1
00:00:01,668 --> 00:00:03,670
['mino o monate]

2
00:00:04,838 --> 00:00:07,799
- Ka 1942 ho fihlela ka 1943.

3
00:00:07,799 --> 00:00:09,927
makholo a likete
tsa Maamerika

4
00:00:09,927 --> 00:00:12,638
theohela ka bochabela ho Engelane

5
00:00:12,638 --> 00:00:14,640
ho phela, ho loana, mohlomong le ho shoa

6
00:00:14,640 --> 00:00:18,852
boitekong bo kopanetsweng ba ho hlola
Jeremane ea Bonazi ho tloha moeeng.

7
00:00:18,852 --> 00:00:22,814
Loana ka maoto a 25,000
le dimaele tse 300 ka hora

8
00:00:22,814 --> 00:00:24,650
ha ho mohla e kileng ea lekoa pele.

9
00:00:24,650 --> 00:00:27,569
'Mele, kelello,
le mathata a maikutlo

10
00:00:27,569 --> 00:00:28,654
e tla ba e ikhethang.

11
00:00:29,571 --> 00:00:32,908
Phenyo Ntoeng ea II ea Lefatše
e tla ikemisetsa haholo

12
00:00:32,908 --> 00:00:35,911
ke mang ea laolang leholimo;

13
00:00:35,911 --> 00:00:39,289
Luftwaffe ea Jeremane kapa
mabotho a moea a Selekane.

14
00:00:39,289 --> 00:00:41,750
['mino o tsosang takatso]

15
00:00:41,750 --> 00:00:43,293
- Lintoa tsohle li fetotse lefatše,

16
00:00:43,293 --> 00:00:45,212
empa haho le a mong wa bona
fetola lefatshe

17
00:00:45,212 --> 00:00:46,838
joalo ka ha Ntoa ea Bobeli ea Lefatše e entse.

18
00:00:47,464 --> 00:00:50,509
- Japane e leetong,
Jeremane e leetong.

19
00:00:50,509 --> 00:00:52,094
['mino o tsosang takatso]

20
00:00:52,219 --> 00:00:55,597
Ha ho motho ea ka nahanang ka toro e tšosang
ba mothating oa ho lokolla,

21
00:00:55,597 --> 00:00:58,517
e senyang ka ho fetisisa
ntoa historing ea batho.

22
00:00:58,517 --> 00:01:01,311
- Ka tšohanyetso, lefatše
e phethotsoe

23
00:01:01,311 --> 00:01:03,105
mme dihele tsohle di lokollotswe.

24
00:01:04,940 --> 00:01:07,526
- Bophirima bo maketse ke
lebelo la tsoelopele.

25
00:01:07,526 --> 00:01:09,361
['mino o tsotehang]

26
00:01:09,361 --> 00:01:12,573
- U fumana lilekane
e eteletsoeng pele ke tse tharo tse kholo:

27
00:01:12,573 --> 00:01:15,075
Roosevelt, Churchill, Stalin,

28
00:01:15,075 --> 00:01:17,035
banna ba sebetsanang le bona

29
00:01:17,035 --> 00:01:20,330
lipotso tse rarahaneng haholo.

30
00:01:20,330 --> 00:01:24,710
- Ke sesole se seholo ka ho fetisisa
ts'ebetso ea nalane ea batho.

31
00:01:24,710 --> 00:01:26,086
- Li-Allies li na le tsona
ho kopana,

32
00:01:26,086 --> 00:01:28,922
eseng feela ka sesole,
empa tekanyo ea indasteri.

33
00:01:28,922 --> 00:01:31,008
Ke pono ea lefatše lohle.

34
00:01:31,008 --> 00:01:32,843
- Ba tlameha ho loana
boemo ba leholimo bo bong le bo bong,

35
00:01:32,843 --> 00:01:36,305
ho tloha Arctic ho ea ho
merung ea Pacific,

36
00:01:36,305 --> 00:01:39,349
mahoatateng a Afrika,
le madiba a lewatle.

37
00:01:39,349 --> 00:01:42,561
['mino o tsotehang]

38
00:01:42,561 --> 00:01:45,605
- Empa ho ne ho se na
bonnete ba tlholo.

39
00:01:45,605 --> 00:01:49,026
E ne e tla ba a
tshollo ya madi e tshabehang.

40
00:01:49,026 --> 00:01:51,111
- Re bona batho
boemo ba bona bo bobe ka ho fetesisa,

41
00:01:51,111 --> 00:01:53,447
kamoo ba tšoarang kateng
batho ba bang.

42
00:01:53,447 --> 00:01:55,282
Mme re ba bona
botle ba bona bo felletseng,

43
00:01:55,282 --> 00:01:57,909
ba ikemiselitseng ho fana ka bophelo ba bona
hore ba bang ba phele.

44
00:01:57,909 --> 00:01:59,911
- Ntoa ea II ea Lefatše e ne e le ntoa

45
00:01:59,911 --> 00:02:03,081
moo ho neng ho ka khona
e be mohlodi a le mong

46
00:02:03,081 --> 00:02:04,082
mme e mong a hlotswe.

47
00:02:04,082 --> 00:02:06,960
['mino o tsotehang]

48
00:02:08,627 --> 00:02:09,880
[ho phatloha ho hoholo]

49
00:02:09,880 --> 00:02:12,674
[siren e lla]

50
00:02:21,558 --> 00:02:24,645
['mino o tsosang takatso]

51
00:02:25,854 --> 00:02:29,232
- [Tom] 1942, Reich ea Boraro

52
00:02:29,232 --> 00:02:32,027
e hahoa ka bokhabane
tšireletso lebopong la Europe.

53
00:02:33,987 --> 00:02:37,199
Ha ba ntse ba tsoela pele ho loana
Masoviet ka Bochabela,

54
00:02:37,199 --> 00:02:39,868
Majeremane a tseba seo
ke taba ea nako feela

55
00:02:39,868 --> 00:02:42,704
pele ho Brithani le Amerika
tlhaselo e tsoang bophirima.

56
00:02:44,456 --> 00:02:48,126
Ho tsoa ho kanaleng ea Senyesemane
ho ea lithoteng tsa Russia,

57
00:02:48,126 --> 00:02:50,921
Jeremane e laola boholo ba Europe.

58
00:02:52,255 --> 00:02:53,674
['mino o tsotehang]

59
00:02:53,674 --> 00:02:54,966
- Hitler o fetohile Europe

60
00:02:54,966 --> 00:02:58,303
ka tsela e bonahalang
qhobosheane e sa keneng.

61
00:03:00,013 --> 00:03:01,765
Empa joalo ka ha batho ba boletse ka nako eo,

62
00:03:01,765 --> 00:03:04,309
ee, empa o lebetse
beha marulelo hodima yona.

63
00:03:04,309 --> 00:03:07,521
'Me libomo tsa Allied li joalo
ke tlo nka monyetla ka seo.

64
00:03:07,521 --> 00:03:09,106
['mino o monate]

65
00:03:09,106 --> 00:03:10,774
- [Tom] Ntoeng ea Pele ea Lefatše,

66
00:03:10,774 --> 00:03:14,361
mahlakore ka bobeli a ile a phatloha ka libomo
tse ling ka phello e nyane.

67
00:03:16,738 --> 00:03:20,909
Empa ha sefofane se ntse se fetoha,
mohopolo o mocha oa ntoa

68
00:03:20,909 --> 00:03:25,914
e tsoela pele ka bo-1920 le
Lilemong tsa bo-30, libomo tsa maano.

69
00:03:27,040 --> 00:03:29,793
Batšehetsi ba eona ba
sehlopha sa bahlanka

70
00:03:29,793 --> 00:03:32,671
ho tsoa ho US Air Corps
Sekolo sa Tactical.

71
00:03:32,671 --> 00:03:36,466
Ba fihla ba tsejwa
joalo ka Bomber Barons.

72
00:03:36,466 --> 00:03:37,843
- [Robert] Khopolo ke

73
00:03:37,843 --> 00:03:41,430
re tla sebelisa sebetsa sa novel ka ho
tsela e ncha,

74
00:03:41,430 --> 00:03:44,474
eseng ho hlasela
mabotho a sera,

75
00:03:44,474 --> 00:03:46,435
ho hlasela naha ya sera;

76
00:03:47,185 --> 00:03:48,562
lifeme tsa hae,

77
00:03:48,562 --> 00:03:49,855
lisebelisoa tsa hae,

78
00:03:49,855 --> 00:03:52,315
ho senya moruo oa hae,

79
00:03:52,315 --> 00:03:54,818
le ho etsa joalo
ho sa kgoneheng bakeng sa sera

80
00:03:54,818 --> 00:03:56,361
ho etsa ntoa.

81
00:03:57,654 --> 00:03:59,030
Babuelli bana ba matla a moea

82
00:03:59,030 --> 00:04:01,575
e re sena se molemo
tsela ya ho loana ntoa.

83
00:04:01,575 --> 00:04:06,121
Ha ho hlokahale foro eo e tšabehang
ho tloha Ntoeng ea I ea Lefatše.

84
00:04:06,121 --> 00:04:07,330
Ke eona tsela ea khale.

85
00:04:08,290 --> 00:04:10,375
Mokhoa o mocha ke
ho qhomisa ka leqheka.

86
00:04:10,375 --> 00:04:13,086
['mino o monate]

87
00:04:15,005 --> 00:04:18,800
- East Anglia ke Engelane
tsa likereke tse nyenyane,

88
00:04:18,800 --> 00:04:23,555
hedges, masimo, medieval
meaho,

89
00:04:23,555 --> 00:04:27,142
mme e a fetoha
ho e 'ngoe ea tonanahali

90
00:04:29,227 --> 00:04:30,353
sepalangoang sa sefofane.

91
00:04:32,022 --> 00:04:34,483
- [Tom] Nakong ea selemo ka 1942,

92
00:04:34,483 --> 00:04:37,402
US Eighth Air Force
qala kaho

93
00:04:37,402 --> 00:04:40,113
holim'a libaka tse ngata tsa moea,

94
00:04:40,113 --> 00:04:43,074
ho fetola khutso
sekhutlong sa East England

95
00:04:43,074 --> 00:04:44,785
ho e 'ngoe ea
likarolo tsa bohlokoahali

96
00:04:44,785 --> 00:04:47,120
ea Ntoa ea II ea Lefatše eohle.

97
00:04:47,120 --> 00:04:48,955
['mino o tsotehang]

98
00:04:48,955 --> 00:04:52,083
- [Dan S.] E bataletse, ho joalo
e phethahetseng bakeng sa mabala a lifofane.

99
00:04:52,083 --> 00:04:54,669
[propeller e lla]
['mino o tsotehang]

100
00:04:54,669 --> 00:04:58,965
Kahoo o fumana sena se seholo, se seholo
tšubuhlellano ea libomo tsa Amerika

101
00:05:00,008 --> 00:05:03,678
ho jara tse senyang ka ho fetisisa
libetsa tse kileng tsa hlahisoa,

102
00:05:03,678 --> 00:05:07,349
mme ka tsela e makatsang,
bacha ba lifofane ba Amerika.

103
00:05:07,349 --> 00:05:09,643
['mino o tsosang takatso]

104
00:05:09,643 --> 00:05:12,604
- Kaofela ba ne ba hōtse ba lora
ya ho fofa ka hodimo ho maru

105
00:05:12,604 --> 00:05:15,065
lebelo la lik'hilomithara tse fetang 300 ka hora,

106
00:05:16,274 --> 00:05:18,026
ntho eo batsoali ba bona
le bontatemoholo

107
00:05:18,026 --> 00:05:19,653
ke ne ke sa khone ho nahana.

108
00:05:19,653 --> 00:05:22,864
'Me hang-hang,
monyetla ona ke ona.

109
00:05:22,864 --> 00:05:26,368
- Senyesemane se ne se tloaetse ho
tletleba, ba feteletse,

110
00:05:26,368 --> 00:05:29,246
ba lefshoa ho feta tekano, le
ba teng mona.

111
00:05:32,249 --> 00:05:33,041
['mino o tsotehang]

112
00:05:33,041 --> 00:05:35,502
[enjene ea sefofane e lla]

113
00:05:35,502 --> 00:05:36,962
- [Tom] The Royal Air Force

114
00:05:36,962 --> 00:05:40,257
esale e otla Sejeremane
naheng ea habo ka lilemo tse peli.

115
00:05:40,257 --> 00:05:43,635
- Tloha, tloha ho uena
tsamaea, tsamaea, u tsamaee.

116
00:05:44,052 --> 00:05:46,513
[ho lla ka libomo]

117
00:05:46,513 --> 00:05:48,139
- [Tom] Tona-Kholo
Winston Churchill

118
00:05:48,139 --> 00:05:51,935
o utloisisa bohlokoa bo joalo
litlhaselo ke tsa boitšoaro ba Brithani.

119
00:05:54,437 --> 00:05:56,815
Empa RAF ea lefa
theko e bohloko.

120
00:05:58,149 --> 00:05:59,609
- Ho tsena esale pele
likhoeli tsa ntoa,

121
00:05:59,776 --> 00:06:02,487
ho ne ho e-na le litlhaselo tse fokolang
sefofane sefe kapa sefe se khutlang.

122
00:06:03,405 --> 00:06:05,490
- Le ea bohlokoa ka ho fetisisa
thuto eo ba ileng ba e tlosa ho eona

123
00:06:05,490 --> 00:06:07,534
ke libomo tseo tsa motšehare

124
00:06:07,534 --> 00:06:09,494
e ne e le kotsi haholo
ntho e lokelang ho etsoa.

125
00:06:09,494 --> 00:06:12,289
['mino o monate]

126
00:06:15,083 --> 00:06:17,961
['mino o tsosang takatso]

127
00:06:17,961 --> 00:06:20,088
- [Dan S.] Arthur Harris ke
monna ya beilweng boikarabelo

128
00:06:20,088 --> 00:06:21,965
ea Molaoli oa Libomo oa Brithani.

129
00:06:21,965 --> 00:06:24,968
Mme ke mohopolo wa hae ho
fetohela ho libomo tsa bosiu,

130
00:06:24,968 --> 00:06:29,681
ho sebedisa bosiu joalo ka seaparo sa ho
sireletsa mabotho ana a libomo

131
00:06:29,681 --> 00:06:31,766
e le hore ba ka khona
liha libomo tsa bona

132
00:06:31,766 --> 00:06:33,727
mme ba na le betere
monyetla oa ho etsa hae.

133
00:06:33,727 --> 00:06:35,395
[ho phatloha ho otla]

134
00:06:35,395 --> 00:06:38,023
- [Robert] Kahoo seo ba se etsang
ke ho phatloha ha libomo feela sebakeng.

135
00:06:38,648 --> 00:06:42,110
Li fofa holimo
Metse ea Jeremane bosiu

136
00:06:42,110 --> 00:06:44,112
le ho hlephisa
meroalo ea bona ea libomo.

137
00:06:45,196 --> 00:06:48,450
Mme seo se bolela
likotsi tsa baahi.

138
00:06:48,450 --> 00:06:50,493
['mino o tsotehang]

139
00:06:50,493 --> 00:06:51,995
- [Dan S.] Ho na le tse ngata
tefetso

140
00:06:51,995 --> 00:06:53,872
ka leano lena la Brithani.

141
00:06:53,872 --> 00:06:57,125
Blitz e ne e robehile
Litoropo le lifeme tsa Brithani

142
00:06:57,125 --> 00:07:00,003
mariheng a 1940-41.

143
00:07:00,003 --> 00:07:04,174
Mme Brits e rera ho pshatla
Sechaba sa Majeremane hampe haholo

144
00:07:04,174 --> 00:07:05,925
hore e ba kokota
ho tsoa ntoeng.

145
00:07:06,801 --> 00:07:08,178
- Ba jala moea,

146
00:07:08,178 --> 00:07:11,598
mme jwale ba a tsamaya
ho kotula sefefo.

147
00:07:11,598 --> 00:07:14,351
['mino o monate]

148
00:07:18,688 --> 00:07:22,067
- [Tom] Seboka sa Casablanca,
Mopresidente Roosevelt,

149
00:07:22,067 --> 00:07:24,611
Tonakholo Churchill,
le melamu ya bona

150
00:07:24,611 --> 00:07:27,656
rera leano la ho tsoela pele
tlhaselo ea Selekane

151
00:07:27,656 --> 00:07:28,907
ho Reich ea Boraro.

152
00:07:31,493 --> 00:07:32,285
- [Robert] E 'ngoe ea tse kholo
liphetho

153
00:07:32,285 --> 00:07:33,828
ea Seboka sa Casablanca

154
00:07:33,828 --> 00:07:36,373
e phatlalalitsoe ke li-Allies
ho inehela ntle le maemo

155
00:07:36,373 --> 00:07:38,166
e le sepheo sa bona sa ntoa.

156
00:07:38,166 --> 00:07:41,252
Empa ho etsahala ntho e nngwe hape
le Casablanca,

157
00:07:42,671 --> 00:07:44,089
khang mabapi le leano la moea

158
00:07:44,089 --> 00:07:46,132
pakeng tsa Mabrithani
le Maamerika.

159
00:07:46,132 --> 00:07:47,884
['mino o tsosang takatso]

160
00:07:47,884 --> 00:07:49,886
- [Tom] Sesole sa Moeeng sa Sesole sa US,

161
00:07:49,886 --> 00:07:53,765
haholo-holo molaoli oa eona,
General Henry Hap Arnold,

162
00:07:53,765 --> 00:07:56,518
e tsitlallela hore letsatsi le chabe
ho qhoma ka nepo

163
00:07:56,518 --> 00:08:00,105
liindastering tse mahlonoko tsa nako ea ntoa
e tla sebetsa haholoanyane.

164
00:08:02,148 --> 00:08:04,401
- [Robert] 'Me joalo ka hangata
Ntoeng ea II ea Lefatše,

165
00:08:04,401 --> 00:08:08,321
Litebello tsa Amerika lia hlaha
khahlano le boiphihlelo ba Brithani.

166
00:08:09,531 --> 00:08:13,201
- Churchill o tla tsamaea
ho FDR mme o mo bolelle hore,

167
00:08:13,201 --> 00:08:16,913
"Bona, khanya ea hau ea motšehare
lintho, e ke ke ea sebetsa.

168
00:08:16,913 --> 00:08:18,832
Re e lekile, ha ea ka ea sebetsa.

169
00:08:18,832 --> 00:08:21,960
Ke kahoo re etsang
ts'ebetso ea libomo bosiu.

170
00:08:21,960 --> 00:08:23,795
'Me ke eona tsela ea ho ea pele. "

171
00:08:24,671 --> 00:08:26,673
Ho lokile, Arnold
e fumana moea oa sena.

172
00:08:26,673 --> 00:08:28,883
['mino o tsotehang]

173
00:08:28,883 --> 00:08:32,554
- Arnold's a
pula-maliboho ea lifofane,

174
00:08:32,554 --> 00:08:33,972
e rutoang ke Wright
barab'eso mokhoa oa ho fofa,

175
00:08:33,972 --> 00:08:36,515
mme ke modumedi
ka matla a moya a mawa.

176
00:08:36,515 --> 00:08:37,976
Mme ha Mabrithani a re,

177
00:08:38,143 --> 00:08:40,477
"Hei, lona banna le lokela ho qhoma
bosiu joalo ka ha re etsa,"

178
00:08:40,477 --> 00:08:44,399
o re, “Tjhe, tjhe, matla a moya
e ka sebelisoa ka tsela e betere. "

179
00:08:44,399 --> 00:08:47,944
- [Tom] Leano la Amerika
e lutse holim'a sesebelisoa se tsoetseng pele,

180
00:08:49,320 --> 00:08:51,281
pono ea libomo ea Norden.

181
00:08:51,281 --> 00:08:52,615
['mino o monate]

182
00:08:52,615 --> 00:08:56,202
- Pono ea libomo ea Norden
ke komporo ea analoge.

183
00:08:57,954 --> 00:09:02,375
O fana ka lintlha tse fapaneng:
lebelo la moya, bophahamo,

184
00:09:02,375 --> 00:09:04,919
tsela ea moea, khatello ea moea,

185
00:09:04,919 --> 00:09:06,921
mme e tsamaisana le tsohle
dintho tseo mmoho

186
00:09:06,921 --> 00:09:09,674
mme e o bolella hantle
nako ea ho liha bomo.

187
00:09:11,009 --> 00:09:12,927
Ho ea ka
mapetjo a papatso,

188
00:09:12,927 --> 00:09:17,599
e ka liha bomo ka
pike barrel ka limithara tse 18,000.

189
00:09:18,600 --> 00:09:21,186
- [Tom] Maamerika a boletse
pono ea bomo ea Norden,

190
00:09:21,186 --> 00:09:24,481
e hlokang letsatsi
le boemo ba leholimo bo hlakileng,

191
00:09:24,481 --> 00:09:26,483
e tšepisa ho nepahala ho hoholo

192
00:09:26,483 --> 00:09:29,402
mme ka hona e fokotsehe
likotsi tsa baahi.

193
00:09:30,570 --> 00:09:34,115
- [A.J.] Kahoo Henry Arnold le ba hae
baeletsi ba tla ka leano lena,

194
00:09:34,115 --> 00:09:35,950
Tlhaselo e Kopanetsoeng ea Libomo,

195
00:09:35,950 --> 00:09:37,911
e bolelang Mabrithani
ho qhoma ka libomo bosiu

196
00:09:37,911 --> 00:09:40,246
le Maamerika a libomo
lipehelo tse nepahetseng

197
00:09:40,246 --> 00:09:41,831
motsheare.

198
00:09:42,832 --> 00:09:43,917
[Bakol. Douds] Maamerika
ba tlo e rekisa

199
00:09:43,917 --> 00:09:46,002
joalo ka ha ho phatloha ha libomo bosiu le motšehare.

200
00:09:47,170 --> 00:09:48,963
'Me sena ka ho feletseng
e ipiletsa ho Churchill,

201
00:09:48,963 --> 00:09:52,383
ka mohopolo wa hore mohanyetsi wa hae
ha ho mohla e tla fumana phomolo.

202
00:09:52,383 --> 00:09:56,262
['mino o tsotehang]
[sefofane se lla]

203
00:09:56,262 --> 00:09:59,641
- [Tom] Ho hlasela
sera ho tloha maotong a 25,000

204
00:09:59,641 --> 00:10:01,643
e hlahisa mathata a ikhethang.

205
00:10:01,643 --> 00:10:03,311
[ho lla ka libomo]

206
00:10:03,311 --> 00:10:06,606
Lithempereichara li theohela ka tlase
-50 likhato tsa Fahrenheit.

207
00:10:07,607 --> 00:10:09,442
Haeba sefofane se fana ka oksijene

208
00:10:09,442 --> 00:10:11,528
e khaotsoe ho feta
ho feta metsotsoana e 60,

209
00:10:12,987 --> 00:10:14,531
o tla shwa.

210
00:10:14,531 --> 00:10:17,200
['mino o tsosang takatso]

211
00:10:17,200 --> 00:10:19,452
- [Robert] U sheba ka ntle
fensetere e le mohlokomeli oa B-17

212
00:10:19,452 --> 00:10:21,287
mme o qala ho
bona liqhomane tse ntšo.

213
00:10:21,287 --> 00:10:25,208
['mino o tsosang takatso]

214
00:10:25,208 --> 00:10:27,085
Mme ba ka nna ba se ka ba dira jalo
sheba kotsi haholo.

215
00:10:28,169 --> 00:10:29,462
[ho phatloha ho phatloha]

216
00:10:29,462 --> 00:10:31,673
Ho fihlela e le 'ngoe
e etsa kopano.

217
00:10:32,924 --> 00:10:34,843
- [Martin] Ea tummeng hampe ka ho fetisisa
Sebetsa sa Jeremane ho tsona kaofela

218
00:10:34,843 --> 00:10:37,762
e ne e le sethunya sa Flak 88 millimeter.

219
00:10:37,762 --> 00:10:39,722
[ sethunya se thibelang sefofane se thunya]

220
00:10:39,722 --> 00:10:44,269
E khona ho romela
Liqhomane tsa boima ba lik'hilograma tse 29

221
00:10:45,562 --> 00:10:48,273
ho ea holimo
e fihla ho limithara tse 30 000.

222
00:10:48,273 --> 00:10:49,357
['mino o tsosang takatso]

223
00:10:49,357 --> 00:10:52,402
[ sethunya se thibelang sefofane se thunya]

224
00:10:52,402 --> 00:10:53,570
[Bakol. Douds] Bothata bo nang le
flak ke

225
00:10:53,570 --> 00:10:55,363
u ke ke ua khona ho e qoba,

226
00:10:56,281 --> 00:11:00,493
kahoo se molemohali seo u ka se etsang ke ho lula
thata le ho tsikitlanya meno.

227
00:11:00,493 --> 00:11:03,705
['mino o tsosang takatso]

228
00:11:06,875 --> 00:11:09,919
- Hang ha flak e emisa,
ho khutsitse.

229
00:11:11,171 --> 00:11:14,841
Ke khutso e bolaeang hobane
ba tseba se tlang.

230
00:11:15,967 --> 00:11:17,760
- [Pilot] Ho na le tse 'nè
of 'em, hora ea pele holimo.

231
00:11:17,760 --> 00:11:18,636
- [Gunner] Ke bona
e tlang ho pota.

232
00:11:18,636 --> 00:11:20,180
['mino o tsosang takatso]

233
00:11:20,388 --> 00:11:23,933
- [John] Bafofisi ba lifofane ba Jeremane
ke masole a khale a ntoa.

234
00:11:23,933 --> 00:11:27,562
Ba bangata ba bona ba entse joalo
makholo a bolaeang

235
00:11:27,562 --> 00:11:31,107
hobane esale ba lebeletsana
ntoeng ena ho tloha ka 1939.

236
00:11:31,107 --> 00:11:32,525
[Bakol. Douds] Mokhoa o motle oa ho
bolaea mohlabani oa Jeremane

237
00:11:32,525 --> 00:11:35,945
ke ho romela bahlabani ba Selekane
ho ba thunya.

238
00:11:35,945 --> 00:11:38,740
Empa ha United States
e qala ho hlasela Jeremane hantle,

239
00:11:38,740 --> 00:11:40,366
bahlabani ba bona
ha ba na sebaka

240
00:11:40,366 --> 00:11:43,995
ho kgona ho felehetsa diqhomane
ho ya fihla moo ho lebelloang teng.

241
00:11:43,995 --> 00:11:45,455
['mino o tsosang takatso]

242
00:11:45,622 --> 00:11:48,791
- [Robert] Kahoo B-17 ke
ho qhoma ka lithunya tsa mochini

243
00:11:48,791 --> 00:11:50,210
ho potoloha fuselage
ea sefofane.

244
00:11:50,210 --> 00:11:51,878
[ho lla ka libomo]

245
00:11:51,878 --> 00:11:53,838
- [Pilot] Lifofane tse tharo,
hora ya borobong, ke fihla.

246
00:11:53,838 --> 00:11:55,882
[ sethunya sa mochini se thunya]
['mino o tsosang takatso]

247
00:11:55,882 --> 00:11:57,759
- [Pilot] Ka potlako haholo, tse tšeletseng
hora, ho kena.

248
00:11:57,759 --> 00:11:58,927
[ sethunya sa mochini se thunya]

249
00:11:59,093 --> 00:12:01,429
- [Johanne] Ehlile ke a
qhobosheane e fofang.

250
00:12:01,429 --> 00:12:03,014
[ sethunya sa mochini se thunya]

251
00:12:03,014 --> 00:12:07,018
- [A.J.] Basebetsi ba libomo e ne e le bana
mekhatlo e itšetlehileng ka batho ba bang

252
00:12:07,018 --> 00:12:09,229
eo ho eona mong le e mong
motho o ne a itšetlehile

253
00:12:09,229 --> 00:12:10,647
hodima motho
a dutse pela bona

254
00:12:10,647 --> 00:12:12,440
le motho
a dutse ka mora bona.

255
00:12:14,567 --> 00:12:16,277
- [Pilot] Ho robeha
11, ho robeha 11.

256
00:12:16,277 --> 00:12:17,445
- [Gunner] Ke mo fumane.

257
00:12:17,445 --> 00:12:22,200
[ sethunya sa mochini se thunya]
['mino o tsosang takatso]

258
00:12:22,200 --> 00:12:25,370
- [Pilot] B-17 ho tsoa
taolo ka hora ya boraro.

259
00:12:25,370 --> 00:12:28,164
Tloong, lona mathaka, le tswe
sefofane seo, bail out.

260
00:12:28,164 --> 00:12:30,250
Tloho, tsoa moo.

261
00:12:30,250 --> 00:12:33,795
['mino o tsosang takatso]
[libomo li lla]

262
00:12:33,795 --> 00:12:36,839
- [John] Limaele tse seng kae ho tloha
sepheo sa 'nete,

263
00:12:36,839 --> 00:12:39,175
seqhomane se tla qala
seo ho thoeng ke ho matha ka bomo.

264
00:12:42,178 --> 00:12:44,389
Tsohle di etswa ka pono.

265
00:12:44,389 --> 00:12:46,683
U tlameha ho tšoara
bophahamo, tšoara lebelo la moea,

266
00:12:46,683 --> 00:12:48,893
'me u tšoare hlooho joalo ka
bombardier e ka letsa

267
00:12:48,893 --> 00:12:50,728
ponong ea libomo tsa Norden.

268
00:12:50,728 --> 00:12:52,647
Hobane ha o sa etse joalo
otla sepheo,

269
00:12:52,647 --> 00:12:53,773
u tlameha ho khutla hape.

270
00:12:53,773 --> 00:12:54,565
[ sethunya sa mochini se thunya]

271
00:12:54,565 --> 00:12:55,525
[lifofane tsa ntoa lia puruma]

272
00:12:55,525 --> 00:12:56,734
[ sethunya sa mochini se thunya]

273
00:12:56,859 --> 00:12:57,652
- [Robert] Ka linako tse ling Ntoa ea qhoma
tlase ho

274
00:12:57,652 --> 00:12:59,487
nako tsa motho ka mong tsa tshoho.

275
00:12:59,487 --> 00:13:00,613
['mino o tsosang takatso]
[sefofane sa ntoa se puruma]

276
00:13:00,613 --> 00:13:01,864
[ sethunya sa mochini se thunya]

277
00:13:01,864 --> 00:13:03,116
U shebile lifofane tse ling

278
00:13:03,116 --> 00:13:05,576
ho ba ka ho toba
e fefotsoeng ho tsoa leholimong.

279
00:13:07,245 --> 00:13:10,123
Mme o tlameha ho theoha
libomo ka nepo

280
00:13:13,251 --> 00:13:16,754
ebe oa e etsa
hape tseleng e khutlelang hae.

281
00:13:16,754 --> 00:13:19,841
- [Bombardier] Libomo li tlohile!

282
00:13:19,841 --> 00:13:21,843
[libomo li letsa mololi]

283
00:13:21,843 --> 00:13:25,930
[ho phatloha ho hoholo]
[libomo li lla]

284
00:13:25,930 --> 00:13:28,683
['mino o monate]

285
00:13:28,683 --> 00:13:30,518
- [Tom] Maemong a ntoa,

286
00:13:30,518 --> 00:13:32,729
ho nepahala ha
Norden bombsight

287
00:13:32,729 --> 00:13:36,274
ha e nepahale joalo ka
Sesole sa Moea se boletse esale pele.

288
00:13:37,608 --> 00:13:41,070
Mahlatsipa ke
e kgolo hofeta kamoo ba neng ba e tshaba.

289
00:13:41,070 --> 00:13:44,282
['mino o monate]

290
00:13:44,282 --> 00:13:46,409
[sefofane se lla]

291
00:13:46,409 --> 00:13:49,787
- Mesebetsi ena e ne e tla tla
khutlela ka 10, 20% tahlehelo.

292
00:13:52,165 --> 00:13:54,792
'Me ehlile bafofisi ba lifofane
ba koetlisitsoe haholo,

293
00:13:54,792 --> 00:13:57,837
batho haholo botekgeniki hore
ho thata haholo ho nka sebaka.

294
00:13:57,837 --> 00:14:00,548
['mino o tsotehang]

295
00:14:02,884 --> 00:14:05,386
- [Dan S.] Ha ho motho nalaneng ea nang le
o kile a leka leano la ho hlasela ka libomo

296
00:14:05,386 --> 00:14:06,721
ka tekanyo ena pele.

297
00:14:08,723 --> 00:14:11,225
E le balaoli ba sesole, le
borastrategists, le air marshals

298
00:14:11,225 --> 00:14:13,269
ba sebetsa ka
bokamoso ba ntoa ea moea,

299
00:14:14,228 --> 00:14:15,521
banna bana ke kgaka.

300
00:14:15,521 --> 00:14:17,482
['mino o tsotehang]

301
00:14:20,568 --> 00:14:23,654
['mino o tsosang takatso]

302
00:14:24,322 --> 00:14:25,740
- [Tom] ka thomo,

303
00:14:25,740 --> 00:14:29,035
Lebotho la Borobeli la Moea
butle-butle ntlafatsa mekhoa

304
00:14:29,035 --> 00:14:31,746
e hlokahalang ho senya bona
sepheo se reriloeng.

305
00:14:32,955 --> 00:14:35,333
Empa ea Adolf Hitler
tlhokomelo e lula e tsitsitse

306
00:14:35,333 --> 00:14:37,210
ntoeng ea hae le Masoviet.

307
00:14:38,294 --> 00:14:42,715
- [Martin] O ne a bone
Litahlehelo tsa Jeremane morao koana ka 1940

308
00:14:42,715 --> 00:14:45,051
ha Luftwaffe
e ne e hlasela Engelane.

309
00:14:46,803 --> 00:14:49,764
Mme ho yena ho ne ho tadimehile
joalo ka matla a moea a leano

310
00:14:49,764 --> 00:14:52,642
ha e hlole lintoa,
mabotho a fatše a hlōla lintoa.

311
00:14:53,434 --> 00:14:56,104
Kahoo maikutlo a Hitler
mabapi le lebotho la moeeng

312
00:14:56,104 --> 00:15:00,608
ke hore e teng ho
tšehetsa masole a fatše.

313
00:15:00,608 --> 00:15:02,735
['mino o monate]

314
00:15:02,735 --> 00:15:04,695
- [Tom] le
tahlehelo ea Stalingrad,

315
00:15:04,695 --> 00:15:08,324
ho kenyeletsa le ho hapa
lebothong lohle la hae la bo 6,

316
00:15:08,324 --> 00:15:11,035
Hitler o tsepamisitse maikutlo ho
ka Bochabela.

317
00:15:13,162 --> 00:15:14,497
Empa Linaha tsa Selekane li hlasela

318
00:15:14,664 --> 00:15:17,917
etsa alamo Luftwaffe moea
marshal Hermann Göring.

319
00:15:17,917 --> 00:15:20,253
['mino o monate]

320
00:15:20,253 --> 00:15:21,963
- [Robert] Göring oa utloa
ho tsoa sebakeng sa habo

321
00:15:21,963 --> 00:15:23,589
le sebakeng
Balaoli ba Luftwaffe

322
00:15:23,589 --> 00:15:25,883
seo ba hlileng ba se hlokang
lifofane tse ngata tsa ntoa.

323
00:15:27,009 --> 00:15:29,137
Empa ka tsela e itseng,
Göring o qabeletsoe.

324
00:15:29,137 --> 00:15:32,265
Haeba a thibela matla a moea
ho tsoa Bochabela bo Hare,

325
00:15:32,265 --> 00:15:34,559
boemo boo
e se e le mahlonoko

326
00:15:34,559 --> 00:15:36,727
haufinyane e tla fetoha motho ea shoang.

327
00:15:36,727 --> 00:15:39,689
['mino o tsotehang]

328
00:15:40,857 --> 00:15:43,568
- [John] Majeremane joale a
e tla ntlafatsa mekhoa

329
00:15:45,153 --> 00:15:47,363
le ho etsa hore lintho li atlehe haholoanyane.

330
00:15:47,363 --> 00:15:51,159
Ba qala ho hlahisa ho feta
lifofane, lihlomo tse ngata

331
00:15:52,493 --> 00:15:54,912
bohareng ba
E Kopantsoeng Bomber E Khopisang.

332
00:15:57,123 --> 00:16:01,377
Ho tloha ka 1943 ho ea pele, ho na le
keketseho e kholo

333
00:16:01,377 --> 00:16:03,129
ka tlhahiso ea indasteri ea Jeremane.

334
00:16:04,922 --> 00:16:07,967
- [Robert] Le mohlabani oa Jeremane
tlhahiso e ntseng e phahama,

335
00:16:07,967 --> 00:16:10,887
mmuso oa Selekane o
ho ameha haholo

336
00:16:10,887 --> 00:16:12,722
mme ba a fumana
kgathetse hanyane

337
00:16:12,722 --> 00:16:14,724
ho utloa basebeletsi ba moea ba bona ba re,

338
00:16:14,724 --> 00:16:16,642
"Re ka tlisa Jeremane
mangoleng a hae,"

339
00:16:16,642 --> 00:16:19,312
ha ba bone letho
bopaki ba hore seo ke nnete.

340
00:16:19,312 --> 00:16:22,190
['mino o tsotehang]

341
00:16:26,402 --> 00:16:28,487
- [Tom] Ka Mots'eanong, Churchill
mme Roosevelt ba kopane

342
00:16:28,487 --> 00:16:31,657
ho phethela merero ka
ea Mediterranean.

343
00:16:31,657 --> 00:16:33,242
Ba boetse ba itlama ho a

344
00:16:33,242 --> 00:16:36,162
mokgoaro
tlhaselo ea Fora.

345
00:16:36,370 --> 00:16:38,414
- [Robert] Ho tloha ha Amerika e fihla
ntoeng,

346
00:16:38,414 --> 00:16:40,082
ba bile le leano

347
00:16:40,082 --> 00:16:44,253
ho thella matla a maholohadi
kae-kae Leboya-bophirimela ho Fora

348
00:16:44,253 --> 00:16:47,548
ebe o khanna ka kotloloho
ka pelong ea Jeremane.

349
00:16:49,050 --> 00:16:51,719
- [Tom] Khoutu e reheletsoeng
Operation Overlord,

350
00:16:51,719 --> 00:16:54,305
tlhaselo e reretswe
selemo sa selemo se tlang.

351
00:16:55,473 --> 00:16:58,851
Ho fihlella bophahamo ba moya
ho feta Europe e hapiloeng

352
00:16:58,851 --> 00:17:01,520
ke ea bohlokoa ho
katleho ya tlhaselo.

353
00:17:02,813 --> 00:17:04,482
[Bakol. Douds] Mothating ona,

354
00:17:04,482 --> 00:17:06,400
motho e mong le e mong o tseba amphibious
ts'ebetso ha e khonehe

355
00:17:06,400 --> 00:17:09,319
ntle le haeba o laola mawatle
le ho laola moea.

356
00:17:09,319 --> 00:17:11,239
- Kahoo holimo
balaodi bohle ba dumela

357
00:17:11,239 --> 00:17:15,242
hore ke ntho e tlang pele
e senya Luftwaffe.

358
00:17:15,242 --> 00:17:18,287
- [Dan S.] 'Me seo se bolela
matla a libomo a fuoa mosebetsi

359
00:17:18,287 --> 00:17:20,705
ea ho pshatla meaho

360
00:17:20,705 --> 00:17:22,959
ea Luftwaffe fatše,

361
00:17:24,001 --> 00:17:25,795
e le hore ha ho
Lilekane li lula ka D-Day

362
00:17:25,795 --> 00:17:27,672
le mobung
ntoa e latelang,

363
00:17:27,672 --> 00:17:29,882
ha ho sa tla ba le Sejeremane
sefofane se sitisang.

364
00:17:29,882 --> 00:17:32,885
['mino o tsosang takatso]

365
00:17:34,512 --> 00:17:37,431
- [Tom] The RAF le ea Borobeli
Sesole sa Air Force se kopanya boiteko

366
00:17:37,431 --> 00:17:40,393
bakeng sa seo ba se bitsang Beke ea Blitz,

367
00:17:40,393 --> 00:17:43,312
litlhaselo tse fapaneng
metse ho pholletsa le Jeremane.

368
00:17:47,233 --> 00:17:50,528
Sepheo sa bona sa pele se kopane ke
boema-kepe bo phetheselang bo nang le libaka tsa boema-kepe,

369
00:17:50,528 --> 00:17:53,406
lipene tsa metsing,
le tlhahiso.

370
00:17:56,492 --> 00:18:00,037
Hape ke lehae la ho
batho ba fetang milione.

371
00:18:00,037 --> 00:18:02,456
['mino o tsosang takatso]

372
00:18:02,456 --> 00:18:06,043
- [Dan S.] Hamburg ke ntho ea sebele
setsi sa tlhahiso ea lifofane.

373
00:18:06,043 --> 00:18:07,628
Kahoo ho Maamerika,

374
00:18:07,628 --> 00:18:10,131
ho na le tse ngata tse khethehileng
lipakane tsa indasteri ea sesole

375
00:18:10,131 --> 00:18:11,007
ba ka hlasela.

376
00:18:12,508 --> 00:18:14,218
Empa Brits e sheba
mefuta ea matlo moo

377
00:18:14,218 --> 00:18:16,679
mme ba nahana hore ba
hlaselehang habonolo haholo ke mollo.

378
00:18:17,805 --> 00:18:21,475
Kahoo ba tla
chesa libaka tsa boahelani.

379
00:18:21,475 --> 00:18:23,728
Ba tla tloha lapeng
Batho ba Jeremane.

380
00:18:25,229 --> 00:18:27,440
Mme seo se bolela basebetsi
ba tlo bolawa,

381
00:18:27,440 --> 00:18:29,775
lifeme li tla ema,

382
00:18:29,775 --> 00:18:31,569
liketane tsa phepelo li tla senyeha

383
00:18:34,238 --> 00:18:37,116
- [Tom] E ngotsoe ka lebitso
Operation Gomora,

384
00:18:37,116 --> 00:18:38,451
kamora motse wa Testamente ya Kgale

385
00:18:38,451 --> 00:18:41,203
seo se ile sa senyeha
ka mollo o tsoang holimo.

386
00:18:43,247 --> 00:18:45,082
[Bakol. Douds] Ho tla ba joalo
matsatsi a robeli le masiu a supileng

387
00:18:45,082 --> 00:18:47,335
ea ho otla toropo ea Hamburg.

388
00:18:48,210 --> 00:18:50,254
- [Robert] E hlokolosi haholo
reriloeng.

389
00:18:50,254 --> 00:18:53,132
Ea pele, ho na le tse phahameng
liqhomane ho phunya lifensetere,

390
00:18:53,132 --> 00:18:55,593
ho qhomisa marulelo, ho
heletsa meaho.

391
00:18:55,593 --> 00:18:57,428
- 'Me ba tla theoha
liqhomane, libomo tse nyane,

392
00:18:57,428 --> 00:18:59,847
e tukang feela
joalo ka li-firecrackers.

393
00:18:59,847 --> 00:19:01,474
'Me ha lithaele tsena tsa marulelo li felile,

394
00:19:01,474 --> 00:19:03,643
sebopeho sa lehong sa
marulelo a pepenene;

395
00:19:03,643 --> 00:19:05,728
le li-incendiaries tsena tse nyane
e tla lula marulelong ao

396
00:19:05,728 --> 00:19:07,271
le ho besa mollo feela.

397
00:19:08,606 --> 00:19:09,774
- [Robert] Mabrithani a batla
boiphetetso ho Hamburg

398
00:19:09,774 --> 00:19:11,317
bakeng sa Blitz.

399
00:19:11,317 --> 00:19:12,693
MaAmerika a ntse a bina

400
00:19:12,693 --> 00:19:15,905
ho phatloha ka leano
pina ka lilemo,

401
00:19:15,905 --> 00:19:18,532
mme jwale ba ka bontsha
sebopeho se senyang

402
00:19:18,532 --> 00:19:21,869
ea Tlhaselo e Kopantsoeng ea Libomo

403
00:19:21,869 --> 00:19:24,205
ho hlakola toropo ho tloha 'mapeng.

404
00:19:27,625 --> 00:19:30,169
['mino o monate]

405
00:19:31,754 --> 00:19:35,257
- [Tom] Lehlabuleng la 1943,

406
00:19:35,257 --> 00:19:38,969
Mabotho a moea a kopaneng
e phatlalalitse Beke ea Blitz,

407
00:19:38,969 --> 00:19:41,681
kholo ka ho fetisisa letoto la
litlhaselo tsa Jeremane ho fihlela joale.

408
00:19:42,807 --> 00:19:44,225
- [Robert] Mabrithani le
Mabotho a moea a Amerika

409
00:19:44,225 --> 00:19:46,352
ho nahanoa hore e bile
sebetsa mmoho,

410
00:19:46,352 --> 00:19:48,979
libomo tsa Brithani ka
bosiu, US ka letsatsi.

411
00:19:48,979 --> 00:19:52,525
Empa ha ba so ka ba qhomisa libomo
eona metse eo ho reretsoeng eona.

412
00:19:52,525 --> 00:19:55,444
Seo sea fetoha
lehlabula la 1943.

413
00:19:55,444 --> 00:19:56,904
['mino o tsosang takatso]

414
00:19:56,904 --> 00:19:58,948
- [Tom] The Allies'
sepheo sa pele se kopaneng

415
00:19:58,948 --> 00:20:00,241
ke toropo ea Hamburg.

416
00:20:02,910 --> 00:20:06,080
Bosiung ba Phupu
Ka la 24, litlhaselo lia qala.

417
00:20:06,080 --> 00:20:08,791
['mino o tsosang takatso]

418
00:20:08,791 --> 00:20:12,044
RAF e liha libomo tse tukang.

419
00:20:12,044 --> 00:20:13,796
[ho phatloha ho otla]

420
00:20:13,796 --> 00:20:15,631
Empa matsatsing a latelang,

421
00:20:15,631 --> 00:20:19,760
Li-B-17 tsa Amerika ha li khone
ho otla liphofu tsa bona.

422
00:20:20,845 --> 00:20:23,806
['mino o monate]

423
00:20:23,806 --> 00:20:25,474
- [Robert] Maamerika
e reretsoeng ho qhoma

424
00:20:25,474 --> 00:20:27,393
lifeme tsa lifofane,

425
00:20:27,393 --> 00:20:31,105
empa tšebeliso ea li-incendiaries
e entseng mosi o mongata

426
00:20:31,105 --> 00:20:33,649
hore libomo tsa Norden
ba ne ba hlile ba foufetse.

427
00:20:35,317 --> 00:20:37,236
[Bakol. Douds] Ha ba khone
bona hantle lipheo tsa bona.

428
00:20:37,695 --> 00:20:40,531
Kahoo ba batla ba fokotsehile
ho etsa libomo sebakeng,

429
00:20:40,531 --> 00:20:41,907
eseng ho fapana le Mabrithani.

430
00:20:41,907 --> 00:20:43,492
[bomo e rora]

431
00:20:43,701 --> 00:20:47,955
- [Tom] Ka la 27 Phupu, mocheso
leqhubu le etsa hore mocheso o phahame

432
00:20:47,955 --> 00:20:52,042
ha RAF e khutlisa bakeng sa a
bosiu ba bone ba ho otla.

433
00:20:52,042 --> 00:20:54,920
['mino o tsosang takatso]

434
00:20:54,920 --> 00:20:56,172
- [John] Ho chesa haholo,

435
00:20:56,297 --> 00:20:58,841
e omeletse haholo, le
maemo a leholimo

436
00:20:58,841 --> 00:21:01,010
li butsoitse bakeng sa sefefo sa mollo.

437
00:21:01,010 --> 00:21:04,054
[mollo o lla]

438
00:21:04,054 --> 00:21:06,640
Lekhetlong lena mollo o chesa haholo

439
00:21:06,640 --> 00:21:10,394
oksijene eo lintho tsena li e chesang
tlhokahalo e bakang sefefo sa moya.

440
00:21:12,480 --> 00:21:15,441
- Meea e felile
150 miles ka hora.

441
00:21:16,442 --> 00:21:19,403
- [Dan S.] Sefefo sa mollo se sebetsa a
ha nyane joalo ka sebopi sa mollo.

442
00:21:19,403 --> 00:21:21,155
Ke tsamaiso ea boemo ba leholimo sebakeng sa heno

443
00:21:21,155 --> 00:21:22,907
seo se tla bona mollo oo o ata

444
00:21:22,907 --> 00:21:24,283
ka lebelo la a
pere e mathang.

445
00:21:24,283 --> 00:21:27,244
['mino o tsosang takatso]

446
00:21:27,244 --> 00:21:30,122
- [Robert] Ntlafatso e kholo
liphetho

447
00:21:30,122 --> 00:21:33,250
e hlokisang batho ho thothomela
libakeng tsa bona tsa bolulo tsa oksijene

448
00:21:33,250 --> 00:21:36,003
mme e isa lefung
ka ho felloa ke moea.

449
00:21:36,003 --> 00:21:38,881
['mino o tsosang takatso]

450
00:21:40,758 --> 00:21:44,345
- [Dr. Grant] Lithempereichara lia nyoloha
ho isa ho likhato tse sekete tsa Celsius.

451
00:21:44,345 --> 00:21:46,347
[mollo o lla]

452
00:21:46,347 --> 00:21:48,766
Ke tse ngata ka ho fetisisa
sefefo se senyang

453
00:21:48,766 --> 00:21:50,434
se kileng sa bōptjoa.

454
00:21:52,561 --> 00:21:56,690
- [Dan C.] Lipale ke tsa batho
ho leka ho felloa ke maphephe

455
00:21:56,690 --> 00:21:59,193
le bana ba haufi
ba chesa,

456
00:21:59,193 --> 00:22:01,946
ka matsoho le maoto
e khomaretse asphalt e qhibilihang,

457
00:22:01,946 --> 00:22:04,824
ka meaho e helehang
tlase hodima tsona.

458
00:22:08,369 --> 00:22:12,081
- [Dan S.] Motse oa Hamburg

459
00:22:12,081 --> 00:22:13,374
e senyehile.

460
00:22:16,043 --> 00:22:18,838
['mino o monate]

461
00:22:18,838 --> 00:22:22,842
- [Tom] Opereishene Gomora
e bolaea baahi ba fetang 40,000.

462
00:22:26,053 --> 00:22:29,473
Hoo e ka bang 2/3 ea matlo a toropo
li chesoa fatše,

463
00:22:31,892 --> 00:22:34,395
ho siea milione
baahi ba hlokang mahae.

464
00:22:43,070 --> 00:22:44,572
- [Dan S.] Churchill o tshwenyehile
ka

465
00:22:44,572 --> 00:22:46,282
litšenyehelo tsa motho
ka seo ba se etsang.

466
00:22:47,533 --> 00:22:50,244
O tšoenyehile ka hore na joang
histori e tla e sheba.

467
00:22:50,244 --> 00:22:51,996
- [Dan C.] 'Me ho na le mola
ho tsoa ho Churchill ho nahanoa hore,

468
00:22:51,996 --> 00:22:54,290
moo a shebang ba bang
lifilimi tsa Hamburg,

469
00:22:55,249 --> 00:22:57,710
mme e re, "Na re dibata?"

470
00:22:57,710 --> 00:22:59,962
- Ntho e makatsang
mabapi le matla a moea

471
00:22:59,962 --> 00:23:04,008
e etsa tsohle
rona bahlabani.

472
00:23:04,008 --> 00:23:06,135
Ha se taba feela
lebala la ntoa.

473
00:23:07,052 --> 00:23:10,973
Lebala la ntoa ke 'nete
baahi ba sechaba.

474
00:23:15,519 --> 00:23:18,606
- [Tom] timetso
stuns Manazi high command.

475
00:23:18,606 --> 00:23:20,316
['mino o monate]

476
00:23:20,316 --> 00:23:22,401
E 'ngoe ea Hitler
baruti ba mmolella

477
00:23:22,401 --> 00:23:25,487
hore "Hamburg e behe
ho tšaba Molimo ka ho ’na.

478
00:23:26,614 --> 00:23:29,366
Empa Hitler oa hana
ho etela toropo

479
00:23:29,366 --> 00:23:31,785
kapa amohela a
moifo wa baahi

480
00:23:31,785 --> 00:23:34,330
ya neng a pholositse maphelo
nakong ya mollo.

481
00:23:34,330 --> 00:23:37,374
- Hamburg ke ntho e makatsang
boiteko bohle ba ntoa ea Jeremane.

482
00:23:37,875 --> 00:23:39,793
Göring o boletse joalo
Hitler khafetsa

483
00:23:39,793 --> 00:23:42,922
hore o ne a e-na le bomo ena
bothata bo taolong,

484
00:23:42,922 --> 00:23:45,883
mme jwale ke ena e robetse wa bobedi
motse o moholo ka ho fetisisa Jeremane

485
00:23:45,883 --> 00:23:47,968
moloreng.

486
00:23:49,845 --> 00:23:51,680
- [Tom] Litlaleho tsa
ho phatloha ha libomo tsa Hamburg

487
00:23:51,680 --> 00:23:53,474
e hasane ho pholletsa le Jeremane.

488
00:23:54,308 --> 00:23:57,436
Hitler o qala ho fetisa
Lifofane tsa ntoa tsa Jeremane

489
00:23:57,436 --> 00:24:00,105
ho tloha Botjhabela
le Mediterranean

490
00:24:00,105 --> 00:24:01,482
naheng ea ntate.

491
00:24:01,482 --> 00:24:03,484
[lifofane li lla]

492
00:24:03,484 --> 00:24:05,694
['mino o monate]

493
00:24:05,694 --> 00:24:08,906
- [Robert] Ho phaella moo, the
Majeremane a letsa metse ea bona e meholo

494
00:24:08,906 --> 00:24:12,201
ka tsena tse kgolohadi
litora tsa monumental flak,

495
00:24:13,994 --> 00:24:18,999
Bolelele ba limithara tse 150, maoto a 11
marako a teteaneng a konkreite,

496
00:24:18,999 --> 00:24:21,043
ho qhoma ka dithunya.

497
00:24:21,043 --> 00:24:22,544
Hase bona feela
e sebetsang haholo

498
00:24:22,544 --> 00:24:24,755
khahlano le libomo tse tlang,

499
00:24:24,755 --> 00:24:27,508
lithunya tsa bona li bohola
molumo le khalefo

500
00:24:27,508 --> 00:24:30,886
hopotsa batho hore Hitler
o li shebile.

501
00:24:30,886 --> 00:24:31,720
[ sethunya se thibelang sefofane se thunya]

502
00:24:31,720 --> 00:24:35,015
[sefofane sa ntoa se puruma]

503
00:24:35,015 --> 00:24:37,726
['mino o monate]

504
00:24:40,521 --> 00:24:41,814
- [Dan S.] Morao koana Brithani,

505
00:24:41,814 --> 00:24:43,732
ho ne ho e-na le ho se lumellane ho hoholo ho
nako

506
00:24:43,732 --> 00:24:45,442
ka mokhoa oa ho hlasela
ho Hamburg e ea.

507
00:24:46,527 --> 00:24:50,155
Ho ea ka pono ea Harris,
lena ke leano la ho hlola ntoa,

508
00:24:50,155 --> 00:24:52,324
hore haeba u otla
batho ka thata,

509
00:24:52,324 --> 00:24:56,245
o ka baka ho senyeha
tsa thato ea bona ea ho loana.

510
00:24:56,245 --> 00:24:59,415
- [Robert] Empa bakeng sa Arnold,
Hamburg ha ea ka ea atleha.

511
00:24:59,415 --> 00:25:02,042
E pakile ho se sebetse hantle
ea libomo sebakeng.

512
00:25:02,042 --> 00:25:04,670
O batla ho otla
lipehelo tse hlakileng,

513
00:25:04,670 --> 00:25:07,506
lifeme tse ntseng li boloka
Luftwaffe moeeng.

514
00:25:07,506 --> 00:25:09,091
['mino o monate]

515
00:25:09,091 --> 00:25:10,592
[Bakol. Douds] Henry Arnold
nahana

516
00:25:10,592 --> 00:25:12,761
libomo tsa maano li ka sebetsa.

517
00:25:13,721 --> 00:25:15,014
Re hloka feela ho e etsa ka thata ho feta.

518
00:25:18,225 --> 00:25:19,685
['mino o tsotehang]

519
00:25:19,810 --> 00:25:22,271
- [Tom] E kopantsoeng
Ma-Amerika le Mabrithani a hlasela Hamburg

520
00:25:22,271 --> 00:25:27,067
o leka-lekanya motse empa o etsa ho fokolang
ho senya Luftwaffe

521
00:25:27,067 --> 00:25:28,610
pele ho tlhaselo ea Europe.

522
00:25:32,197 --> 00:25:35,451
Ka Phato 1943,
Lebotho la Borobeli la Moea

523
00:25:35,451 --> 00:25:37,536
e amohela ho lekaneng
lifofane le basebetsi

524
00:25:37,536 --> 00:25:40,456
ho thakgola e kgolo
libopeho tse hlokahalang

525
00:25:40,456 --> 00:25:43,042
ho felisa Sejeremane
tlhahiso ea lifofane.

526
00:25:45,961 --> 00:25:49,673
Bomber Baron theory e mabapi le
ho kenya tshebetsong.

527
00:25:50,799 --> 00:25:52,134
- Ke eng ho boloka
Luftwaffe moeeng

528
00:25:52,134 --> 00:25:54,011
ke lifeme tse ka mor'a eona.

529
00:25:54,011 --> 00:25:56,388
Ke seo Arnold
e batla ho otla.

530
00:25:56,388 --> 00:25:58,307
Mme o nahana ka tsela ya ho etsa seo

531
00:25:58,307 --> 00:26:02,227
ke ho theosa habeli
ho phatloha ho hoholo ha letsatsi,

532
00:26:02,227 --> 00:26:06,231
lifofane tse ngata, litlhaselo tse ngata, tse ngata
ho hlasela ka sepheo se le seng

533
00:26:06,231 --> 00:26:08,442
ho fihlela Majeremane a robeha.

534
00:26:08,442 --> 00:26:11,320
['mino o tsosang takatso]

535
00:26:11,320 --> 00:26:14,156
- [Tom] Arnold hona joale
e hloka boiteko bo boholo

536
00:26:14,156 --> 00:26:16,075
ho tsoa ho Lebotho la Borobeli la Moea.

537
00:26:16,075 --> 00:26:17,951
[sefofane se puruma]

538
00:26:17,951 --> 00:26:19,369
[lifofane li lla]

539
00:26:19,495 --> 00:26:21,246
- Hangata ho na le lifofane
tse ntseng di sebetswa,

540
00:26:21,246 --> 00:26:23,207
kapa ho lokisoa, kapa moea
basebetsi ba phomotseng,

541
00:26:23,207 --> 00:26:25,667
e le hore nako le nako
ebe ba fumana letsatsi la phomolo.

542
00:26:27,002 --> 00:26:29,171
Empa jwale ha o
etsa boiteko bo boholo,

543
00:26:29,171 --> 00:26:31,882
ho bolela hore o beha tsohle
moyeng nako le nako.

544
00:26:33,217 --> 00:26:37,888
- [Tom] Pejana, a ka bang 90
Li-B-17 li ne li tla fofa mosebetsi o mong le o mong,

545
00:26:37,888 --> 00:26:41,809
empa palo eo e tla
haufinyane habeli le hararo.

546
00:26:41,809 --> 00:26:43,727
['mino o tsotehang]

547
00:26:43,727 --> 00:26:45,145
- Maamerika a tsielehile

548
00:26:45,145 --> 00:26:47,564
ka pono ena ea
moruo oa Jeremane

549
00:26:47,564 --> 00:26:50,526
joalo ka letoto la tse hokahaneng
hubs le spokes.

550
00:26:51,735 --> 00:26:55,280
Kahoo haeba ba otla ka ho le letona
domino, kaofela ba tla theoha.

551
00:26:56,490 --> 00:26:59,034
- [Dr. Grant] Tsena li bitsoa
liindasteri tsa botlolo,

552
00:27:00,160 --> 00:27:03,831
liindasteri moo feela a
limela le libaka tse fokolang

553
00:27:03,831 --> 00:27:05,833
laola tlhahiso eohle.

554
00:27:06,917 --> 00:27:08,544
- [Robert] Ho phatloha ha libomo
lipheo

555
00:27:08,544 --> 00:27:11,797
e bonahala e sebetsa hantle haholoanyane
tšebeliso ea matla a hau a moea.

556
00:27:11,797 --> 00:27:14,758
Tlhaselo e le 'ngoe e kholo, e le 'ngoe
feme e senyehile,

557
00:27:14,758 --> 00:27:17,803
lefapha la bohlokoahali la
Moruo oa ntoa oa Jeremane o ile oa putlama.

558
00:27:18,929 --> 00:27:20,722
[Bakol. Douds] Probably the
bohlokoa haholo

559
00:27:20,722 --> 00:27:25,477
indasteri ea botlolo e nang le
ho latela Luftwaffe

560
00:27:25,769 --> 00:27:27,563
ke li-ball bearings.

561
00:27:28,188 --> 00:27:29,857
['mino o monate]

562
00:27:29,857 --> 00:27:32,276
Ntho efe kapa efe e tsamayang
e hloka bolo ea maoto.

563
00:27:32,276 --> 00:27:34,653
Eng kapa eng e fetohang
e hloka bolo ea maoto,

564
00:27:34,653 --> 00:27:37,155
ho akarelletsa le Sejeremane
dienjini tsa sefofane,

565
00:27:37,155 --> 00:27:40,200
ho fetola li-propeller,
mabili a lulisang,

566
00:27:40,200 --> 00:27:42,244
le tsona tsohle
metjhini le metjhini

567
00:27:42,244 --> 00:27:43,787
tse ahang lihlahisoa tseo.

568
00:27:44,788 --> 00:27:46,039
Kahoo ke bobeli.

569
00:27:48,041 --> 00:27:50,711
['mino o tsotehang]

570
00:27:50,711 --> 00:27:53,881
- [Tom] Ka la 17 Phato,
selemo se le seng

571
00:27:53,881 --> 00:27:56,800
ho tloha tlhaselong ea bona ea pele
naheng ea Europe e hapiloeng,

572
00:27:56,800 --> 00:27:59,553
Lebotho la Borobeli la Moea
e qala tlhaselo e habeli.

573
00:28:00,429 --> 00:28:01,930
Seteraeke sa pele Regensburg

574
00:28:01,930 --> 00:28:04,725
e reretsoe ho tola
ho tloha bahlabani ba Jeremane

575
00:28:04,725 --> 00:28:08,395
e le hore ba bang kaofela ba matla
e ka fihla sepheo sa mantlha,

576
00:28:08,395 --> 00:28:12,399
Sebaka se seholo sa Jeremane sa bolo ea maoto
fektheri e Schweinfurt.

577
00:28:13,400 --> 00:28:14,735
Kamora libeke tse tharo,

578
00:28:14,860 --> 00:28:18,071
ea Borobeli e otla e ’ngoe
semela se Stuttgart.

579
00:28:19,573 --> 00:28:21,283
Litlhaselong tsena feela,

580
00:28:21,283 --> 00:28:24,286
ea Borobeli ea lahleheloa
lifofane tse ka bang lekholo

581
00:28:24,286 --> 00:28:27,122
le basebetsi ba sekete
bolailoe kapa bo tshwerwe.

582
00:28:28,415 --> 00:28:30,375
Tlhahiso e nang le bolo
e sitisoa,

583
00:28:31,877 --> 00:28:33,128
empa ka nakoana feela.

584
00:28:34,254 --> 00:28:36,757
- [Robert] Lilekane li lula li le teng
makalla kamoo kapele

585
00:28:36,757 --> 00:28:39,176
Majeremane a tsosolosa bona
metse le lifeme.

586
00:28:39,176 --> 00:28:41,803
['mino o tsotehang]

587
00:28:41,803 --> 00:28:45,641
Empa ba etsa joalo ka sena
phepelo e batlang e sa fele

588
00:28:45,641 --> 00:28:46,808
mosebetsi oa bokhoba,

589
00:28:49,227 --> 00:28:52,105
batšoaruoa ba ntoa ka har'a
makholo a likete.

590
00:28:53,482 --> 00:28:55,275
Ba feptjoa hanyane.

591
00:28:55,275 --> 00:28:58,070
Ha motho a e-shoa, ba
e ka lahloa feela

592
00:28:58,070 --> 00:29:00,197
le e nngwe
beha sebakeng sa bona.

593
00:29:01,365 --> 00:29:04,451
- [Tom] Basebetsi ba qobelloang
ho tsoa linaheng tse hapiloeng

594
00:29:04,451 --> 00:29:08,246
li laeloa ke Manazi ho
ho tsosolosa lifeme tsa Jeremane.

595
00:29:11,124 --> 00:29:12,709
[Bakol. Douds] Le bona
qhalahile

596
00:29:12,709 --> 00:29:13,877
indasteri ea lifofane ea Jeremane

597
00:29:15,087 --> 00:29:17,631
e le hore e se ke ea nkoa
ka ntle ho seteraeke sefe kapa sefe

598
00:29:17,631 --> 00:29:19,216
hobane ha se yona
kaofela sebakeng se le seng.

599
00:29:20,467 --> 00:29:21,843
'Me ba e beha ka tlas'a lefatše.

600
00:29:23,387 --> 00:29:25,222
Ba ne ba sebelisa merafo ea khale ea letsoai.

601
00:29:26,723 --> 00:29:28,642
Ba ne ba sebelisa likoari tsa khale.

602
00:29:28,642 --> 00:29:30,018
- [Martin] Joale u ke ke ua e otla.

603
00:29:30,018 --> 00:29:31,478
Jwale o ke ke wa e bomola.

604
00:29:31,478 --> 00:29:33,689
Ha ho letho leo u ka le etsang

605
00:29:33,689 --> 00:29:36,650
hobane u ke ke ua bomo a
setsing ha se le ka tlas'a lefatše.

606
00:29:36,650 --> 00:29:39,403
[Bakol. Douds] Sena qetellong
e bolela tlhahiso ea lifofane tsa Jeremane

607
00:29:39,403 --> 00:29:44,074
e tla tsoela pele ho eketseha.

608
00:29:44,074 --> 00:29:47,160
- [Tom] Hoetla ka 1943,
Lebotho la Borobeli la Moea

609
00:29:47,160 --> 00:29:50,163
ke sepheo sa ho qhomisa libomo
ka hare ho Reich

610
00:29:50,163 --> 00:29:52,374
le ho kgutlela ho tse ding
ba se ba otlile.

611
00:29:52,374 --> 00:29:54,167
[libomo li lla]

612
00:29:54,167 --> 00:29:59,256
Mathoasong a Mphalane, li fofa a
letoto la litlhaselo tse matla haholo,

613
00:29:59,256 --> 00:30:02,509
ho kenyeletsa le seteraeke sa bobedi
semeleng se Schweinfurt,

614
00:30:03,468 --> 00:30:04,761
kaofela ka beke e le 'ngoe.

615
00:30:04,761 --> 00:30:07,681
['mino o monate]

616
00:30:07,681 --> 00:30:08,765
- [Robert] Ho na le moeli

617
00:30:08,765 --> 00:30:11,685
ho ea kamoo kelello ea motho e ka khonang
nka.

618
00:30:11,685 --> 00:30:15,355
'Me ka makhetlo a mangata, libomo
basebetsi ba fihla moeling oo.

619
00:30:15,355 --> 00:30:17,607
['mino o tsosang takatso]

620
00:30:17,607 --> 00:30:21,403
O dimaele tse hlano hodimo mme o
lefu le sebete motsotsoana o mong le o mong.

621
00:30:21,403 --> 00:30:22,362
[ho phatloha ho hoholo]

622
00:30:22,362 --> 00:30:24,948
Bahlabani, flak, bahlabani, flak.

623
00:30:24,948 --> 00:30:26,366
[ho phatloha ho hoholo]

624
00:30:26,491 --> 00:30:29,119
Khatello ea adrenaline e tletse
tsamaiso ea methapo ea hau.

625
00:30:29,119 --> 00:30:30,495
[ sethunya sa mochini se thunya]

626
00:30:30,495 --> 00:30:33,290
[ho phatloha ho hoholo]

627
00:30:33,290 --> 00:30:34,708
Mme ebe o a theoha.

628
00:30:36,043 --> 00:30:36,960
Mme ho kgutsitse.

629
00:30:38,295 --> 00:30:40,172
U khutlile ka
setsi sa East Anglia.

630
00:30:41,256 --> 00:30:42,841
U ja lijo tse chesang.

631
00:30:42,841 --> 00:30:45,177
U robala betheng e mabothobotho.

632
00:30:45,177 --> 00:30:48,930
'Me mohlomong u ne u tla
etsa hape hosasane.

633
00:30:48,930 --> 00:30:50,640
['mino o tsosang takatso]
[libomo li lla]

634
00:30:50,640 --> 00:30:53,310
Bahlabani ba eketsehileng, flak ho feta.

635
00:30:53,310 --> 00:30:54,186
[ho phatloha ho hoholo]

636
00:30:54,186 --> 00:30:55,479
U nahana hore u tla shoa

637
00:30:56,605 --> 00:30:58,482
10 makhetlo a thupelo
ea tlhaselo ena ea bomo.

638
00:30:58,482 --> 00:31:00,692
[ho lla ka libomo]
[ho phatloha ho hoholo]

639
00:31:00,692 --> 00:31:03,612
Mme bosiung boo o ne o tla
ho noa Scotch

640
00:31:03,612 --> 00:31:06,198
le metsoalle e 'maloa
ho komissary.

641
00:31:06,656 --> 00:31:09,493
E ne e batla e le
ho sa kgoneheng ho boelana.

642
00:31:09,493 --> 00:31:11,244
- Ha u ntse u e etsa nako e telele,

643
00:31:11,244 --> 00:31:13,163
u ne u tla ba
ho tseba haholoanyane

644
00:31:13,163 --> 00:31:15,040
ea kamoo u neng u le tlokotsing kateng.

645
00:31:15,040 --> 00:31:17,751
['mino o monate]

646
00:31:19,920 --> 00:31:21,671
- [Tom] Qetellong ea khoeli,

647
00:31:21,671 --> 00:31:24,800
Lebotho la Borobeli la Moea le na le
mamelletse ditahlehelo tse nyarosang.

648
00:31:26,718 --> 00:31:29,513
Banna ba e bitsa Black October.

649
00:31:32,516 --> 00:31:34,684
- [Robert] Haeba u Moamerika
monna oa sefofane,

650
00:31:34,684 --> 00:31:36,436
o na le monyetla oa 20%.
ya ho bolawa

651
00:31:36,436 --> 00:31:38,730
mosebetsing ofe kapa ofe oo o o etsang.

652
00:31:38,730 --> 00:31:41,733
E mong ho ba bahlano, hoo
e hanela lipalo.

653
00:31:43,485 --> 00:31:45,153
Ho phaella moo,

654
00:31:45,153 --> 00:31:48,323
ha ba bonahale joalo
e nang le tshusumetso e ananeloang

655
00:31:48,323 --> 00:31:50,826
ka ntoa ea Jeremane,

656
00:31:50,826 --> 00:31:54,329
e lebisang ho motho ya qalang
ho putlama hoa morale wa airman.

657
00:31:55,247 --> 00:31:58,041
[Bakol. Douds] Ba qala ho bona
ditahlehelo tse ba potileng mme o tsamaye,

658
00:31:58,041 --> 00:32:00,043
"Re tla fofa feela
ho fihlela re e-shoa.

659
00:32:00,043 --> 00:32:02,546
[ho lla ka libomo]

660
00:32:02,546 --> 00:32:05,507
[ho phatloha ho hoholo]

661
00:32:08,635 --> 00:32:11,429
[ sethunya sa mochini se thunya]
[ho phatloha ho hoholo]

662
00:32:11,429 --> 00:32:14,307
['mino o tsotehang]

663
00:32:15,767 --> 00:32:18,770
- [Tom] Letoto la li-American
litlhaselo tsa Black October

664
00:32:18,770 --> 00:32:22,149
e bonts'a litšenyehelo tsa mots'eare
ho qhoma ka nepo.

665
00:32:23,483 --> 00:32:24,776
- [John] Litefiso tsa tahlehelo,

666
00:32:24,776 --> 00:32:27,279
mefokolo ea
pono ea bomo ea Norden,

667
00:32:27,279 --> 00:32:30,073
boemo ba leholimo, tsena tsohle
lintho li bapala ka ntlha

668
00:32:30,073 --> 00:32:35,036
ka mokhoa o sa sebetseng hantle
letšolo la ho phatloha ha libomo le etsahetse ka 1943.

669
00:32:35,036 --> 00:32:37,164
U ka bua habonolo feela
hore Luftwaffe

670
00:32:37,164 --> 00:32:38,915
e ntse e le ea
maholimo holim'a Jeremane.

671
00:32:40,333 --> 00:32:41,918
- [Tom] Nakong ea hoetla,

672
00:32:41,918 --> 00:32:45,964
boemo bo bobe ba leholimo bo qobella Borobeli
Sesole sa Air Force ho emisa mesebetsi,

673
00:32:45,964 --> 00:32:49,176
ho fa basebetsi ba fatše mariha
ho petla difofane tse shapuoeng.

674
00:32:49,176 --> 00:32:51,344
['mino o monate]

675
00:32:51,344 --> 00:32:53,722
[libomo li lla]

676
00:32:53,722 --> 00:32:57,392
Empa RAF e qala eona
lesolo le leholo ka ho fetisisa,

677
00:32:58,602 --> 00:33:01,521
tlhaselo e sa feleng Berlin.

678
00:33:03,440 --> 00:33:05,025
[Bakol. Douds] Tsena li tla
ho ba le litlhaselo tse matla,

679
00:33:05,025 --> 00:33:08,069
16 ea bona ho
pelo ea Jeremane.

680
00:33:08,069 --> 00:33:09,529
[enjene ea sefofane e lla]

681
00:33:09,529 --> 00:33:11,281
- [Robert] Sepheo sa Brithani se felile
Berlin

682
00:33:11,281 --> 00:33:13,909
ke ho senya boitšoaro ba Majeremane.

683
00:33:13,909 --> 00:33:15,452
Ke eona tsela ea ho hlola Jeremane,

684
00:33:15,452 --> 00:33:18,121
eseng ho senya
lifeme ka bomong.

685
00:33:18,830 --> 00:33:20,582
Harris oa nahana
litlhaselo tsena tsa Berlin

686
00:33:20,582 --> 00:33:23,043
e tla bitsa libomo tse 4 ho isa ho tse 500,

687
00:33:23,043 --> 00:33:25,003
empa ba tla bitsa
Jeremane ntoa.

688
00:33:25,003 --> 00:33:27,881
['mino o tsosang takatso]

689
00:33:27,881 --> 00:33:29,716
[ho phatloha ho hoholo]

690
00:33:29,716 --> 00:33:32,302
- [Tom] The RAF
litlhaselo tsa mariha ho ea Berlin

691
00:33:33,887 --> 00:33:37,224
sututsa moeli le matla
ea basebetsi ba lifofane tsa Brithani,

692
00:33:38,225 --> 00:33:40,227
ka liphello tse itekanetseng.

693
00:33:40,227 --> 00:33:41,228
[ho thunya]

694
00:33:41,228 --> 00:33:41,937
[ho phatloha ho phatloha]

695
00:33:41,937 --> 00:33:42,771
[ho thunya]

696
00:33:42,771 --> 00:33:45,023
[ho phatloha ho hoholo]

697
00:33:45,023 --> 00:33:48,235
['mino o tšosang]

698
00:33:48,235 --> 00:33:50,737
[Bakol. Douds] Harris ke
e nepahetseng hantle.

699
00:33:50,737 --> 00:33:55,450
Ba lahleheloa ke lifofane tse 400 ho isa ho tse 500
le ba-airmen ba ka bang 5,000.

700
00:33:58,203 --> 00:34:01,748
- [Robert] Bomo ea Berlin
letšolo ke boiteko bo matla

701
00:34:01,748 --> 00:34:05,043
empa ka bomadimabe
ho hloleha ho hoholo.

702
00:34:05,043 --> 00:34:07,587
Mabotho a moea ka bobeli a
ho fumana merero ea bona

703
00:34:07,587 --> 00:34:09,839
ha li tsamaellane
ka nnete.

704
00:34:11,007 --> 00:34:14,678
Ha ba na letho
tšusumetso ho Luftwaffe ho hang.

705
00:34:14,678 --> 00:34:17,973
Ba ntse ba fumana ho feta
ha sefofane sa bona se thunngoe

706
00:34:17,973 --> 00:34:20,850
le ho feta basebetsi ba bona
bolailoe kapa bo tshwerwe.

707
00:34:20,850 --> 00:34:22,643
['mino o tsotehang]

708
00:34:22,643 --> 00:34:25,272
- [Tom] Ka mor'a likhoeli
ea tahlehelo e boima,

709
00:34:25,272 --> 00:34:28,275
Lebotho la Borobeli la Moea
e mateanong a litsela.

710
00:34:29,192 --> 00:34:33,446
- [Dr. Grant] Arnold oa hlokomela
libomo li ke ke tsa e etsa ba le bang.

711
00:34:33,446 --> 00:34:36,658
Haeba a batla hore libomo tsena
etsa phapang ntoeng ena,

712
00:34:36,658 --> 00:34:39,953
o lokela ho romela bahlabani
ho sepheo le bona.

713
00:34:39,953 --> 00:34:41,996
[ho lla ka libomo]

714
00:34:41,996 --> 00:34:45,792
- [Martin] Mabotho a moea a Allied
e na le Lehalima la P-38

715
00:34:47,543 --> 00:34:48,920
le P-47 Thunderbolt,

716
00:34:50,672 --> 00:34:52,924
tse peli tse ntle haholo
sefofane sa ntoa

717
00:34:54,175 --> 00:34:55,927
e kgonang ho loana le dintja

718
00:34:55,927 --> 00:34:57,929
hantle feela joalo ka
eng kapa eng e sele leholimong.

719
00:34:57,929 --> 00:34:59,556
[lifofane tsa ntoa li lla]

720
00:34:59,556 --> 00:35:01,975
Ba ne ba e-na le moeli o le mong feela,
mme seo e ne e le range.

721
00:35:01,975 --> 00:35:02,851
['mino o tsotehang]

722
00:35:02,851 --> 00:35:04,728
[lifofane tsa ntoa li lla]

723
00:35:04,728 --> 00:35:07,147
- [Johanne] Ka nako eo,
baenjiniere ba lifofane

724
00:35:07,147 --> 00:35:09,482
lumela ho ba le
sefofane se khonang ho fofa

725
00:35:09,482 --> 00:35:12,986
dimaele tse ka bang sekete
ho kena Jeremane le morao,

726
00:35:12,986 --> 00:35:14,112
ka litima-mollo tse lekaneng,

727
00:35:14,112 --> 00:35:16,156
bokgoni bo lekaneng,

728
00:35:16,156 --> 00:35:17,490
matla a lekaneng a enjene,

729
00:35:17,490 --> 00:35:19,868
ke ntho e sa khoneheng ea boenjiniere.

730
00:35:19,868 --> 00:35:22,370
['mino o tsotehang]

731
00:35:22,370 --> 00:35:25,373
- [Tom] Empa mohlabani e mocha
e se e hlahisoa

732
00:35:25,373 --> 00:35:28,752
ka United States
bakeng sa Mabrithani,

733
00:35:30,128 --> 00:35:31,838
P-51 Mustang.

734
00:35:33,965 --> 00:35:36,885
- [John] Le teko ea Brits
e fofa, mme ba tsamaye,

735
00:35:36,885 --> 00:35:39,304
"Kea leboha, ho lokile."

736
00:35:39,304 --> 00:35:40,680
[sefofane sa ntoa se lla]

737
00:35:40,680 --> 00:35:43,725
Ka tlase ho maoto a 15,000, ho lokile,

738
00:35:43,725 --> 00:35:45,602
empa re batla
ntho e phahametseng bophahamo.

739
00:35:45,602 --> 00:35:47,771
[sefofane sa ntoa se lla]

740
00:35:47,771 --> 00:35:49,439
Ebe re fumana mohopolo

741
00:35:49,439 --> 00:35:51,983
ea ho beha Rolls-Royce
Merlin enjene nthong ena.

742
00:35:51,983 --> 00:35:56,404
Kahoo u na le Brithani e entsoeng
enjene, sefofane sa Amerika,

743
00:35:56,404 --> 00:35:59,240
e kopane,
mme ke ditlokotsebe.

744
00:35:59,240 --> 00:36:01,409
[sefofane sa ntoa se lla]

745
00:36:01,409 --> 00:36:04,120
[Bakol. Douds] Ke nako eo
e fetoha mochini ona oa boselamose.

746
00:36:04,120 --> 00:36:05,664
[sefofane sa ntoa se lla]

747
00:36:05,664 --> 00:36:08,208
E lebelo, e fofela hodimo.

748
00:36:08,208 --> 00:36:11,169
E sebetsa hantle hoo
e ne e ka felehetsa motho ea qhomisang libomo

749
00:36:11,169 --> 00:36:13,880
ho ea fihla teropong
Berlin le morao.

750
00:36:13,880 --> 00:36:14,923
Ke ntho e lekanang

751
00:36:15,090 --> 00:36:16,716
kapa molemo hofeta eng kapa eng
Majeremane a entse joalo.

752
00:36:16,716 --> 00:36:18,134
['mino o tsosang takatso]

753
00:36:18,134 --> 00:36:20,762
- [Robert] Maamerika le
Mabrithani ke lilekane,

754
00:36:20,762 --> 00:36:23,348
empa ba bile ka litsela tse ngata
ho sebetsa ka mabaka a fapaneng,

755
00:36:23,348 --> 00:36:25,433
haholo-holo letšolong la moea.

756
00:36:26,309 --> 00:36:29,312
Empa hona joale US le
Maiteko a ntoa a Brithani

757
00:36:29,312 --> 00:36:31,523
tla hammoho ho
hlahisa sefofane

758
00:36:31,523 --> 00:36:33,983
se seholo ho feta
kakaretso ya dikarolo tsa yona.

759
00:36:33,983 --> 00:36:35,402
Ke mothofatso

760
00:36:35,402 --> 00:36:37,946
ea Anglo-Amerika
kopano Ntoeng ea II ea Lefatše.

761
00:36:37,946 --> 00:36:41,366
[sefofane sa ntoa se lla]

762
00:36:43,284 --> 00:36:46,913
- [Anand] The P-51 ke a
ho fetola papali,

763
00:36:47,914 --> 00:36:49,165
empa e hloka, hopola,

764
00:36:49,290 --> 00:36:51,584
ho nahana bocha ka botlalo
Thuto ea moea ea Amerika.

765
00:36:51,584 --> 00:36:53,128
['mino o tsosang takatso]

766
00:36:53,128 --> 00:36:54,212
- [Dan S.] Bahlophisi ba selekane
hlokomela

767
00:36:54,212 --> 00:36:55,672
hore haeba ba sokela liphofu

768
00:36:55,672 --> 00:36:57,757
tse bohlokoa ho
matsapa a ntoa a Jeremane

769
00:36:57,757 --> 00:36:59,134
mme ba qobella Majeremane

770
00:36:59,134 --> 00:37:01,803
ho romela bahlabani ho
sireletsa lipheo tseo,

771
00:37:01,803 --> 00:37:04,973
Li-P-51 li ka qhoma
mme o ba thunye.

772
00:37:04,973 --> 00:37:05,807
[ sethunya sa mochini se thunya]

773
00:37:05,807 --> 00:37:07,559
[ho phatloha ho hoholo]

774
00:37:07,559 --> 00:37:10,770
- [Dr. Grant] Lilekane li na le
a qala ho nahana ka B-17s

775
00:37:10,770 --> 00:37:14,816
e tla senya Majeremane
matla a moya fatshe.

776
00:37:14,816 --> 00:37:19,487
Mathoasong a 1944, ba
o ile a hlokomela P-51

777
00:37:19,487 --> 00:37:24,242
e ea senya
Lebotho la Moea oa Jeremane

778
00:37:24,242 --> 00:37:25,243
moyeng.

779
00:37:28,371 --> 00:37:30,874
['mino o tsosang takatso]

780
00:37:33,293 --> 00:37:36,045
- [Tom] Ho tseba taelo eo
ea moea ke ea bohlokoa

781
00:37:36,045 --> 00:37:38,465
sefapanong se tlang
tlhaselo ea channel,

782
00:37:39,674 --> 00:37:43,219
Mabotho a moea a kopaneng a qala
Khang ea Ts'ebetso,

783
00:37:43,219 --> 00:37:47,599
letoto la matsatsi a mahlano la libomo
litlhaselo tsa metse e meholo ea Jeremane.

784
00:37:47,599 --> 00:37:48,475
['mino o tsotehang]

785
00:37:48,475 --> 00:37:51,394
[libomo li lla]

786
00:37:53,480 --> 00:37:55,315
- [Dr. Grant] Ke ena
hora e mahlonoko

787
00:37:55,315 --> 00:37:58,067
bakeng sa Kopantsoeng
Libomo Tse khopisang

788
00:37:58,067 --> 00:37:59,569
hobane Lilekane joale lia tseba

789
00:37:59,569 --> 00:38:02,322
hore ba ntse ba atamela
nako ea ho fihla ha D-Day.

790
00:38:02,322 --> 00:38:03,364
[lifofane tsa ntoa li lla]

791
00:38:03,531 --> 00:38:05,366
Ba hloka ho taka
ho fihlela Luftwaffe

792
00:38:05,366 --> 00:38:08,828
e le hore P-51 e ka khona
e timetse marung.

793
00:38:08,828 --> 00:38:10,163
[lifofane tsa ntoa li lla]

794
00:38:10,163 --> 00:38:13,750
Morero ke ho romela
likete tsa libomo

795
00:38:13,750 --> 00:38:16,294
ho tseba hore Luftwaffe
ha ho na boikhethelo

796
00:38:16,294 --> 00:38:19,255
empa ho romela tsohle
e phahame maholimong

797
00:38:19,255 --> 00:38:21,132
ho sireletsa naha ya habo.

798
00:38:21,132 --> 00:38:24,052
Kahoo ka tsela e itseng, the
libomo ke sefi.

799
00:38:24,052 --> 00:38:26,846
['mino o tsosang takatso]

800
00:38:26,846 --> 00:38:30,892
- [Tom] E kentsoe ka tlatsetso
litanka tsa mafura, li-Mustang tsa P-51

801
00:38:30,892 --> 00:38:33,603
e kgonang ho phunyeletsa
ka hare ho Jeremane.

802
00:38:33,603 --> 00:38:35,313
[lifofane tsa ntoa lia puruma]

803
00:38:35,313 --> 00:38:38,483
Morero oa bona o ka sehloohong o na le
esale e sireletsa liqhomane.

804
00:38:38,483 --> 00:38:42,654
Hona joale ba laetsoe ho sebetsa ka mafolofolo
lelekisa bahlabani ba Jeremane,

805
00:38:44,030 --> 00:38:46,282
leha e ka tloha ho
libopeho tse tlokotsing.

806
00:38:46,282 --> 00:38:48,493
[lifofane tsa ntoa li lla]

807
00:38:48,493 --> 00:38:50,245
- [Johanne] Thomo ea
Bahlabani ba Amerika

808
00:38:50,245 --> 00:38:51,830
ke ho ba mabifi

809
00:38:52,914 --> 00:38:57,001
le ho latela Luftwaffe
moyeng ho ba bolaya

810
00:38:57,794 --> 00:38:59,712
ka tsela efe kapa efe, sebopeho, kapa sebopeho.

811
00:38:59,712 --> 00:39:00,713
[ sethunya sa mochini se thunya]

812
00:39:00,713 --> 00:39:02,048
['mino o tsosang takatso]

813
00:39:02,173 --> 00:39:05,760
- [Tom] Khang ea Ts'ebetso,
e tsejoang ka hore ke Big Week,

814
00:39:05,760 --> 00:39:07,470
e qala ntoa ea ho nyahama

815
00:39:07,470 --> 00:39:10,723
pakeng tsa moea oa Selekane
mabotho le Luftwaffe.

816
00:39:10,723 --> 00:39:11,683
[ sethunya sa mochini se thunya]

817
00:39:11,683 --> 00:39:12,684
[ho phatloha ho hoholo]

818
00:39:12,684 --> 00:39:13,643
[ sethunya sa mochini se thunya]

819
00:39:13,643 --> 00:39:14,727
[ho phatloha ho hoholo]

820
00:39:14,894 --> 00:39:16,604
Katleho ea
tlhaselo e tlang

821
00:39:19,107 --> 00:39:20,984
e leketlileng sekaleng.

822
00:39:20,984 --> 00:39:25,321
[ho phatloha ho hoholo]
['mino o monate]

823
00:39:25,321 --> 00:39:26,906
- [John] United States
e tlo lahleheloa

824
00:39:26,906 --> 00:39:29,868
e ka bang kotara ea Borobeli
Lebotho la Moea ntoeng eo.

825
00:39:29,868 --> 00:39:31,077
Majeremane a tla lahleheloa

826
00:39:31,077 --> 00:39:33,121
hoo e ka bang karolo ea boraro ea
lebotho la bona la ntoa

827
00:39:33,121 --> 00:39:36,249
le 18% ea bafofisi ba bona ba lifofane.

828
00:39:36,249 --> 00:39:39,210
Ena ke ntho e itseng
Balekane ba khona ho phela,

829
00:39:39,210 --> 00:39:40,670
Majeremane ha a khone.

830
00:39:40,670 --> 00:39:42,714
['mino o tsosang takatso]

831
00:39:42,714 --> 00:39:44,924
- [Robert] Ho tsoa US
pono,

832
00:39:44,924 --> 00:39:46,718
sena ke moruo oa ntoa

833
00:39:46,718 --> 00:39:49,762
hoo ho hohela makholo
le makholo a libomo tse matla

834
00:39:49,762 --> 00:39:51,472
letsatsi le leng le le leng la selemo.

835
00:39:52,473 --> 00:39:55,268
Bahlankana ba
ho ngodisa ka bongata.

836
00:39:55,268 --> 00:39:57,562
'Me ho joalo le ka mali a batang
palo

837
00:39:57,562 --> 00:40:01,482
ke hore ho sa tsotellehe hore na joang
tahlehelo e boima ea US ke,

838
00:40:01,482 --> 00:40:05,361
Amerika e ka nka sebaka
lifofane tsa eona le bakhanni ba eona.

839
00:40:05,361 --> 00:40:06,738
['mino o tsosang takatso]
[ sethunya sa mochini se thunya]

840
00:40:06,738 --> 00:40:08,239
[ho phatloha ho hoholo]

841
00:40:08,239 --> 00:40:10,408
- [Tom] Ka khoeli
ka mor'a beke e kholo,

842
00:40:10,408 --> 00:40:13,870
Bahlabani ba Amerika ba theohile ho feta
Lifofane tsa Jeremane ho feta Europe

843
00:40:15,163 --> 00:40:17,123
ho feta dilemong tse pedi tse fetileng.

844
00:40:17,123 --> 00:40:18,833
['mino o tsosang takatso]

845
00:40:18,833 --> 00:40:22,211
Luftwaffe e ntse e tsoela pele
senyehile moyeng

846
00:40:22,211 --> 00:40:24,172
le fatshe.

847
00:40:24,172 --> 00:40:26,257
[Bakol. Douds] Ehlile ke eona ena
symbiosis.

848
00:40:26,257 --> 00:40:28,676
Mustangs, ba joalo
ho bolaea bahlabani ba Jeremane,

849
00:40:28,676 --> 00:40:30,929
e bolelang baqhomi
joale e ka ba e nepahetseng haholoanyane,

850
00:40:33,514 --> 00:40:34,766
ho bolelang hore ba
ho etsa mosebetsi o betere

851
00:40:34,766 --> 00:40:38,394
ea ho hlasela Majeremane
indasteri ea lifofane.

852
00:40:38,394 --> 00:40:39,729
[ho phatloha ho hoholo]

853
00:40:39,854 --> 00:40:42,482
Ke potoloho eo
ho senya Luftwaffe.

854
00:40:42,482 --> 00:40:43,399
[ sethunya sa mochini se thunya]

855
00:40:43,399 --> 00:40:44,233
[ho phatloha ho hoholo]

856
00:40:44,233 --> 00:40:46,194
- [Tom] Ka June, 1944,

857
00:40:47,111 --> 00:40:51,866
ho na le ba fokolang ba nang le phihlelo
Bafofisi ba lifofane ba Luftwaffe ba tlohetsoe ba ntse ba phela.

858
00:40:52,575 --> 00:40:56,829
- [John] Ka nako ea D-Day
tla, Linaha tsa Selekane li ruile moea.

859
00:40:56,829 --> 00:40:59,123
Ke kahoo o bonang haholo
bahlabani ba seng bakae ba Luftwaffe

860
00:40:59,123 --> 00:41:01,834
ka holim'a mabopo a leoatle a
Normandy ka la 6 Phuptjane, 1944.

861
00:41:01,834 --> 00:41:04,253
[libomo li lla]

862
00:41:04,253 --> 00:41:07,048
['mino o monate]

863
00:41:10,718 --> 00:41:15,306
- [Tom] Taolo ea moea
e thehilwe ka ho hlaka.

864
00:41:15,306 --> 00:41:17,517
Luftwaffe e tla be e sa khone

865
00:41:17,517 --> 00:41:20,228
ya ho hanyetsa tse tlang
Tlhaselo ea lilekane.

866
00:41:22,188 --> 00:41:24,565
Empa hape, litšenyehelo li phahame.

867
00:41:24,565 --> 00:41:27,193
['mino o monate]

868
00:41:28,695 --> 00:41:32,031
Ka tlase ho kotara ea Brithani
le basebetsi ba libomo tsa Amerika

869
00:41:32,031 --> 00:41:33,783
pholoha phutuho.

870
00:41:35,076 --> 00:41:37,161
- [Robert] Tlokotsi ea
ntoa ea moea ke hore basebetsi ba libomo

871
00:41:37,161 --> 00:41:40,123
e ne e le liteko
hlahisa khopolo e sa netefatsoang.

872
00:41:42,083 --> 00:41:44,961
- [Dan C.] Nako efe kapa efe ha u le teng
ho bua ka theknoloji e phahameng

873
00:41:44,961 --> 00:41:46,796
le dibetsa tsa maemo a hodimo,

874
00:41:46,796 --> 00:41:49,924
ho na le element ea
teko e amehang.

875
00:41:49,924 --> 00:41:51,759
'Me ka litsela tse ling,
ka bomalimabe,

876
00:41:51,759 --> 00:41:54,721
tseo u ithutang tsona
ntoa ke ka ho shoa.

877
00:41:56,305 --> 00:41:58,808
Ka linako tse ling nakong ea ntoa, ho na le
haho tsela enngwe ya ho ithuta.

878
00:42:00,018 --> 00:42:01,352
- [Robert] Ha bobeli ba Brithani

879
00:42:01,352 --> 00:42:03,771
le moea oa Amerika
matla a sebetsa hammoho,

880
00:42:03,771 --> 00:42:06,399
libomo le bahlabani hammoho;

881
00:42:06,399 --> 00:42:09,610
li ipakile e le tsona tse ngata ka ho fetisisa
sesebelisoa sa moea se sebetsang hantle

882
00:42:09,610 --> 00:42:11,320
ea ntoa historing.

883
00:42:11,320 --> 00:42:14,240
['mino o tsotehang]

884
00:42:15,241 --> 00:42:16,826
- Ntoa ka
moea o fetang Europe

885
00:42:16,826 --> 00:42:20,413
ha e hlōloe ke B-17s kapa P-51s.

886
00:42:20,413 --> 00:42:22,749
E hlotsoe ke banna ba
ho loana lifofaneng tseo

887
00:42:22,749 --> 00:42:26,544
le banna le basali ba
ba tshehetse fatshe.

888
00:42:26,544 --> 00:42:27,920
Seo ba se entseng,

889
00:42:27,920 --> 00:42:30,506
timetso ea
Luftwaffe ea Jeremane,

890
00:42:30,506 --> 00:42:31,799
e tla etsa hore ho khonehe

891
00:42:31,799 --> 00:42:34,135
naha e kholo ka ho fetisisa le
tlhaselo ea leoatle historing.


