1 00:00:00,840 --> 00:00:05,528 De grootste veldslag ter wereld staat op het punt te beginnen. 2 00:00:09,640 --> 00:00:13,326 Ik bid tot God dat dit goed voor ons afloopt. 3 00:00:17,840 --> 00:00:21,640 Ons was verteld dat het een makkie zou worden. 4 00:00:21,800 --> 00:00:27,921 We hadden natuurlijk wel een enkele Duitse sluipschutter verwacht. 5 00:00:34,880 --> 00:00:39,204 Stel dat door jouw schuld anderen gewond raken. 6 00:00:39,360 --> 00:00:40,885 Bajonet. 7 00:00:41,960 --> 00:00:45,328 Stel dat je benen dienst weigeren. 8 00:00:52,640 --> 00:00:58,363 Op de ochtend van 1 juli 1916 stonden 120.000 Britse soldaten klaar... 9 00:00:58,520 --> 00:01:03,845 voor de grootste veldslag van de eerste wereldoorlog. 10 00:01:10,160 --> 00:01:14,848 Dit is het verhaal van de bloedigste dag voor het Britse leger. 11 00:01:15,000 --> 00:01:18,083 Verteld via de brieven van de soldaten. 12 00:01:47,920 --> 00:01:53,689 In 1915 verliep de oorlog niet gunstig voor Groot-Brittannië en Frankrijk. 13 00:01:53,840 --> 00:01:59,483 Na anderhalf jaar van grote inspanningen en zware verliezen... 14 00:01:59,640 --> 00:02:04,646 waren grote delen van Frankrijk nog altijd bezet door Duitsland. 15 00:02:09,600 --> 00:02:15,323 De legers hadden zich ingegraven in kilometerslange loopgraven. 16 00:02:21,360 --> 00:02:26,048 In 1916 wilden de geallieerden de impasse doorbreken. 17 00:02:26,200 --> 00:02:30,125 Ze besloten een zomeroffensief in te zetten. 18 00:02:30,280 --> 00:02:34,968 Ze kozen hiervoor voor een gebied in Noord-Frankrijk... 19 00:02:35,120 --> 00:02:37,521 langs de rivier de Somme. 20 00:03:00,040 --> 00:03:02,202 Hier heeft u een beter zicht. 21 00:03:06,840 --> 00:03:10,526 Dit lijkt er meer op. - De afwatering is erg goed. 22 00:03:11,960 --> 00:03:15,407 Niet meer rondhangen in de Vlaamse modder. 23 00:03:15,560 --> 00:03:21,727 De Britse leider van de campagne was de commandant van het vierde leger. 24 00:03:24,880 --> 00:03:27,247 Generaal Sir Henry Rawlinson. 25 00:03:30,120 --> 00:03:34,603 Het gebied is uitermate geschikt voor een offensief. 26 00:03:34,760 --> 00:03:37,366 Je hebt een uitstekend overzicht. 27 00:03:37,520 --> 00:03:40,046 En met voldoende wapens... 28 00:03:40,200 --> 00:03:45,604 moeten we zware verliezen bij de infanterie kunnen voorkomen. 29 00:03:52,280 --> 00:03:57,320 Tussen beide legers lag een stuk niemandsland van 29 kilometer. 30 00:03:57,480 --> 00:04:02,168 Dit liep van Serre in het noorden tot aan de Somme in het zuiden. 31 00:04:03,840 --> 00:04:07,561 Rawlinson wilde de Duitsers verdrijven... 32 00:04:07,720 --> 00:04:11,964 uit het gebied dat ze al anderhalf jaar in handen hadden. 33 00:04:15,960 --> 00:04:18,566 Dit zou zijn slagveld worden. 34 00:04:33,160 --> 00:04:37,643 Rawlinson had de leiding over een gloednieuw leger. 35 00:04:54,120 --> 00:05:01,083 Het vierde leger bestond uit burgers die zich vrijwillig hadden aangemeld. 36 00:05:04,080 --> 00:05:08,642 Het 22ste Manchester bataljon was typerend voor dit leger. 37 00:05:08,800 --> 00:05:12,805 Ze waren in februari 1916 in Frankrijk aangekomen. 38 00:05:17,920 --> 00:05:23,404 Kapitein Charlie May was schrijver. Hij was getrouwd en had een dochter. 39 00:05:23,560 --> 00:05:26,245 Hij hield een dagboek bij. 40 00:05:30,640 --> 00:05:33,610 We gaan omdat het zo hoort. 41 00:05:35,920 --> 00:05:39,242 Als je als soldaat de strijd aangaat... 42 00:05:39,400 --> 00:05:44,167 hoor je te willen strijden en sterven voor je land. 43 00:05:45,400 --> 00:05:48,483 De realiteit is heel anders, vrees ik. 44 00:05:50,600 --> 00:05:52,762 Het is wel heet, jongens. 45 00:05:57,160 --> 00:05:58,571 Luister. 46 00:06:02,720 --> 00:06:05,963 Je hoort de bomen naar de honden fluiten. 47 00:06:20,480 --> 00:06:24,280 Volgens mij is hier niemand die echt wil strijden. 48 00:06:25,320 --> 00:06:28,642 Eigenlijk zijn we het allemaal zat. 49 00:06:28,800 --> 00:06:32,282 We zijn allemaal zo doodgewoon. 50 00:06:32,440 --> 00:06:35,489 Als je moe en ongewassen bent... 51 00:06:35,640 --> 00:06:40,487 heb je het rechtte weigeren om je nobel te voelen. 52 00:06:44,520 --> 00:06:48,684 In hetzelfde bataljon zat sergeant Richard H. Tawney. 53 00:06:48,840 --> 00:06:55,405 Hij was pacifist, maar had zich gemeld toen de Duitsers België binnenvielen. 54 00:06:55,560 --> 00:07:00,691 Hij had een officiersfunctie afgeslagen en diende als soldaat. 55 00:07:01,800 --> 00:07:06,727 De meesten hier voelen geen haat jegens de vijand. 56 00:07:06,880 --> 00:07:10,646 Hoe kun je je plicht doen als je hem haat? 57 00:07:10,800 --> 00:07:14,202 Mensen doden uit haat is moord. 58 00:07:14,360 --> 00:07:17,045 Wij zijn geen moordenaars. 59 00:07:17,200 --> 00:07:19,168 We zijn gewoon beulen. 60 00:07:23,400 --> 00:07:26,165 Hoe noemen ze deze slag, sergeant? 61 00:07:26,320 --> 00:07:30,291 Ik weet het niet. De slag om Thiepval misschien. 62 00:07:31,360 --> 00:07:34,011 Of de slag om Mametz. 63 00:07:34,160 --> 00:07:38,882 Er komt geen naam. Voor een slag zijn twee legers nodig. 64 00:07:47,400 --> 00:07:54,284 Groot-Brittannië had geen leger van dienstplichtigen tot z'n beschikking. 65 00:07:56,880 --> 00:08:03,889 Oorlogsminister Lord Kitchener besefte dat er een groter leger nodig was. 66 00:08:05,880 --> 00:08:09,566 Hij deed een oproep voor 100.000 vrijwilligers. 67 00:08:11,280 --> 00:08:17,401 Binnen vijf maanden hadden een miljoen mannen op z'n oproep gereageerd. 68 00:08:19,120 --> 00:08:23,489 Anderhalf jaar later trokken velen van hen naar de Somme. 69 00:08:31,080 --> 00:08:36,120 Net als duizenden anderen loog Cyril Jose over z'n leeftijd. 70 00:08:36,280 --> 00:08:41,366 Hij meldde zich op z'n vijftiende bij het 2de Devonshire bataljon. 71 00:08:41,520 --> 00:08:46,765 Hij schreef regelmatig naar z'n moeder en z'n zussen, Ivy en Myrtle. 72 00:08:47,520 --> 00:08:51,730 Dat is m'n zus. En dat is m'n moeder. 73 00:08:56,760 --> 00:08:58,569 Wat valt er te lachen? 74 00:09:00,240 --> 00:09:06,691 Lieve Myrt, we zijn net terug van de kerk en de heilige communie. 75 00:09:06,840 --> 00:09:10,845 De kapelaan vroeg wie ik was en waar ik vandaan kwam. 76 00:09:11,000 --> 00:09:14,049 Hij was per auto door Cornwall gereisd. 77 00:09:14,200 --> 00:09:19,366 Hij vroeg hoe oud ik was. Ik kon niet liegen tegen een kapelaan. 78 00:09:19,520 --> 00:09:22,808 Hij gaf me een schouderklop en zei: Goed zo. 79 00:09:22,960 --> 00:09:24,644 Dat was aardig van hem. 80 00:09:28,920 --> 00:09:31,969 Ik hoop dat alles goed is met Ivy en mama. 81 00:09:32,120 --> 00:09:36,523 Zeg maar dat ik voor m'n verjaardag op verlof naar huis kom. 82 00:09:36,680 --> 00:09:40,446 Vaarwel. God zegene jullie. Liefs, Cyril. 83 00:09:42,480 --> 00:09:47,646 PS. Vraag mama of ze m'n bijbel en voetbalschoenen kan sturen. 84 00:09:59,040 --> 00:10:04,683 Generaal Rawlinson had met één groot probleem te maken: 85 00:10:04,840 --> 00:10:09,004 De vrijwilligers hadden geen ervaring in de strijd. 86 00:10:09,160 --> 00:10:12,528 Daarom koos hij een eenvoudige strategie. 87 00:10:16,560 --> 00:10:22,203 Het winnen van twee of drie kilometer terrein stelt niet veel voor. 88 00:10:22,360 --> 00:10:28,129 We moeten zoveel mogelijk Duitsers doden en onze eigen verliezen beperken. 89 00:10:29,680 --> 00:10:32,763 Vechten en de positie behouden. 90 00:10:32,920 --> 00:10:36,561 Neem het door de Duitsers bezette gebied in. 91 00:10:38,240 --> 00:10:41,562 En laat ze proberen het terug te pakken. 92 00:10:51,840 --> 00:10:56,641 Het Duitse leger had op 27 september 1914 de Somme bereikt... 93 00:10:56,800 --> 00:10:59,485 en z'n eerste loopgraaf gegraven. 94 00:11:03,240 --> 00:11:09,771 Anderhalf jaar laterwas die uitgegroeid tot een geduchte verdedigingslinie. 95 00:11:17,600 --> 00:11:21,685 Achter het prikkeldraad bevonden zich 45 dorpen... 96 00:11:21,840 --> 00:11:26,050 mitrailleursnesten en ondergrondse bunkers. 97 00:11:33,480 --> 00:11:36,211 Rawlinsons strategie was simpel. 98 00:11:36,360 --> 00:11:41,400 Hij wilde met een bombardement de loopgraven vernietigen... 99 00:11:41,560 --> 00:11:47,010 zodat de infanterie ongehinderd het niemandsland over kon marcheren. 100 00:11:47,160 --> 00:11:52,291 Dit proces zouden ze loopgraaf voor loopgraaf herhalen. 101 00:11:56,120 --> 00:11:59,044 We dachten dat je naar huis was. 102 00:11:59,200 --> 00:12:01,487 Ik ben hier toch thuis? 103 00:12:01,640 --> 00:12:06,282 De Duitse bunkers bevonden zich twaalf meter onder de grond. 104 00:12:06,440 --> 00:12:13,324 Voor Duitsers als soldaat Eversmann was de Somme een veilige plek. 105 00:12:13,480 --> 00:12:16,689 Hij hield een dagboek bij. 106 00:12:16,840 --> 00:12:20,322 We hebben hier maar weinig te doen. 107 00:12:20,480 --> 00:12:25,247 Afgezien van de ratten en luizen hebben we het niet slecht. 108 00:12:30,440 --> 00:12:31,851 Ruik eens. 109 00:12:34,760 --> 00:12:39,721 Je hebt hem toch niet zelf gevuld? - Wat ben jij grof. 110 00:12:43,600 --> 00:12:47,525 Moge Verdun ons bespaard blijven. - Voor altijd. 111 00:12:47,680 --> 00:12:51,048 En dat de Pruisen de lol niet komen bederven. 112 00:12:54,840 --> 00:13:00,847 Hen stond de grootste Britse aanval in twee jaar tijd te wachten. 113 00:13:02,640 --> 00:13:08,647 Het moet een automatisme worden. Steek hem. 114 00:13:10,600 --> 00:13:17,165 Rawlinsons vrijwilligers waren misschien niet ervaren, maar wel goed getraind. 115 00:13:17,320 --> 00:13:20,324 De zestienjarige Cyril Jose... 116 00:13:20,480 --> 00:13:24,929 was meedogenloos gedrild in het gebruik van de bajonet. 117 00:13:29,320 --> 00:13:32,608 Lieve Ivy, kom maar niet te dichtbij. 118 00:13:32,760 --> 00:13:36,560 Ik heb nu m'n eigen geweer en bajonet. Nieuwe. 119 00:13:36,720 --> 00:13:41,328 Sommige geweren zitten onder de modder uit de loopgraven. 120 00:13:41,480 --> 00:13:46,611 Mijn geweer is vrij nieuw. Met de bajonet erop komt hij tot m'n oor. 121 00:13:46,760 --> 00:13:51,163 Je wilt er tijdens een aanval niet tegenaan lopen. 122 00:13:52,920 --> 00:13:57,801 Je moet hem niet kietelen. Keer hem binnenstebuiten. 123 00:13:57,960 --> 00:13:59,724 Geef me je geweer. 124 00:14:02,000 --> 00:14:06,324 Steek hem erin en trek hem terug. 125 00:14:06,480 --> 00:14:08,369 Heel eenvoudig. 126 00:14:08,520 --> 00:14:15,563 Ik kreeg er nog van langs vandaag. Ik wees met m'n bajonet naar iemand. 127 00:14:15,720 --> 00:14:18,564 Toen kwam de sergeant. - Houd ze recht. 128 00:14:18,720 --> 00:14:20,688 Hij schold me de huid vol. 129 00:14:20,840 --> 00:14:25,368 Het is een misdaad om met je bajonet naar iemand te wijzen. 130 00:14:25,520 --> 00:14:31,402 Ik had drie maanden cel kunnen krijgen. - Het moet een automatisme worden. 131 00:14:31,560 --> 00:14:36,441 Hij was daarna in een rothumeur tot ik hem een sigaret gaf. 132 00:14:36,600 --> 00:14:38,807 Klein rotventje. 133 00:14:51,000 --> 00:14:53,651 Zes weken voor de aanval... 134 00:14:53,800 --> 00:14:58,806 onderging het rustige gebied langs de Somme een metamorfose. 135 00:15:02,520 --> 00:15:07,162 Er werd munitie ingeslagen, er werden wegen aangelegd... 136 00:15:07,320 --> 00:15:10,722 en ook waterleidingen en telefoonlijnen. 137 00:15:17,880 --> 00:15:20,884 Net als veel andere bataljons... 138 00:15:21,040 --> 00:15:25,329 werden de Manchester bataljons ingezet voor dit werk. 139 00:15:33,880 --> 00:15:40,843 Voormalig klerk Arthur Burke beschreef de voorbereidingen aan z'n broer. 140 00:15:44,080 --> 00:15:45,605 Beste Reg. 141 00:15:47,040 --> 00:15:52,251 Nu wordt het leuk. We graven een loopgraaf voor onze eigen linie. 142 00:15:52,400 --> 00:15:54,289 Je weet wat dat betekent. 143 00:15:55,320 --> 00:15:58,005 De rillingen liepen over onze rug. 144 00:15:59,880 --> 00:16:02,611 Waarom vechten we voor dit oord? 145 00:16:04,920 --> 00:16:07,685 Van mij mogen ze het zo hebben. 146 00:16:27,800 --> 00:16:29,882 Maak je daar niet druk om. 147 00:16:32,040 --> 00:16:34,964 Als het je beurt is, doe je er niets aan. 148 00:16:40,200 --> 00:16:44,922 De Duitsers hoorden ons komen en gaven ons er flink van langs. 149 00:16:45,080 --> 00:16:47,811 Je kunt niet geruisloos graven. 150 00:16:47,960 --> 00:16:51,487 Toen we begonnen, waren ze daar niet blij mee. 151 00:16:52,960 --> 00:16:57,602 We groeven van elf uur tot half drie 's ochtends. 152 00:16:57,760 --> 00:17:00,286 We waren blij dat we klaar waren. 153 00:17:08,840 --> 00:17:14,802 We zijn hier sinds dinsdag. Zes dagen in de vuurlinie en vier dagen als reserve. 154 00:17:14,960 --> 00:17:17,406 Deze keer valt het ons zwaar. 155 00:17:21,440 --> 00:17:26,571 Kapitein May en sergeant Tawney censureerden alle brieven. 156 00:17:33,120 --> 00:17:34,804 Ik heb hier de pest aan. 157 00:17:36,400 --> 00:17:40,450 Je ontdekt wel veel. Over de mannen, bedoel ik. 158 00:17:40,600 --> 00:17:43,809 Sommige dingen weet ik liever niet. 159 00:17:43,960 --> 00:17:47,248 Ken je Dooley? Van het Prince peloton? 160 00:17:47,400 --> 00:17:51,883 Hij zat laatst op de borstwering tijdens een beschieting. 161 00:17:52,040 --> 00:17:57,968 Een van onze granaten belandde precies onder de plek waar hij zat. 162 00:17:59,360 --> 00:18:01,840 Het was een blindganger. 163 00:18:02,000 --> 00:18:04,526 Dooley is een geluksvogel. 164 00:18:04,680 --> 00:18:09,402 God zegene de sukkel die die granaat heeft gemaakt, zei hij. 165 00:18:12,480 --> 00:18:15,006 Hij bleef gewoon zitten. 166 00:18:23,880 --> 00:18:27,885 Eerst weet je niets van de gedachten van de soldaten. 167 00:18:31,440 --> 00:18:37,800 Sommigen zijn ongetwijfeld blij dat ze bevrijd zijn van hun ouders of leraren. 168 00:18:41,000 --> 00:18:45,005 Maar in de brieven van soldaten uit de loopgraven... 169 00:18:45,160 --> 00:18:48,562 wordt de oorlog niet beschreven als 'n spel. 170 00:18:50,400 --> 00:18:55,247 Cyril Jose beschreef de voorbereidingen voor de grote aanval. 171 00:18:58,280 --> 00:19:03,047 Lieve moeder. We hebben een zware tijd achter de rug. 172 00:19:03,200 --> 00:19:07,649 We werken aan de borstwering en staan op wacht... 173 00:19:07,800 --> 00:19:11,043 zodat we weinig tijd hebben om te slapen. 174 00:19:11,200 --> 00:19:15,364 Ik ben al blij als ik in 24 uur tijd 3 uur slaap krijg. 175 00:19:17,360 --> 00:19:21,251 Hopelijk maakt u zich geen zorgen. Cyril. 176 00:19:37,280 --> 00:19:42,047 De activiteiten van de geallieerden bleven niet onopgemerkt. 177 00:19:44,040 --> 00:19:48,409 Rawlinson hoorde dat de Duitsers versterking inriepen. 178 00:19:48,560 --> 00:19:51,530 Hij besloot zelf te gaan kijken. 179 00:20:12,480 --> 00:20:15,324 De Duitsers hadden niet stilgezeten. 180 00:20:15,480 --> 00:20:21,169 Achter de bestaande linies hadden ze een nieuwe loopgraaf aangelegd. 181 00:20:26,080 --> 00:20:28,401 Het was een slecht teken. 182 00:20:28,560 --> 00:20:33,851 De Duitsers waren duidelijk bereid strijd te leveren om elke meter. 183 00:20:44,640 --> 00:20:48,725 Dit is niet het moment om het uitzicht te bewonderen. 184 00:20:50,040 --> 00:20:51,405 Klaar? 185 00:20:53,320 --> 00:20:54,765 Begin. 186 00:21:00,400 --> 00:21:05,281 Mitrailleurs vormden de basis van de Duitse verdediging. 187 00:21:05,440 --> 00:21:11,971 Een goed gepositioneerde Maxim had een bereik van wel 3000 meter. 188 00:21:15,520 --> 00:21:20,890 Luitenant Franz Cassel en z'n eenheid waren in staat van paraatheid. 189 00:21:21,040 --> 00:21:22,405 Beter. 190 00:21:24,280 --> 00:21:26,681 Dat was beter. Nog een keer. 191 00:21:41,800 --> 00:21:46,169 Frankrijk had al ruim een miljoen soldaten verloren. 192 00:21:47,640 --> 00:21:51,884 Omdat de Fransen zware strijd leverden bij Verdun... 193 00:21:52,040 --> 00:21:56,329 konden ze maar vijf divisies naar de Somme sturen. 194 00:22:01,880 --> 00:22:06,602 Henri Fraisse was in 1914 afgewezen vanwege z'n gezondheid. 195 00:22:06,760 --> 00:22:12,483 Maar na de recente verliezen werd hij alsnog geschikt bevonden. 196 00:22:18,920 --> 00:22:24,006 Beste vader, ik ben al vijf dagen terug in de loopgraven. 197 00:22:24,160 --> 00:22:26,891 Het is mooi weer. Het is warm. 198 00:22:27,040 --> 00:22:30,601 Daarom hoeven we niet in de modder te zitten. 199 00:22:32,680 --> 00:22:36,401 Ik hoop dat ik je mooie glimlach snel weer zie. 200 00:22:36,560 --> 00:22:41,248 Ik ben niet aangekomen. De mof heeft me al m'n vet afgenomen. 201 00:22:41,400 --> 00:22:44,563 Hopelijk nemen ze me niet ook m'n leven af. 202 00:22:50,040 --> 00:22:55,331 Er lag een half miljoen granaten klaar voor het bombardement. 203 00:22:55,480 --> 00:22:59,849 Zoveel waren er in 't hele eerste jaar nog niet afgevuurd. 204 00:23:00,000 --> 00:23:01,843 De groeten aan Willie 205 00:23:04,520 --> 00:23:09,765 Rawlinson wist hoe moeilijk z'n onervaren leger het zou krijgen. 206 00:23:11,880 --> 00:23:16,010 Maar hij was ervan overtuigd dat de artillerie... 207 00:23:16,160 --> 00:23:21,291 de Duitse verdediging kon vernietigen en verliezen kon voorkomen. 208 00:23:33,000 --> 00:23:36,402 Op 24juni, vijf dagen voor de aanval... 209 00:23:36,560 --> 00:23:40,724 begon de vernietiging van de Duitse loopgraven. 210 00:23:46,480 --> 00:23:51,008 Het was het grootste Britse bombardement aller tijden. 211 00:23:53,120 --> 00:23:56,283 Het spervuur ging dag en nacht door. 212 00:23:59,640 --> 00:24:05,443 De Duitsers zaten in hun bunkers te wachten tot het bombardement stopte. 213 00:24:11,400 --> 00:24:18,249 In Thiepval zat Luitenant Cassel in de verdedigingslinie 'Het Wonderwerk'. 214 00:24:21,520 --> 00:24:25,605 We waren uitgeput en sliepen zoveel we konden. 215 00:24:28,400 --> 00:24:33,645 Het lawaai was zo constant dat we er niet van konden slapen. 216 00:24:52,720 --> 00:24:54,245 Pardon. 217 00:24:54,400 --> 00:24:59,201 Moest ik daar de vorige keer om lachen? - Ik geef je nog een kans. 218 00:24:59,360 --> 00:25:01,931 De volgende keer krijg je klappen. 219 00:25:02,080 --> 00:25:06,210 Houd allebei op, anders stuur ik jullie op wacht. 220 00:25:12,000 --> 00:25:14,571 Een ding baarde ons zorgen. 221 00:25:14,720 --> 00:25:17,724 Waren de wachten wel betrouwbaar? 222 00:25:17,880 --> 00:25:24,286 Zij moesten over de borstwering kijken om te zien of ze de vijand zagen komen. 223 00:25:25,520 --> 00:25:28,842 De hele dag en de hele nacht lang. 224 00:25:29,000 --> 00:25:31,401 En niet alle mannen zijn helden. 225 00:25:33,960 --> 00:25:40,161 In het Zuiden deed de Franse artillerie mee aan het bombardement. 226 00:25:42,720 --> 00:25:45,803 Zij hadden 900 kanonnen op 13 kilometer: 227 00:25:45,960 --> 00:25:51,126 vier keer zoveel kanonnen per kilometer als de Britten. 228 00:25:51,280 --> 00:25:55,046 Coördinaten. - Links 500 meter. 229 00:25:55,200 --> 00:26:00,764 Ze hadden ook ervaring. - Rechts. 95 meter. 230 00:26:00,920 --> 00:26:05,323 Charles Barberon zat al twee jaar bij de artillerie. 231 00:26:06,680 --> 00:26:12,847 Het is een methodisch bombardement. Elke inslag wordt bijgehouden. 232 00:26:15,280 --> 00:26:17,248 Dit duurt wel erg lang. 233 00:26:17,400 --> 00:26:21,769 De Duitsers weten nu wel wat ze te wachten staat. 234 00:26:21,920 --> 00:26:27,450 Dit heeft tijd nodig. We moeten de mitrailleurs uitschakelen. 235 00:26:28,920 --> 00:26:30,285 Correctie. 236 00:26:33,080 --> 00:26:35,765 De Duitsers reageren nauwelijks. 237 00:26:35,920 --> 00:26:39,083 Ze hebben hier vast weinig kanonnen. 238 00:26:49,400 --> 00:26:52,449 Op de derde dag van het bombardement... 239 00:26:52,600 --> 00:26:57,845 melden luchtverkenners dat de Duitse frontlinie is vernietigd. 240 00:26:58,000 --> 00:27:03,325 De loopgraven waren kapot en de communicatielijnen afgesneden. 241 00:27:10,600 --> 00:27:12,045 Ik ben het. 242 00:27:12,200 --> 00:27:17,525 Voor soldaat Eversmann was de situatie al flink verslechterd. 243 00:27:19,520 --> 00:27:23,161 Van de mitrailleurs. - Hadden die nog iets over? 244 00:27:23,320 --> 00:27:25,448 Niet iedereen nam z'n deel. 245 00:27:32,120 --> 00:27:34,566 Hoe lang zal dit nog doorgaan? 246 00:27:34,720 --> 00:27:41,080 In de afgelopen twaalf uur zijn hier 60.000 granaten neergekomen. 247 00:27:41,240 --> 00:27:43,641 De communicatie is afgesneden. 248 00:27:45,600 --> 00:27:48,365 Is er nieuws van de achterhoede? 249 00:27:49,640 --> 00:27:51,005 Nee. 250 00:28:02,560 --> 00:28:05,166 Ze willen ons laten verhongeren. 251 00:28:06,120 --> 00:28:07,884 Dat kan toch niet. 252 00:28:10,280 --> 00:28:16,481 Dit kan niet veel langer zo doorgaan. Binnenkort is hun munitie op. 253 00:28:16,640 --> 00:28:21,885 Maar wanneer vallen ze aan? Morgen? Overmorgen? 254 00:28:23,480 --> 00:28:25,164 Wie zal het zeggen? 255 00:28:32,960 --> 00:28:37,170 Na vier dagen en vier nachten te zijn gebombardeerd... 256 00:28:37,320 --> 00:28:41,530 dacht Eversmann z'n laatste aantekening te maken. 257 00:28:47,280 --> 00:28:49,806 Ik begin door te draaien. 258 00:28:49,960 --> 00:28:53,203 M'n tong kleeft tegen m'n verhemelte. 259 00:28:53,360 --> 00:28:58,810 Er is bijna niets te eten ofte drinken en ik krijg geen slaap. 260 00:29:02,800 --> 00:29:09,684 Er is geen contact met de buitenwereld. Duurt deze hel nog niet lang genoeg? 261 00:29:12,800 --> 00:29:16,771 Voor het geval ik m'n geliefden niet meer zie... 262 00:29:16,920 --> 00:29:19,491 breng ik ze een afscheidsgroet. 263 00:29:24,600 --> 00:29:30,767 Op de dag voor de aanval leek Rawlinsons plan effectief te zijn. 264 00:29:30,920 --> 00:29:35,608 Hij dacht dat de Duitse verdedigingslinie was vernietigd. 265 00:29:35,760 --> 00:29:40,288 Langs het hele front, maakten z'n soldaten zich klaar... 266 00:29:40,440 --> 00:29:45,970 voor het gevecht waar ze zich twee jaar eerder voor hadden aangemeld. 267 00:29:51,520 --> 00:29:53,124 Zet daar maar neer. 268 00:29:57,200 --> 00:30:02,684 Kapitein Charlie May maakt melding van de periode vlak voor de aanval. 269 00:30:04,960 --> 00:30:08,851 Meer bevelen. Ze blijven maar komen. 270 00:30:09,000 --> 00:30:13,005 Er ontstaat langzamerhand een flinke papierberg. 271 00:30:14,440 --> 00:30:21,244 Ik krijg het gevoel dat we de slag nog gaan verliezen door alle bureaucratie. 272 00:30:24,320 --> 00:30:29,645 Rawlinson hield in z'n plan rekening met elke soldaat. 273 00:30:31,920 --> 00:30:34,890 Compagnie A komt links. 274 00:30:35,040 --> 00:30:38,408 En wij, compagnie B, en compagnie D. 275 00:30:39,720 --> 00:30:42,883 Wij zitten bij de eerste aanvalsgolf. 276 00:30:44,200 --> 00:30:49,081 We volgen het bombardement tot aan Black Trench. 277 00:30:49,240 --> 00:30:51,527 Een rustige wandeling. 278 00:30:51,680 --> 00:30:56,891 Dan wordt het bombardement gericht op het volgende doel... 279 00:30:57,040 --> 00:30:59,486 daar in Danzig Alley. 280 00:30:59,640 --> 00:31:05,568 Daarna richten we ons op het einddoel, dat zich hier en hier bevindt. 281 00:31:08,120 --> 00:31:10,009 Sergeant. 282 00:31:10,160 --> 00:31:15,087 Elke tiende man draagt een glimmend stuk metaal op z'n rug... 283 00:31:15,240 --> 00:31:19,325 zodat de artillerie onze vooruitgang kan bijhouden. 284 00:31:19,480 --> 00:31:21,528 En als de zon niet schijnt? 285 00:31:21,680 --> 00:31:25,401 Daar heeft het hoofdkwartier wel voor gezorgd. 286 00:31:27,240 --> 00:31:29,322 Tot slot. 287 00:31:29,480 --> 00:31:33,041 Het woord terugtrekken is verboden. 288 00:31:33,200 --> 00:31:38,809 Als het wordt gebruikt, is dat een valstrik van de vijand. Negeer het. 289 00:31:41,440 --> 00:31:44,125 Mooi zo. Ga verder, sergeant. 290 00:31:48,120 --> 00:31:51,806 Kapitein Charlie May en z'n 250 soldaten... 291 00:31:51,960 --> 00:31:57,364 zouden de aanval inzetten op 150 meter van de Duitse linie bij Mametz. 292 00:32:00,320 --> 00:32:03,688 Ze moesten een reeks loopgraven innemen... 293 00:32:03,840 --> 00:32:07,925 eindigend bij Bunny Alley en Fritz Trench. 294 00:32:17,560 --> 00:32:22,691 Maar slechts één dag voordat de aanval zou worden ingezet... 295 00:32:22,840 --> 00:32:27,368 begon het hevig te regenen en daalde een dikke mist neer. 296 00:32:28,920 --> 00:32:31,810 Vanwege het slechte zicht... 297 00:32:31,960 --> 00:32:37,569 besloot Rawlinson de aanval met 48 uur uit te stellen tot 1 juli. 298 00:32:42,760 --> 00:32:47,448 De 120.000 soldaten die klaarstonden voor de aanval... 299 00:32:47,600 --> 00:32:50,729 kregen het bevel af te wachten. 300 00:33:01,600 --> 00:33:05,002 We zijn er nog. Er wordt volop gespeculeerd. 301 00:33:05,160 --> 00:33:08,960 En er doen wilde geruchten de ronde. 302 00:33:09,120 --> 00:33:12,203 We zitten maar duimen te draaien. 303 00:33:14,800 --> 00:33:18,691 Deze is voor jou. - Kom maar op dan, Thomas. 304 00:33:21,040 --> 00:33:23,441 We zijn voor niets zo uitgedost. 305 00:33:33,400 --> 00:33:36,609 Alle berichten zijn vandaag uitstekend. 306 00:33:36,760 --> 00:33:40,287 Het lijkt een gunstig moment om aan te vallen. 307 00:33:54,520 --> 00:34:00,801 De avond voor de aanval trok het 22ste bataljon eindelijk naar het front. 308 00:34:21,600 --> 00:34:26,925 Naast de standaarduitrusting hadden ze 250 kogels bij zich... 309 00:34:27,080 --> 00:34:32,086 twee handgranaten, een waterdicht laken, een zandzak... 310 00:34:32,240 --> 00:34:37,929 noodrantsoenen, een gasmasker, een draadschaar, een houweel en 'n schep. 311 00:34:38,080 --> 00:34:42,051 De sterkste soldaten droegen de zwaarste spullen. 312 00:34:43,160 --> 00:34:48,963 Anderen namen prikkeldraad, veldtelefoons en zelfs postduiven mee. 313 00:34:52,600 --> 00:34:55,888 Ze vertrouwden zo zeer op de artillerie... 314 00:34:56,040 --> 00:35:01,206 dat ze alles meenamen wat nodig was om de loopgraven in te nemen. 315 00:35:09,800 --> 00:35:14,601 Sergeant Tawney beschreef z'n gevoelens van dat moment. 316 00:35:21,160 --> 00:35:26,405 De overweldigende rust van de lucht en het terrein... 317 00:35:26,560 --> 00:35:33,205 verenigde ons allen, vriend en vijand, in z'n onvermijdelijke omhelzing... 318 00:35:33,360 --> 00:35:39,288 en deed de destructiviteit van de mens in het niet verzinken. 319 00:35:46,400 --> 00:35:48,801 Het was een volmaakte avond. 320 00:35:50,880 --> 00:35:55,090 We vergaten bijna waarom we naar de loopgraven gingen. 321 00:35:56,360 --> 00:35:58,567 Is dat het nieuwe rusthuis? 322 00:36:27,800 --> 00:36:34,490 Ondanks z'n vertrouwen in de artillerie, was Rawlinson voorbereid op verliezen. 323 00:36:36,440 --> 00:36:41,287 Hij liet achttien ambulancetreinen in gereedheid brengen. 324 00:36:49,080 --> 00:36:54,928 De Amerikaanse Mary Borden had zich aangemeld bij het Rode Kruis. 325 00:36:55,080 --> 00:36:59,608 Ze had een mobiel ziekenhuis opgezet voor het Franse leger. 326 00:37:01,360 --> 00:37:06,810 Op tien kilometer hier vandaan raken de mannen gewond. 327 00:37:06,960 --> 00:37:09,361 Hier worden ze verzorgd. 328 00:37:10,480 --> 00:37:14,280 We sturen de mannen het prikkeldraad in. 329 00:37:14,440 --> 00:37:21,005 Ze komen één voor één terug op brancards in ambulances. 330 00:37:23,080 --> 00:37:26,323 We negeren hun recht te sterven. 331 00:37:26,480 --> 00:37:32,044 We experimenteren met hun botten, hun spieren en hun bloed. 332 00:37:32,200 --> 00:37:34,441 Ben je helemaal op de hoogte? 333 00:37:35,720 --> 00:37:37,290 Goed. 334 00:37:37,440 --> 00:37:40,410 Juffrouw. Ik houd van u. 335 00:37:43,840 --> 00:37:46,161 Ze proberen niet te huilen. 336 00:37:48,440 --> 00:37:52,331 Vaak bieden ze hun excuses aan als ze sterven. 337 00:37:57,720 --> 00:38:04,080 De avond voor de aanval persten 120.000 soldaten zich in de loopgraven. 338 00:38:05,240 --> 00:38:09,848 Het bombardement ging door tot het moment van de aanval: 339 00:38:10,000 --> 00:38:13,686 half acht 's ochtends, het uur nul. 340 00:38:19,600 --> 00:38:25,687 Cyril Jose was inmiddels zeventien. Hij stond in de frontlinie bij Ovillers. 341 00:38:30,280 --> 00:38:33,841 Lieve moeder. Sorry dat ik nu pas weer schrijf. 342 00:38:34,000 --> 00:38:38,642 We moesten de loopgraven in en daar was het te vochtig. 343 00:38:38,800 --> 00:38:44,045 Het weer is goed, maar de moffen laten wel flink van zich horen. 344 00:38:44,200 --> 00:38:47,204 We horen veel leeuweriken zingen. 345 00:38:47,360 --> 00:38:51,649 We horen ze 's ochtends vlak voor het ochtendappel. 346 00:38:51,800 --> 00:38:55,850 Als je je afvraagt of ik ben gegroeid of aangekomen... 347 00:38:56,000 --> 00:39:01,131 Ik ben iets groter en dikker geworden. Ik ben nu al 1 meter 69. 348 00:39:01,280 --> 00:39:04,807 Toen ik me aanmeldde, was ik net geen 1 meter 65. 349 00:39:04,960 --> 00:39:11,525 Ik schrijf zo snel mogelijk weer. God zegene jullie. Liefs, Cyril. 350 00:39:21,800 --> 00:39:26,044 De Duitsers weten er alles van. Er hangt daar een bord: 351 00:39:26,200 --> 00:39:30,091 Als het bombardement begint, trekken we ons terug. 352 00:39:30,240 --> 00:39:35,929 Kitchener is het zat. Jullie zijn het zat en wij ook. Ga lekker naar huis. 353 00:39:42,040 --> 00:39:48,161 Om middernacht had Tawneys bataljon nog altijd z'n positie niet ingenomen. 354 00:39:54,960 --> 00:40:01,320 Er is niets zo vervelend als om de tien meter te moeten stoppen. 355 00:40:02,440 --> 00:40:07,651 Vooral als je moe bent en met een geweer over je schouder loopt. 356 00:40:16,360 --> 00:40:20,524 Wat is er toch aan de hand? - Er is een opstopping. 357 00:40:30,200 --> 00:40:32,248 Haal die mannen hier weg. 358 00:40:50,400 --> 00:40:51,765 Sorry, vriend. 359 00:41:09,160 --> 00:41:13,802 Pas om twee uur 's ochtends bereikten ze hun positie. 360 00:41:25,000 --> 00:41:27,048 Waar is dat nou goed voor? 361 00:41:28,760 --> 00:41:30,330 Nergens voor. 362 00:41:31,520 --> 00:41:35,047 Ik neem dit ook mee. - Je maakt zeker 'n geintje. 363 00:41:35,200 --> 00:41:38,488 Wacht maar tot je ziet wat de moffen hebben. 364 00:41:38,640 --> 00:41:41,769 Zulke lange slagersmessen. 365 00:41:48,320 --> 00:41:49,685 Voor jou. 366 00:41:55,680 --> 00:41:59,366 Het bevel is gegeven. Het uur nul is om half acht. 367 00:42:04,160 --> 00:42:07,164 Ik hoorde ze net de Marseillaise zingen. 368 00:42:09,720 --> 00:42:12,166 Je weet wel... - Ik kent het. 369 00:42:14,040 --> 00:42:18,682 Ik geef geen ruk om Frankrijk. De moffen mogen het zo hebben. 370 00:42:20,480 --> 00:42:22,608 Maar we zijn hier nu eenmaal. 371 00:42:24,120 --> 00:42:27,090 En we laten niet met ons sollen. 372 00:42:31,560 --> 00:42:37,886 Charlie May besefte dat hij de aanval misschien niet zou overleven. 373 00:42:44,880 --> 00:42:48,441 Ik moet niet aan persoonlijke zaken denken. 374 00:42:51,120 --> 00:42:56,126 Daar is hier geen ruimte voor. Bovendien werkt het ontmoedigend. 375 00:42:59,960 --> 00:43:01,962 Maar ik wil niet sterven. 376 00:43:03,600 --> 00:43:07,730 Voor mezelf maakt het me niet uit. Ik ben er klaar voor. 377 00:43:12,240 --> 00:43:16,689 Maar de gedachte dat ik jou en ons kind niet meer zal zien... 378 00:43:21,160 --> 00:43:24,050 doet me de moed in de schoenen zinken. 379 00:43:26,640 --> 00:43:31,407 Ik kan er niet aan denken zonder m'n gemoedsrust te verliezen. 380 00:43:39,400 --> 00:43:44,440 Wellicht hoeven deze regels niet te veel indruk te maken. 381 00:43:48,840 --> 00:43:51,081 Maar het kan ook zo zijn... 382 00:43:52,600 --> 00:43:55,843 dat dit m'n laatste bericht aan je is. 383 00:44:23,560 --> 00:44:26,450 Je moet nooit vergeten... 384 00:44:26,600 --> 00:44:31,288 dat ik zielsveel van jou en de kleine heb gehouden. 385 00:44:31,440 --> 00:44:34,808 En dat jullie alles voor me hebben betekend. 386 00:44:52,200 --> 00:44:55,044 Ik bid dat ik m'n plicht kan doen. 387 00:44:57,440 --> 00:44:59,727 Jij zou het niet anders willen. 388 00:45:11,000 --> 00:45:14,288 Op zaterdag 1 juli 1916... 389 00:45:14,440 --> 00:45:18,764 stond het Britse leger klaar voor hun grootste aanval. 390 00:45:18,920 --> 00:45:25,530 Het onervaren leger van vrijwilligers werd aan de ultieme test onderworpen. 391 00:45:47,240 --> 00:45:52,121 Sergeant Tawney was getuige van de laatste bombardementen. 392 00:46:08,320 --> 00:46:11,324 Het was geen lawaai, maar een symfonie. 393 00:46:12,360 --> 00:46:15,603 Het geluid bleef boven ons hangen. 394 00:46:15,760 --> 00:46:22,006 Het leek alsof de lucht vervuld was van gekreun en gezucht. 395 00:46:22,160 --> 00:46:27,564 Wie opkeek werd vervuld van walging door de gekwelde elementen. 396 00:46:35,280 --> 00:46:40,650 Het tweede Middlesex bataljon had de grootste afstand af te leggen. 397 00:46:40,800 --> 00:46:45,761 Het ging om 750 meter niemandsland die Mash Valley werd genoemd. 398 00:47:02,480 --> 00:47:06,963 Alfred Bundy had z'n officierstraining net afgerond. 399 00:47:07,120 --> 00:47:10,124 Hij hield aan het front een dagboek bij. 400 00:47:11,880 --> 00:47:15,851 Er wordt gezegd dat ze geen weerstand zullen bieden. 401 00:47:16,000 --> 00:47:21,245 We bombarderen de Duitsers al dagen. De linies zijn verpulverd. 402 00:47:21,400 --> 00:47:23,971 Er kunnen geen overlevenden zijn. 403 00:47:26,960 --> 00:47:28,371 Luitenant. 404 00:47:29,600 --> 00:47:31,807 Haal die mannen naar beneden. 405 00:47:32,880 --> 00:47:35,201 Het wordt een makkie, Sir. 406 00:47:35,360 --> 00:47:40,002 Dat wordt het helemaal niet. Haal ze direct naar beneden. 407 00:47:47,280 --> 00:47:52,889 Na de bombardementen overheerste bij de Britten het optimisme. 408 00:48:01,400 --> 00:48:07,601 In z'n dagboek gaf kapitein Charlie May uiting van z'n bezorgdheid. 409 00:48:10,280 --> 00:48:14,251 De loopgraven zijn in elk geval vernietigd. 410 00:48:14,400 --> 00:48:17,643 Maar dat geldt niet voor de mitrailleurs. 411 00:48:17,800 --> 00:48:21,327 Terwijl ik dit schrijf, worden we beschoten. 412 00:48:23,880 --> 00:48:28,044 Ik hoop dat ze niet te veel slachtoffers zullen maken. 413 00:48:36,240 --> 00:48:42,043 Arthur Burke had z'n broer al een mogelijk laatste brief gestuurd. 414 00:48:47,000 --> 00:48:48,604 Beste Reg. 415 00:48:49,840 --> 00:48:54,641 Dit is een speciale brief. Bewaar hem tot je weer van me hoort. 416 00:48:56,440 --> 00:49:01,480 Op dit moment ziet het er goed uit. Iedereen is vrolijk. 417 00:49:01,640 --> 00:49:04,371 We vertrouwen op een goede afloop. 418 00:49:09,040 --> 00:49:13,090 Doe de groeten aan al m'n goede oude vrienden. 419 00:49:14,680 --> 00:49:19,288 Veel liefs aan mama, Tot, Monty en de kleintjes. 420 00:49:20,840 --> 00:49:23,684 Ik zeg tot ziens en geen vaarwel. 421 00:49:24,800 --> 00:49:27,929 Je liefhebbende broer, Paddy. 422 00:49:41,240 --> 00:49:42,844 Vijftien minuten. 423 00:49:50,320 --> 00:49:52,846 Richard H. Tawney... 424 00:49:53,000 --> 00:49:56,288 wilde vooral z'n plicht niet verzaken. 425 00:50:02,680 --> 00:50:07,481 Stel dat door jouw schuld anderen gewond raken. 426 00:50:07,640 --> 00:50:11,247 Stel dat je benen dienst weigeren. 427 00:50:21,080 --> 00:50:23,924 De mens loopt altijd langs 'n afgrond. 428 00:50:24,960 --> 00:50:30,490 Niemand weet waartoe hij in staat is tot hij instort. En dan is het te laat. 429 00:50:32,880 --> 00:50:35,406 Je horloge, Harry. Mag ik? 430 00:50:44,320 --> 00:50:45,924 Laat mij maar even. 431 00:50:57,400 --> 00:50:58,890 Succes. 432 00:51:01,960 --> 00:51:03,962 Tot ziens in Danzig Alley. 433 00:51:14,320 --> 00:51:20,771 Niet schreeuwen en niet rennen. En ga vooral niet op een kluitje lopen. 434 00:51:34,280 --> 00:51:39,047 Lieve Ivy. Ik schrijf nog wat regels voor de post wordt gehaald. 435 00:51:40,240 --> 00:51:43,244 Ik krijg binnenkort wel verlof. 436 00:51:43,400 --> 00:51:49,806 Krijg Myrtle alweer wat kleur? Wat veroorzaakt de oorlog veel ellende. 437 00:51:49,960 --> 00:51:54,284 Voorlopig zeg ik vaarwel. Veel liefs, Cyril. 438 00:52:01,600 --> 00:52:04,171 Zes kilometer achter het front... 439 00:52:04,320 --> 00:52:09,360 keek Rawlinson toe hoe z'n plan in werking werd gezet. 440 00:52:16,120 --> 00:52:17,485 Nu. 441 00:52:20,720 --> 00:52:22,722 Toe dan. 442 00:53:03,560 --> 00:53:05,927 Godallemachtig. 443 00:53:10,640 --> 00:53:12,802 Waarom gaan we niet gewoon? 444 00:53:23,720 --> 00:53:27,361 Precies op schema, om half acht 's ochtends... 445 00:53:27,520 --> 00:53:33,050 verlieten langs het gehele front 60.000 soldaten hun loopgraven... 446 00:53:33,200 --> 00:53:35,965 en trokken ze het niemandsland in. 447 00:53:38,880 --> 00:53:40,689 Je blijft toch bij me? 448 00:53:42,040 --> 00:53:46,489 Je ziet me wel, Jimmy. - Je blijft toch wel bij me? 449 00:53:46,640 --> 00:53:51,567 Het is maar een klein stukje naar de overkant. 450 00:54:17,480 --> 00:54:21,530 Luitenant Cassel had het bombardement overleefd. 451 00:54:21,680 --> 00:54:23,330 Mijn god. 452 00:54:23,480 --> 00:54:25,289 Mitrailleurs. 453 00:54:25,440 --> 00:54:28,683 Het is zover. 454 00:54:31,440 --> 00:54:33,647 Opschieten. 455 00:54:35,200 --> 00:54:39,489 Het eind van het bombardement was het teken... 456 00:54:39,640 --> 00:54:44,089 om de bunker te verlaten en de frontlinie te verdedigen. 457 00:54:54,560 --> 00:55:00,363 We leven nog, jongens. De mollen hebben hun holen verlaten. 458 00:55:00,520 --> 00:55:01,885 Ze komen eraan. 459 00:55:03,920 --> 00:55:05,843 Ze komen. 460 00:55:15,360 --> 00:55:20,844 Het 22ste Manchester bataljon leidde de aanval op Mametz. 461 00:55:35,600 --> 00:55:37,489 Spreid je uit. 462 00:55:37,640 --> 00:55:43,124 Er lag negenhonderd meter ruw terrein tussen ons en de eerste loopgraaf. 463 00:55:43,280 --> 00:55:45,123 Niet op elkaar lopen. 464 00:55:45,280 --> 00:55:50,844 De volgende loopgraaf lag 1500 meter verderop. Daar moesten we wachten. 465 00:55:58,240 --> 00:56:05,010 De kolonel zag ons de trap op gaan. Z'n laatst woorden waren: Wat heerlijk. 466 00:56:06,760 --> 00:56:09,843 We liepen zes passen uit elkaar. 467 00:56:14,200 --> 00:56:18,046 Het leek wel of we nog op het oefenterrein waren. 468 00:56:27,440 --> 00:56:33,607 Het tweede Middlesex bataljon was halverwege Mash Valley. 469 00:56:38,040 --> 00:56:40,930 Blijf achterin in formatie. 470 00:56:41,080 --> 00:56:45,768 Dit was de eerste keer dat luitenant Bundy een peloton leidde. 471 00:56:47,520 --> 00:56:52,686 M'n peloton bleef in formatie tot we bijna bij de Duitse linie waren. 472 00:56:52,840 --> 00:56:55,320 Blijf in formatie, Middlesex. 473 00:56:59,440 --> 00:57:01,249 Daar komen ze. 474 00:57:01,400 --> 00:57:03,209 De lafbekken in khaki. 475 00:57:22,040 --> 00:57:23,610 Schootsafstand... 476 00:57:25,600 --> 00:57:27,170 driehonderd meter. 477 00:57:31,560 --> 00:57:32,971 Klaar. 478 00:57:33,120 --> 00:57:35,088 Vuur. 479 00:57:43,200 --> 00:57:44,565 Liggen. 480 00:58:17,320 --> 00:58:23,566 Ik riep 'liggen', maar wie nog niet geraakt was, had al dekking gezocht. 481 00:58:29,360 --> 00:58:33,570 Uit alle richtingen klonk gekreun en geschreeuw. 482 00:58:37,520 --> 00:58:43,004 Iets verderop zette het tweede Devonshire bataljon de aanval in. 483 00:58:45,800 --> 00:58:49,122 Cyril Jose zat bij de eerste aanvalsgolf. 484 00:59:04,560 --> 00:59:10,203 Het voelde net als in het lied: Over the top and never come back again. 485 00:59:15,920 --> 00:59:19,891 Mensen zeggen dat je gek wordt. Dat is niet zo. 486 00:59:20,040 --> 00:59:24,841 Ik heb me nooit zo kalm gevoeld. Dat verbaasde me wel. 487 00:59:37,400 --> 00:59:40,290 Maar de ontvangst verbaasde me meer. 488 00:59:47,840 --> 00:59:52,607 We hadden natuurlijk wel een enkele sluipschutter verwacht. 489 01:00:03,040 --> 01:00:05,247 Weet je hoe een hagelstorm is? 490 01:00:05,400 --> 01:00:10,042 Zoveel kans had je om de kogels en scherven te ontwijken. 491 01:00:17,840 --> 01:00:22,687 De moffen hadden me al dertien maanden als doelwit gebruikt. 492 01:00:22,840 --> 01:00:26,845 Ze bekogelden ons met van alles en nog wat. 493 01:00:39,920 --> 01:00:44,164 Maar uiteindelijk raakten ze me alleen in m'n schouder. 494 01:00:46,880 --> 01:00:49,486 Dat was vast die sluipschutter. 495 01:00:56,720 --> 01:01:03,410 De Manchesters hadden inmiddels hun eerste loopgraaf ingenomen... 496 01:01:03,560 --> 01:01:05,801 in vijftien minuten tijd. 497 01:01:11,320 --> 01:01:14,529 Ze moesten nog drie loopgraven innemen. 498 01:01:21,640 --> 01:01:26,248 Als het de hele tijd zo gaat, wordt het een eitje. 499 01:01:33,800 --> 01:01:37,088 Ik raak niet graag gewonden aan. 500 01:01:37,240 --> 01:01:38,969 Het is laf van me. 501 01:01:39,120 --> 01:01:41,964 Ik zie hem wel. Werk nou maar door. 502 01:01:45,640 --> 01:01:49,281 Je doet ze pijn en je kunt weinig uitrichten. 503 01:02:04,400 --> 01:02:07,563 Laat de gewonden achter, we gaan verder. 504 01:02:08,680 --> 01:02:10,409 Het is zover, mannen. 505 01:02:16,520 --> 01:02:20,286 Toen ze doorliepen naar hun volgende doel... 506 01:02:20,440 --> 01:02:23,967 liepen ze drie minuten achter op schema. 507 01:02:27,680 --> 01:02:33,244 Het bombardement dat ze dekking zou geven, was al verplaatst... 508 01:02:33,400 --> 01:02:37,200 zodat de Duitsers hun posten weer konden innemen. 509 01:03:03,720 --> 01:03:08,408 Inmiddels kwam generaal Rawlinson aan op het hoofdkwartier. 510 01:03:10,480 --> 01:03:15,042 'Vijandelijk bombardement zwak.' Dat weet ik ook wel. 511 01:03:17,280 --> 01:03:20,045 Is er pas nog iets veranderd? 512 01:03:20,200 --> 01:03:22,202 Van de achtste divisie. 513 01:03:28,560 --> 01:03:33,168 Heren. We zijn door de Duitse linie gebroken. 514 01:03:37,280 --> 01:03:40,966 De eerste berichten waren positief. 515 01:03:41,120 --> 01:03:46,160 Maar in werkelijkheid verliep de aanval juist stroef. 516 01:03:46,320 --> 01:03:52,726 Alleen bij Mametz, naast de Franse sector, had men weten door te breken. 517 01:03:55,680 --> 01:03:59,162 Blijf schieten. Schakel die Maxim uit. 518 01:04:01,240 --> 01:04:04,562 Laat hem achter. Ga naar sergeant Tawney. 519 01:04:04,720 --> 01:04:10,363 De Manchesters waren inmiddels zwaar onder vuur komen te liggen. 520 01:04:13,760 --> 01:04:15,410 Hoe kon dit gebeuren? 521 01:04:30,840 --> 01:04:34,049 De Duitsers waren zo dapper als leeuwen. 522 01:04:36,000 --> 01:04:39,686 Het was krankzinnig. Je kon ze niet missen. 523 01:04:43,480 --> 01:04:47,041 Elke man op wie ik vuurde viel, op één na. 524 01:04:48,920 --> 01:04:52,083 Hem, de dapperste, miste ik meermaals. 525 01:04:57,760 --> 01:05:00,286 Ik wilde hem geen pijn doen. 526 01:05:01,960 --> 01:05:04,531 Ik wilde alleen niet mis schieten. 527 01:05:10,680 --> 01:05:13,081 Dat is het ergste aan een oorlog. 528 01:05:14,120 --> 01:05:16,122 De frivoliteit ervan. 529 01:05:17,760 --> 01:05:21,651 Je verandert in een soort ondeugende aap... 530 01:05:21,800 --> 01:05:24,406 die Gods evenbeeld afmaakt. 531 01:05:26,840 --> 01:05:28,842 Moge God ons vergeven. 532 01:05:37,520 --> 01:05:41,047 Om half negen was de aanval een uur bezig... 533 01:05:41,200 --> 01:05:45,524 en waren er 60.000 Britse soldaten ingezet in de strijd. 534 01:05:46,920 --> 01:05:50,083 Nog geen derde ervan had z'n doel bereikt. 535 01:05:51,800 --> 01:05:56,727 In slechts 60 minuten waren er 30.000 slachtoffers gevallen. 536 01:05:57,760 --> 01:06:01,810 De helft van de eerste aanvalsgolf was dood of gewond. 537 01:06:11,520 --> 01:06:13,966 In de loop van de ochtend... 538 01:06:14,120 --> 01:06:18,284 werden nog eens 60.000 soldaten de strijd in gestuurd. 539 01:06:23,400 --> 01:06:29,089 Ze kregen te maken met een spervuur van Duitse mitrailleurs en artillerie. 540 01:06:41,920 --> 01:06:47,563 Voor luitenant Cassel en z'n team waren de troepen een makkelijk doelwit. 541 01:06:47,720 --> 01:06:49,165 Meer munitie. 542 01:06:53,960 --> 01:06:55,450 Kom omlaag. 543 01:06:55,600 --> 01:06:59,002 Omlaag. Kom eens omlaag. 544 01:07:16,080 --> 01:07:19,846 Alfred Bundy's eerste ervaring met de strijd... 545 01:07:20,000 --> 01:07:23,800 bestond uit het toekijken hoe z'n peloton omkwam. 546 01:07:31,240 --> 01:07:32,924 Gaat het? 547 01:07:36,320 --> 01:07:37,890 Waar is hij? 548 01:07:40,800 --> 01:07:43,929 De Duitse linie. Welke kant op? 549 01:07:46,480 --> 01:07:48,005 Die kant op. 550 01:08:07,080 --> 01:08:11,244 Halverwege de ochtend lagen tienduizenden mannen... 551 01:08:11,400 --> 01:08:14,370 dood of gewond in het niemandsland. 552 01:08:19,120 --> 01:08:25,765 Generaal Rawlinson kreeg te horen dat de aanval niet volgens plan verliep. 553 01:08:29,880 --> 01:08:34,010 Ik snap het niet. Het kan niet allebei kloppen. 554 01:08:34,160 --> 01:08:38,882 Staan we sterk of trekken we ons terug? - Het 31ste is in Serre. 555 01:08:39,040 --> 01:08:43,170 Ik zou je graag geloven, maar ik weet niet of dat kan. 556 01:08:43,320 --> 01:08:48,326 Vertel Gough dat de cavalerie niet voor 14.00 uur wordt ingezet. 557 01:08:53,200 --> 01:08:57,728 De enige echte doorbraak had in het Zuiden plaatsgevonden. 558 01:08:59,200 --> 01:09:02,602 Maar vanwege de verwarrende berichten... 559 01:09:02,760 --> 01:09:07,402 besloot hij de cavalerie nog niet in te zetten. 560 01:09:23,520 --> 01:09:29,641 Kapitein May en sergeant Tawney hadden dringend versterking nodig. 561 01:09:40,480 --> 01:09:42,721 We hebben twintig man over. 562 01:09:46,640 --> 01:09:48,768 Waar blijft compagnie A? 563 01:09:50,160 --> 01:09:52,401 De rechterflank is ongedekt. 564 01:09:53,600 --> 01:09:55,728 Ze kunnen niet weg zijn. 565 01:09:59,200 --> 01:10:00,690 Ik zoek ze wel. 566 01:10:08,880 --> 01:10:10,609 Wacht. 567 01:10:10,760 --> 01:10:14,845 Jullie daar. Drie schoten snelvuur. Nu meteen. 568 01:10:30,280 --> 01:10:36,561 Wanhopig op zoek naar meer mannen ging Tawney terug naar de Britse linie. 569 01:10:40,080 --> 01:10:42,447 Het was natuurlijk idioot. 570 01:10:42,600 --> 01:10:47,970 Waarom zou compagnie A er beter vanaf zijn gekomen dan wij? 571 01:10:48,120 --> 01:10:53,650 De gedachte aan massale sterfte moet er bij je worden in gehamerd... 572 01:10:53,800 --> 01:10:56,326 voor je begrijpt wat het inhoudt. 573 01:11:22,000 --> 01:11:23,764 Versterking. 574 01:11:36,320 --> 01:11:37,890 Naar voren. 575 01:11:46,080 --> 01:11:50,608 Tawney's zoektocht naar versterking was voorbij. 576 01:11:57,800 --> 01:12:01,805 Langs de Somme verliep de Franse aanval succesvol. 577 01:12:01,960 --> 01:12:05,601 Henri Fraisse was aanwezig bij de slag om Curlu. 578 01:12:08,280 --> 01:12:14,731 We hebben artillerie nodig. Een bombardement bij Curlu. 314. 579 01:12:16,640 --> 01:12:22,647 De omgeving rond Curlu moet worden gebombardeerd. Coördinaat 314. 580 01:12:22,800 --> 01:12:25,201 Over en sluiten. 581 01:12:26,680 --> 01:12:32,369 Ik zat bij de troepen die Curlu innamen. We waren bijna gevangengenomen. 582 01:12:35,880 --> 01:12:40,602 De Franse artillerie was flexibeler dan de Britse... 583 01:12:40,760 --> 01:12:44,401 en bood goede ondersteuning aan de infanterie. 584 01:12:55,400 --> 01:12:59,485 Onze artillerie joeg de Duitsers snel op de vlucht. 585 01:13:01,000 --> 01:13:02,809 Aanvallen. 586 01:13:23,640 --> 01:13:27,725 Ik had een Duitse helm buitgemaakt en begraven. 587 01:13:27,880 --> 01:13:32,761 Ik was bang dat ze me zouden doden als we gevangen werden genomen. 588 01:13:39,080 --> 01:13:45,531 Rond de middag zag Rawlinson in hoe zeer z'n plan gefaald had. 589 01:13:45,680 --> 01:13:48,570 Is het waar? Zijn we niet in Thiepval? 590 01:13:48,720 --> 01:13:50,768 Het ging er daar fel aan toe. 591 01:13:53,880 --> 01:13:56,804 En Serre? - Daar is de strijd ook hevig. 592 01:13:58,120 --> 01:13:59,929 De Fransen zijn erdoor. 593 01:14:03,480 --> 01:14:07,371 Ze zijn later begonnen en hebben ons ingehaald. 594 01:14:08,600 --> 01:14:10,602 Ze staan op ons te wachten. 595 01:14:16,760 --> 01:14:18,364 De cavalerie? 596 01:14:24,600 --> 01:14:27,968 Generaal Haig wil weten wanneer die komt. 597 01:14:33,920 --> 01:14:39,051 Bij Mary Borden werden al Franse slachtoffers binnengebracht. 598 01:14:40,240 --> 01:14:45,883 Ik moest bepalen welke gewonden konden wachten en welke niet. 599 01:14:46,040 --> 01:14:51,922 Als ik een fout maakte, kon iemand voor m'n ogen komen te overlijden... 600 01:14:52,080 --> 01:14:54,367 terwijl dat niet had gehoeven. 601 01:14:55,760 --> 01:14:58,684 Geef hem water als hij erom vraagt. 602 01:14:58,840 --> 01:15:01,411 Ik herken de tekenen... 603 01:15:01,560 --> 01:15:07,044 aan wat er op hun kaart staat, hoe ze eruitzien en hoe ze aanvoelen. 604 01:15:09,640 --> 01:15:14,009 Ik voel het verschil tussen de ene soort kou en de andere. 605 01:15:14,160 --> 01:15:19,041 De kou van de nacht en de heimelijke kou van de dood. 606 01:15:27,080 --> 01:15:29,606 Dit is het tweede slagveld. 607 01:15:33,640 --> 01:15:37,565 Er wordt gestreden om de lichamen van deze mannen. 608 01:15:39,760 --> 01:15:44,971 Kunt u een longoperatie doen? - Over vijf minuten. Zet z'n arm vast. 609 01:15:45,120 --> 01:15:46,645 Wat doet u? 610 01:15:48,720 --> 01:15:50,768 Nu zijn wij het die vechten. 611 01:15:50,920 --> 01:15:53,400 Met hun echte vijanden. 612 01:16:00,200 --> 01:16:03,886 Na acht dagen onder de grond te hebben gezeten... 613 01:16:04,080 --> 01:16:08,961 streed Eversmann nog altijd hard om de Duitse linie te behouden. 614 01:16:20,320 --> 01:16:24,723 Alfred Bundy zat al sinds het begin van de strijd vast... 615 01:16:24,880 --> 01:16:28,441 in een granaattrechter in niemandsland. 616 01:16:34,600 --> 01:16:38,002 Soms bewoog ik naar rechts of links... 617 01:16:38,160 --> 01:16:42,085 maar ik kwam niet door de kogelregen heen. 618 01:16:42,240 --> 01:16:46,290 Ik was bijna vast bij daglicht teruggekropen. 619 01:16:50,040 --> 01:16:56,161 Ik was bang dat ik in het donker in paniek de verkeerde kant op zou gaan. 620 01:17:02,880 --> 01:17:07,647 Van de achthonderd man uit luitenant Bundy's bataljon... 621 01:17:07,800 --> 01:17:11,282 waren er 540 gewond geraakt of gesneuveld. 622 01:17:17,920 --> 01:17:24,769 In totaal waren er aan Britse zijde circa 50.000 slachtoffers gevallen. 623 01:17:26,760 --> 01:17:32,324 De 16 brancards per bataljon waren volstrekt ontoereikend. 624 01:17:39,600 --> 01:17:46,324 Duizenden mannen stierven in het niemandsland aan hun verwondingen. 625 01:17:50,120 --> 01:17:52,043 Zo is het dus om te sterven. 626 01:18:21,840 --> 01:18:26,323 Ik weet niet hoe anderen het ervaren als ze gewond zijn. 627 01:18:34,080 --> 01:18:38,847 Voor mij voelde het alsof ik met een hamer was geslagen... 628 01:18:39,000 --> 01:18:42,641 door een onvoorstelbaar sterke reus... 629 01:18:42,800 --> 01:18:47,408 en daarna op misselijkmakende wijze was uitgewrongen. 630 01:19:02,840 --> 01:19:05,127 Brancard. 631 01:19:06,600 --> 01:19:08,250 Brancardier. 632 01:19:11,320 --> 01:19:15,245 Het was natuurlijk een domme, laffe actie. 633 01:19:15,400 --> 01:19:17,767 Brancardiers. 634 01:19:19,000 --> 01:19:23,688 Ze konden me niet horen en anders waren ze niet gekomen. 635 01:19:28,360 --> 01:19:31,250 Ik vroeg ze om zelfmoord te plegen. 636 01:19:36,640 --> 01:19:39,211 Maar ik was m'n zelfrespect kwijt. 637 01:19:54,400 --> 01:19:58,041 De Fransen hadden grote successen geboekt. 638 01:19:59,240 --> 01:20:03,529 Ze hadden duizenden Duitsers krijgsgevangen gemaakt. 639 01:20:11,080 --> 01:20:16,962 Charles Barberon dacht na over de prijs van de overwinning. 640 01:20:17,120 --> 01:20:20,090 Ze lijken hun lot niet te betreuren. 641 01:20:24,200 --> 01:20:27,886 Ze hebben hun plicht gedaan, omdat dat moest. 642 01:20:33,000 --> 01:20:36,209 Wat heeft het voor zin ze te veroordelen? 643 01:20:40,680 --> 01:20:45,846 De echte boosdoeners zitten veilig buiten bereik. 644 01:20:56,000 --> 01:20:58,446 Na zes uur te hebben gestreden... 645 01:20:58,600 --> 01:21:03,367 hadden de Manchesters Danzig Alley nog altijd niet ingenomen. 646 01:21:03,520 --> 01:21:10,165 Kapitein Charlie May wist niet dat sergeant Tawney gewond was geraakt. 647 01:21:10,320 --> 01:21:14,689 Klaar, mannen? Een, twee, drie. Kom mee. 648 01:21:30,360 --> 01:21:34,046 Steek ze dood. Steek ze dood, mannen. 649 01:21:34,200 --> 01:21:40,731 Arthur Burke beschreef hoe ze zich een weg door de loopgraven baanden. 650 01:21:45,080 --> 01:21:46,605 Het was een hel. 651 01:21:46,760 --> 01:21:50,446 Onze voornaamste taak was bommen werpen. 652 01:21:51,560 --> 01:21:55,121 We gooiden vooral met rookbommen. 653 01:21:55,280 --> 01:22:00,684 Toen kwamen de honden tevoorschijn. Kruipend. Halfdood. 654 01:22:04,360 --> 01:22:06,681 We staken al die schoften dood. 655 01:22:13,200 --> 01:22:17,842 Ze staken hun handen omhoog en riepen: Genade, kameraad. 656 01:22:18,000 --> 01:22:21,288 Dat konden ze krijgen, maar niet heus. 657 01:22:21,440 --> 01:22:24,649 Steek ze. Steek ze dood. 658 01:22:34,160 --> 01:22:38,768 Albert Andrews schrok toen hij de vijand van dichtbij zag. 659 01:22:54,960 --> 01:22:58,646 Alstublieft, meneer. Laat me toch leven. 660 01:22:58,800 --> 01:23:05,729 Ik heb drie dochters, de jongste is pas twee. M'n vrouw staat er alleen voor. 661 01:23:05,880 --> 01:23:10,522 Ik had m'n bajonet op z'n borst gericht. Hij trilde van angst. 662 01:23:10,680 --> 01:23:14,571 Hij leek half gek. Hij zei iets wat ik niet begreep. 663 01:23:14,720 --> 01:23:18,964 U mag alles van me hebben, maar maak me niet dood. 664 01:23:19,120 --> 01:23:21,726 Ik smeek het u. 665 01:23:21,880 --> 01:23:25,805 Ik begreep alleen dat hij niet dood wilde. 666 01:23:29,120 --> 01:23:30,690 Ga eens uit de weg. 667 01:23:31,960 --> 01:23:35,806 Alstublieft, heb medelijden. - Ik doe het wel. 668 01:23:35,960 --> 01:23:40,887 Ik ben ook maar een mens. Ik heb deze oorlog ook niet gewild. 669 01:23:41,040 --> 01:23:45,090 Denk aan m'n arme vrouw en kinderen. - Kijk toch. 670 01:23:45,240 --> 01:23:49,802 Kijk hem toch. - Ik smeek het u. Heb medelijden. 671 01:23:55,760 --> 01:23:58,161 Wegwezen. Smeer hem. 672 01:24:02,680 --> 01:24:04,682 Wat_je. 673 01:24:08,000 --> 01:24:10,287 Blijf staan. 674 01:24:10,440 --> 01:24:12,408 Die is voor m'n broer. 675 01:24:13,520 --> 01:24:16,410 En voor de winter in de loopgraaf. 676 01:24:31,200 --> 01:24:37,003 Zo ging het langs de hele linie. Geen enkele Duitser werd gespaard. 677 01:24:38,800 --> 01:24:41,121 Alle gewonden werden gedood. 678 01:24:45,360 --> 01:24:48,648 Er was geen direct bevel toe gegeven. 679 01:24:48,800 --> 01:24:53,408 Maar het was wel duidelijk dat dit de bedoeling was. 680 01:24:53,560 --> 01:24:57,531 Zo ging het ook bij de tweede Duitse loopgraaf. 681 01:24:57,680 --> 01:24:59,170 En bij de derde. 682 01:25:03,280 --> 01:25:06,363 We namen er te veel gevangen. 683 01:25:06,520 --> 01:25:11,401 Wel duizend. Ze verdienden het niet om gespaard te worden. 684 01:25:11,560 --> 01:25:16,851 We namen veel wapens in beslag. Allemaal souvenirs. 685 01:25:17,000 --> 01:25:20,083 Maar het beste souvenir is m'n leven. 686 01:25:22,160 --> 01:25:26,927 Bid tot God, Reg. En bedank hem dat hij me gespaard heeft. 687 01:25:40,520 --> 01:25:43,649 Charlie May had minder geluk gehad. 688 01:25:43,800 --> 01:25:47,441 Z'n lichaam lag buiten Danzig Alley. 689 01:25:47,600 --> 01:25:50,001 Niemand heeft hem zien sterven. 690 01:25:52,720 --> 01:25:54,882 Vaarwel, m'n liefste. 691 01:25:57,480 --> 01:26:00,450 Je moet nooit vergeten... 692 01:26:00,600 --> 01:26:04,650 dat ik zielsveel van jou en de kleine heb gehouden. 693 01:26:06,880 --> 01:26:11,329 En dat jullie twee alles voor me hebben betekend. 694 01:26:20,400 --> 01:26:25,884 May's bataljon had z'n doel bereikt, maar dan wel tegen een prijs. 695 01:26:28,760 --> 01:26:33,482 Van de 820 soldaten uit het 22ste Manchester bataljon... 696 01:26:33,640 --> 01:26:39,363 waren er 472 gesneuveld, gewond geraakt of vermist. 697 01:26:50,120 --> 01:26:53,886 Ondanks de Britse doorbraak bij Mametz... 698 01:26:54,040 --> 01:27:00,685 was de aanval voor het grootste deel afgeslagen door de Duitsers. 699 01:27:12,360 --> 01:27:17,287 Luitenant Cassel was gewond geraakt in de slag om Thiepval. 700 01:27:19,600 --> 01:27:24,686 Pas 's middags kon hij z'n post verlaten om behandeld te worden. 701 01:27:27,560 --> 01:27:32,521 Na een half uur wordt duidelijk dat de aanval is afgeslagen. 702 01:27:37,240 --> 01:27:41,404 Hartbrich leeft, maar lijdt aan gasvergiftiging. 703 01:27:42,440 --> 01:27:47,162 Kapitein Meschenbier heeft een hartaanval gehad. 704 01:27:49,320 --> 01:27:53,405 Slechts een enkeling van de tweede linie leeft nog. 705 01:28:02,280 --> 01:28:09,323 Alleen in het zuiden waren de Duitsers uit hun loopgraven verdreven. 706 01:28:16,960 --> 01:28:22,171 Charles Barberon trad als eerste het pas bevrijde dorp Curlu binnen. 707 01:28:26,280 --> 01:28:31,081 Nooit eerder heb ik zo'n verwoesting meegemaakt. 708 01:28:31,240 --> 01:28:35,768 Er is in het hele dorp geen enkel huis intact gebleven. 709 01:28:35,920 --> 01:28:37,445 Katholieken. 710 01:28:40,080 --> 01:28:42,811 Ze kwamen vast uit Beieren. 711 01:28:42,960 --> 01:28:49,047 Zelfs de mensen die hier ooit woonden, zouden hun huizen niet herkennen. 712 01:28:57,200 --> 01:29:03,731 Het was nog niet duidelijk dat dit de zwartste dag voor het Britse legerwas. 713 01:29:06,720 --> 01:29:11,681 Maar van de 120.000 soldaten die Rawlinson had ingezet... 714 01:29:11,840 --> 01:29:15,731 was bijna de helft in de strijd uitgeschakeld. 715 01:29:15,880 --> 01:29:19,726 Meer dan 19.000 soldaten waren gesneuveld. 716 01:29:28,760 --> 01:29:32,082 Van de 35.000 gewonden op het slagveld... 717 01:29:32,240 --> 01:29:36,245 werd maar een fractie naar een ziekenhuis gebracht. 718 01:29:38,880 --> 01:29:45,331 Duizenden stierven in het niemandsland aan wonden die te genezen waren. 719 01:30:39,120 --> 01:30:45,287 Na uren stil te hebben gelegen werd Tawney gevonden door een hospik. 720 01:30:50,600 --> 01:30:53,444 Hij zal hooguit 25 zijn geweest... 721 01:30:53,600 --> 01:30:58,686 maar z'n gezicht straalde liefde en begrip uit. 722 01:31:01,080 --> 01:31:06,962 Hij luisterde als een engel naar m'n verwarde verhaal. 723 01:31:07,120 --> 01:31:12,286 Hij zei dat ik was geraakt door een kogel en gaf me morfine. 724 01:31:13,760 --> 01:31:17,606 Later besefte ik dat hij dacht dat ik verloren was. 725 01:31:17,760 --> 01:31:23,403 Maar toen ik z'n goddelijke mededogen voelde, kon het me niet meer schelen. 726 01:31:30,920 --> 01:31:35,448 Ik was als een hond die altijd door iedereen was geschopt... 727 01:31:35,600 --> 01:31:38,649 en die eindelijk een baasje vond. 728 01:32:57,680 --> 01:33:00,923 Wij zijn jullie geesten... 729 01:33:01,080 --> 01:33:07,361 in dit spel dat wordt gespeeld door apen en georganiseerd door krankzinnigen. 730 01:33:18,040 --> 01:33:23,604 In Mary Bordens ziekenhuis bleven de gewonden binnenstromen. 731 01:33:34,600 --> 01:33:39,731 De lucht was vervuld van zweet, modder, vuil en bloed. 732 01:33:44,400 --> 01:33:50,089 Ik voel geen honger of vermoeidheid. Ik ben te druk bezig. 733 01:33:54,760 --> 01:33:56,888 Komt u mee. - Ik ben bezig. 734 01:33:57,040 --> 01:33:59,008 We hebben u nodig. 735 01:34:01,400 --> 01:34:04,051 Het is een beeld uit de eeuwigheid. 736 01:34:04,200 --> 01:34:09,001 Dit is een soort hel, maar ik ben blij dat ik hier werk. 737 01:34:09,160 --> 01:34:11,128 Ik hoor hier thuis. 738 01:34:14,480 --> 01:34:18,849 De gewonden en ik zijn met elkaar verbonden. 739 01:34:19,000 --> 01:34:23,130 Het is een Engelsman. Wat doet hij hier? 740 01:34:26,160 --> 01:34:27,810 Engels? 741 01:34:29,480 --> 01:34:33,246 Je bent in je buik geraakt. Het komt wel goed. 742 01:34:36,080 --> 01:34:38,082 Geef hem morfine. 743 01:34:40,520 --> 01:34:47,085 We voelen hetzelfde in ons lijf kloppen. Dat ene ding. Dat ene leven. 744 01:34:47,240 --> 01:34:50,926 We zijn één lijdend en bloedend lichaam. 745 01:34:55,520 --> 01:35:00,606 Soldaat Eversmann was een van de 8000 Duitse slachtoffers. 746 01:35:00,760 --> 01:35:04,845 Z'n dagboek werd op de avond van 1 juli gevonden. 747 01:35:05,920 --> 01:35:09,720 Hoe zal dit eindigen? God mag het weten. 748 01:35:11,240 --> 01:35:14,483 Zal ik de volgende ochtend halen? 749 01:35:25,000 --> 01:35:29,722 De geallieerden wilden het offensief niet opgeven. 750 01:35:31,160 --> 01:35:36,644 Ondanks de achtergebleven gewonden ging de strijd op 2juli verder. 751 01:36:04,520 --> 01:36:08,366 De 17-jarige Cyril Jose had geluk gehad. 752 01:36:08,520 --> 01:36:13,845 Hij was snel gewond geraakt en werd naar Engeland geëvacueerd. 753 01:36:18,560 --> 01:36:20,881 Lieve Ivy. 754 01:36:21,040 --> 01:36:24,681 Ik kon de volgende dag pas terug naar onze linie. 755 01:36:24,840 --> 01:36:29,528 Er was niets te eten. Ik dronk uit de waterflessen van de doden. 756 01:36:37,040 --> 01:36:40,089 Om zes uur begon ik terug te kruipen. 757 01:36:40,240 --> 01:36:45,963 De Duitsers bleven op me schieten, maar ik wist de kogels te ontwijken. 758 01:36:53,880 --> 01:36:58,841 Van ons bataljon verschenen er na de strijd 27 op het appel. 759 01:36:59,000 --> 01:37:04,211 Stel je eens voor. 27 soldaten uit een bataljon van 1000. 760 01:37:06,320 --> 01:37:08,482 Bedankt voor de postwissel. 761 01:37:08,640 --> 01:37:12,531 De groeten aan papa, mama en Myrtle. Cyril. 762 01:37:18,880 --> 01:37:24,091 Kun je me een notitieboek en wat postzegels sturen? 763 01:37:34,840 --> 01:37:40,563 Net als vele anderen werd Charlie May begraven waar hij was gevallen. 764 01:38:20,800 --> 01:38:25,806 In de dagen erna trok een schokgolf over Groot-Brittannië. 765 01:38:25,960 --> 01:38:31,569 Via duizenden telegrammen werd aan moeders en echtgenotes gemeld... 766 01:38:31,720 --> 01:38:34,246 dat hun mannen niet terugkwamen. 767 01:38:38,480 --> 01:38:43,122 De slag om de Somme bleef doorwoekeren. 768 01:38:43,280 --> 01:38:46,727 Het was een bloederige uitputtingsslag... 769 01:38:46,880 --> 01:38:52,523 die uiteindelijk in november 1916 als een nachtkaars uitging. 770 01:38:52,680 --> 01:38:58,687 Hij eindigde op ongeveer dezelfde plek waar hij was begonnen. 771 01:38:58,840 --> 01:39:02,322 Beide legers waren doodgebloed. 772 01:39:02,480 --> 01:39:09,807 Het totaal aantal slachtoffers aan Britse, Franse en Duitse kant... 773 01:39:09,960 --> 01:39:15,569 bedroeg ruim een miljoen doden, gewonden en vermisten. 774 01:39:15,720 --> 01:39:17,085 [Dutch] NN1