki fakakautau .
‘i hono hokohoko atu ‘o e taú.

548
00:34:50,720 --> 00:34:55,400
Ko e fakakaukau ‘oku pehē nai ‘e .
ko e pomu ‘ātomi pē ‘e taha na‘a nau ma‘ú.

549
00:34:55,560 --> 00:34:57,600
Ko ia 'oku nau kei 'i he tu'unga fakatu'utamaki.

550
00:34:59,120 --> 00:35:01,800
Pea ko e Sovieti ʻIunioní leva .
‘okú ne fakahā ‘a e tau ki Siapani.

551
00:35:08,160 --> 00:35:10,160
<i>Hangē pē ko e talaʻofa ʻa Sitāliní,</i>

552
00:35:10,320 --> 00:35:13,800
<i>'aho tonu 'e 90 hili 'a e .
ko e tukulolo ʻa Siamane,</i>

553
00:35:15,520 --> 00:35:18,200
<i>ko e kau tau Sovieti ʻe toko taha mo e konga miliona</i>

554
00:35:18,360 --> 00:35:22,880
<i>lilingi ‘i he kau‘āfonuá ki he .
Naʻe nofoʻi ʻe he kau Siapaní ʻa Mansulia.</i>

555
00:35:23,040 --> 00:35:25,520
Ko e kau Siapani 'oku 'ikai .
‘ilo‘i ‘i he laui māhina na‘e ‘i ai ‘a e kau Sovietí .

556
00:35:25,680 --> 00:35:29,200
kuo nau tānaki honau ngaahi teunga tau .
‘i he ngaahi kau‘āfonua mo Mansulia.

557
00:35:29,360 --> 00:35:32,200
Ka ko eni ko e kau Lūsiá .
‘oku nau takai holo ki Mansulia .

558
00:35:32,360 --> 00:35:34,720
pea 'oku nau takai holo .
ko e kau Siapaní.

559
00:35:34,880 --> 00:35:37,080
Pea ko ʻeni kuó ke maʻu ʻa e ʻamanaki .
‘o e kau Sovietí, .

560
00:35:37,240 --> 00:35:39,160
'ikai ko hono fai pe honau hala .
ki Mansulia, .

561
00:35:39,320 --> 00:35:41,600
ka mahalo 'e kolosi ki he kau Siapani .
ngaahi motu ‘api.

562
00:35:42,760 --> 00:35:45,440
Ki Siapani, ko e fakatamaki kakato ia.

563
00:35:49,200 --> 00:35:52,560
<i>'I he 'aho tatau pe na'e 'i ai 'a e Kau Tau Kulokula .
ʻoku hiki ki Mansulia,</i>

564
00:35:55,280 --> 00:35:58,160
<i>'Oku 'asi mai 'a e ngaahi vakapuna B-29 'i 'olunga 'i Nakasaki.</i>

565
00:35:59,560 --> 00:36:01,840
<i>Ko e taha 'oku ne 'ave ha pomu 'atomi.</i>

566
00:36:03,200 --> 00:36:05,920
Ko e US kuo .
ko e pomu ‘atomi pē ‘e taha ‘oku toe.

567
00:36:07,120 --> 00:36:10,080
{\an8}Ka ko e fakakaukau kotoa ke 'oange 'a Siapani .
ko e ongo

568
00:36:10,240 --> 00:36:12,400
{\an8}'oku 'i ai 'a e sitoka ta'e fakangatangata 'a e US .

569
00:36:14,040 --> 00:36:16,280
pea kapau 'e 'ikai ke tukulolo 'a Siapani, .

570
00:36:16,440 --> 00:36:20,520
'e hokohoko atu 'a e tukuange 'e he US .
ngaahi pomu ‘atomi ‘i Siapani.

571
00:36:24,560 --> 00:36:28,440
<i>ʻI he vahaʻa ʻo e kakai ʻe toko 60 mo e toko 70,000 .
‘oku tāmate‘i ‘i he taimi pē ko iá.</i>

572
00:36:40,400 --> 00:36:42,840
Palēmia Suzuki .
‘okú ne ui ‘a e fakataha alēlea tau .

573
00:36:43,000 --> 00:36:47,760
{\an8}pea ko e talanoa, 'oku tau gonna .
tali ‘a e Fakahā ‘o Potsdam?

574
00:36:49,000 --> 00:36:50,680
Pea ko e tali .
mei he kau sotia ko e 'ikai.

575
00:36:53,800 --> 00:36:55,560
Kuo ke ma'u ha ongo pomu 'atomi.

576
00:36:55,720 --> 00:36:58,080
Kuo ke ma'u 'a e Sovieti .
‘ohofi ‘o Mansulia, .

577
00:36:58,240 --> 00:37:01,080
{\an8}pea neongo ia ko e Fakataha Tokoni Tau Lahi
‘oku kei mavahevahe pē.

578
00:37:01,240 --> 00:37:03,040
Ko e fa‘ahi tau, ko e kau taú, .

579
00:37:03,200 --> 00:37:06,320
'oku 'ikai 'aupito ke nau loto fiemalie ke
fakakaukau ki he tukulolo taʻefakangatangata.

580
00:37:06,480 --> 00:37:11,840
Koe taimi ia Palemia .
'Oku fai 'e Suzuki 'a e nga'unu mahu'inga 'aupito .

581
00:37:12,000 --> 00:37:16,200
{\an8}ʻo pehē ʻoku tau fie maʻu .
ke ‘eke ki he ‘emipolá.

582
00:37:17,080 --> 00:37:18,840
Ko ha momeniti tuʻu-ki-muʻa ʻeni.

583
00:37:19,000 --> 00:37:20,920
Ko e me'a 'eni 'oku ke .
he ʻikai ʻaupito ke ne fai angamaheni.

584
00:37:21,080 --> 00:37:23,280
'Oku 'i ai 'a e ongo Hirohito
'oku semi-faka'otua

585
00:37:23,440 --> 00:37:26,520
pea 'oku 'ikai totonu ke hoha'a ki ai 'a e .
ko e founga fai tu‘utu‘uní.

586
00:37:26,680 --> 00:37:28,880
Ko ha sitepu makehe moʻoni ia.

587
00:37:29,960 --> 00:37:32,880
Ka ko Hirohito, ‘oku ou fakakaukau, .
‘okú ne sio ki he mamafa ‘o e tu‘ungá.

588
00:37:33,040 --> 00:37:35,880
{\an8}'Oku ne sio ko e momeniti 'eni .
'a ia ko hono fatongia

589
00:37:36,040 --> 00:37:38,000
{\an8}ke laka hake ko e taki .
‘i ha founga ‘oku ola lelei.

590
00:37:39,480 --> 00:37:41,960
Pea ʻoku ne pehē, .

591
00:37:42,120 --> 00:37:46,960
"Kuo pau ke tau kātakiʻi ʻa e taʻefaʻakātakiʻí .
pea mamahiʻia ʻa e taʻefaʻakātakiʻí.

592
00:37:47,120 --> 00:37:51,200
{\an8}Te tau fakangata 'a e tau .
pea hoko atu leva."

593
00:38:02,240 --> 00:38:04,240
Kuo u ma'u he ho'ata ni .

594
00:38:04,400 --> 00:38:06,960
ko ha pōpoaki mei he kau Siapaní .
pule‘anga.

595
00:38:07,120 --> 00:38:11,960
'Oku ou lau 'a e tali ko 'eni, ko ha tali kakato .
‘o e Fakahā ‘o Potsdam, 1999 .

596
00:38:13,080 --> 00:38:16,520
‘a ia ‘okú ne fakapapau‘i ‘a e ta‘efakangatangata .
tukulolo ‘a Siapani.

597
00:38:18,000 --> 00:38:19,600
Pea 'oku 'alu 'a e kakai 'o nati.

598
00:38:19,760 --> 00:38:23,080
{\an8}Ko e kakai 'e lau mano 'oku nau fakatahataha
ʻi he matapā ʻo e Fale Hinehina.

599
00:38:24,200 --> 00:38:27,720
<i>Kuo pukepuke 'e mamani .
ko hono mānava talu mei he kamata ʻo e taú.</i>

600
00:38:29,160 --> 00:38:33,640
<i>Ko eni kuo 'osi .
pea ‘oku fai ai ‘a e kātoanga lahi.</i>

601
00:38:35,200 --> 00:38:37,960
Ko e taha ‘o e ngaahi me‘a mahu‘ingá .
'i hono fakangata 'o e tau ko 'eni ko ho'o ma'u .

602
00:38:38,120 --> 00:38:40,800
{\an8}Ko Hali Tolumani, ko ha fakatuʻupakē
palesiteni naʻe pau ke fakanounouʻi .

603
00:38:40,960 --> 00:38:43,320
‘i he tu‘unga ‘o e taimi taú .
‘i he‘ene hū atu ki he ‘Ōfisi ‘Ovalé.

604
00:38:44,800 --> 00:38:49,760
Pea ko Hirohito, ‘a ia kuo te‘eki ai ke .
na‘á ne fai mo‘oni ‘a e ngaahi fili fakapolitikalé.

605
00:38:49,920 --> 00:38:54,720
‘Oku nau fakapapau‘i kinautolu pea ‘omai .
ko e tau ki he ngata‘anga ‘i ‘Aokosi ‘o e 1945.

606
00:38:57,120 --> 00:39:03,120
<i>Patani, Kuatalikanali,
ʻIuo Sima, ʻOkinaua,</i>

607
00:39:04,640 --> 00:39:06,880
<i>tu'o taha 'a e ngaahi poini 'oku 'ikai mahino 'i ha mape,</i>

608
00:39:07,040 --> 00:39:10,240
<i>ko e taimi ni 'oku 'i ai 'a e 'uhinga fo'ou 'o e feitu'u takitaha.</i>

609
00:39:16,320 --> 00:39:19,040
<i>'I Siapani 'i he 'aho 15 'o 'Aokosi,</i>

610
00:39:19,200 --> 00:39:23,920
<i>ʻOku lea ʻa ʻEmipola Hirohito ki ha puleʻanga .
‘a ia kuo te‘eki ai ke ne tukulolo.</i>

611
00:39:25,160 --> 00:39:27,800
Ko e tokolahi taha ‘o e kau Siapaní na‘e te‘eki ai ke nau .
fanongo ki he le‘o ‘o e ‘emipolá ki mu‘a, .

612
00:39:27,960 --> 00:39:31,160
ka ko e Fakamafola Le'o Siueli .
‘o hangē ko ia na‘e hoko ‘o ‘iloá, .

613
00:39:31,320 --> 00:39:35,720
‘oku mahu‘inga ke ma‘u ‘a e lahi tahá .
Naʻe angamaheni ʻaki ʻe he kau Siapaní ʻa e fakakaukaú .

614
00:39:35,880 --> 00:39:38,360
ʻo hono tuku honau ngaahi meʻataú .
mo hono fakahaaʻi ʻo e tukulolo.

615
00:39:53,720 --> 00:39:55,920
‘I he taimi na‘e .
fanongo kuo ‘osi ‘a e taú, .

616
00:39:56,080 --> 00:39:58,200
kuo pau ke 'i ai ha fakataha'i
‘o e ngaahi ongo‘í.

617
00:39:58,360 --> 00:40:00,960
{\an8}Naʻa mau feilaulauʻi kotoa ʻa e kakai ni, .
kotoa e pa'anga ko 'eni .

618
00:40:01,120 --> 00:40:04,280
{\an8}pea mo e ngaahi kolo ko eni 'o Siapani, .
pea naʻa mau moʻua.

619
00:40:05,400 --> 00:40:07,760
Ko e ‘ohovale, loto-mamahi, .

620
00:40:09,120 --> 00:40:14,680
ka ko e ongo ta‘ealafakakaukau‘i ko eni foki ‘o e .
loto mamahi naʻa mau tuku hifo ʻa e ʻemipolá.

621
00:40:15,600 --> 00:40:17,800
Ko ‘etau ta‘efeingá ‘oku tuku ai .
ko e ‘emipola ki lalo.

622
00:40:19,160 --> 00:40:22,200
Naʻe tali ʻe he kau Siapaní .
ko e fakakaukau ‘o e tukulolo.

623
00:40:22,360 --> 00:40:24,520
Naʻe tali ʻe he ngaahi fonua poupoú .
ko e fakakaukau ‘a Hirohito .

624
00:40:24,680 --> 00:40:28,520
‘i he‘ene kei ‘i he taloni ‘o Siapaní, .
pea ko e ngataʻanga ia ʻo e taú.

625
00:40:29,600 --> 00:40:32,280
ʻAho 2 ʻo Sepitema, 1945,</i>

626
00:40:32,440 --> 00:40:36,280
<i>ʻi he fungavaka ʻo e vakapuna USS Mīsulí .
taula ʻi he Pei ʻo Tōkiō,</i>

627
00:40:36,440 --> 00:40:40,120
<i>ko e kau Siapani 'oku nau fakamo'oni hingoa ki he me'alea .
‘o e tukulolo,</i>

628
00:40:40,280 --> 00:40:42,280
<i>ko e fepaki lahi taha .
ʻi he hisitōlia ʻo e māmaní</i>

629
00:40:42,440 --> 00:40:45,120
<i>tāpuni ʻaki ha fakamoʻoni hingoa .
mo ha lea.</i>

630
00:40:46,360 --> 00:40:48,480
<i>Tokalasi Makātā
‘oku faka‘ilonga‘i ai ‘a e taimi ko iá.</i>

631
00:40:48,640 --> 00:40:52,080
<i>"Ko 'eku 'amanaki mo'oni ia .
pea ko e moʻoni ko e ʻamanaki lelei ʻa e faʻahinga kotoa ʻo e tangatá,</i>.

632
00:40:52,240 --> 00:40:53,840
<i>ko ia mei he taimi faka'ei'eiki ko 'eni,</i>

633
00:40:54,000 --> 00:40:57,800
<i>'e 'asi hake ha mamani lelei ange mei he .
ko e toto mo e tāmate ʻo e kuohilí."</i>

634
00:40:57,960 --> 00:40:59,960
Ngaahi fakamatala fakasi'isi'i 'e he Ngaahi Sevesi 'o e Sky Access


